গীতগোবিন্দ

ৱিকিউৎসৰ পৰা
Jump to navigation Jump to search
অসমীয়া লৰাপাঠ- দ্বিতীয় ভাগ
লেখক ৰাম সৰস্বতী
[  ]

জয়দেৱকৃত
গীতগোবিন্দ।
⸻⸻>○<⸻⸻
অসমীয়া ভাষায়।
৺ৰামসৰস্বতী-কৰ্তৃক পদবন্ধে নিবন্ধিত।
⸻⸺
(অধুনা কামৰূপ প্ৰাক্‌জ্যোতিষপুৰ নিবাসী)
শ্ৰীকালীৰাম দেৱশৰ্ম্মা বরুবাকৰ্ত্তৃক সংগৃহীত
ও কামৰূপ গুৱাহাটী হইতে
প্ৰকাশিত।

গীতগোবিন্দ (page 1 crop).jpg

কলিকাতা,
বাগ্বাজাৰ ৰাজা ৰাজবল্লভ ষ্ট্ৰীট ৮৪ নং নব-সাৰস্বত যন্ত্ৰে
শ্ৰীনবকুমাৰ বসু কৰ্ত্তৃক মুদ্ৰিত।

১২৯০ সাল্‌।

[  ]  [  ] ভূমিকা।

এতিয়া তিনিশ বচৰতর্কেও বেচি হল গীত গোবিন্দ”|কোচবিহাৰৰ পূৰ্ব নৰপতি নৰ-নাৰায়ণৰ মহাৰাজাৰ উৎসাহত পণ্ডিতবৰ অনন্তকন্দলী দেৱে অসমীয়া ভাষাত পদবন্ধে নিবন্ধন কৰে, অরু শুক্লধ্বজ মহাৰাজাই ইয়াৰে টীকা কৰে। কোচবিহাৰৰ ৰাজসভাত কবি অনন্ত কন্দলীৰ ৰামসৰস্বতী নাম হয় । ৰামসৰস্বতী শ্ৰীশঙ্কৰ দেৱৰ সময়ৰ লোক । বঙ্গদেশত যেনেকে শ্রীচৈতন্যদেৱৰ জ্বলন্ত। উদ্যগত হিন্দুধৰ্মৰ বহু পুধি বঙ্গভাষাত বিৰচিত হয়, অসমদেশতো সেই দৰে শ্ৰীশঙ্কৰদেৱৰ অদম্য উগ্র ধৰ্ম ভাৱৰ প্ৰভাৱত বহু পুথি অসমীয়া ভাষাত বিৰচিত হৈ অতি পবিত্র বৈক-ধৰ্মৰ দোত অস মীয়া মানুহৰ মাজত পাৰ ভাঙ্গি বয় । শ্রীচৈতন্যদেৱৰ সময়েই বঙ্গভাবাৰ আদি কাল। ত্ৰশঙ্কৰদেৱৰ সময়েই অসমীয়া ভাষাৰ [  ] জাদি কাল। বঙ্গভধাৰ এতিয়া পূর্ণাবস্থা। অ সীয়া ভাষা এতিয়াও কেচুৱা। অইন কি, পূৰ্বৰ মহাপুরুষ বিলাকে যি বিলাক পুথি ৰচি গৈছে, এতিয়া সেই বিলাকেই লোপ পাব লগীয়া হৈছে। আমি সেই দেখি এই পুথি বহু ঘঢ়েৰে সংগ্ৰহ জারু সংশোধন কৰি ইয়াৰ অভাৱ স্বার্তৰাবৰ অতি প্রায়ে ছপাবলৈ আগ বাঢ়িলোঁ। কবিবৰ ৰাম সৰস্বতীও গীতগোবিন্দৰ মাধুর্য অসমৰ লোক সমাজত প্ৰচাৰ কৰিবৰ মানসে নিত্য স্মৰণীয় নবনাৰায়ণ মহাৰাজাৰ আশ্ৰয় আৰু উৎ সাহত ভাষান্তর করে, এতিয়া সেই উদ্দেশ সাধন। হলেই আমি সার্থক মানিম ইতি । গুৱাহাটী, শ্রীকালীaাম শৰ্মা । ১৬ পোঁ৭ সন ১২। সাপ। [  ] ওঁ নমো রাধাকৃষ্ণাভ্যাং। মেঘৈর্ষেদুৰষম্বৰং বনভূ: গামৈশুমালগৈ নক্তং ভীরুয়ং ত্বমেব তদিমং ৰাধে গৃহং প্রাপয়। ইখং নন্দনিদেশতচুলিতয়ো; প্রত্যধকুণ্ডপ্রম ৰাধামাধবয়োউর্জয়ত্তি যমুনাকূলে ৰহ: কেলয় ॥ বাগেদবতা-চৰিতচিত্রিতচিত্তসদ্মা। পদ্মাবতীচ চাবণ-চক্রবর্জী। স্ত্ৰী বাহুদেববৃতিকেলিকথাসমেত মেতং কৰোতি জয়দেৱকবিঃ প্রবন্ধং । যদি হৰি-স্মৰণে সৰসং মনো যদি বিলাসকলাস্থ কুহলং । মধুৰ-কোমলকান্ত-পদাবলীং পৃষ্ণ তব জয়দেব-সৰস্বতীং । বাচঃ পল্লবয়তুনাপতিধৰঃ সন্দর্ভগৃদ্ধিং গিৰাং জানীতে জয়দেৱ এব শৰণঃ ক্লাঘ্যোন্টরহস্কৃতে । শৃঙ্গাৰোংসবসংপ্ৰমেয়বচনৈৰাচার্য্যগোবৰ্দনঃ ম্পদীকোপিনবিষ্কৃত: অভিধবোধূয়ীকবিঃক্ষাপতিঃ। [  ] প্ৰলয়-পয়েধিজলে ‘তবানসি বেদং বিহিত-বহির চরিত্র মখেদং । কেশব ধুতমীনশৰীৰ । জয় জগদীশ হৰে ॥ ক্ষিতিৰতিবিপুলতৰে তব তিষ্ঠডি পৃষ্ঠে ধৰণিধৰণকিণচন্দ্রগৰিষ্ঠে । কেশব ঋতকূৰ্ম্মশৰীৰ জয় জগদীশ হৰে । বসতি দশনশিখরে ধরণী তব লগ্ন৷ শশিনি কলেবৰ কলঙ্ক নিমগ্না । কেশব ধ্বতশূকৰৰূপ জয় জগদীশ হৰে ॥ তব কৰকমলবৰে নখমস্তৃত গৃঙ্গং দলিত হিৰণ্যকশিপু-তনুভৃঙ্গং কেশব ধ্বতনৰহৰি-রূপ জয় জগদীশ হৰে ॥ ছলয়সি বিক্রমণে বলিমৰ্ব্বত বামন পদনখনীৰজনিত-জনপাবন । কেশব ঋতবামনরূপ : জয় জগদীশ হৰে । [  ] ________________

ক্ষত্রিয়-রুধিময়ে জগদপগতপাপং পয়সি পয়সি শমিত-ভবতাপং। কেশব কৃতভৃগুপতিরূপ জয় জগদীশ হৰে | বিতৰষি দি ৰণে দিকৃপতি-কমনীয়ং দশমুখমৌলিবলিং ৰমণীয়ং। কেশব ধৃতৰামৰ্শৰীৰ জয় জগদীশ হৰে । বহসি বপুষি বিশদে বসনং জলদ” হলহতিভীতি-মিলিত-যমুনাভ। কেশব ধৃতহলধরূপ জয় জগদীশ হৰে ৷ নিন্দাস যজ্ঞবিধেৰহহ শ্ৰতিজাত? সদয়-হৃদয়-দর্শিত-পশুঘাতং। কেশব ধৃত-বুদ্ধশৰীৰ জয় জগদীশ হৰে । স্লেচ্ছ্বনিৰহনিধনে কবয়সি কৰবাল ধূমকেতুমি কিমপিকরবল।। কেশব ধৃতকল্ডি-শৰীৰ জয় জগদীশ হৰে ৷ [  ] ________________

শ্রীজয়দেবকবেৰিদমুদিতমুদা শৃণু সুখদং শুভদং ভবসাং ৫ কেশব ধৃত-দশবিধরূপ জয় জগদীশ হৰে । বেদানুদ্ধৰতে জগন্তি জয়তে ভূগােলমুদ্ধিতে দৈত্যান্দাৰয়তে বলিং চুলয়তে ক্ষত্ৰক্ষয়ং কুৰ্ব্বতে। পৌলস্ত্যং জয়তে হলং কলয়তে কারুণ্যমাতব্বতে ফ্লেচ্ছা মূচ্ছয়তে দশাকৃতিকৃতে কৃষ্ণায় তুভ্যং নমঃ [  ] গীতগোবিন্দ। পদ । নমো নমো নাৰায়ণ, ভৰ-ভয়বিনাশন ; ব্ৰহ্মা হবে চিন্তে যাৰ অৰুণ চৰণ। প্ৰণামো গোপাল নিৰাকাৰ শিৱকান্ত গোপীজনবল্লভ প্রণামে। লক্ষ্মীকান্ত ৷৷ ১ ৷ জান-দিলাহা যোদৰ ৰূপ-ধৰি নমো কবিচন্দ্রৰ চৰণে আগবাঢ়ি। জয়দেৱ নামে কবি আছিলা পূর্বত গীত-গোবিন্দৰ বিৰচিলা নানা মত । ২ । গোবিন্দৰ ৰাসক্রীড়া গোপিকা সহিত। একত্ৰ কৰিয়া ভগৱন্ত সমন্বিত । দুয়ো কথা নিবদ্ধ কৰিবো একে ঠাই দ্দাহাকে স্মৰণে লোক বৈকুণ্ঠক যাই। ও । [ ১০ ] ________________

শুনা কথা পৰে ভাল অর্থ সমন্বিতি। পদবন্ধে নিবন্ধিলে। ৰাম-সৰস্বতী (১) পূৰ্ব্বত ৰচিলো পদ অতি অনুপাম । উদ্যোগৰ আদ্য কথা ভাগৱত নাম ৪ ৪। ভীষ্ম-পৰ্ব নিবন্ধিলে ভীষ্মৰ নিৰ্যাণ।। পাছে ঘােষযাত্রা বনপৰ্ব যাৰ নাম ও জয়দেৱ নামে কাব্য বিৰচিলে। সাৰ। শুক্ল-ধ্বজ (২)ৰাভা টাকা কৰিল যাৰ ॥ ৫ নৰ নাৰায়ণ নন্দ প্রতিপ্রাণ ভাই । মহাৰাজা শুক্লধ্বজ যাৰ সম নাই। তাহান টীকাক জিজ্ঞাসিয়ে। বুধজনে । যদি অর্থ নােপাৱা নিদিবা মোক মনে ৬ জয়দেৱ অদ্য শ্লোক শুনিয়ে। প্রৱদ্ধে। ৰাধিকা আদেশ কৰিলা গৈয়া নন্দে। দেখা ৰাধা আকাশ মেঘেৰ আকাৰ । তমালতি বৃক্ষে ভূমি দেখি অন্ধকাৰ । ৭। {১} অ নাম অনন্ত কন্দুলী (২) অন্য নাম চিলাৰায় কুচবেহাৰে নৰনাৰায়ণ ৰাজ হতীয়া তাকে। বিজলী ৰাজবংশৰ আদি পুরুষ। [ ১১ ] ________________

[ ৩ ] ৰাতি সুতসে অতি ডৰিব কানায়। কৃষ্ণক ঘৰক লাগি নিয়ে ৰাধাৰায় । সহজে কৃষ্ণত মন ৰাধিকা সুৰত। সিন্ধি চাই ফুৰন্তে দুৱাৰে পাইলা পথ। ৮ ৰাধিকা কৃষ্ণক লৈয়া গৈলা ধীৰে ধীৰে । ৰাসক্রীড়া আৰম্ভিলা নিকুঞ্জ-মন্দিৰে । কবি মধ্যে লেখি জয়দেৱ নামে সাৰ। বাক্যত দেৱ সৰস্বতী কণ্ঠে যাৰ । ৯। যাৰ নীজ ভাৰ্যা ভৈলা নামে পদ্মাৱতী। নানাবিধ বাক্য ৰচনাত চক্রবর্তি জয়দেৱে মাধৱৰ স্তুতিক বর্ণাৱে। পদ্মাৱতী আগত না ভজি ভাৱে । ১০ প্ৰথমতে ৰাগযে মাল্লৱ আৰম্ভিলা । দশ অৱতাৰক বৰ্ণায় প্রণমিলা কৃষ্ণ সমে ৰাসক্রীড়া কৰিলা যি জনে । হুয়াে পৰিচয় ৰাধ কোন গােপীগণে ॥ ১১৪ ব্রহ্মা রুদ্র আদি তাসম্বত করি । সততে ভক্তৰ বশ্য দেখাইল হৰি। এতেকে কৃষ্ণ ভক্তি কৰিবাক মনে। লক্ষী আসি ৰাধা-রূপে লৈ আপোনে ॥১২ [ ১২ ] ________________

যাৰ ভক্তিৰে তুষ্ট তৈলা দামােদৰ। ৰাধিকাক ফুৰাইলন্ত কন্ধৰ উপৰ । ৰাধাৰ পৰম ৰতি মাধৱৰ ঠাই। কৃষ্ণ বিনে যাহাৰ দণ্ডেকে যুগ যাই। ১৩ ৰাধিকা কৃষ্ণৰ নাম লন্ত অবিশ্রাম। নিতে নিতে কৃষ্ণয়ে ৰাধাৰ লন্ত নাম। কৃষ্ণ-স্বামী মাগন্ত ৰাধিকা পুটাঞ্জলি। ৰাধিকা বােলন্ত তুষ্ট হয়ে বনমালী । ১৫ প্রকৃতি পুরুষ দুয়ােৰে নাহি ভিন্ন পৰ। কৰ্য কাৰণতমাত্র ভিন্ন কলেৱৰ । তিনবিধ গোপীসনে ক্রীড়া মাধৱৰ । তাসম্বাৰ পূৰ্ব্ব কথা শুনা নিৰন্তৰ । ১৫। একৰিধ গােপী তাৰা গােপকন্যা বেলে । মাধৱৰ ক্রীড়া হেতু জন্মিল গোকুলে । আরু একবিং তা গোপকন্যাগণ। কাত্যায়নী পূজিলা কৃষ্ণক-স্বামী মন। ১৩ তপ কৰিলও কণ্ঠ-মান জলে নামি। বৰ মাগে আমাৰ হওক কৃষ্ণ-স্বামী। সেহি পুণ্য ফলে তাৰ মাধৱক পাই। সীড়া অাৰম্ভিলা বৃন্দাবনে যাই ॥ ১৭ [ ১৩ ] ________________

আৰু বিধ গােপীৰ শুনিয়ে জন্ম কথা । দণ্ডকাৰ বনে ৰাম সীতা সমে যা * ঋষিগণে শুনি তা চাহিবাক যাই।। বুলিলস্ত ভাগ্যবতী জানকীক চাই। ১৮ শুনিয়ােক সীতা তুমি কিনন ভাগ্যৱতী। ত্রিভুবন-মোহন ৰাঘব যাৰ পতি। যাৰ রূপ দেখি কৰ্পৰ কাম্পে গাৱ । আচোক নাৰীৰ পুরুষৰ কামভাৱ { ১৯ হেন রূপ অলিঙ্গি পাসৰা আন চিন্তা। নাৰীগণ চুড়ামণি ধন্য ধন্য সীতা ॥ পুরুষৰ রূপ মােৰা বিফল জীৱন। ' যাক আলিঙ্গন্ত প্রভু কমললােচন ॥ ২॥ ৰামচন্দ্রে বেলন্ত শুনিয়ে ঋষি-লােক। নাৰী হুয়! যদি আলঙ্গিবে খোজা মােক । গােকুলত কৃষ্ণ অৱতাৰ হুইবো ময়ী । | গােপী হুয়া ভজিবাহ। তােৰা ঋষিচয়ী ॥২১|| সেই ঋষিগণ তা গােপী আসি ভৈলা। এহে তিনবিধ গোপ কৃষ্ণক ৰমিলা। সৰত-কালত চাৱলী ৰাত্রি পায়। দিব্য ৰাসক্রীড়া আৰম্ভিলা যদুৰায় ২২ [ ১৪ ] ________________

