আভাস কাব্য

ৱিকিউৎসৰ পৰা
Jump to navigation Jump to search
আভাস কাব্য
লেখক হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা
[  ]
তলসৰা ফুলৰ দুটি
আভাস কাব্য (page 1 crop)


আভাস কাব্য।


শ্ৰী হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা প্রণীত।


যোৰহাট, আসাম ।


সন ইং ১৯১৪


বেচ ॥ অনা।
[  ] |Printed by— M. Ghose. SAMAJ PRESS, 83-1 Grey Street, Calcutta | [  ]
আভাস কাব্য (page 3 crop)
শ্ৰীহিতেশ্বৰ বৰবৰুয়া ।


Artist Press. Calcutta
[  ] [  ] তলব ফুল

স~~:: অণ্ডাল [ কাব্য ] " The foo! who seeks a pret'fama Must look for ridicule and blame Like tiptoe dwarf who fain tould try To pluck the fruits for giants high ; Yet I nay enterthrough the door That mightier poets pierced of yore ; A thread may piercea jewel, but AMust follow wher০ tho diamond cut " Arthur &. Ryd": Translation of Rugbutama' i প্রীহিতেশ্বৰ বৰবৰুৱ৷ প্রণীত । যেkৰহাট, সাগু। আফিশন বাফফর আ ফ ব: [  ] পাতনি । ঝ “স্বাভাস কাব্যৰ বৰ্ণীত বিষ্য কেইটি পাঠক পাঠিকা । সকলৰ ওচৰত নতুন নাদেও, এ কাব্য খনিৰ লিখা। । | প্রণালী ঠাসমীয়া ভাষাৰ সম্পূর্ণ নতুন বুলিলেও মিঙ্গা কোর৷ নহখ । এই নতুন প্রণাল অবলম্বন কৰি, মামি। { কিমান দূৰ কুণ্য গড়ে, সতীগে পাঠক পাঠিকা। । সকলে বিচাৰ কৰিব শেহত কওঁযে এই পুথিখনি পঢ়ি যদি কাৰো মনত কণাম) ও সন্তোষ লাগে, তেনেচলেই আানি আমাৰ। | পৰিশ্রম সফল হৈছে, বিবেচনা কৰিম । ইতি - লা, যেই, ১৯ ১% । পদৰি বৰবৰুৱাৰ অংলি শ্ৰীষ্টিতেৰে বৰবৰুৱা। যোৰহাট । !rন ফাখ্যা হকাশক্তি সাক্ষাতকা মা O [  ] সূচী পত্ৰ। ৰাধা বৃন্দ বৈদেহী। দেবী যশোদ । ... ১৩ ৰোহিণা ... ১৬ ভ। ১৮ ... ২ ) উত্তৰ । সাবিত্র। ২ ৬ অহল্য দ্রৌপদ wr তাৰ৷ ১৬ মন্দোদবাঁ। ৫৩ ৫৬ ৫৯ তিলোত্তম। 'অৰঙ্গ। জোচেফইন ( doshephine ) জোৱান ডার্ক ( Jour dark ) বোডেচিয়া , { Roadecea ) ৬১ ৭ [  ] [  ] PEASE HANDLE THE BOOK CAREFULLY আ৷ভস কাব্য । ৰাধা । বৃকভানু কন্যা ৰাধ ! অযোনা সম্ভবা দ্বাপৰত পূৰ্ণৰূপে লক্ষম৷ অৱতাৰ গোকুল লীলাব তুমি প্রধান নায়িকা, পাৱত তোমাব কবি কবে নমস্কাৰ । ঈশ্বৰ প্ৰেমিকা তুমি, অনস্ত প্রোমেৰে। । বান্ধিছিলা ঈশ্বৰক দোলেৰে ভক্তিৰ । লাহৰী হিয়াত কত সহিলা গঞ্জন। কুটীলাব, --আৰু, দেবি ! গোকুল বাসীৰ ॥ মিছ। কলঙ্কৰ বোজা কত ব’ল৷ তুমি, কত অপবাদ দিলে ননদে তোমাৰ ; সি সবত তুমি কিন্তু কটাক্ষো নকবি পুজিছিলা শ্ৰীকৃষ্ণক, মুক্তিৰ আধাৰ ॥ কৰিলে দেখাই পুজা কৃষ্ণৰ পাৱত, গঞ্জনা শুনিব লাগে পাছ নলদগ্ৰ A RY DISTRICT LIAR 1 } = + 1 CTION) = -- 1 ' [ ১০ ] লাভস কাব্য সি ভয়ত তুমি, দেবি ! চাপিছিল। কাষ। বীৰলে লুকাই, সেই পৰিত্ৰ প্রেগব ॥ বীবলে পবিত্র ভাবে পুজিবৰ মনে এক চিত্ত হই, দেবি ! কৃষ্ণৰ পাৱত, মুৰুলীব মাত শুনি ওলোৱ। বাহিৰ মাজ নিশা !—নাই শঙ্কাউলাহ মনত ॥ মতদিন গোকুলত আছিলে গোপাল ( পূর্ণ অৱতাৰ চৰি ) পুজিছিল। নিতে । আকৃঞ্চক হাতে হাতে, ভকতি ফুলেৰে, প্রেমৰ লগাই ধুপ, নিবমল চিতে ॥ স্বৰ্গীয় প্ৰেমত তুমি বলিয়ানী হুই, সাদা বৃন্দ{ক লই সহায় লগত, কত পুঞ্জ, আবাধনা কৰিল৷ কৃষ্ণক নিউট্ৰন বাতিতসে নিকুঞ্জ মাজত ॥ তিয়াগি গোকুল কিন্তু গ’ল! যেৱে হবি উদ্ধাৰিব’ নথুৰাত জনক জননী কংসক বিনাশ কৰি ;—সিকালত তুমি কান্দিল৷ বহুতহই কৃষ্ণ-উন্মাদিনী ॥ ভ ৰ অধীন হৰি, অধীন প্ৰেমৰ, নোৱাৰিলে পাহৰিব ভকতি তোমাব ; [ ১১ ] ৰাধ । তোমাৰে সইতে পুণু মিলিবৰ মনে, প্রভাসত পাতে যজ্ঞ ক কণা অধাৰ ৷ প্ৰভাসত গই তুমি পুজিলা অকউ শ্ৰীকৃষ্ণৰ পাদপদ্ম আতি হেপাহত, ঈশ্বৰ প্ৰেমত দিলা দেহ৷ উটুৱাই, লীন হ’ল দেহা তযু কৃষ্ণৰ পাৱত ॥ প্রণমো তোমাক, দেবি ! কৰে। নমস্কাৰ। । লক্ষী অর তাব তুমি !-- দেখালা মঞহ স্বৰ্গীয় প্ৰেমৰ ছাৰ, বাধ। নাম ধৰি। আছিলা দুদিন মাথো তুমি গোকুলত ॥ যি কাৰণে তাহিছিল, কবিলসাধন ৰাখি গ’ল৷ ছবি এটী পবির ভাবব ; দেখুৱালা জগতক বৰ্ণাব নোৱাৰ। জ্বলন্ত দৃষ্টান্ত এটী ঈশ্বৰ প্ৰেমৰ ॥ [ ১২ ] বৃন্দ । ব্ৰজৰ গোপিনী তুমি, শ্ৰীম ভাব দূতা ; নিকুঞ্জ বনত তুমি ৰাধাব দুৱৰ। ; শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰিয় সখী-গোকুল-লীলাব। তুমিও প্রধান এটিা নায়িকা-ক্ষুন্দৰি ! বাখানো তোমাক, দেবি ! চিনিছিলা তুমি । ৰাধাকৃষ্ণ হুয়োজনে ; –ভক্তিব প্রেমেৰে মোহিছিলা দুয়োজনে ; ৰাখিছিলা বান্ধি সখী বুলি ভক্তি ভাৱে, মবম-দোলেৰে ॥ ৰাধাই (তোমাৰ সেই স্নেহৰ সখীয়ে ) কুটীলাৰ গঞ্জনাত, বিয়াকুল হই চকুপানী টুকি যেৱে কান্দিছিলে, দেবি ! — অস্তৰৰ যত কথা উলিয়াই কই সিকালত তুমি কত দিছিলা প্রবোধ জৰ্জৰিতা শ্রীমতীক ; সখীৰ প্ৰেমত, সখীৰ কাৰণে তুমি সহিল কতনা কত দুখ অপমান কোমল প্রাণত ॥ যমুনা তীৰত, সেই নিকুঞ্জ বনত, নিজম গহীন নিশা-ৰাতি পূর্ণীমাৰ ; [ ১৩ ] বৃন্দা। তুমিয়েতে৷ ভেঁও, দেৰি ?”