বৃন্দাবন ঝ ম পুষ্পে বিকশিত। কামকাণে কামিনীৰ চঞ্চল চৰিত । মলয়-পৱন বহে বসন্ত প্রকাশ। ফুলিল মালতি খুতি নিৰ্ম্মল আকাশ । ২৩। পূর্ণচন্দ্র ৰশ্মিদশে দিশ গৌৰবৰ্ণ । কামভাৱে যুবতীৰ স্বামী সুসৰণ । অশােক চম্পক বক ফুলিলা মাৰ । নানা পুষ্পে বৃন্দাবন কৰে জাতিস্কাৰ ২৪ বিকশিত বৃন্দাবন দেখি নাৰায়ণ। বংশিবাদ্য কৰিলেক ক্ৰীড়িবাক মনে ॥ শুনিয়ােক সভাসদ কৃষ্ণৰ চৰিত।। অতি পৰে ধৰ্ম আৰ নাহিক কলিত। ২৫ কহে ৰাম সৰস্বতী পৰম দুর্ণীত। নিদানত ধৰ্ম্ম নৃপতিৰ পুৰােহিত । নাজানি কহিলো কৃষ্ণ কথক বিস্তৰি। ব্ৰহ্মা জান যাক লক্ষ ভাগ কৰি ॥ ২৬ ॥ কহে ৰাম সৰস্বতী এৰি আন কাম। নিৰন্তৰে লােকে ডাকি বােলা ৰাম ৰাম । [ ১৫ ] ________________

দুলরী। জয় নমাে ৰাম, গুণে অনুপাম, মধুৰ মুরুতি হৰি। গীত-গােবিন্দৰ, পদমনােহৰ, বিৰচিলা যত্ন কৰি। বােলাে মূঢ়মতি, ৰাম সৰস্বতী, তুমি যে বৰ নাগৰ । ভক্তি ধনে কিনি, নিয়ােক আপুনি, উদ্ধাৰিয়াে দামােদৰ ॥ ২৭ 11 বৃন্দাবনে আতি, ' পূর্ণ চন্দ্রকান্তি, বহে মলয়াৰ ধাৱ । পুষ্পে বিকশিত, কামে জৰ্জৰিত, তরুণীৰ দহে গা । ৰাত্ৰি কৃষ্ণ যাই, বৃন্দাবনে পাই, | মনত উৎসৱ বৰ । কদম্বেৰ তলে, বসিয়া বিৰলে, বশি বাইলা দামােদৰ | ২৮। বংশিৰ বাদ্যত, বৃক্ষ শিলা যত, পানিয়া যাই ঝৰি। [ ১৬ ] ________________

যমুনাৰ জলে, ভাটিক নচলে, বহয় উজান ধৰি । পশুপক্ষীগণ, এৰি আন মন, বংশিয়ে হৰিলা চিত, উৰ্দ্ধ মুখ কৰি, বন ফল এৰি, চাপিলা আসি সক্ষিত । ২৯ || বংশিবাদ্য শুনি, যতেক গোপিনী, | কামে জৰ্জৰিত চিত। শৰীৰ শিহৰে, লােতক নিগৰে, বংশিৰ শুনিয়া গীত ।। নীজ নাম ধৰি, ডাকিলন্ত হৰি, | আইস বাধা প্রাণেশ্বৰী। শুনি বসুমতী, পদ্মৱৰ্তী ৰতী, | বৃন্দাবনে ক্রীড়া কৰি ৷৷ ৩০ | নীজ নাম শুনি, আনন্দে গােপিনী, | আসিলেক সেহিমতে । কোলাৰ শিশুক, মাটিত পেহলাই, | চলি গৈলা লৱন্তে । স্বামীৰ কোলাত, আচিলেক কেহহ, শুনিয়া লৱৰ দিল।। [ ১৭ ] ________________

স্বামী হাক পেই, ননন্দী বাধই, | ফিৰি কাকো নামাতিলা । ৩১ | ৰন্ধন শালাত, আচিলেক কেহো, নুধুইলেক হাত ভৰি। ঘুমটীৰ হস্তে, গৈলা গৱৰন্তে, গৰৰ বস্ত্র নসম্বৰি ৷৷ আৰত লুকাই, আৰ জনীষাই, লৱন্তে গােপীঝাক, বেলন্ত সতিনী, হইব এহি জনী, কৃষ্ণে নামাতিবে মােক । ৩২। কত গােপিনীক, দুয়াৰ বান্ধিয়া, | স্বামীৰে ৰাখিলে ধৰি । মনত নৈৰাশে, পৰম বিবাহে, মৰিল কৃষ্ণক স্মৰি ৷৷ সুৰত অলপে, আছিলেক কেহো, | স্বামীৰ ধৰি কণ্ঠত। যাইৰাক খােজন্তে, স্বামীয়ে। নেৰন্তে, নৈৰাশ ভৈলা মনত ;} ৩৩। তোৰ অধিকাৰ, শৰীৰ আমাৰ, | অছেহে৷ তাহেৰ স্থানে ।। [ ১৮ ] ________________

ইটে সিটে চাই তােলে হসি । কৃষ্ণে তাসম্বাবুঝি আশ । সবাকে মাতি নাৰায়ণে। সর্থী তােৰা আইল! কি কাৰণে ৪০। গৃহৰ ওলাইলা নাৰীগণ। তোৰা পূর্ণ কুলবধূজন। কামাতুৰ পুরুষক ডৰে। ৰাত্ৰি নাৰী নােলাই গৃহৰে । ৪১ ।। ইতো বনে ৰাক্ষসৰ ভয়। তােৰ কেনে আসিলা ওলাই। যদি বাটে ৰসে উপপতি। কি কৰিবা তােৰা স্ত্রীজাতি 11 ৪২ । গৃহে ভৈলা কোন উৎপাত । সখী সব কহিয়ো আমাত ৷ কৃষ্ণ যি কথাক পুচন্ত। গােপীগণে কিচোন মাতন্তু।। ৪৩ }} লাজে মুখ বসনে ঢাকিলা। হেন দেখি মাধৱে মাতিলা। কিবা মেক স্নেহ আছে বৰ । দেখিবে আসিল নিৰন্তৰ । ৪৪। [ ১৯ ] ________________

আমাক দেখিলা ইতত ভালে। ফিৰি তােৰা যায়ােক সকলে। পতি পুত্র আছে বটে চাই। বিচাৰিৰে গৃহত নাপাই । ৪৫ শুনি গোপী লাজ ভৈলা বৰ । অধােমুখে নি দিল। উত্তৰ। পুনৰপি মাতিলা মাধৱে। জানাে আসি আছ। কামভাৱে ৪৬। উপপতি আশা কৰি মােক । জানাে আসি আছ। সখীলােক। ইতো কৰ্ম্ম অযুগত বৰ। লোেক মন্দ বেলে নিৰস্তুৰ ।।৪৭। অল্প সুখ ক্ষেণেকে চায় । পৰ লােকে নৰকে পৰয় । গুরুজনে শুনি বােলে মন্দ। তােৰা স্বামীগণে কৰে দন্দ ৪৮। ইং লোকে পৰ লােকে শােক। জানি ক্ষমা কৰা সখীলােক ! আপােনাৰ স্বস্বামীৰ ঠাই। ইতে কামশা কৰা যাই । ৪৯}} [ ২০ ] ________________

| ( ১৪ ।। স্বামী যদি কুচিত রুগীয়া। নির্ধনী দৰিদ্ৰ আলসিয়া। খােৰ কোঙ্গা হাষ্ঠীতে নােৱাৰি। তাকে নেৰিবেক নীজনাৰী ॥ ৫০)। স্বামীক মানিবে বিষ্ণু করি। এহি ধৰ্ম্মে তুষ্ট হন্ত হৰি ।। ভেবে ঘােৰ নৰক এৰাই ।। দিব্যরূপে বৈকুণ্ঠক যাই । ৫১ || বিৰচিল ৰামসৰস্বতী ৰামকৃষ্ণ ঘােষিয়ে। সম্প্রতি, এহি মতে কৃষ্ণে ধৰ্ম্ম বুঝাইলন্ত যত। গোপাত কহিলা সব শাস্ত্ৰৰ সম্মত । কৃষ্ণৰ মুখৰ কথা শুনি গোপী লোকে। নৈৰাশা দুখত পড়িলেক আতি শশাকে। [ ২১ ] ________________

| ১৫ ] লোত কৰ ছেদ নাই বসিলা মাটিত। অধোমুখে চকণে লেখয় পৃথিৱীত। কুচৰ কুকুম ললাটে বইয় লােতক। সবে গােপী আলচিবুলিলা মাধৱক || ৫৩। তােমাৰ চৰণ সেৱা কৰিবৰ আশে । কোন ধৰ্ম্ম তেজিয়া আসিলো তজু পাশে পতিসে ধৰ্ম্ম যত কহিলা আপােনি । সেই ধৰ্ম্ম তােমাতে সিজোক চক্রপাণি ৫৪}} আৰে গােপী গণে বোলে শুনা নাৰায়ণ। পুণ্যবলে আপােনি আসিলো দাসীগণ। তুমি যদি নাৰাখা আপােনি কহে সাৰ । ফিৰি আমি নিজ ঘৰে ন পশিব আৰ। ৫৫ | তােমাৰ চৰণ লয় তুলসীক পাই। খােপাত পিন্ধিয়া ফুৰি ৱােহে গুণ গাই ।। তােমাৰ চৰণ নিজ ভকতৰ ভাগ। লক্ষী যাঁক সেৱা কৰি নাপাৱস্ত লাগ । ৫৬ || ব্ৰহ্মা হৰে ন পান্ত মাগিয়া পদধূলি । কেশ মেলি খােপাত ৰঞ্জিব তুলি তুলি । এহি বােলি গােপগণে কান্দিলা বিস্তৰ। কটাক্ষে সঙ্কোচ মুখ দেখে মাধৱৰ 11 ৫৭। [ ২২ ] ________________

তাসম্বক স্নেহে কৃষ্ণে বুলিলন্ত বাক। পৰিহস কৰিলােহে। নুবুঝিলা তাক । এহি বুলি বসন্ত প্রকাশ দিব্য বনে। গগাপিনী সহিতে হৰি পশিলা তেখনে। ৫ বসন্ত ৰাগৰ শুনা ইমত লক্ষণ। প্রমত্ত পুরুষ গােটা দেখিতে শােভন। ময়ূৰৰ পুচ্ছে চূড়া বান্ধি মনােৰ । পৰিধান বস্ত্র বৃক্ষপৰ পত্ৰৰ।। ৫৯ । সুন্দৰ সুবেশমূৰ্ত্তি গতি মনােম। ইসব লক্ষণে ৰাগ বসন্ত উত্তম। বসন্তেৰ সমে ষড়ঋতুৰ আলাদ। যুবা বৃদ্ধগণৰ মনত উনমাদ | ৬ । বসন্তত কোকিলে সঘনে কাঢ়ে ৰাৱ। যুবতৰ বসন্তে নিচিনে বাপ মা । নদীত বসন্ত লাগি যােৱাৰিলা পানি। মৎস্যত বসন্ত লাগি ধৰিলা উজানি ॥ ৬১} সদাগৰে নাজানে নাৱৰ উজান ভাটি । বৃদ্ধত বসন্ত লাগি হাতে ধৰে লাঠি । মেৰাত বসন্তু লাগি ধৰিলা পেখান। যােগীত বসন্ত লাগি ভঙ্গ তৈলা ধ্যান । ৬২ [ ২৩ ]

ৰাধাত বসন্তু লাগি কৰে কৃষ্ণ ৰাৱ।
বস্তু ৰাগৰ শুনা এমত প্ৰভাৱ।।
কৃষ্ণৰ গীতক জয়দেবে নিগদতি।
ৰূপক তালৰ চেৱে নাছে পদ্মাবতী। ৬৩।।
নৃত্য আৰম্ভিলা কৃষ্ণে জয়তি সহিতে ।
বিৰহীগণৰ প্ৰাণ মনােহৰ গীতে।।
যিঠাই গায়ক ভৈলা ভ্ৰমৰাৰ গান ।
পুষ্পমধু পানহেতু ব্যাকুল পৰাণ।। ৬৪।।
বকুল পুষ্পৰ বন ঢাকি একাকাৰ।
নাচন্ত মাধৱে প্রিয় সাধি গোপিকাৰ।।
যাৰ গীতে প্রবাসীজনৰ ভাৰ্য্যাচয়।।
মদনে পিড়ীত হৈয়া কন্দল কয়।। ৬৫।।
ফুলিছে পলাশ পুষ্প ফুলিছে মন্দাৰ।
ফুলিছে বকুল মূকুলিছে আম্র ঝাড়।।
ডাকিছে কোকিল কন্দর্পৰ বাণ প্রায়।
যুবতীৰ হিয়া যেন বিদৰিয়া যায় ।। ৬৬।।
কামদেব নৃপতি আপনি বিদ্যমান ।
যুবতিৰ বন্ধহেতু জুৰিলন্ত বাণ ।
চম্পক পুষ্পত পৰে ভ্ৰমৰা সকলে।
পুরুষ বসিছে যেন কামিনীৰ কোলে।।৬৭ ।।

[ ২৪ ] ________________

কামিনীৰ কামভাৱ দেখি নিৰন্তৰ। যেন লাজে অধধামুখ সজ্জন লােক। লাজে অধোমুখ ভৈলা মহাজন প্রায়। কামভাৱে কামিনীৰ জৰ্জৰিত কায় । ১৮৫ সহজে ফুলিলে পুষ্প পৰে হালি হালি । তাহাকে বসন্ত বােলে সমস্ত গােৱালী । কেতকীপুষ্পয় যেন হই কামশৰ । বিদাৰিলা হিয়া যেন বিৰহিজনৰ । ৬৯। মাধবী মল্লিকা গন্ধে মণ্ডিত হৃদয়। মুণিগণ মােহ যায় নাৰীক স্মৰয় ।। লতা ভৈলা নাৰী বৃক্ষ পুরুষৰ সঙ্গে। ধ্যান এৰি মুনি সকলৰ মন ভঙ্গে ॥ ৭ • যেন কামাতুৰ নাৰী পুরুষৰ কোলে। লতা সবে বৃক্ষক ধৰিছে কাম ভােল। বৃক্ষৰ সঙ্গমে যেন লতা সব সুখী । কৃষ্ণৰ সঙ্গমে ধন্য নাৰী চন্দ্রমুখী ॥ ৭১ 1 এহেন প্রকাৰে উৎসব মধু বনৰ । সেই বেলা ৰাসক্রীড়া গােপী মাধৱৰ । অনেক সতিনী দেখি মাধৱৰ ঠায় । সখী সমে অন্তৰিয়া গৈলা ৰাধৰািয় ৭২ [ ২৫ ] ________________

( ১৯} ৰােষ কৰি নিকুঞ্জ বনৰ আৰ ভৈলা। সখীক সমােধি কথা কহিবাক লৈলা । জয়দেৱে গাৱে গীত মধ্যমান ধরি ।। ৰাগৰ মালিতা শুনিয়ােক ৰাম গিৰি। ৭৩ নিতম্বিনী দিব্য কন্যা সােনাৰ বৰণ ।। পৰিধান অলঙ্কাৰ দেবাঙ্গবসন। নীলবস্ত্র পিন্ধি আতি প্রকাশে সুন্দৰী । স্বামী যাচিবাক যাইল চৰণত ধৰি ৭৪ যৌবন ভৰে কন্যা কাকো নেদেখায়। মােৰ স্বামী হুইবে কোন পুরুষ আচয় ;} রূপৰ দর্পত কন্যা নাচায় ফিৰি। ইসব লক্ষণ ৰাগ বােলি ৰামগিৰি ॥ ৭৫ কৃষ্ণ বিৰহে ৰাধিকাৰ বৰ দুখ । ৰত্নাবলী সখীক বুলিলা চাহি মুখ। ৰত্নাবলী বােলে সখী নকৰিবা বােষ । কৃষ্ণক চাহন্তে সতিনীত নাই দোষ । ৭৬। ব্ৰহ্মাদিৰাে দুর্লভ ইহেন লেহাপায় । কৃষ্ণৰ ৰূপত ত্রিভুবন-মােহ যায় । ইহেন শৰীৰ পায় হুয়ােক সন্তোষ । দূৰতে তেজিয়ো সখী সতিনীৰ দোষ ॥৭৭ [ ২৬ ] ________________

দুৰ্ব্বাদল শ্যাম তুমু চন্দনে লেপিত। শীতবস্ত্র বনমালা অপা লম্বিত। ক্রীড়া চলতে লৰে দিব্য মণিগণ। মকৰ কুগুল গণ্ডস্থলে বিতােপন ॥ ৭৮ । মন হৰন্ত গােপবধূ সমস্তৰ । মুখত প্রকাশে আতি হাসি মনোহৰ 1} দেখা তা সম্বাৰ সতিনীৰ ৰিষা এৰি। পঞ্চম উৎসাহে গাৱে মাধৱক বেৰি । ৭৯ পুষ্পতলে বহে অতি তত ভাগৰি । অলিঙ্গিয়া কৃষ্ণক জিৰাৱে কণ্ঠে ধৰি । মদনে পীড়িত কতো বাতুল আকাৰ । অগিবাঢ়ি যাচি মাঙ্গে ষোড়শ শৃঙ্গাৰ | | দেখা দেখা হেৰ সখী কতাে গােপিনীৰ। কৃষ্ণ মুখ চুম্বিতে নয়নে বহে নীৱ । কামভাৱে জন্ত মাধকে কতো নাৰী । জন্মে জন্মে হইবে প্রভাে তোমাৰ কিঙ্কণী }৮১ কাতা গােপ মাধৱক নসিবাক চলে । চৰণত স্তন দিয়া মহাকান ভােলে । দেখা যমুনাৰ-কুঞ্জে মনােহৰ বনে । কৃষ্ণৰ বস্ত্রক কাঢ়ি লৈলা গেপীগণে{{ ৮২ [ ২৭ ] ________________

| { ২১ ] পীতৱ কৃষ্ণৰ পিন্ধিলা গােপী কাছি। আপােমাৰ নীলবস্ত্রে কৃষ্ণক অবৰি। কৃষ্ণৰ বংশিক কাঢ়ি বাইবে লৈলতা। খােপ গােট কৃষ্ণৰ বান্ধিলা মেলি চুড়া ||৮৩। আপুনি পুরুষ কাচ লৈলা গােপীগণে। নাৰী বেশে মাধৱক কাচাৱেবতনে। কত বংশি বাৱে কতো চাপৰি বজাৱে।। চাপৰিৰ চেৱে চেৰে নাচ মাধৱে ৮৪। ইটে সিটে গােপী সৱে কহে চকুঠাৰি । নাৰীৰ দুখক কিছাে না জানে মুৰাৰি । নাৰী হুয়া নাচি কৃষ্ণে তাৰ ফল পাওক। মাতিকে খুজতে নামাতিব গােপীকাক। ৮৫ । এহি বুলি তেসম্বেও মনে সাৰ কৰি।। গােপীগণে অলঙ্গিবে খােজন্তে মুৰাৰি । কৃষ্ণবেশে গােপীগণে নাচাৱন্ত মুখ। বিৰহিণী-জনৰ জানিবে তেবে দুখ ।। ৮৬ |} তাসম্বাৰ পরিহাস জানিলন্ত হৰি। পুরুষ ভৈল কৃষ্ণ নাৰীবেশ এৰি ।। দেখি পােপগণে আতি মৰে কাম ভােলে । আলিঙ্গি চুম্বিয়া কাকো বৈসালন্ত কোলে ৪৮৭ [ ২৮ ] ________________

{ ২২ } আক জাৰি সখি ! তুমি পৰিহৰ মান। সেই ভাৱে ভঞ্জা তুমি মাধৱৰ খান। ভাগ্যৱতী ৰাধা-আপােনাৰ মান্য চায় । যাচিয়া ন লৈল প্রভু মাধৱৰ ঠায় ॥ ৮৮ |} এক তালি তালে গাৱে জয়দেৱে গীত । গান্ধীৰ ৰাগৰ কথা শুনা মনােনীত ।। মহন্ত পুরুষ গােট শ্যামবর্ণকায়। ৰৰ কিৰীটী অলঙ্কাৰ সীমানায় । ৮৯। চতুর্দিকে চামৰ দুলাই চাৰি কন্যা। সুকোমল তরুণী রূপত অতিধন্য । সুবৰ্ণৰ কান্তিসম দেহেৰ উপমা। চাৰিদিকে স্বামীক সেৱয় চাৰি ৰামা!! ৯০ চাৰিও কন্যাৰ নাম শুনা মন কৰি। কোস সৌৰী আকাশী আৱৰ যে মঞ্জৰী চাৰিও কন্যা প্রীতি কৰা মহাবল। যাহাক গাৱন্ত সদা গন্ধৰ্ব্ব সকল । ৯১ | সভাত প্রবেশ হই পিন্ধি হেন হাৰ। এতেক লক্ষণে ৰাগ বােলয় গান্ধাৰ ৷ পৰম বিকলে ৰাধা কৃষ্ণৰ বিৰহে।। সখীৰ আগত বিৰহৰ কথা কহে ॥৯২। [ ২৯ ] ________________

| | ২৩ } ইমত কটাক্ষ হাসি কৰে লয় লাল। মনত মৰে মাধৱৰ পৰিহাস। মােহন ৰংশিক বা অধৰ অমৃত । মােৰ নাম ধৰি মােহিলা হামাৰ চিত।} ৯৩ | চুড়াত ময়ূৰপুচ্ছ চন্দ্র চারু শােভা।। সুখ জলে ৰমণী চুম্বন মনােলােভা। বন্ধুলিৰ পাখী যেন ৰাতুল অধৰ । চৰণত প্রকাশে নেপুৰ সুবৰ্ণৰ । ৯৪ ৰােমাঞ্চিত বাহু মেলি কাম ভাৱে আতি। সবটীছে মাধৱক সহস্র যুৱতী তরুণী ৰমণী গােপিনীৰ স্তন ভাৰ। নির্দয় কৃষ্ণৰ হৃদে যেন বজ্ৰসাৰ।। ৯৫ ] তাতে লাগি মন্দিত মালতি মালায়। ক্রীড়া দেখি সুৰাসুৰ গণৰ বিস্ময়। ত্নাবলী সখীক বােলন্ত ৰাধাৰায় । মাধৱৰ বিৰহে ক্ষণেকে প্রাণ যায় । ৯৬। যদ্যপি জীৱাবা সখি কহো মিষ্ট বাণী। এতি ক্ষণে ইঠাৱে কৃষ্ণক দিয়া আনি॥ কৃষ্ণৰ অধৰ যেন মধুৰ বাহন। তাক দেখি স্বতন্ত্রে পিয়য় গােপীগণ! ৯৭। [ ৩০ ] ________________

{ ২৪ সিকাৰণে কষ্ট্রে সখী মাধৱক আন । ইঠাতে অকলে কৰেহে মধু পান। মাল্লৱ ৰাগৰ একতালী তাল যায় । ৰাগৰ লক্ষণ শুনা জয়দেৱে গায় ॥ ৯৮# নিতম্বিনী সুস্বৰে মালিতা যেবে গাইলা । সমস্ত ৰাগৰ যে মাল্লুৰু ৰাজা ভৈলা উপজিল ৰাগ গােট বেলা অবসানে । উপজিল ৰাগগােট বত্রিশ লক্ষণে ॥ ৯৯ উপজিলে ৰাগ বাৱে বাদ্যভণ্ড । ব্যালিশ যে ৰাগে ধৰিলেক ছত্ৰদও ।। মালৱ ৰাগ ৰাজাৰ মালসী পাটেশ্বৰী । পাএ দেমাগ ভৈল কুমাৰ ধন ঐ ॥ ১০০ । দ্বাৰী ভৈলা বেলীগ কটোৱাল শ্যাম।। চুত ধৰ কল্যাণ বে ৰাগ অনুপাম । চতুর্ভীতি চামৰ ঢোলায় চাৰি ৰাগে। সিংহাসনে বসিয়া প্রকাশে মহাভাগে ১০ লুঙ্কাৰতে সমস্ত ৰাগৰ সেৱা লয়। দেবাসুৰে সৱে যাক অবিশ্রামে গায় । কৈৰ পৰা ৰাগ গােট কৈত লৱে ঠায়। শুনিয়ে ৰাগৰ কোন বাপ মায় {}১২ [ ৩১ ] { ২৫ } কৈবৰ্ত্তী ৰাগৰ ভৈলা কন্যা কেই জন । কহো শুনিয়োক ৰাগ যতেক লক্ষণ। গৃষ্যতে জন্মে ৰাগ ‘্যতে লয় যায় । হুঙ্কাৰে ভৈলেক গুরু ধ্ব ধ্ব বাপ মায় ৷ ১০৩ ৷৷ সগুবৰ্গ ৰাগ কা৷ চুয় ছয় জন । কহিলে। ৰাগৰ জানা ব্যাল্লিশ লক্ষণ । সমস্ত লক্ষণ চয় যে মাল্লৱন্ত ৰৈলা । সমস্ত ৰাগৰ যে মাল্লৱ ৰাজা ভৈলা । ১• ৪ () মাল্লৰ ৰাগত তাল একতালি যাই। ৰাধিকা কহন্ত নীজ সখীক বুঝাই ৷ চলা সখী সত্বৰে কৃষ্ণক আানিবাক । বিচাৰিব! যি থানত আছে গোপীঝাঁ। ক ॥ ১০৫ ৰতিভৰে গোপী সমে ইাসন্ত মুৰাৰি । পিন্ধি আছে গোপিনীৰ অলঙ্কাৰ কাঢ়ি । সেই মোৰ প্ৰাণপতি অনিদিয়া তাক । মাধৱ আাসিলা সখী জীয়াইলা আমাক ॥ ১০৬ { কেশিনিসূদন প্ৰভু উদাৰ চৰিত্ৰ । সবাতো অধিক পুণ্য মোৰ মহামিত্ৰ । যতো পৰমাৰ্থ মীৰাকাৰ নাৰায়ণে । তথাপিতো কামাতুৰ মোক কৃপা গুণৈ ॥১০৭ গ [ ৩২ ] ________________

[ ২৬ অবশ্যে আসিবে কৃষ্ণ মােৰ কথা শুনি। উদাৰ কৃষ্ণৰ গুণ দেখিবা আপােনি । আঠ ঠাই ক্রীড়া কৰে কামিনী সমস্ত । শুনিয়ােক তাহাৰ নীৰ্ণয় যত যত || ১০৮ || ক্ষেত্ৰভূমি বাড়ি আরু ভগ্নদেৱ গেহ। নির্জন ঘৰ আৰু অৰণ্যত বিশেষ। নীজ থানে নদীতীৰে জলত নমায়। বেশ্যা গণ ফ্রীড়ি 'বাক এই আঠ ঠায় ।। ১০১ অসি পুনু আছো দেখা নিকুঞ্জ মন্দিৰে। যাক বিমানত দেৱগণে স্তুতি কৰে । আক জানি কৃষ্ণক সত্বৰে মাতি আন । মাধৱক দেখিলে যুৰাইব মােৰ প্ৰাণ। ১১০ শুতিয়া থাকিবে। মই নিকুঞ্জ মন্দিৰে ।। এথা আসি মাধব বশিব ধীৰে ধীৰে ।। প্রথম সং গ্রামে মই লজ্জিত স্বভাবে । বস্ত্রে কুচ উরুক ঢাকিবাে সৰ্ব্ব গাবে । ১১১ পটু চাটু বচনে পণ্ডিত বনমালী। যাচি আশি অাপােনি ধৰিব অঙ্কোৱালী । কিশলয় শয্যাত থাকিবে। মই শুতি। সাবটীয়া অধৰ চুম্বিব য পতি ১১২ ।। [ ৩৩ ] ________________

আমি ভয় লাজে অতি ফিপিকে নয়ন । মনত আকুল কামে ঘামিব বন । মােৰ চিত জানি কৃষ্ণে আলিঙ্গকে ধৰি । বিৰহৰ দুঃখ বাশ কাঢ়ি লৈব হৰি। ১১৩ | ষোড়শ শৃঙ্গাৰ বিচাৰিৰে নাৰায়ণে । আপােনি দেখাই বুহু বুঝি থানে থানে ।। ষােড়শত অধিক দেখাইবে তিনি কলা । ৰতিত জিনিয়া কাঢ়ি লৈবো মনমালা ।। ১১৪ কোকিল আকুল ৰাৱ চিত্ত বিয়াকুল। খসিবেক খােপাৰ মালতি সুতী ফুল। ভাগৱত কৃষ্ণৰ ৰতিত মই ক্ষমা । পাছে দৰ্শাইবো মই আপােন মহিমা ॥১১৫ {{ কাম শাস্ত্র বিচাৰিয়। জানিচো লক্ষণ। কামিনী মন্তে ভাগৰিলা ভিতো-জন । কামিনী ক্ৰীড়িবে তাক পুরুষ আকাৰে ।। হেন কহে শুনা ৰতিশাস্ত্র ব্যৱহাৰে। ১১৬। মাধৱৰ বক্ষস্থলে কৰিবাে অপাৰ । হৃদয়ত ঘষিবো নূতন স্তনভাৰ । কৃষ্ণে মােৰ কেশত ধৰিবে টানি টানি। অলেখ চুম্বন দান দিযন্ত আপােনি ।১১৭ | [ ৩৪ ] ________________

মলয়া পৱন শুনি ভৃঙ্গাৰীৰ ৰাৰ । ময়ুৰৰ নাদত বিৰহে পুৰে গাৱ ॥ আকে জানি সত্বৰে কৃষ্ণক মাতি আনি। মাধৱক পাইলে সে জুৰাই মােৰ প্রাণ । ১১৮ ৰাধাক শম্বােধি মাতিলেক ৰত্নাৱলী। থাকিয়ােক মন সুখে ন হৈবা বিকলী । আমি সবে থাকন্তে তােমাৰ হেন দুখ । আজি পাইলে মাধৱক ন চাহিবাে মুখ ॥১১৯ এহি বুলি ৰাধাক নমীয়া ৰত্নাবলী। চলি গৈলা মাধৱৰ সমীপক বেলি ।। শুনিয়েক আত অমৰে কৃষ্ণ কথা। গোপাগণ সমে মাধৱৰ ক্ৰীড়া যথা ১২০ || ৰাধাক নে দেখি কৃষ্ণে গােপীগণ মাঝে। পৰম বিৰহ মন ভৈলা যদুৰাজে । হৃদয়ত পাইলা ৰাধিকাৰ প্রেম জৰি। মাধৱৰ পাৱত বান্ধিছে দৃঢ় কৰি ॥ ১২১। নাধিকাক নে দেখিয়া মাধৱ মুৰি । সেহি খানে এৰিল। যতেক গােপ নাৰী । অস্তৰিছে জানিছে। ৰাধিক। ৰােষ কৰি । মন দুখে কৃষ্ণে তঁাকে ফুৰস্ত বিচাৰি ॥ ১২২ [ ৩৫ ] ________________

পতি মধ্যমান চেরে নাচে পদ্মাৱতী । গুগৰী ৰাগক জয়দেৱে নিগতি।। যৈসানি ৰামৰ সেনা অধিলা ৰাৰণি। হনুমন্ত গৈলা আনিবাৰু সঞ্জীবনী । ১২৩। গন্ধ মন্দিনত বীৰে প্রবেশিল যায় । তিন কোটী গন্ধৰ্ব্বক পাইলা সেহি ঠায় ।। ধৰ্ম্মে সে সহায় হনুমন্ত এক গােটী। হেলা রূপে মাৰিল গন্ধৰ্ব্ব তিন কোটী। ১২৪১ আঠাইশ দিনে বীৰে গন্ধৰ্ব্বক মাৰি । সাগৰ মাতিল লৰাইলেক মেরু গিৰি। আকাশৰ পৰা দেৱে পুষ্প ৰখিল । সেই আৰ্ত ৰাৱতে গুঞ্জৰী ৰাগ ভৈল ১২৫|| ৰাধিকাক বিচাৰি নাপাইল। নাৰায়ণে। বিৰত বিকল ভৈলন্ত কামবাণে ॥ মন দুখে মাধৱে বােল হৰি হৰি। মােৰ অনাদৰে ৰাধ। গৈলা ৰােষ কৰি ১২৮ ব্রজবধূগণ সমে দেখি আতি শোকে । জানিলে ৰাধিক। ৰােষ কৰি গৈলা মােকে। মােৰ কেন দোষ মই না ৰাখিলোঁ। যাচি। ৰাধিকাৰ বিৰহে প্রাণ ন হয় আজি । ১২৭ [ ৩৬ ] ________________

কিবা ধন জন চাৰ জীৱন আমাৰ। ৰাধা বিনা দেখে। মই দিনেতে আন্ধাৰ। যাক থাকে। চিস্তি মই মনত নিৰিখে। | ধিয়ানত ৰাধাৰ কমল মুখ দেখে। # ১২৮ হেন প্রাণেশ্বৰী ৰায় পাবে! কোন ঠায়। আনন্দে জীড়িলাে চন্দ্রাবলী ৰাত্ৰি পায়। ৰাধ বিনে বন মাজে বৃথা কৰ শােক। কলৈ গৈলা প্রাণেশ্বৰী আখাসিয়াে ােেক ॥১২৯৷ ধ্যান কৰি ৰাধিকাক হৃদয়ত পাই । কৰ জোৰ কৰিয়া মাতন্তু যদুবাই। এনে দোষ না ধৰিয়া আউৰ বাৰম্বাৰ । প্রাণেশ্বৰী ৰাধা দোষ ফেমিবা আমাৰ ॥১৩০ ! মােৰ খঙ্গে ক্ষীণ ভৈলা ধৰিলাহ দোষ । চৰণত ধৰি কহেন কৰিবা দােষ । ৰাধিকাৰ বিৰহে কৃষ্ণৰ দহে তনু। কামদেব ছিদ্র পাই তুলি লৈলা ধনু ॥ ৩১ । ৰতিপতি মনে মনে কৰিলা টঙ্কাৰ । এহি কৃষ্ণে দেৱক জিনিছে বাৰম্বাৰ । আজি দেখাে কি কৰন্ত পৰি মােৰ হাতে। এহি বুলি ধনুবাণ ধৰি আথে বেথে ॥১৩২।| [ ৩৭ ] ________________

( ৩১ } ব্রহ্মা বিষ্ণু মহেশ্বৰ যিতাে শৰে বশ্য । ত্রিভুবন জিনিয়াছে। গন্ধর্ব মনুষ্য ? সেই পৰ কৃষ্ণক জুৰিলা লক্ষ কৰি। চৰাচৰ কম্পিল লৰিলা হেমগিৰি। ১৩৩ | মাধৱে গুণ মােক শৰ মাৰে ধৰি। সপােনত নােহিকে ইহাৰ মই বৈৰি। মহাদেৱ বৈৰি তাৰ উপৰি জন্মৰ । অকাৰণে শিব বুলি মাৰে মােক শৰ ৷ ১৩৪ পৰম দুখত অকাৰণে দুখ পাও। চিনা দিয়া কামদেৱ দুর্গত এৰাও। হেৰা কামদেৱ মােক ন কৰিবা শৰ । নােহহা তজু বৈৰি মই উপৰি জন্মৰ ॥১৩৫। মলয়া চন্দন তুল্য শৰীৰ আমাৰ। ভস্ম বুলি আত তুমি নকৰিবা শৰ । মৃনাল সদৃশ হাৰ গলে আছে। ধৰি। সর্পমালা বুলি নামাৰিবা টান কৰি ॥ ১৩৬। কণ্ঠে পিন্ধ আছে। নীল পল্লব পত্ৰৰ । কালকুট বুলি আত নাহানিবা শৰ। মানা বর্ণ ভৈলা মােৰ কস্তুৰী কুঙ্কুম । চিত্ৰ পত্ৰ জানিবা মুহিকে বাঘ চাষ | ১৩৭ । [ ৩৮ ] ________________

মুহিকে ভাঙ্গুৰা তথাপিতাে হেন কথা। ৰাধাৰ বিৰহে মােৰ হেৰয় অৱস্থা। তজু প্রাণ বৈৰি যিতাে গৌৰীপতি হব। অকাৰণে মােক প্রতি ন কৰি শৰ।। ১৩৮। এহি বুলি পৰিচয় দিল। নাৰায়ণ। কামদেৱ তথাপিতত নেৰিলন্ত বাণ । হেন দেখি মনত গুপন্ত দামােদৰে। আপদত পৰিলে দুর্জনে হেন কৰে । ১৩৯। দুজ্জনক বড় কৰি তৰিবে দুর্গতি । হেন জানা ন্যায় পথ শাস্ত্ৰৰ সন্মতি এহি বুলি স্থিৰ কৰি আপােনাৰ মন। কামক সম্বােধি বুলিল! চারুবচন ।। ১৪। শুনা কামদেৱ তুমি নকৰ সন্ধান। বচনেক বােলে। তাৰ শুনিয়াে নিদান । জগতৰ পতি তুমি অদ্ভুত বৰ। ইঙ্গিতে জানিলাে তুমি যত চৰাচৰ । ১৪১ সুৰতে মােহিত সবে বিক্রমে তােমাৰ। মৰাক মাৰিলে কত ফল আছে তাৰ ? আমাক মাৰিলে যশ পাইয়া কত মান। টানি ধর্দু না মাৰিবা পুষ্পবাণ | ১৪২ [ ৩৯ ] ________________

{ ৩৩ ] তথাপিতে কামদেৱ শৰ মাৰে দেখি । ক্রোধে বাক্য বুলিলন্ত কটাক্ষে নিৰখি । শুনা কামদেৱ তােক কিচো নাই ডৰ ।। কি কৰিব পাৰশ-পুষ্পৰ ধনু-শৰ ॥১৪৩। হৃদয়ত লাগি ৰাধিকাৰ দৃষ্টিবাণ। সকল শৰীৰ পােৰ হয় খান খান । যিলত সহিলেক ৰাধিকাৰ দৃষ্টি শৰ। তাত কৰি তোৰ বাণ কত মান যৰ ৷৷ ১৪৪ । এহি বুলি মাধৱে কৰম্ভ শােক যথা। ৰাধিকাৰ দূত আলি মিলিলেক তথা গলত পিন্ধিয়া পুষ্প মালতিৰ হাৰ । মাধৱৰ পাৱত কৰিলা নমস্কাৰ।। ১৪৫। মাধৱে দেখ ৰাধিকাৰ প্রাণসখী। বার্তা পুচিলন্ত কৃষ্ণে সলোতক আখি ॥ বহিয়ােক ৰত্নাৱলী শুনু একে মনে।। প্রাণপ্রিয়া ৰাধিকা আন্ত কোন বনে ॥১৪৬৯ হেন শুনি ৰত্নাৱলী দিলন্ত উত্তৰ। ৰাধিকাক তুমি সুখী কৰি আছা বৰ । তুমি যেন কৰি আছা সকো ন কৰি । ... তজু আশা কৰিয়া জীৱন্তে আছে মৰি {১৪৭। [ ৪০ ] ________________

( ৩৪ } তুমি যেন নিদারুণ জগততে সাৰ । ই দোষ তােমাৰ নাই বাটী ৰাধিকাৰ। মিছা তেসে মৰে সখী কৰি অসন্তোষ । মনে শুনি চাচিলে ৰাধাৰ নাই দোষ ১৪৮ স্ত্রীজাতী অল্পমতি যদ্যপি নাগৰ । স্বভাৱত ব্যামুখ দেথি হৰিণৰ । মুখ দেখি হণি সকলে মােহ যাই । বাঘৰ আকাৰ গৱে ধৰি ধৰি খাই ।১৪৯ মাধৱে বােলন্ত শুনিয়োক ৰত্নাৱলী। কোন স্বর্গ পাইবি তই অবাক মাবিলি । এক তাল চেৱে চেৱে নাচে পদ্মাৱতী। কর্ণাট রাগত জয়দেৱে নিগদতি ॥ ১৫০ || নীলবর্ণ পুরুষৰ মন্দি। হাতত।। চাৰি হস্তিদন্ত জলে দক্ষিণ কর্ণত ।। স্তুতি কাৰে দেৱত অসুৰ গণে মিলি। ই সব লক্ষণে কর্ণাট ৰাগ বুলি ॥ ১৫১ {} ৰত্নাবলী কৃত ৰাধাৰ কথা কহে। পৰম বিকল বাধা তোমাৰ বিৰহে ।। বিহত গাৱ পােৰে নানয় তাক। বতাসক চিঁয়া নিন্দিয়া বােলে বাক ॥১৫২) [ ৪১ ] ________________

[ ৩৫ মলয়া চন্দন বনে সৰ্পৰ নিলয়। তাহাতে লাগিয়া ইতে। বাস আসয় । সর্প বিষ বহি বায়ু উরুয়াই আনে। সেই জুয়ে গাৱ পােৰ ন থাকায় জ্ঞানে ১৫৩ শীতল চন্ধনে পুনু গাৱ নুজুৰায়। চন্দ্র ৰশ্মি লাগি কিবা পােৰে সৰ্ব্বকায়। সেহি বেলা কামদেৱে জুৰিলেক শৰ। দেখি বাধা দেবীয়ো আকুল ভৈলা বৰ।১৫৪। নাকি পুরুষ মাৰে এহি আতিশােক। কোন থানে পশিবে। ৰাখিবে কোনে মােক।। এহি বুলি তােমাক ৰাধা হৃদয়ত পাই।। মদন শৰক ভয়ে থকিন্তু লুকাই । ১৫৫ ।। কামদেৱে যত শৰ মাৰে ঝাকে বাক। তেমাৰ শৰীৰে পৰি ন পাৱে ৰাধাক । যত শৰ তােমা । পৰিছে ঠায়ে ঠায়ে । জানি শুনি আপুনি প্রমাণ পাৰা গায়ে ॥ ১৫৬ অনন্তৰে ৰাধিকা মনত সাৰ কৰি। কামদেৱ শবে বৰ দুখ পাত্ত হৰি ! হৃদয়ত আশা তুমি ৰাখিবাক মনে। কবচ সদৃশ ঢাকি খৈল বসনে। ১৫৭ [ ৪২ ] ________________

কামদেৱে শৰ প্রহান্ত যেই কাতি । ৰাধিকা তােমাক ৰাখে পদ্মপত্র পাতি পদ্ম পস্র বাৰু ভৈলা কবচ বসনে। পাৰি হইয়া তােমাক ৰাখিল ঘেবনে ১৫৮ মাধৱে বােলও কথা অদভুত বৰ । হৃদয়ত লুকাইবাক পাবে কোন নৰ। হৃদয়ত আছে। মই অন্তর্যামী হৰি। সমৰত মােক লুকাইবেক কেন কৰি ॥ ১৫৯। নিৰাকাৰ রূপে যিতে আছে দামােদৰ । তান গাৱে কেন মতে পৰে কামশৰ । পদ্মপত্রে বারু পাতি ৰাখিয়ে কেমনে । নাহিকে আজলি নাৰী ৰাধাৰ সমানে ॥১৬০ । শুনিয়ােক ৰত্নাৱলী তুমি মােৰ মিত্র । অমৃতৰ সমস্বাদ ভক্তৰ চৰিত্ৰ। তােমাৰ আগত মই কহো মিষ্ট বাক । ৰাধিকাৰ কথা কহি জীয়াইলা আমাক ১৬১} ৰত্নাৱলী বােলে কথা শুনা মন কৰি । ৰাধাক চলিলা তুমি টেন্টনালী কৰি । সহজে চঞ্চলী নাৰী হৃদয়কোমলী। তাক কি কুশলে ৰাখে দুষ্টকামে পালি ১৬২ [ ৪৩ ] ________________

| [ ৩৭ ] সাধু দেখি লােকে যেন কৰয় বিশ্বাস। সৰ্বস্বক কাঢ়ি সই কৰে সৰ্ব্বনাশ। সেই মতে তুমিয়ে কৰিলা টেণ্ট নালি। যাতে আমি নাৰীগণ অবােধ গােৱালী ।১৬৩ আন কিবা এত মান কৰিৰে শকত। এবে শুনা ৰাধাৰ আৱৰ কথা যত ।। মৰণক আশা কৰি ভীষ্ম বীৰৰৰ। যেন শৰ শয্যাত শুতিছে নিৰন্তৰ। ১৬৪। সেই মতে ৰাধা পুষ্প শৰশয্যাত পায়। ব্ৰত ধৰি তোমাক আচন্ত বাট চায়। বুলিব। পুষ্পৰ শয্যা পৰম কোমল। তাক শৰশয্যা বােলে গেপিকা-সকল {{: ৬৫। ব্ৰত ধৰি যিতো জনে আছে মৰিবাক। শৰৰ শয্যাত কিনাে পীড়া কৰে তাক । প্রিয়াৰ বিয়ােগ যিতাে পুষ্পশয্যাময় । তাক কিনাে সুখ বুলি প্ৰাণৰ সংশয় || ১৬৬ 11 তােমাক নাপাই ৰাধা ক্রন্দন কৰন্ত। দুই চক্ষু ধাৰা সাৰে লােতক বহন্ত। দেৱগণে আসি বিমানত থাকি বদলে । ৰাধিকাৰ মুখ গােট পদ্ম সম জ্বলে । ১৬৭ [ ৪৪ ] ________________

অযুতেক পুত্ৰ যাৰ শুনিয়াে শ্রবণে । হৰিৰ আসল ক্রীড়া দেখা বিদ্যমানে ।। দুই চক্ষু বােলে তাৰা মেঘ দুই খান। ঐনক বৃষ্টি তাৰ বােলে বিদ্যমান ।। ১৬৮ | কেহো যােলে পদ্ম নুহি চাই ভাল কৰি। পূর্ণচন্দ্র গেট যেন আছে মায়া ধৰি 11 যাৰ ৰশ্মি প্ৰকাশ কৰয় দিশ পাশ। লুকাই আচন্ত আমাত এৰি আশ 11 ১৬৯ || দক্ষৰ সাপত হেন আন গতি ভৈলা। বাউল দন্তক বােলে ৰাহু লাগলৈল।। দুই ও চিপিলা দশন আৰ কৰি । দেবে বােলে চন্দ্রেসে ৰাহুক আছে ধৰি ॥১৭ 2 |} শুনি আছে। ৰাহুৰ বিক্ৰম ঠাই ঠাই। পর্বে পর্বে চন্দ্রক গিলন্ত লগ পাই । আজি দেখে চন্দ্রেশে ৰাহুক গিলি থৈলা। অদভুত উপম ৰাধাৰ পাশ ভৈলা। ১৭১। সেই বেলা ৰাধিকা গুনন্ত মনে মনে। কামদেৱক স্মৰিলন্ত তােমাৰ নিদানে। কামদেৱ চৰণে কাতৰ কৰে ধৰি । তেহে আনিব পাৰে মাধৱক হৰি ৷৷ ১৭২ [ ৪৫ ] ________________

| { ৩৯ ) এহি বুলি আপােনাৰ ভৰি তলুৱাতে। কামদেৱ মুর্তিক লেখিলা দেৱি তাতে। কস্তুৰী কুম্ কুম বর্ণ কৰিলন্ত কাল। গলত লেখিলা দিব্য বৈজয়ন্তি মালা১৭৩ || মগৰ বাহন পাছে লেখিলা পাছত। ৰত্নময়-কুণ্ডল যে কিৰীটী কর্ণত। হাতত লেখিলা পুষ্পময় দিব্য বাণ । স্তনত আৰােপি দিল পঞ্চ মুখ বাণ । ১৭৪৮ সেই অস্ত্র সেই বস্ত্র সেই ভৰি হাত। কামদেৱ সাক্ষাতে কেৱলে নাহি মাত । দেথি ৰাধা লাজে বস্ত্র তুলি লৈলা মাথে। চৰণত প্রণাম কৰিলা আথে বেথে । ১৭৫। গোচৰ কৰ ৰাধা চৰণত ধৰি । তােমাৰ গুণক প্রভো কহিতে না পাৰি । যাৰ হেতু দেৱাৰ গন্ধ মনুষ্য। সকল সংসাৰ প্ৰভাে হােৱে তিৰি বশ্য ১৭৬ সিকাৰণে লাজ এৰি মাগো তজু আগে। নন্দৰ পুত্ৰক প্ৰভাে মােহিবাক লাগে । ধৰি আছে। ধনু যেই পুষ্পবাণ হানি। এতিক্ষণে আপােনি কৃষ্ণক দিয়া আনি ১৭৭|| [ ৪৬ ] ________________

হেন শুনি মাধৱে হাসিল। খল খলী। রত্নাক বােলন্ত ৰাধা পৰম আজলি । চৰণত কামদেৱ লেখিলা গোপিনী । কিমতে মাতম্ভ তাক আপােনা আপােনি। ১৭৮ ৰাধিকাৰ কথা শুনি হাসি হাসি মৰি । পাছে কি কৰিলা কহিয়ােক প্রাণেশ্বৰী । শত্নাৱলী বােলে জানো কথা সাঙ্গোপাঙ্গে। মুখে হৰি হৰি বােলা হৃদয়ত ৰঙ্গে। ১৭৯। তৃণ খাই জীয়ে পশু অৰণ্যত থাকে । কোন দোষ কৰিয়াছে ব্যাধে মাৰে তাকে। জল খাই জীয়ে মৎস জল সে জীৱন । কোন দোষে তাহাকে কৈশর্তে কৰে চন}{১৮০ লতা প্রায় জীয়ে সাধু সন্তে সে জীৱন । থলুৱা তাহাৰ শত্রু ভৈলা কি কাৰণ ।। এই তিনি বৈী আকাৰণ জগতত ।। তোমাক লেখিলে প্রভাে তাহাৰ অগিত ॥১৮ ১। পৰম অবোধ আমি গােৱালৰ নাৰী। পতি পুত্র এৰি ভজিলােহে নিবিচাৰি । বাধে যেন হৰীণক মাৰে শৰে হানি। তুমিয়ো ৰাধাক মাৰা বিৰহ অগনী। ১৮২। [ ৪৭ ] ________________

নানা ভাৱ ৰাধিকা কয় যত যত । দিন বঞ্চিবাক হেতু বিৰহ কালত। বিবৃহিণী কন্যা সবে বিৰহৰ থানে। চিত্ৰ কৰ্ম্ম কৰি তেৰে পতিয়াৱে মনে {}১৮৩। তােমাক না পাই ৰাধা বিৰহ অনলে। কাম দেৱ লিখিল চৰণৰ তলে । কতত বিৰহিণীয়ে দেৱক পূজা কৰি । কতাে গীত গাৱন্ত শ্যামীক মনে ধৰি । ২৮-৪ | শুক সাৰী পঢ়াৱয় পলিটাৱে মন । এহি মতে কাল বঞ্চে বিৰহিণীজন {{ তাৰ বিৰহে ৰাধ! চিত বিষাকুল ।। এতেকে কত কাল বঞ্চিবাৰ ছল ॥ : তাতে আৰু কথা আছে নকহিতে মন । নকহিলে মহন্ত আজ্ঞা হোৱে চন।। সি কাৰণে বােলো সেবে শুনা কথা সব তোমাক না পাই ৰাধা বাতুল আক। এ এত প্রতি ৰাধিকা বেলন্ত নে ঘ}ে চৰণত পবাে দোষ ক্ষেমা নাৰায়ণে ধ্যান কৰি ৰাধিকায়ে হৃদয়ত পাই। চৰণত পৰিয়া কান্দিলা ৰাৰা ২৪ ১৮ , } [ ৪৮ ] ________________

| [ ৪২ ) গােপিনী আলাপ চিহ্ন দেখি সৰ্ব্ব পাৰে। পুন দােষ পাতিলা ৰাধিকা ক্রোধ ভাৱে। মােক এৰি আনক ভজিল নাৰায়ণে । পিঠি দিয়া ৰােষ পাতি গুণে মনে মনে।১৮৮। কাতৰ কৰাইবাে মই দান্তে তৃণ ধৰি। তবে সে সাম্ফল মই গোৱাল বিৱাৰী । নপি ৰাধিক। গুণয় মনে মনে। খানিতেকে কতেৰ কৰিৰে নাৰায়ণে ৪ ১৮৯। ভাবনা সে কস্তস্বরূপ কিছো নাই। বিলাপ কৰক্ত শােকে বিমুর্চিত হই । মাধৱে বােল ৰত্নাৱলী বৰ নাৰী । কোন থানে আচয় ৰাধিক প্রণেশ্বৰী । ১৯০! কযোণে বােলো হেৰ কথা শুনিয়ােক। ৰাধিকা ক দেখাই দিলে প্রাণ দিয়া মােক।। ৰত্নাবলী বৰলে কৃষ্ণ শুনা মোৰ বাক । ৰাধিকাক দিলে প্রভু কি দিবা আমাক । ১৯১ মাধৱে বােলন্ত শুনিয়ােক প্রাণেশ্বৰী । জগতৰ সম্পত্তি মিলোক আজি ধৰি । দেৱাৰ নাগ য গন্ধৰ্ব্ব মনুষ্য। আজি ধৰি সকলে তোমাৰ হোক বন্ত । ১৯২! [ ৪৯ ] ________________

[ ৪৩ } ৰত্নাৱলী বােলে প্রভাে নলগিয় আক। ৰাধাৰ সেৱাত মই সবে পাইবাে তাক। মাধৱে বােলন্ত তেবে, লৈয়ােক মুকুতি। ব্রহ্মা হৰ পুৰন্দৰে বাঞ্চে দিনে ৰাতি । ১৯৩ যি কাৰণে ব্রহ্মা হৰে কৰম্ভ সেৱলি । তাহাকো ন লাগে বুলিলন্ত ৰত্নাৱলী ॥ তােমাৰ চৰণ যিতাে কৰিয়াছে। সাৰ। তাতত কৰি অধিক মুকুতি কোন চাৰ ॥১৯৪১ মাধৱে, বেলন্ত তুমি মনে কৰি সাৰ । যিব ধন লাগে তুমি খুজিয়ো আমাৰ । ৰত্নাৱলী বােলে গােপীকাৰ প্রাণবৈৰী । নাহি ধন তােমাৰ মােহন বংশি সৰি । ১৯৫। আন কিছাে নাই ধন নামাগো তােমাৰ । বংশি দান দিয়া প্রাণ চোৰ গােপকাৰ । তুমি বংশি বায়া যি বেলাত মনােহৰ ।। বিৰহত পুৰিমৰে গােপী নিৰন্তৰ ৷ ১৯৬৪ সেই বংশি আমিসবে বজাইবাে সুখে । তেবেসে জানিব বিৰহৰ যত দুঃখে । মাধৱে বােলত্ত কহা উপহাস এৰি । বংশি বড় কোন ধন আপনাত কৰি। ১৯৭। [ ৫০ ] ________________

{ ৪৪ } ৰদ্বাৱলী বােলে ভাল’ কহিলা আমাক । সখীৰ পশিক নিবে নাপাৰা তােক। ওযুগাবে গােপিনী ৰমণ চিহ্ন দেখি । জেধে মােক খন্তি ৰাধাৰায় সখী ॥১৯৮। তুমি ঐতে থাকা প্রভাে ময় যা আগে। ইতােকথা ৰাধিকাত পুছিবাক লাগে । মাধৱৰ দুঃখ জানি মনত সুমৰি।। সেই বেলা আসিলেক সুকণ্ঠী শুন্দৰী ॥১৯৯। সুকণ্ঠীক দেখি কৃষ্ণে বাহুমেলি আনি। পদ্মাসনে কোলাত বৈসাইল! চক্রপাণি । বদনে চুম্বন দিয়া সাবটী দুই হাতে। তুলসীৰ মালাগাথি পিন্ধাইলা খোপাতে।২০০৭} বক্ষ শিলা বৰে দেৱতাৰ মােহে চিত। একদিন শুনি কৃষ্ণে সুকণ্ঠীৰ গীত। পর্বত পােত গৈল মাধৱৰ ভৰি। আজিয়াে সুচায়ে তাক গােবর্ধন গিৰি ২০ : সুকণ্ঠী বোলয় প্রাে নক সংশয়। ৰাধিকাক দিবে ময় বুলিলে। নিশ্চয়। এহি বুলি সুঝগয়ে অনেক প্রবন্ধে ।। ৰাধিকাক পাইল। পাছে কুঙ্কুমৰ গন্ধে ॥২০২ [ ৫১ ] ________________

{ ৪৫ ] দেখিয়া ৰাধিকা উঠিল গা লাৰি । সুগন্ধিত পুস্পৰ আসন দিল। পাৰি। শুনি আছে ৰাধাদেৱী প্ৰেমৰ পৰম । কথা এক কহিল। সুকণ্ঠী মনােম । ২৩। দেৱ লােকে ব্যাকৰে মনুষ্যৰ কায় । ই হেন শৰীৰ সখী বিফলে সে যায় ।। যােগিগণে যাহাকে নপাৱে ধ্যান কৰি । তােমাৰ নিমিত্তে প্রভে উত্ৰাৱল হৰি ২০৪। মুণিগণে চিন্তাকৰি চিন্তিয়া পায় । কৰিয় সংসাৰী হােৱে জানিবা নিশ্চয়। হেন কৃষ্ণে তােমাক বিচাৰি ফুৰে বনে। পৰম অবােধ দেখো তােমাৰ লক্ষণে ॥২০৫। রূপক তালৰ ৰাগ বৰাৰি উত্তম। ৰাগৰ লক্ষণ কহে শুনা মনেম ? দিব্য কোটি রূপতী কন্যা নিজ সঙ্গে। অলঙ্কাৰে মনিক কচাৱে মন ৰঙ্গে }} ২০ ৬ । অপােনাৰ অলঙ্কাৰ পিন্ধিমন্ত কাঢ়ি । চামৰ ঢুলায়। তা নেই আগবাঢ়ি ॥ দেৱতাৰ পুষ্পমালা কণ্ঠত পিন্ধাইল।। নমস্কাৰ কৰি কন্যা শয্যাত বইলা ২০৭ [ ৫২ ] ________________

তুষ্ট হুইয়া স্বামীৰ সম্মান দিলা কাঢ়ি । বৰাৰি বৰিল। স্বামী চৰণত ধৰি । জয় জয় ফুকাবিল সিদ্ধ মুনিগণ। দেখি সৰ্বজনে ভৈল আনন্দে মগন | ২০৮। ব্রহ্মাদেরে পূর্ণাহুতি দিলা ৰঙ্গ কৰি । এতেক লক্ষণে ৰাগ বুলিল বৰাৰি । তােমাৰ বিৰহে সখী দুখপান্ত হৰি । মলয়া পৱন যিথানত প্রাণেশ্বৰী। ২০৯। শয্যাএৰি ধৰণিত কৰম্ভ শয়ন । তযু নাম ধৰি কৃষ্ণে কৰন্তু ক্রন্দন । ঘনে ঘনে মাধৱে দিলন্ত বংশি ডাক । আইস ৰাধা প্রাণেশ্বৰী আলিঙ্গা আমাক ।২ ১০ বিশ্বাস নকৰা যদি বচন আমাৰ । শুনিয়ােক নীজ নাম বংশিত তােমাৰ । কর্ণপাতি ৰাধিকা শুনিলা মন কৰি। ডাকন্ত ৰাধিকা বুলি নীজ নাম ধৰি । ২১১।। লাজে আৰ হুইৱে লাগি বস্ত্র মাত্র টানে । গুপুত বেকত ভৈলা বংশিৰ নিদানে । শাশুৰী ননন্দী দুয়ো মােৰ প্রাণবৈৰী । সময় ন জানি বংশী ডাকে নাম ধৰি || ২১২। [ ৫৩ ] ________________

{ ৪৭ | সুকণ্ঠী বােলয় সখি ন কৰিব লাজ। সবাৰে হৃদয় পশি আছে যদু-ৰাজ । ভয় নিন্দা অধম অসূয়া যতচাৰ । ইহাঙ্ক ভজিলে পাৱে সংসাৰেৰ পাৰ ৷৷ ২১৩। আকে জানি সখি মনে তেজিয়া বিকল। কৃষ্ণক জিয়া জন্ম কৰিয়াে সাফল। ব্রহ্মা আদি ধিয়ানত যাক লাগ পাই। চৰণৰ ধূলি লন্ত মূঞ্জুট ভৰাই । ২১৪। মধুৰ মুরূতি কোটি কন্দর্পক জিনি। যিতো রূপ দেখি প্রভাে বিস্ময় আপুনি। চল চল। নিতম্বিনি শুনা মােৰ বােল । কৃষ্ণৰ মধুৰ রূপে চাপি দিয়া কোল। ২১৫ নিৰোধিব নেপুৰক পয়ান হন্তে। গােপীগণে পাইবে সাৰি পথত চলন্তে। হাতক জুৰিল। সুকণ্ঠীৰ বাক্য পাই। চলিক সাজনি সাজিল ৰাধা ৰাই ॥২১৬ বােলে ৰাম সৰস্বতী দেখা কেন মত। কৃষ্ণক জানিবে পাৰি সৰ সঙ্গত । সন্তৰেসে সুখত নামৰ জন্ম ভৈলা ।। এতেকে নিস্তাৰ হেতু সংসাৰত ৰৈলা ২১৭৫ [ ৫৪ ] ________________

ৰামনায় নৌকাএৰি কোনে যাইবা তৰি। ভদিয়া যদি যাবে নতু আসে বুবি। কহে ৰাম সৰস্বতী এহি তত্ব সাৰ । ৰাম ৰাম বুলি হােৱো সাৰৰ পাৰ }[২১৮ লেচারী। সুকণ্ঠীৰ বাক্য মনোহর, শুনি ৰাধা উঠি অনন্তর নেতবস্ত্রখানি পিন্ধিলা গাৰে মেৰাই। নিতম্ব যৌবনী ক্ষীণ কটী, ৰুৰ মেখল। বান্ধে আর্টি, যেন ফলভৰে ভাঙ্গিযষা পয় ডালঃ২১৯। বস্ত্রে ঢাকিলেক দুই স্তন, মেঘে টাকে যেন পূর্ণচান, যদি আৰ হােৱে তথাপিতো গৌৰৱর্ণ । তথাপিতত জ্বলে দুইত্তন, ঢাকিবে নােৱাৰে একোন | আকাশত প্রকাশ যেন দুই চন্দ্র ২২০lf বিশ্বনত বসি দেৱগণে, বিয়াকুল-চিত্ত কামবাণে | শুনৰে হাষ্ঠীতে হালে কৃশ-কঙ্কাল। হাতেনানা পুষ্পগুচ্ছ লৈয়া, চলিযান্ত দেবীমত্ত হুয়া সুৰত কৰ্ম্মত জিনিবে। আজি গােপাল ॥ ২২১ [ ৫৫ ] ________________

সুতিকাধে যাকব্রহ্মাদেৱে, আলিগি ধৰিৰে মােৰ গাৰে, তেৰে গুছে ইতাে মোৰ কামশৰ জুই। বলে দেৱগণে জানান, নাৰীরূপে ক্ষেত্ৰী অৱতাৰ, যুদ্ধক প্রবন্ধে মাধৱক খেদি যাই ৪ ২২২। বােলে বা অন্যদেৱগণে, কৃষ্ণক এমৰি ৰঙ্গমনে, | ঘোৰ গদা ধৰি ৰণক চলিলা ৰাই। সাবাকে এৰি কৃতাঞ্জলিকৰি,কাৰ্যকদেখিলো নেত্রভৰি, আজিৰ যুদ্ধ ত হাৰিব জানে। কানাই}} ২২৩ |} বস্ত্রক কবচে বদলে তাত , কবচ উপৰে কণ্ট। যত, ঘোর যুদ্ধে বিন্ধি মুচ্ছিত ক্ষেত্রিয়গণ। ৰাধাৰ হৃদয় স্তন দুই, লোহাৰ কণ্টক সম হুই, তার বিষে কৃষ্ণ হুইবে আজি অচেতন ২২৪}} যেৰে ৰণ জিন দামোদব, তেৰে ৰঙ্গ হৈবে পুরুষ, ৰাধাৰ জয়ত কৌতুক নাৰী সবাৰ । এহি বােলি বুলি দেগণে, কৃষ্ণৰ জয়ক সাধে মনে, | সাধে দেৱ নাৰীগণে জয়ক ৰাধাৰ । ২২৫। কপূৰ তাম্বুল তুলি ধৰি, সুবর্ণ সফুৰা ভৰি পুৰি, | ৰত্নাৱলী উঠি ত্বৰিতে দিল। গোচৰ, শুনিয়াে বচন ৰাধাৰাই, যাচি গৈলে পুনু মান্য নাই, নাৰী কোন আন পুরুষক খেদি যাই ২২৬|| [ ৫৬ ] ________________

ইতো কথা বৰ অদ্ভুত, লােকত বৈলাশ অযুগুত, তুমি লাজ ভৈলে আমি ৰহে কোন ঠাই। বৰৰ জিবাৰি যেন স্মৰি, পৰম কঠিন দেৰ হৰি, কান পাশে তুমি যাচি যাবা কেন কৰি ॥ ২২৭। বন্ধুৰ পৰীক্ষা পাই ভালে, জুলৰ প্ৰমাণ পদ্মনালে, যদি ইচ্ছা আছে আপুনি নাশিলা কেনে। এৰি ঘৰ পতি পুত্র গণ, বন অৰণ্যৰ পশু যেন, তথাপি আমাক স্নেহ নাই তান মনে ॥২২৮। ৰালী কথা শুনি ৰাই, অসিনে বসিলা ফিৰি যাই, শুকক বোলে কৃষ্ণক ইঠাৱক আন। ৰাম সৰস্বতী বোলে সাৰ, বিবৃহ শুনিয়ে ৰাধিকাৰ, এষেসে জানিলে হৰি আইবা ইতো খান ॥২২৯। ঝমুরি। সুকণ্ঠ বেলন্ত সাৰ। মুখ চায়া ৰাধিকাৰ । আপােনাৰ কৰ্ম্ম নষ্ট । পাছে ন কৰিবা কষ্ট । ২৩০ [ ৫৭ ] ________________

( ৫১ ] চলিয়াে কৃষ্ণৰ পাশ। মদনে পুৰিয়ে আশ । বৈকুণ্ঠততাধিক মুখ । দেখিব কৃষ্ণৰ মুখ২৩১ কোলাত বৈশাইব হৰি। বদনে চুম্বন কৰি। যমুনার তীৰে হৰি । বন্সি আছে আশা কৰি ॥ ২৩২ মম আলাপত তাতে। বংশিতে সংকেতে মাতে । অকালে আচম্ভ তথা। শুনিয়ােক মােৰ কথা৷ ২৩৩। ত্যু নাম গাৱে গীত। ধৰিতে না পাৰে চিত }} নিশাচৰ পক্ষীচৰে। তাতে তরুবন লৰে । ২৩৪ । বিচাৰ যদুৰাই। বনৰ ছয়েক চাই । বিছাৰি নাপায়া পাছে । থাক পথৰ কাছে ৷ ২৩৫ । [ ৫৮ ] ________________

এই পথে সিব। ৰাধিকা পৰম শান্ত। গগাপিনী পাইবন্ত সাৰি । পেহলাৱে নপুৰ কাঢ়ি {} ২৩৬ । মাধৱৰ বক্ষঃস্থলে। প্রকাশিবা অবিকলে । শৃঙ্গাৰ ৰসত অতি । ভ্ৰম হৈব তযু মতি ॥ ২৩৭। তুমি যে গৌৰা নাৰী । দুৰ্ব্বাদল-শ্যাম হৰি ।। সজল মেঘত থাকি। যে হেন বিদ্যোত পাতি । ২৩৮ ? শৰীৰৰ বস্ত্র কাঢ়ি । কৃষ্ণক সাবটি ধৰি । হৰি নেৰিবা বৰ । মন কৰিয়ােক দৃঢ় ২৩৯। যেন অর্থ নিধি পাই। দৰিদ্ৰ আনন্দ পাই । কৃষ্ণ বড় অভিমানী। লাজ এৰি চলা জানি ॥ ২৪ ? [ ৫৯ ] ________________

[ ৫৩ } পাছে সুমৰিবা মােক। এৰিয়ােক দুখ শােক ; অৱশেষ ৰাত্রি আছে । যাওঁ চলা তান কাছে। ২৪১ । সুকণ্ঠীৰ বাক্য বুঝি। হুমুনি নিশ্বাস তেজি । ৰাধিকা বােলয় সখি । সহজতে আমি দুঃখী। ২৪২। যত দেখা নাৰী গণ । সবে আমি পরাধীন } যিজনে যাচিয়া যাই। লােকত নৈৰাশ পাই। ২৪৩ | পূৰ্বত উৰ্বশী নাৰী। যাচি গৈ লজ্জাত পৰি } উর্বশী অর্জন ঠাই। ফিৰি গৈল লজ্জা পাই । ২১৪ | যাইব কৃষ্ণৰ ঠাই। সত্যে বােলাে সখী আই। ৰাধাৰ বচন শুনি। সুকণ্ঠী মনত গুণি। ২৪৫। [ ৬০ ] ________________

মাধৱৰ পাশ গৈলা। সমস্ত বৃত্তান্ত কৈলা ॥ সখী মােৰ নাশে যাচি। আপােনি চলিয়াে কাচি । ২৪৬। নাৰী যাচি যাইলে দোষ । ইহাতে কৰিলে ৰােষ ।। গুঞ্জৰী ৰাগৰ গীত। কুঞ্জবনে মনােনীত । ২৪৭। পৰম বিকল ভাৱে । দশে দিশে অতি চাৰে ।} ৰাস গৃহে ৰাধা ৰাই। পৰম দুঃখক পাই। ২৪৮। তুমি আসিবাৰ ভাৱে । অলঙ্কাৰ পিন্ধি গাৱে । আকন্তু পন্থক চাই। আসিব যদু ৰাই । ২৪৯ বৃক্ষৰ লৰয় পাত। বােলে আই যদুনাথ । শয্যাখান থেৱে পাৰি । অঙ্গিনাত লােৱে শাৰি । ২৫ ॥ [ ৬১ ] ________________

[ ৫৫ } ৰাধাৰ বিলাপ বাক । সৰ্বজন শুনিয়ােক। সুকণ্ঠী গৈলেক খেদি। কৃষ্ণক আনিবে মাতি ॥২৫১ । বিলম্ব দেখিয়া বৰ। মনদুখে নিৰন্তৰ । ক্রন্দন কৰন্ত ৰাই। ঘনে ঘনে পন্থ চাই। ২৫২। মঠাতাল মনােনীত । গৌৰ মাল্লৱ গীত ।। । বিফল জনম মােৰ । নাইল সখী প্রাণেশ্বৰ । ২৫৩ সুকণ্ঠী বুলিল মােক। ন গৈলা কৰিয়া শােক । মিত্ৰৰ বচন এৰি। গহিন অৰণ্যে পৰি । ২৫৪ 1 প্রহাৰিছে কাম শৰ। চিত্ত কৰে ঝৰ ঋৰ । বিৰহে অনলে কায় । পুৰি মৰৰ সৰ্ব্বদায় ॥ ২৫৫ [ ৬২ ] ________________

হুয়া আছে। অচেতন । ছাৰি যাই যেন প্রাণ। নগৈ ধাতু আছে কেনে। পুৰি মাৰে জুই যেনে ! ২৫৬। মনে আছে। আশা কৰি । আসিব প্রাণ হৰি । ইতত বস্ত্র অলঙ্কাৰে । সকল শৰীৰ পেৰে। ২৫৭ ইহেন মধুত ৰতি। কোন নাৰী ভাগ্যৱৰ্তী 11 নিৰ্ম্মল কৃষ্ণৰ মুখ । চুম্বিলে পাসৰে দুখ ২৫৮। পিন্ধিছে। মালতি ফুল । তনু কৰে হুলস্থুল।। কামদেৱে মাৰে বাণ। চিত্ত কৰে খানে খান। ২৫৯ আন পুরুষর শৰে । বাহিৰত পীড়া কৰে । নিদারুণ কাম-শৰে । অভ্যন্তৰে পুৰি মাৰে । ২৬০ }} [ ৬৩ ] ________________

সখি ! মােয় রাখা প্রাণ। নে দেখিলোঁ নাৰায়ণ ।। মই আছে। বাট ছাই। মাধৱৰ দায়া নাই। ২৬১ জগততে কাহে লােকে। আতে মই মৰাে শশাকে। স্বামী আছে কথা শুনি। লােকে কৰে কানা কানি ২, ৬২, শাশুৰী দেখ চাই । স্থানে নখ চিহ্ন পাই ।. বু ধাকুৰীয়া যাই। কৃষ্ণ আইলা এইৰ ঠাই। ২৬৩ স্বামী পাছে লাগ ধৰি । বইলা কোলত কৰি ।। কৃষ্ণে নিতে তােৰ পাশে। সত্যে কহ আসে মাসে ৷ ২৬৪। সেৱা কৰে। তােৰ ঠাই। নিতে এক যুগ যাই । হাতে দুই পাৱে ধৰি। মুখ চাও প্রাণেশ্বৰী {{ ২৬৫ [ ৬৪ ] ________________

বুঝাৱে অনেক বেশি। নমাতােহে মাথা তুলি । কেৱল ননন্দী ভাৱে । পাচত পাৰৱ ৰাৱে # ২৬৬ । স্বামী আগে দেয় খুন্সি। ফুৰে মােক চুপি চুপি ।। আমি স্ত্রী ঘৰে বলি । গৃহত না পাও সন্ধি | ২৬৭ । হেন জানি দামােদৰে । নির্মানত লাগ ধৰে ৷ বসন্ত ৰাগৰ গীত । এক তালি মনােনীত । ২৬৮ | মোত ধিক রূপবতী। কোন আছে ভাগ্যবতী । আনি হৃদয়ক ধৰি। বক্ষঃস্থলে তুলি ধৰি । ২৬৯ । কুচ প্রকাশিবে মােৰ। দুয়াে হৈবব কামাতুৰ । প্রিয়া হৰি ধৰি বান্ধে। দুই হাতে দুই কান্ধে 14 ২৭ [ ৬৫ ] ________________

ধুগুলে কুণ্ডলে দুই। বাজিবেক এক হুই {। মেখলা লৰিবে আতি। হৈবো দুয়াে কামে মাতি । ২৭১। সিতাে ৰস শৃঙ্গাৰত। হৈব দুয়াে উনমত । কাম্পে আতি দুইৰৰ কায় । ৰােমাঞ্চিত সৰ্ব্ব গায় । ২৭২ । পাসৰয় দুখ ভাৱ । কৰে মহা কামােৎসব। ন সুমৰে দুঃখ যত। ব্রহ্মানন্দ সিবেলাত | ২৭৩ ।।। দুইকে দুয়াে ধৰি হাতে। জিৰ ইবেক এহি মতে । হেন প্রাণ কৃষ্ণ স্বামী। নৈৰাশা ভৈলো হেঁ। আমি ।। ২৭৪। কৃষ্ণ হেন স্বামী পাই । কোনে তেজে চক্ষু খাই ।। শুনিয়ােক সভাসদ । গীত গােবিন্দৰ পদ ॥ ২৭৫ [ ৬৬ ] ________________

গীত চর মনােম। অমৃত মুহিকে সমর বােলে ৰামসৰস্বতী। তেজিয়ােক আন মতি। ২৭৬ ॥ ন কৰিবা আত লাজ । ৰাম বুলি সাধা কাজ । সমাজৰ লােক সবে। ৰাম ৰাম বােলা এবে # ২৭৭। পদ। এহি মতে ৰাধা মনে দুখ কৰি আছে। সুকণ্ঠীক কৃঞ্চে উঠি মাতিল পাছে । নিয়ে মােক প্রাণেশ্বৰী ৰাধিকাৰ পাশ। ৰাধাৰ বিৰহে মােৰ প্রাণ হােবে নাশ ২৭৮ হেন শুনি সুকণ্ঠীয়ে উঠিলা সত্বৰে । আগ ভৈলা সুকণ্ঠী পাছত দামােদরে ।। এইমতে যেনে তেনে ৰাত্ৰি ভৈলা ক্ষয়। ৰাধাক দেখিলা কৃষ্ণে প্রভাত সময়। ২৭৯ || [ ৬৭ ] ________________

ৰাধিকায়ো দূৰে দেখি মাধৱৰ গায়। গােপিনী অালাপ চিহ্ন দেখিবাৰে পায়। পুনু ঘােষ পাতিলা ৰাধিক ক্রোধভাৰে। অধােমুখে ছিল কৃষ্ণক না চাৱে । ২৮ { মাধৱে দেখ ৰাধিকাৰ ক্রোধ বৰ। ভয়ে তান নওচৰ না চাপে দামােদৰ ৷৷ আনিলয় বচন বুলিল। দেৱ হৰি । দণ্ডে যুগ যাই মােৰ তােমাক সুমৰি । ২৮১। তুমি মোৰ গতিমতি তুমি মোৰ প্রাণ। তুমি বিনে সংসাৰ বান্ধৱ নাহি আন । কৰবােৰ কবি কহেন কৰিব। ভিন । কাম সাগৰত বুয়ে। চপাই মােক কিন ॥ ২৮২ তথাপি ক্ৰোধত ৰাধা নে। তেলন্ত মাথ । মহাভয়ে কাতৰ কৰন্ত জগন্নাথ | দেখাইলন্ত কামাতুৰ পুরুষৰ ভাৱে । প্রণিপাতে নমিল। ৰাধাৰ দুই পাৰে। ২৮৩ | কৃষ্ণৰ কপালে ৰাধাৰ অলিত লাগিল। দেখি দূতগণে সৱে বেড়িয়া হাসিল । তথাপিতে। ৰাধা নুরুলিল। প্রিয় বাক । কৰ বােৰ কৰি চাই ৰহিলা ৰাধাক। ২৮৪ : [ ৬৮ ] ________________

রূপক তালৰ ৰাগ ভৈৰৱ উত্তম। নিয়ােক ৰাগৰ লক্ষণ মনােম। শ্যামবর্ণ দীর্ঘ কেশ রূপবতী কন্যা। মৃদুতৰ কোমল বচন অতিধন্যা ॥ ২৮৫। পীতবস্ত্র মালাখণ্ড খােপাত শােভয়। লােহিত চন্দন আতি দেহা প্রকাশয় । প্রিয়া সঙ্গে মনােৰঙ্গে খেলে সখী মিলি। ইসৱ লক্ষণে যে ভৈৰবী ৰাগ বুলি ॥ ২৮৬। ৰাধিকা বচন বােলে মাধৱক চাই। ইতে ঘােৰ ৰজনী বঞ্চিল। যাৰ ঠাই । ফিৰি যায়াে দামােদৰ সি জনীৰ পাশ । আমাক মিছাতে কেনে কৰি আছে। আশ ২৮৭ আটায়ে ৰজনী গােপী আলাপিলা সুখে। তাম্রবর্ণ দুই চকু ওজাগৰ দুখে । চক্ষুক চাহন্তে চিনি ভাল মন্দ লােক। দেখিবে ন পাৰৰ আৰু অন্তৰ হয়ােক।২৮৮|| ভাল ঠাই মন্দ ঠাই জানিছে। বিছাৰি। জলৰ সোঁতত যেন সৱ থাকে পৰি । সুতিবাৰ ভাল ঠাই নিচিলা জগতে। ভাল নাৰী বি জনী চিনি কেন মতে। ২৮৯ ॥ [ ৬৯ ] ________________

বিচাৰিয়া পায় আছ। নাৰী মনােম। জগততে চঞ্চল নাহিকে লক্ষ্মী সম}} তােৰ ভাৰ্য্যা লক্ষী ভৈলা জানে ত্রিভুবনে। তাই ভিন্ন হুইবে হেন পতিয়াবে কোনে।২৯০। তাইৰ হেন লক্ষণ দেখিছে সুস্থিৰ। এতেক স্বভাবে দুয়াে নাৰী পুরুষৰ । ৰাধা বিনে জগতে নে দেখে আন লােক। এমুয়া কপট বাক্য বুলিব মােক । ২৯১ ৰাত্ৰিৰ বিহাৰে হৰি আছিলা যি জনী । সি জনিৰ পাশে চলি যােক আপুনি ।। মাধৱে বােলন্ত ন কহি মােৰ দোষ। ৰাত্ৰি গােট গােৱাইলো কৰিয়া অসন্তোষ ॥২৯২ তােমাক না পাই ৰাত্ৰি গােৱাইলে। দুৰ্ঘোৰ । দি কাৰণে ৰাতুল নয়ন দেখি মােৰ ।। জানি আছে। আপুনি তুমি যে মােৰ প্রাণ । সি কাৰণে বােলাে ন কৰিবা অপমান। ২৯৩। ৰাধিকা বােল কথা শুনিয়ােক মােৰ। মনুষ্য সে দেখিলে ধৰিবে পাৰে চোৰ । যদি তুমি নৰমিল গােপ কন্যাগণ। গগাপিনীৰ চক্ষুৰ কাজল বিতােপন ২৯৪ । [ ৭০ ] ________________

[ ৪ ] কি মতে লাগিছে প্রভাে! ওঠতে তোমাৰ ।। চুমা দিলা চক্ষুত জাগিলো তাসম্বাৰ । হেন কামাতুৰ নৰ অাছে কোন জন। মুখ এবি চক্ষুত কৰি আছে চুম্বন! ২৯৫ মাধৱে বােলও ক্রোধ ন কৰিৱা মনে। শুনিয়াে ওঠৰ কাজল যি কাৰণে }} আপােনাৰ চক্ষুৰ কাজল নিৰন্তৰ। তােমাক না পাই মই কান্দিলাে বিস্তৰ ॥২৯৬ লােতকৰ বেগে আসি পৰিলা ওঠত। চক্ষুমল লাগিলেক পীত বসনত। ওঠব কাজল দেখা দেহি সে কাৰণে । এতেক অৱস্থা মােন তােমাৰ নিদানে ! ২৯৭ মাকে জানি খঙ্গ মোক ন কৰিব। ৰায় । মৰা যেন মাতো মই তােমাক ডৰায় ।। রাধিকা পােল কৃষ্ণ না মাতিব। মােক । কথক কহন্তে জানে ভাল মন্দ লােক ॥২.৯ গোপিনীৰ খুৰ নখ হৃদয়ত পায় । সাঞ্চ বান্ধি আছে আছোৰৰ ঠায়ে ঠায় । চক্ষুৰ অঞ্জনে ওঠ কলা আছে পৰি। হৃদয়ত ছােৰ লাগিল কেনে কৰি । ২৯৯ [ ৭১ ] ________________

কাম বন্ধে ধৰন্তে গােপীৰ নখ বৰ। শৰীৰ আঞ্চোৰ লাগিছে নিৰস্তুৰ । ফুটো ফুটো কৰে যেন সমস্ত গাৱত । সুবৰ্ণৰ ৰেখা যেন কষটি শিলত । ৩ ।। গােপিনী আলাপ যদি ন কৰিলা হৰি।। তবে গাৱে আঞ্চোৰ হৈলে কেন কৰি । মাধৱে বােলম্ভ ৰাধা শুনা মােৰ বাক। কুঞ্জবনে বিচাৰিয়া ফুৰিলে। তােমাক ॥৩০ ১। কণ্টকৰ মাঝে বিচাৰিলো থানে থানে। শৰীৰত আচোৰ লাগিল সি কাৰণে ॥ বলত বিচাৰি দুঃখ পাইলে। যত লাগে । আমাণ অবস্থা আৰ পুচিবে না লাগে ৪ ৩০২ আজি সমন্ধে নতু দেখাে গােপী লােক। বিনা দোষে অকাৰণে নিন্দা কৰা মােক । ৰাধিকা বােল মিছা কথা শুনি মৰাে । দুর্জনৰ সঙ্গে আৰ থাকিবে নােৱাৰে৩০৩ গােপীনীৰ ভৰিৰ আলতা যত মানে। হৃদয়ত তােমাৰ লাগিছে কি কাৰণে ভাণ্ডিবে না লাগে কখা চিনি লো দেখতে। জোঞ্চ বান্ধ ধৰিছিলা গােপীক মন্তে # ৩০৪ [ ৭২ ] ________________

' পিঠিৰ ভাগে হস্ত পুরুষ কোলে শিৰ । আপােনাৰ হদয়ত চৰণ গােপীৰ এহি মতে ক্রৌঞ্চ বন্ধ ধৰন্তে সতত । গােপিনীৰ আলতা লাগিছে হৃদয়ত. ৩০৫। যদি নতু পােৱা দেখিবাক গোপনাৰী।। তবে কেনে গাৱত যে আলতাৰ সাৰি । মাধৱে বােলন্ত কথা শুনিয়াে শ্রবণে। পৰিাস কৰিলেক গােপ কন্যাগণে ॥ ৩০ ৬। গোধুলিকা বসি আছে! তলে কদম্বৰ । চিটা মাৰিলেক মােক বক্ত চনৰ। অকাৰণে মােক দোষ নিদিবা নাজানি। তাসত ইতে। কথা গুছিব অপুনি ৩০ ৰাধিকা বােলন্ত কথা শুনি লাগে ৬৭ । জানিলো পুরুষ মিচা বােলয় বিস্তুৰ । চুম্বিতে কামােদলা গােপন গণি। দুয়ো গালে সাপ বান্ধিয়াছে থানে থান || ৩ c 8, দশনৰ কামােতে তােমাৰ গালে ঘাৱ । গােপীৰ কৰ্মক দেখি মােৰ পেৰে গাৱ । তবু গাৱে ঘাৱ ভৈলা দুখ মােৰ বৰ । ৰাধা কৃষ্ণ একে বুলি জানে নিৰন্তৰ । ৩০৯ [ ৭৩ ] ________________

সি কাৰণে তােমাৰ দুখত গাৰ পােৰ । দেখিবে পাৰে এবে গুছিয়ে সত্বৰে ।। জানা যদি ভাল হােৱে গােপ কন্যা গণ ।। চুম্বন্তে কামৰ তেৱে খাইলা কি কাৰণ ॥৩১০। হেন শুনি উত্তৰ নিদিলা দামোদৰ। ৰাধিকাৰ অধিক জ্বলিলা ক্রোধবৰ। নিৰাশা কৰিয়া ৰাধা ভর্চিলা অনেক। নিদারুণ বুলি তুমি জানিলে। প্রত্যেক। ৩১১ তযু অর্থে আশা কৰি পৰি আছো বনে। আশা দিয়া আমাক বঞ্চিল! কোন থানে । এতেকে বুঝিলে তযু মন সিকাৰণ । বাহিৰো কলিয়া ভিতৰৰ কাল বৰণ ॥ ৩১২ সি কাৰণে তুমি সমে নকৰিবা মিত্র । বালক কালৰ তযু শুনিছে। চৰিত্ৰ । গােকুলে জলি তুমি সুকুমাৰ আতি । শুনি নাৰী গণে গৈয়া চাবে দিনে ৰাতি ॥৩১৩ কংশৰ ভগিনী নাৰী গুন! শীলা। তেহে বঙ্গে গোকুলত bহবে আসিল। {} ঘৰত আচাহা তুমি শন্য!ত ঘুমাই। কংসৰ ভগিনী তাতে দেখিল যাই। ৩১৪ [ ৭৪ ] ________________

পৰম স্নেহভ দেখি শিশুৰ লক্ষণ। আথে বেথে তােমাৰ মুখত দিল। স্তন ।। হৃদয় কোমল নাৰী পৰম ঠান। জানিলা তােমাৰ কপট হেন ঠান ( ৩১৫। তুমি যেন তাইক গতি দিল। যথােচিত। স্তনক হুশিলা তাইৰ প্ৰাণ সমন্বিত । দায়া পড়িল তবু পুতনাৰ হন্তে। নাৰীখাইবে আৰম্ভিলা সেই দিলা হস্তে ॥৩১৬ সি কারণে বিশ্বাস নকৰাে মই আৰ। নাৰীৰ সম্বন্ধে তুমি ৰাক্ষস অাকাব । যু হস্তে তিয়াগিলো পতি পুত্ৰ ঘৰ। এবে আন নাৰী পাই আমি ভৈলপৰ {৩১৭ সতিনীক দেখন্তে মৰণ মােৰ ভাল । ফিৰি যাও তোমাক নামাতো একো কাল }} এহি বুলি ৰাধিকা কৃষ্ণ এর আশ । সলােতক নেত্রে মুখ কৰিলন্ত পাশ ।। ৩১৮। মাধৱৰ লাজে ভয়ে বিষন্ন বদন । শুকৰ মুখক চাহত্তে ঘনে ঘন। আগ যাচি জিজ্ঞাসিয়ে দোত্ত বাক । অনন্তৰে সুকীয়া বুলিলা ৰাধাক || ৩১৯ [ ৭৫ ] ________________

শুনা ৰাধা অসন্তোষ কৰা অকাৰণে । কৃষ্ণক এৰিছা সতিনীৰ দোষে কেনে । ধৃতি পুষ্টি আদি কৰি মহা বিদ্যাগণ । কৃষ্ণক ভজিছে সৱে এৰি আন মন । ৩২০ | যজ্ঞ ব্রত তপ কল তিয়াগি ভজিলা। তাসায়ে সতিনীৰ দোষ নাজানিল । ত্রিভুৱন মাতা লক্ষমী সমুদ্র দুহিতৃ । দেৱাহৰ গণে বাঞ্চিলেক চতুর্ভিতি 1/৩২১ { সবাক তেজিয়া আসি হৰিক ভঙ্গিলা। তেঁহে কিবা সতিনীৰ দোষ না জানিলা ।। মহারূপৱৰ্তী অতি সৰস্বতী মায় । বাক্য রূপে থাকে জগতকে প্ৰবৰ্ত্তায় ৩২২। ত্রিভূবনে বৰ বাচি কৃষ্ণক ভজিল। তেঁহে কিব। সতিনীৰ দোষ না জানিলা 11 দেখা কেনে ভাৱে সঙ্গি গােপ কন্যা যত । মাধৱক ভজি পুৰিলেক মনােৰথী ৩২৩|| তুমি মাত্ৰ কিবা কার্যে পাৱা বহু কষ্ট । অকাৰণে আপোন আনন্দ কৰা নষ্ট ! শুকণ্ঠীৰ বাক্য শুনি, আনন্দ পৰি।। তেতিক্ষণে মিলিলেক সুজন ৰাধাৰ । ৩২৪ }} [ ৭৬ ] ________________

সতিনীৰ দোষ এৰি জানি হিত সাৰ । আগ বাঢ়ি কৃষ্ণক কৰিলা নমস্কাৰ।। মাধৱেও সাদৰে তুলিল। দুয়াে হাতে। পৰম আনন্দে আতি ভৈলা জগন্নাথে ॥ ৩২৫ ৰত্নাৱলী দুতীক সাদৰি ৰাধা ৰায় । পুষ্পৰ গৃহত ৰাধ প্রবেশিলা যায় । ঐকে আহা বুলি ৰাধা মাতিলা সাদৰি। হেন শুনি মহা ৰঙ্গে চলিন হৰি। ৩২৬। হেন দেখি ৰত্নাৱলী পথ ঢাকি বােলে। তুমি চলি যাৱা প্ৰভাে ৰাধিকাৰ কোলে । জগত ঈশ্বৰী ৰাধা ভগৱতী আই। তান সঙ্গ পাইবা দান পুণ্য কিছু নাই ৩২৭ প্রকৃতি গােশানী এহে জানা সত্য বাক।। তান পাশে নিবো তেবে কিদিবা আমাক । হেন শুনি সংকুচি ৰহিলা নাৰায়ণে। সুকৰ মুখক চাহন্ত ঘনে ঘনে || ৩২৮ }} বিঘ্নিত বিঘিনি মিলে অনৰ্থৰ মূল। হেন শুনি সুকণ্ঠী বদতি অনুকুল। সুকণ্ঠী বেলান্ত শুনা ৰত্নাৱলী সখি । হাসি উঠে ভােমাৰ এমুৱা কৰ্ম্ম দেখি । ৩২৯। [ ৭৭ ] ________________

( ৭১ সবৰে ঈশ্বৰ কৃষ্ণ জগতৰে স্বামী। কত পুণ্য বলে পাই আছো তুমি অামি । তাহাতক ভজিলে 'আন দান পুণ্য লাগে । ধিক ধিক ইতাে কথা শুনিতে নালাগে ॥ ৩৩০ | ৰত্নাৱলী বােলে সখি শুনিয়ে উত্তৰ । বাধিকাত কৰি আন আছে কোন বৰ । চৰাচৰ উৎপত্তি ব্ৰহ্মাও যাৰ কাম । তিনি গুণ ময় যে প্রকৃতি যাৰ নাম ॥ ৩৩১। সত্ব গুণে দেৱ ৰজ তম গুণে নৰ। উত্তম অধম গুণে যত চৰাচৰ । অন্তকালে জগতক উদৰত কৰি। আকন্তু আপনি নিজ সৃষ্টিক সংহৰি ॥ ৩৩২ অনাদি গােপিনী দেবী চৰাচৰ বশ্য। ইন্দ্র আদি দিগ পাল ব্ৰহ্মাৰ নমস্য । এতেকে গুনিয়া দেখা এন্তে কোন বৰ। হেন শুনি সুকণ্ঠীয়ে দিল উত্তৰ ৩৩৩ তােৰ দেবী গুণে তিনি ভুবন ঈশ্বৰ। তান আজ্ঞা পালি সৃজে যত চৰাচৰ ।। প্রলয়ত বিশ্বখান যাহাৰ অধীন। অল্পে সে অন্তৰ মাধৱত যায় লীন ৩৩৪ । [ ৭৮ ] ________________

[ ২ ] যি জন সকামী প্রকৃতিৰ গুণময় । নিস্কামী সে ভগৱত ধৰ্ম্মক জানয় । আশা সমুদ্রত মগ্ন প্ৰকৃতিৰ গুণে। সিজনে কৃষ্ণৰ সেবা জানিব কেমনে ৩৩৫। তৃণ সম কৰি তেজে ইন্দ্ৰৰ সম্পতি। যি জনৰ কৃষ্ণত একান্ত ভৈলা মতি । কৃষ্ণৰ চৰণে যদি নকৰে নিশ্চয়। নিজ থানে ব্ৰহ্মাৰ মুছে কাল ভয় ॥ ৩৩৬ ৰত্নাৱলী জানা সখী নাই কিছে ভিন । প্রকৃতি পুরুষ দুয়োৰে জগত অধীন । তেঁও বিদ্যা শক্তি ও ভগৱস্ত সাৰ । মহাযােগী গণে যাক কৰিছে বিচাৰ । ৩০৭ । কৃষ্ণেসে ঈশ্বৰ এও জগৎ ঈশ্বৰী । অকাৰণে দুয়াে সখী মৰো দন্দ কৰি ৷৷ হেন শুনি কৃষ্ণৰ মনত ভৈল সাস। লাহে লাহে চলি গৈলা ৰাধিকাৰ পাশ ।। ৩০৮}} কতো দূৰ যান্তে আনন্দৰ পৰি নাই । ৰত্নাৱলী বাট ভেটি ৰাখিলা দুনাই ।। কলৈ যােৱা প্রভো তুমি কহিয়া আমাত। গেপিনী আলাপ চিহ্ন সকলে গাঁৱত। ৩৩৯} [ ৭৯ ] ________________

[ ৭৩ । এহি মতে চলিবাহা নকৰিবা স্নান। তােমাৰ সমান প্রভো নাহিক টেন্টন ।। ধিক ধিক পৰৰ এৰাক খাইবে লাগে । চপলা পিটিয়া কহে গােবিন্দৰ আগে {{ ৩৪০। নিরুত্তৰ কৃষ্ণ সুকণ্ঠীৰ মুখ চাই । দেখাইলন্ত কামাতুৰ জনৰ বিনাই । কামাতুৰ ভৈলে তাৰ নাই লাজ উৰ । যেই ষােলে তাকে কৰে পােষণ বানৰ ৩৪ ১২৫ ৰাত্রি দিনে কামিনীৰ পালি থাকে আশ। স্ত্রীভৈলা বাজা কামাতুৰ ভৈলা দাস। জগত ঈশ্বৰ কৃষ্ণ দেখায়। বিপত্তি। কৰ জোৰ সুকণ্ঠীয়ে কৰন্ত কাকুতি {} ৩৪২ {{ সুকণ্ঠীয়ো কিছাে নপৰিল বুলিবাক। ৰত্নাৱলী কৃষ্ণক নিলন্ত যমুনাক । কৃষ্ণয়ে জলত গৈয়া নাম হেন দেখি। অষ্টোত্তর শত বুৰ দিয়াইলন্ত লেখি। ৩৪৩ দিব্য বস্ত্রে ভূষিত কৰাইলা মাধৱক। লৈয়া গৈল। ৰত্নাবলী ৰাধাৰ পাশক। নিকুঞ্জ মন্দিৰে প্রবেশিলা দেৱহৰি। দেখি ৰাধা গােশালী উঠিল আগ বাঢ়ি২৪৪। [ ৮০ ] ________________

[ ৭৪ } আগ বাঢ়ি পুষ্পৰ শয্যাক দিল পাৰি। দেখি ৰত্নাৱলী পখালিলা দুই ভৰি । ধ্বজ বজ্র আছে যাত অঙ্কুশ কমল। ৰত্নাৱলী ঢালিলা শিৰত সেই জল ৩৪৫ 1 যাহাকে ধিয়ান্ত হৰে খুজিয়া না পান্ত । যােগীগণে মহা তপ কৰি যাক চান্ত । হেন জল ৰত্নাবলী শিৰত টালিলা। আপােনাৰ জন্ম সিতাে সফল কৰিল ॥৩৪৬ ৰাধা মাধৱক দুয়ােকো কৰি একে ঠায়। ধুপ দীপ তাম্বুল জল আগ বহায় ।। দ্বাৰ বান্ধি বাজ ভৈলা লােকক নিবাৰি। সুকণ্ঠীয়ে দেখাইলন্ত সৱাক অন্তৰী। ৩৪৭। আনাে সখী সব গৈলা কৃষ্ণক এমৰি। মনোৰথ ৰাধাৰ পুৰন্ত দেৱ হৰি । ৰাধাদেবী অমৃত সাগৰে দিল। বুৰ । প্ৰেমৰসে আপােনাকে ভুঞ্জাই প্ৰচুৰ ॥ ৩৪৮। যাক দেখি দেৱত গণৰ ভােল মতি। চন্দ্রে পাশৰিলা আপােনাৰ গতি। মহাদীৰ্ব ৰজনী ভৈলেক সি কাৰণে। জগতৰ কৌতুক মিলিলে বৃন্দাবনে । ৩৪৯ [ ৮১ ] ________________

{ ৭৫ ] এহি মতে মাধৱ আৰু ৰঙ্গে তথা। শুনিয়ােক সভাসদ গােপিনীৰ কথা । কৃষ্ণক নেদেখি তাৰা অসন্তোষ মনে। এৰিলেক মন দুখে ক্রীড়াক তেখনে । ৩৫ । কৃষ্ণক বিচাৰি তাৰা না পাইলেক তথা । ৰাধাৰ সখীত সবে মাতি পৌছে কথা র ৰাধিকাৰ সতিনী শুনিয়াে চন্দ্ৰ ৰায় । কোন খানে গৈয়া আছে মাধৱ গােসায়॥৩৫১। দেখিলে কৃষ্ণক জীত নেদেখিলে মৰি । কোন স্থানে গৈয়া আছে কোন নিলে হৰি সবকে বঞ্চিয়। দুৰাচাৰি কোন নাৰী । আমাৰ জীৱন ধন কোলে নিল। কাঢ়ি ॥ ৩৫২ ? হেন শুনি ৰাধাৰ সতিনী কথা কহে। আকুল নহৈব। তােৰা কৃষ্ণৰ বিৰহে ॥ ৰাধিকা সখীৰ থানে আছে দামােদৰ । নিকুঞ্জ মন্দিৰে ৰাধা সমে একেত্তৰ ॥ ৩৫৩। সুকণ্ঠী সহিতে আমি আছিলোঁ সি ঠাই। ৰত্নাৱলী আমাকে খেদাইলা অন্তৰাই । হেন শুনি গােপীগণ ৰঙ্গ ভৈলা বব । কৃষ্ণক বিচাৰোঁ বুলি ভৈলক অন্তৰ। ৩৫৪। [ ৮২ ] ________________

| [ ৭৮ } ইঠাৱত প্রভাে, থাকিতে নপাৰি, জানাে আসি খেদি পায়। সবাকো নিৰােধি, এহি কৰা বুধি, . নিয়াে মােক পলুৱায় । ৩৬৪ কাকো নাই শােক, নেৰিবাহা মােক, নিয়ােক সি থাৰে পাৰা। তােমাৰ বিৰহে, শৰীৰ নৰহে, এৰিলে ক্ষেণেকে মৰা ৩৬৫। ছবী। শুনিয়া তেখনে হৰি, পলাইক মনে কৰি ৰাধিকাৰু ধৰিলন্ত হাতে। ৰাধিকাক কৰিআগ, কাহাকো নেদন্তলাগ, পলাইবে লাগিলা জগন্নাথে ৫ ৩৬৬। কৃষ্ণক মাতন্ত ৰাধা, গােপীগণে কৰে বাধা, | তােমাৰ অনঙ্গ ৰস সঙ্গ। জানিয়াছো গোপীকায়ে, মোকফুৰে বিচাৰিয়ে, | সি কাৰণে মোৰ উঠে খঙ্গ ॥ ৩৬৭ । [ ৮৩ ] ________________

|| ৭৯ । নিলাজী গােপিনী লােক,যিথানে না পাৱে মােক, সেই থানে নিবা মােক হৰি। তাতে থাকে। যদুৰাজ, ঘৰত নাহিকে কাজ, তুমি আমি থাকো ক্রীড়া কৰি । ৩৬৮৷৷ কৃষ্ণে বোলে প্রাণেশ্বী, নাযাইবো তােমাক এৰি, তুমি সে মােৰ প্ৰাণৰ সৰি । তােমাক গলত বান্ধি, ফুৰিবাে বলৰ সান্ধি, গৃহত অধিক বঙ্গ কবি । ৩১৯। এহি বুলি দেৱ হৰি, ৰাধাক সাবটী ধৰি, মুখে মুখে দিলন্ত চুম্বন । ৰাধিকাৰ মুখ চাই, বােলন্ত শুনিয়ে বাই, তুমি মােৰ নীজ প্রাণ ধন {৩৭০ | কতো মুখে চুমা দেও, বদন খুলিয়া চাও, আনন্দেতে নৰহে জীৱন। মাধৱব দেখি ভাৱ, ৰাধাৰ উল্লাস গাৰ, মােৰ সমধন্যা নাহি আন ॥ ৩৭১ মােত পৰে মাধৱৰ, সুভাগিন নাহি অৰ, ময়ী সে কৃষ্ণৰ প্রিয়। সাৰ। এই দর্পে উল্লাসিত, কৃষ্ণক কটাক্ষ চান্ত, মাতিলেয়াে নামান্ত অৰি !! ৩৭২। [ ৮৪ ] ________________

দেশ যুৰি ৰােষ কৰি, হেয় দেখিয়া হৰি হাত জোৰে কৰন্ত কাতৰ । কোলে সাবটিয়া আনি, কতাে কহে ঋতিণী বাল্ট এই মতে ষান্ত দামােদৰ ॥ ৩৭৩৭ গােপীগণে দেখি যায়, নিকুঞ্জ মন্দিৰে পায়, ৰাধা মাধৱৰ সিততা খান। লভিলেক শােক আতি, ইটে সিটে কহে মাতি, ইয়াতে আছিলা কৃষ্ণ প্রাণ ॥ ৩৭৪। বঞ্চিয়া আমাৰি মধু, আতে আনি ব্রজ বন্ধু, ভুঞ্জিলেক মনে ৰঙ্গ কৰি। এহি বুলি গােগী লােক, দেখি যায় কৰিশােক, | তাইলে আমাৰ প্ৰাণ বৈৰী। ৩৭৫। এহিমতে দেৱহৰি, ৰাধিকাক আগা কৰি কত দূৰ যদি চলি যান্ত । কায় কষ্টে অসন্তোষ, কৃষ্ণত কৰিয়া ৰােস, ৰাধিকায়াে বসিয়া থাকন্ত ॥ ৩৭৬। হেন দেখি হাতে ধৰি, কতেৰ কৰন্ত হন, কি ভৈলা কহিয়াে প্রাণেশ্বৰী । ৰাধিকাৰ বৰ শােক, বলে নামাতিবা মেক, নিদারুণ মাই তজু সৰি 14-৩৭৭। [ ৮৫ ] ________________

সেই খানে বোষ কৰি, বহে ৰাধা প্রাণেশ্বনী, বলে তজু সঙ্গে কাৰ্য নাই। পাথ হাল্টি পালোঁ দুখ, দুখ এৰি কৰে। সুখ, প্রফুল্ল পুষ্প বনে জিয়াই। ৩৮৩। হেন পুরুষ সঙ্গ, চলিতে নাহিকে ৰঙ্গ, নাৰীক অকলে এৰি যাই। এৰিয়া পলােৱা সােক, কিহেলাে থেকে তােমাক, | নাৰীক উৰিবে শঙ্কা নাই । ৩৮৪ ।। ফিৰি আহি দেৱ হৰি, কাতৰ কৰন্ত ধৰি, প্রাণেশ্বৰী এৰিয়েক ৰােষ। তােমাৰ চৰণ সিদ্ধি, শিৱৰ ভূষণ নিধি, ধৰি যাও হয়ােক সন্তোষ ॥ ৩৮৫. প্রাণেশ্বৰী জুৰ হয়াে, অমৃত নয়নে চায়ো, কৰ জোৰে কহে বাৰম্বাৰ । ভকত বৎসল হৰি, দেখাইলন্ত লীলা কৰি কামাতুৰ জনৰ নিকাৰ ॥ ৩৮৬ । নিয়োক সভাসদ, গীত গােবিন্দৰ পদ, | শ্ৰবণত ভুকুতি মুকুতি। যিতে জনে এক মনে, ৰাম কৃষ্ণ বলে ঘনে হৈবে তাৰ পদ বৈকুণ্ঠভ স্থিতি ॥ ৩৮৭। [ ৮৬ ] ________________

( ৮১ ] আগ হােয়া ভাঙ্গো বন, দেখা মােৰ দুখ মান, | মোকে সে জীৱম্ভা বোলে লোকে। আন্টিল মােহৰ দুখে, পথ ভাঙ্গে নাৰী লােকে, | নামাতিব আউৰ তুমি মােকে || ৩৭৮ |} বন ভাঙ্গি মৰাে আমি, পাছে পাছে যােবা তুমি, | এলুয়া পুরুষ নতু দেখি। মাধৱে বােলন্ত হেৰা, ইতত শােক পৰিহৰা, | অাসি বন ভাঙ্গো প্রাণ সখী । ৩৭৯ } তুমি গতি মতি প্রাণ, তুমি বিনে নাই আন, কিঞ্চিতেকো মােৰ নাই হেলা। গােপীগণে আসে খেদি, দুর্গম বনক ভেদি, ৰােষ কৰিবাৰ নােহে বেলা { ৩৮০ || এহি বুলি দেৱহৰি, অনেক কাতৰ কৰি, বন ভাঙ্গি যান্ত দামােদৰ । বন ভাঙ্গি যদুৰয়, ৰাধিকা পাছত ধায়, কুঞ্জবন পাইলামনােৰ ।। ৩৮১ | যথা মল্লিকা মালতি, শিৰীষ জুতি শেৱতি, গােলাব বকুল লাগেশ্বৰ। পাৰিজাত গুটিমালি, টগৰ চম্পা খেয়ালি, কুলিয়াছে কদম্ব বিস্তৰ । ৩৮২ [ ৮৭ ] ________________

( ৮০ } পদ। এহি মতে কৃষ্ণে ৰাধিকাক কৰে শান্ত। অনন্তৰ মাধৱক ৰাধিকা বােল । কন্টকত হাষ্ঠীতে নপাৰাে আরুময়ী । সেই লাগে কৰা প্রভাে কহিলে নিশ্চয়ী। ৩৮৮) ৰাধিকাৰ মন বুঝি কৰিয়া বিগতি। মাধৱে বোল উঠা সেঁউকান্ধ পাতি ।। স্ত্রীৰে দুর্জয় ভাৱ শুনা সৰ্বজন। ৰাধিকায়াে সাজ ভৈলা উঠিবাক মন ॥ ৩৮৯। বস্ত্র কাছি পাৱ তৃলি উঠিবাক যাই। অন্তর্ধান ভৈলা কৃষ্ণ নেদেখে দুনাই । আগতে নেদেখি কৃষ্ণ ৰাধিকাৰ শােক। সেই বেলা খেদি আহি পাইলে গোপীলােক ১১০ সবে গােপী এক হুইয়া কৃষ্ণক বিচাৰি। একো মতে নাপাইল ফিৰিলা আশা এৰি।। যমুনা তীৰত বহি কৰিলা কীর্তন। সিথানে কৃষ্ণক দেখা পাইলা গােপীগণ ৩৯১ [ ৮৮ ] ________________

। ৮৪ } গােপীগণে পাইলা আছি কৃষ্ণৰ সঙ্গতি । এহিমানে জয়দেৱ ভৈলা সমাপতি । শুনিয়ােক সভাসদ এৰি আন কাম । কহে ৰাম সৰস্বতী বােলা ৰাম ৰাম । ৩৯২ ইতি শ্ৰীশ্ৰীৰাৰ সৰস্বতী কৃত গীতগােবিন্দ পদ সমপ্তি। Pontes By Naha (ww Biaz, di Jabu Searaill Breas 84 Rugu lintybub's Sleel.