প্রমিক। বাধাক আয়োজন কৰি যেয়ে পিাছলে পুজাব ? ‘শ্রীকৃষ্ণ পুজাব বি ! পুৰ্য বংশীধাৰি, বাধিক৷ পুজোতা,=তু:ম পুজা কৰাওঁত৷ ; নোহোৱ! হেতেন তুমি মা দুতা বধকাব, আছিলে কোনোবা অংক কৃষ্ণক অনোত৷ ? আয়োজন কবি প্ৰজ, নিকুঞ্জ মাজত বাধাক বখিয়া কৰি, তুমিয়েতে৷ যোৱ৷ কৃষ্ণক মানিব মাতি গোপনে গোপনে, বাধাৰ সবাদ, দেবি । ! তুমিয়েতো কোৱ। ? নোহোৱ। হেতেন, দেবি ! জনস তোমাৰ । “শ্ৰী কৃষ্ণব ব্রজলাল৷” পৰব ত্ৰ নিৰ্ম্মল, নহলে হেতেন পূর্ণ এই জগতত, নব’লে হেতেন ছবি বাধাব উজ্জল ॥ ব্ৰজ-লীলাঁ তাৱসান কৰি বংশীধাবি, অক্ৰৰে সইতে ঘৱে গলা মধুপুৰি, তুমি কি নোহাৱাদেবি ! কান্দিলে যি শোকে বাধাবে সহঁতে, টুকি চকুলে৷ দুধাৰি ? ভক্তিপ্রেম পাগলিনী--ভক্তিত তোমাৰ। “সখী বুলি আদৰত মাতে বংশীধৰি । [ ১৪ ] অ্যাভাস কাব্য । আতি ভাগাৱতী তুমি, পাল৷ হাতে হাতে । ভক্তি-প্রেম ফুলে স’তে পুজিব মুৰাৰি ॥ দিনৰাতি কৰে ধ্যান বাব শ্ৰীচৰণ। ব্ৰহ্মাআদি লোকপাল, নীবদাদি মুনি,--- তেলুৱা কৃষ্ণৰ তুমি দুতী কপী সখী প্রণমে৷ তোমাক আমি, ব্ৰজৰ গোপিনি ! বৈদেহী । অযোনী সম্ভৱা, দেবি জন ক জীয়াৰি ! পবিত্র কাবিনী তুমি আপুনি কমল৷ ; স্বামীৰ নিমিত্তে মাথে৷ মিথিল। পুৰত মৈথিলীৰ ৰূপে তুমি অৱতীৰ্ণ হ’ল। ॥ হৰধনু ভঙ্গকৰিলভিলে তোমাক, ৰমণী কুলৰ ৰত্ন ৰামে জগতত : বিষ্ণু অৱতাৰ ৰাম, তুমি বিষ্ণু প্রয়া কমলা-কমলাপতি মিলিল মৰ্ত্যত ৷ কিন্তু, হে বৈদেহী দেবি । । কপাল দোষত স্থখভোগ নঘটিলে ভাগ্যত তোমাৰ ; এ [ ১৫ ] ________________

| বৈদেহী। স্বামা দেৱৰৰে স'তে গলা বনলই। বিষাদত টুকি টুকি চকুলাে দুধাৰ । নুশুনিলা কাবে। বাধা, কোমল দেহাত গছৰ বাকলি পিন্ধি, স্বামীৰ লগত ফুৰিছিল। বনে বনে, মুনি পত্নী স’তে খেলিছিল কত ৰঙ্গে অশ্ৰম তলত। সুখ সম্ভোগত উঠা কেচুৱাৰে পৰা, অন্যৰ দুখ কিন্তু দুখ নাভাবিলা ; পতিপদ সেবা কবি, পতিব্রতা তুমি অন্যত স্বর্গসুখ ভোগ কৰিছিল। | বিধিৰ নিৰ্বন্ধ কিন্তু নখণ্ডিলে তযু -- তামাক ইব্ৰণ কৰি নিলে দশানন~পঠিয়াই মাৰিচিক মায়া মৃগ কৰি, হাতৰই দুটী ভাই বুদ্ধিৰ ছলনে। কত চেষ্টা কত সত্ন কবিলে লঙ্কাত সতীত্ব ৰতন ত্যু হৰিবৰ মনে, কিন্তু কিব। সাধ্য তাৰ! নােৱাৰিলে চুব ৰাক্ষস কুলৰ কেতু পাপীষ্ঠ বাৱণে । ভগ্নমনােৰথ হই, অশােক বনত, বন্দিনী কৰিলে, দেবি ! তােমাক নির্দয় ; [ ১৬ ] আাতাস কাব্য । কত কান্দি সিকালত উখহালা চকু অকলে অকলে, তুমি বিয়াকুল হই ॥ ভাগ্যবলে fকন্তুদেবি ! দুখৰ কালত পাইছিল। এটী তাত সঙ্গিনী প্রাণৰ ; সৰমা, সৰল প্ৰাণাবিভিষণ fপ্রয়। প্রফুল্ল পদ্মিনীদেরি ! ৰাক্ষস কুলৰ ॥ সৰমাৰে স’তে দেবি ! অশোক বনত কটালা বহুত কাল ; পাছে তযু স্বামী সবংসে ৰাক্ষস নাশি, কৰিলে উদ্ধাৰ পালা তুমি পুনু স্বামী, জনক নন্দিনি ! স্বামী দেৱৰৰে স’তে আহিল আকউ (অগ্নি পৰিক্ষীত উঠি) অযোধ্যা পুৰত কত আশা কৰি, ( কিন্তু কান্দি উঠে প্রাণ !) পুণু তঝু বনবাস অদৃষ্টদোষত ॥ প্ৰজাৰঞ্জনৰ হেতু মিছ৷ গ্লানী ভায়ে,- ছল কৰি স্বামী তযু কৰিলে বঙ্গন । বাল্মিকীৰ তপোবনে,—পূর্ণ গর্ভা তুমি ; পুনু হ’ল৷ অনাথিনী বিধিৰ লিখন !! মুনি পত্নী সবে স’তে থাকি কত কাল প্রসবিলা ছুটী পুত্ৰ-লব তাৰু কুশ ; [ ১৭ ] বৈদেহী । যাৰ মুখে শুনি পাছে যামায়ণ-কথা অানিলে তোমাক পুনু : (লাগে বৰ দুখ !) অযোধ্যাত স্বামী তযু অগ্নিৰ পৰীক্ষা। পাতিলে আকউ, দেবি! লাহৰী দেহত বাৰে বাৰে পাই জুৰ, কান্দিব ধবিলা অৱ ৰি বসুধা মাতৃ কৰুণ ও বত : “সহিব নোৱাৰে। আৰু, বহৃন্ধব। অাইি ! “কৃপা কৰি নিয়। মোক মাপোন কাষত : “জন্মাবধি বহুথ- ভূগিলে। স্বাস্থন! : “কত যে সাহস আক !--নমছে প্রাণত !” তোমাৰ কান্দোন শুনি দেবী বহুমতী সাবতি তোমাক নিলে সপোন কোলাত ; বিপদত পাল৷ ৰক্ষ। ; সংসাৰৰ জ্বালা, তাৰ পৰা জাঁ তৰিল৷ মাতৃ মাথাত ॥ [ ১৮ ] বকী। বল্লদেৱপ্ৰিয়া৷ তুমি, ৰজাৰ জীয়াৰী দৈত্যকুলফুলনীৰ প্ৰফুল্ল গোলাপ ; ভুর্ভাগ্য বশতকিন্তু ভ্র।তৃ আপোনাৰ নির্দয় তোমাৰ, দেবি । ! যেন কালসাপ । দহমাহ দহদিন ধৰি জঠৰত ওপোজাইছিল৷ তুমি সাতোটী সন্তান ; এটী এটী কবি কিন্তু সংহাৰিলে তযু। দুৰাচাৰ ভ্ৰাতৃ, দেবি ! নিষ্ঠুৰ নাদান ! কোমল তিৰীৰ হিয়ামাতৃৰ পৰাণ, এটা সন্তানৰে শোক সহিব নোৱাৰে সাতোটীৰ শোক কিন্তু সহিছিলা তুমি বিৰলে তিয়াই বুকু চকুলো দুধাৰে ॥ বিধিৰ নিবন্ধ, দেবি ! অষ্টম গৰ্ভত তোমাৰ, জনম ল'লে বৈকুণ্ঠৰ পতি, দল-দলন হেতু বধি ধ’ কংসক দুৰাচাৰ ভ্ৰাতৃ তবু দাৰুণ দুৰ্ম্মতি ॥ ভাগ্যৱতী তুমি, দেহি! পৃথিবীত পৰি, দেখালে তোমাক হৰি মূৰ্ত্তি বিশ্বম্ভব ; [ ১৯ ] দৈবকী । সোৱামীয়ে স’তে দুয়ে! দিব্য জ্ঞান পাই, তুতিনতি শ্ৰীকৃষ্ণক কৰিলা বিস্তৰ ॥ তাৰ পাছে, আহ, দেবি ! কৃষ্ণৰে আজ্ঞাত, কৃষ্ণক স্বামীয়ে তযু বাখ গো ফুলত, যশোদাৰ ছোৱালীটী চুৰি কৰি গানি। হাবিয়াস কৰি দিলে তোমাৰ কোছত ॥ বিধতা বিমুখ কিছু-আশা কৰি। অ্যানিছিল ছোৱালীটি দেশী যশোদাৰ, কাঢ়ি নিলে পাছদিনা হিয়া উদঙ্গাই বধিবৰ মানে জুৗন প্রাতৃয়ে তোমাৰ ! শিলত আচাৰ মাৰি মাৰিব খোজোতে যোগমায়া ৰূপ ধৰি গ’ল ছোৱালীটী, কিবা চমৎকাৰ কপ, মুনি মনোহৰ, অপূৰ্ব্ব বিভাৰে ভৰা, স্বৰ্গীয় জেউতি ॥ আকাশ-পথব পৰা বুলিলে কংসক, “দুৰাচাৰ ! শিশু হত্যা কবিলি বিস্তৰ ! কিন্তু যিটো হস্ত। তোব, বধিব যি তোক, সিটো আছে এতিয়াও ঘৰত নন্দৰ । দৈবকী গৰ্ভত জন্মি, আছে গোকুলত নৰৰূপে, পুত্রভাবে যশোদাৰ ঠাই ; ১১ [ ২০ ] অাতাস কাব্য । অশেষ চেষ্টাত তই নোৱাৰ খণ্ডাব। বিধিৰ নিৱন্ধ ! তোৰ আৰু ৰক্ষা নাই !!” এই দৈববাণী শুনি আকাশ-পথত। খঙ্গেৰাগে ওপোছালে আপন হিয়াক ; কি এটা আশঙ্কা কৰি ভাতৃয়ে তোমাৰ স্বামীয়ে সইতে কবে বন্দিনী তোমাক !! দিন নিশা টুকি টুকি চকুলে৷ দুধাৰি, লোহৰ জিঞ্জিৰি পিন্ধি লাহৰি দেহত, কৃষ্ণাকেই ভাবি ভাবি, স্বামীয়ে সহিতে মিয়াল৷ কহুত দিন ৰফিৰ :'লুত ॥ । “ব্ৰজণ।” শাঙ্গ কৰি, যেতিয়া মুৰাৰি । কৰিব’ ‘মধুৰালীলা" আহলে মথুৰা ; কংসক বিনাশ কবি, কৰিলে উদ্ধাৰ তোমা-দুয়োটীকে, দেবি ! বিপদৰ পৰা ॥ পবাণৰ পুত্রে, দেবি ! শ্ৰীকৃষ্ণক পাই আকউ—সকলো দুখ পাহৰিলা তুমি ; বহুত দিনৰ পাই পাছত সোণক টুকিছিল৷ টোপটে ে পথে । চকুপানী ! । ১২ [ ২১ ] যশোদা । অপুত্ৰক, দেবি ! তুমি আছিল৷ যেতিয়া বন্ধ্যাবুলি নিন্দিছিলে সবে গোকু লত কত পুজা, কত সেৱ, কত হোম কৰি আৰাধিল৷ দেৱতাক পুত্ৰ হেপাহত । পূর্ব পূণ্য ফালে কিম্বা আৰাধনা বলে পুত্ৰৰূপে পালাকৃষ্ণ অপোন কোলাত তুমি জানিছিলামাথোঁ, ঘি আনন্দ পাল৷ শীকৃষ্ণক পুত্ৰ পাই, আতুব হিয়াত ॥ পৰ-পুর কৃষ্ণ, কিন্তু নাপানিলা তুমি, পূর্ণ অৱতাব হবি তু ম নিচিনিল, আপোনাৰ পুত্ৰ ভাবি, কত যতনত বাৎসল্য স্নেহত তুমি কৃষ্ণক তুলিল । অপুতৰ পুত্ৰ কৃষ্ণ, মনি সাপিনীৰ, দীন দৰিদ্ৰৰ ধন, লাখুতি কনাব ; কত আদৰেবে তুমি পালিল। কৃষ্ণক আলাশৰ লাড়, প্রাণ প্রাণবে৷ তোমাৰ ॥ শ্ৰীদাম মুদাম আৰু বলৰামে সতে যেতিয়া তোমাৰ কৃষ্ণে গৰুলই যায়, ১৩ [ ২২ ] জাভাস কাব্য সন্ধ্য। হ’লে মনে ২ কত চিস্ত৷ কৰি একেথিৰে তধালাগি থাকা বাটচাই ৷ চকুৰ আঁতৰ হ’লে কানাই তোমাৰ। গোটাই সংসাৰ দেখ। অন্ধকাৰময় ; পুত্ৰৰ মঙ্গল হেতু কত পুজা দিয়া ভক্তিভাবে স’তে, বাণি ! মণ্ডিবত গই ॥ কত তুতিনতি কৰি কালী মণ্ডিৰত ভক্তি ভাবে কোৱা, “আই! কলুষনাশিনি । কৃপা কৰি কৰা দুৰ কৃষ্ণৰ বিপদ অৰণ্যত কৰ৷ বক্ষা, মহিষ-মন্বিনি ॥ কানাইৰ পৰা ননী বাখিব নোৱাৰি লুকাই ঘৰত, যেৱে গোকুলৰ নাৰী। গালি পাৰে, শাও দিয়ে, যি অহে মুখত, মাতৃৰ পৰাণ !-তুমি সহিব নোৱাৰি। বীনয় বচনে কোৱাঁ।, ব্ৰজ গোপিনীক “কানাই কি মোৰে ল’ৰ ? তোমাৰ নহয় ? জনমালে৷ ময়ে বুলি, কৃষ্ণ কি মোৰেই ! কিয় দিল। শাও ? দয়া নোহে কৃষ্ণলই ?” পুত্ৰৰ কাৰণে সহি, কোমল প্ৰাণত ব্ৰজ গোপিনীৰ বহু গালি অপমান, [ ২৩ ] যশোদা সামান্য মানৱ ভাবি কৃষ্ণক তোমাৰ, কৰিছিল বছ, দেবি ! নিষ্ঠৰ বাখান ॥ বান্ধিছিলা শ্ৰীকৃষ্ণক, শাস্তি কৰিছিলা ভকত বৎসল হৰি, সহিলাপ্রাণত, মাতৃৰ মায়াত ভূলি, ‘গোকুল লীলা’ৰ ৰাখিব’ অমূল্য কীর্তি এই জগতত ৷৷ ধন্য ধন্য তুমি, দেবি ! বাধানো তোমাক সাধনা তোমাব ধ্য, বৈকুণ্ঠৰ পতি । তোমাৰ মায়াত ভূলি, গোকুল মাজত সামান্য মানৱ-সম সহিছিলে শান্তি ৷ তাৰ পাছে, আহাদেবি ! অক্ৰ ,ৰে যেতিয়া মধুৰাত লই যায় কৃষ্ণক তোমাৰ পুত্রৰ বিৰহ ভাবি,—বলিয়ানী হই কান্দিছিলাটুকি কত চকুলো দুধাৰ । তোমাৰ কান্দোন দেখি, কালিছিলে সবে, যমুনাৰ কুলকু গ, তধা লাগিছিল, দিনতে এন্ধাৰ তুমি দেখিছিল ৰাণী । দুয়োটা চকুৰে পানী ধাৰে বইছিল ॥ নাজানো-যশোদা দেবি ! সিচকুৰ পানী গ’ল কি নগল মাৰ থাকোতে জীয়াই-, ১৫ [ ২৪ ] অাতাস কাব্য। হৃদয়ত শান্তি তুমি পালাকি নাপালা জীয়ন্তত, পৰাণৰ কৃষ্ণ হেৰুৱাই ৷ পাল্য ব নাপাল শান্তি, গ’ল কি নগ’ল চকুৰ চকুলো মাৰ,~-চকুত তোমাৰ অতি ভাগ্যৱতী তুমি, --সাধনাব বলে । পাইছিলা পুত্ৰ কপে পাত কমলাৰ ৷ পঢ়ছোঁ। কাব্যত বহু চিত্ৰ জননাব, পুৰানত বহু চিত্ৰ মাক পুতেকৰ, নাই পোৰ৷ কিন্তু ক’তে। কানে শুনানাই তোমাৰ নিচিনা ছবি বাৎসল্য স্নেহৰ ॥ ৰোহিনী । ৰামৰূপে অৱতাৰ ধবোতে অীহৰি। অযোধ্যাৰ কৌশল্যাৰ জনমি গর্ভত, সুমিত্ৰা নন্দনে ম’তে, লই বৈদেহীক, পিতৃ আজ্ঞা মতে ভ্ৰমি ফুৰিলা বনত । ১৬ [ ২৫ ] কত যত্নে কত ছথে মি-স্ত্র। নন্দনে অৰ্যত পিতৃ সম সেবন ৰামক, দয়াৰ সাগৰ ৰাম, তুষ্ট হই মনে, সিকাকত এই বৰ দিলা লক্ষ্মণক i “জ্যেষ্ঠ ভ্রতৃ সম তুমি পালিলা আমাক কতযে যতন কৰি এই অ্যত, প্রতিদান তাৰ, ভাই ! কি দিম তোক ? আজিব নোৱাৰে। ঋণ এই জনমত ॥ ইয়াৰ পাছত কিন্তু দ্বাপৰ যুগত পৃথিবীত কৃষ্ণধাপে হম অৱতাৰ ; সিকালত তুমি, ভাই ! জ্যেষ্ঠ হণা মোৰ কৃষ্ণ নংসে হ’ম মই কনিষ্ঠ তে'ম:ৰ ॥ যেনেকই আজি তুমি সেবিলা ম:মাক, দ্বাপৰত তেনে কই তোমাক সেবিম, একেলগে হয়োটীয়ে যমুনা তীবত ব্ৰজ গোপাৰে ৰে স’তে ৰসে উমলিম ” পূর্ব জনমৰ পুণ্য আছিলে তোমাৰ ত্ৰেতাৰ লক্ষমণে, দেবি ! ল’লেহি জনম তোমাৰ গৰ্ভত আহি বলৰাম ৰূপে ; সাৰ্থক জনম তযু, সার্থক জাৱন ॥ ১ণ [ ২৬ ] অজা কাব্য কৃষ্ণ অগতিৰ গতি, বিষ্ণু অৱতাৰ। তাৰে এক কলা তযু পুত্ৰ বলৰাম ; অতি ভাগ্যৱতী তুমি, দেবী স্বৰূপিনী। তোমাৰ পাৱত কবি কৰিছে প্ৰণাম । কিন্তু জানো, কি কাৰণে বুজিব নোৱাৰে, ভাৰতীয় কবি সবে পুৰণী কালৰ । নাাকলে তোমাৰ চিদ্ৰ ( কাহিণী নিৰ্ম্মল ) পূর্ণ ভাবে, অনেদেখালে ছবি মনোহৰ । ॥ আভাস মাথোন অ ’ কি, আ ভ দেখুৱালে, বিজুলী ৰেখাৰ দবে খন্তেক দেখিলে, ৰাজিছিলে জানো, কত অপূৰ্ব জেউতী। তো কৰি চিরতদোব ! একো নুবুজিলো৷ ৷ যদুকুল কন্যা তুমি, বঙুদেৱ , লাঙ্গলি, কৃষ্ণৰ তুমি মেহব ভনিতী বিষ্ণুতেজ বিবাজিস্ত দেহাত তোমাৰ, পাৱত তোমাৰ কবি কfৰছে প্ৰণতি ৷ ১৮ [ ২৭ ] স্থত । বেদব্যাস মুখে, দেবি ! ( কাব নপী মুখে ) অপূৰ্ব আথান তযু কবিছে শ্রবণ । দ্বাপৰ যুগত, সেই প্রভাস তীৰত অঞ নব প্রাণ মন কৰিলা হৰণ ॥ মোহিনী ৰূপত মোহি অৰ্জ্জুনে যেতিয়৷ তোমাক হাতত ধৰি তুলিলে ৰথত ; কোৰোধত অন্ধ হুই, যাদৱৰ সেন৷৷ ধনুশৰ লই সবে অহিলা যুদ্ধত ॥ সিকালত তুমি, দোব ! পাৰ্থৰ সাধী= বিজুলী সঞ্চাৰে বথ কত যে চলালা ; বীৰাঙ্গনা ৰূপ ধাৰ, যাদৱ সেনাৰে অৰ্ডনক তুমি সেই যুদ্ধ কৰে'রাল ॥ নহল হেতেন যদি সাৰথী পার্থৰ ; নিদিল৷ তোমাৰ ঘাদ সাহস পার্থক, নোৱাৰিলে হয় জালে| লভিব তোমাক সমবত হৰুৱাই যাদৱ দৰক ॥ বীবঙ্গন৷ তুমি, দেবি । বাঁৰৰ জননী। ভূবন বিখ্যাত তয় অভিম। ধন, ষোল বছৰতে ঘিটে ব্যত ভেদ কাৰ মহাৰথী সপ্তৰথী স’তে কবি বণ, [ ২৮ ] জাভান’কাব্য S তিয়া গলে মৰ্ত্ত্যলোক, নশ্বৰ জীবন, ভাৰতত ৰাখি কৗদ্ভি, অমূল্য মৰ্ত্যত ; ধীৰৰ জননী তুমি, নকৰিলা শোক, মুটুকি কলাচকুপানী পুত্ৰৰ শোকত ॥ পাণ্ডৱৰ ঘৰে ঘৰে-অভিমশ্ৰ-শোকে । চকুপানী টু'ক ক সবে কান্দি ছিল ; পুত্ৰৰ অতুল কীৰ্ত্তি গুনি দমৰত তুমি কিন্তু বীৰ নাতা আনন্দ ল ভলা ॥ অতি জ্ঞানৱতী তুমি, দিক্ষিতা ধাত ভাগৱতধৰ্মতত্ত্ব তুমি বুজিছিলা শক্র মিত্র, ভিনপৰ, নাছিল তোমাৰ সকলোকে সমভাব তুমি কৰিছিল ৷ ঘোৰ যুদ্ধ, কুৰুক্ষেত্র, সেই সমৰত অকালত যত যোদ্ধ৷ পৰাণ ত্যজিল৷ সকলোকে সমভাবে,--মাতৃৰ নিচিনা-- অন্তিমত চেনেহৰে ক্ৰমণ কৰিলা । জানিছিল৷ তুমি, দেবি ! বিপক্ষৰে। প্রাণ একে প্রাণ, পঞ্চভূতে সকলো গঠিত। শক্র মিত্র, গত , সকলো সমান,~~ তিনপৰ, একো ভিন নাই পৃথবীত ৷ [ ২৯ ] উদস্তথা। ফুকক্ষেত্ৰ সমৰত-সাধিলা যি ব্ৰত, আহতক সেৱা কৰি অস্তিম কালত, যি চিত্র দেখালা মি, পবি নিৰ্ম্মল ৰাখিলা যে কীৰ্তিস্তম্ভ, ভাৰত মাজত, জানো, --দেবি। ! নেই কীৰ্ত্তি সেই ব্ৰতফলে । ৰাখিছে তোমাৰ সেই প্রতিম৷ উজ্জ্বল ক্ষেত্ৰত আজিল'কে, কৃঞ্চ বলৰামে স’তে উদ্ধাৰিছা মানৱক কৰি মুক্তি দান, দেখাই মোহিনী সুৰ্ত্তি, পবিত্র নি খুল ৷ উত্তৰ । কুৰুক্ষেত্ৰ পুণ্যঠাই আজি যে শ্মশান প্রায় জ্বলিছে চিতাৰ জুই উন্ন লি গগন, । সাদৰে অভিক জানো দিন আলিঙ্গন ॥ সৰথি স’তে ৰণ কৰি বীৰ অগনন। যোল বছৰতে ৰাখি কীৰ্ত্তি অতুলন, নৰ দেহা এৰি স্বৰ্গে কৰিলে গমন ॥ [ ৩০ ] মাতস কাব্য । বহু ক্লেশ শৰীবত পাই বীব সমৰত শেহত চিতাত স পপ দেহাটি নশ্বৰ চিৰশাস্তি সুখ আজি লভিছে স্বৰ্গৰ ॥ এমুৱ৷ কালত, হায়! কোন উন্মাদিনী-প্ৰায় { কোন তুমি 'শানত মেলি চুলি-তুলি ? কি লাগে তোমাক ? কিয় আউলি-বাউলী ? তুমি কি বিৰাট কন্যা ? ঘাবৰ জনমত ধন্য। বিৰাট-ৰাজ-মহিষী স্থাদেম্বতাজীৱন ? তুমি কি উত্তৰ৷ ? দেবী ভুভদ্রাৰ ধন ? তুমি কি অভিব প্রাণ ? তুমি কি অভিৰ জ্ঞান ! তুমি কি অভিৰ সেই জীৱন সঙ্গিনী ? সৰলতাসনা ছবি সতত বঙ্গিনী ? তুমি কি সচাউত্তবা ? নিউ যি হাহ্নি-ভবা ? শোক বিষাদৰ ছয়৷ যি চিনি না পায় ? তুমি নে উত্তৰা৷ যাব হৰিষ সদাই ? তুমি নে উত্তৰ! সেই ? কৰিছিলে শিক্ষ৷ যেই গীতবাদ্য তাধ্যয়ন অর্জনু নৰ ঠাই ( বৃহন্মল৷ ৰূপে যৱে আছিলে লুকাই ) ? ঘরে কুৰুসেনা স’তে উভবব বুদ্ধ ঘটে বৃহন্নলা যায় ৰথে সাৰথী ৰূপেৰে,= [ ৩১ ] তুমি কি নোহোৱা তেঁও ? ক’লে যি সাদৰে ; “ৰে৷ কনিয়|” ৰে স’তে খেলিম ছোৱালী হতে, “আনি দিবাবৃহন্নলা ! বিবিধ বসন কৌৰৱ-সেনাৰ গাৰ, কৰি ৰণ ॥” নোহোৱা কি তুমি, সোণ ! ভোমোৰাৰ ওণ, গুণ, বাসন্তী কুলিৰ কুউ মলয়াৰ বা-ই যাৰ চাৰুফালে কালি তা ছিলে শুৱায় ? তুমি কি নোহোৱা, অষ্ট ! ক/নি শীনখনি বাই, কোকিলাৰ মধুময় রূৰত মিলাই গাল। যি মধুব গীত পৰাণ ভৰাই ? পিন্ধি বুদ্ধ সাজপাব মণিমুক্ত৷ অলঙ্কাৰ অভয়ে যেতিয়া আহি মাগিলে বিদায়, তুমি কি উক্তব৷ সেই ? যি বুলিলে চাই ; মুঘু মিচিকিয়া হাহি ( শুৱনী গোলাপ পাহি ) “প্ৰাণনাথ ! আজি মোৰ ল’ৰাটিৰ বিয়া-- কাতাৰে মাতিছে।, আজি বুদ্ধ এৰি দিয়। ॥” এই বুলি পাছে তুমি নাইনেকি দিয়। জানি । হাহি হাহি পুতলিটি স্বামীৰ হাতত । কত ৰঙ্গে চুমা খাই লাহৰী গালত ? খল খিল কৰে হাহি তুলিলই পুতলিটি ২ [ ৩২ ] অ্যাদি কাৰ্য{ অতিয়ে কি হ:হি হাঁহি কোৱা নাই কিয়া “নউপাওঁতেই ল’ৰা পোর্ট টী কেতিয়া ?” আভিৰ কথাটি গুনি খঙ্গ মুৱাকই তুমি তুমি নেকি ভালে পৰ ৰোহ পতা নাই? নমতা-নোবোলা হই, মুখ ওফোন্দাই । তাৰ পাছে অভিয়েকি নিষ্কপায় যেন দেখি “মানভঞ্জন’”খেল| তাত খেলা নাই ? নাই হু হ৷ নেকি তুমি থি শ্বিল,—াই ? তুমি কি উত্তৰ৷ তেনে ? কিয় দশা আজি এনে ? সেই হাঁহি, সেই বাণ। ক’ত পাহৰিলা ? আদৰৰ “দৰাকন।” ক’ল্ডমো ৰাখিলা ? মূলৰ লাৱণ্য মুক্তি পৰে কিয় ভূমি লুটি । হাহিৰ নামেৰে লেশো কিয় মুখে নাই । কিয় উন্মাদিনী আজি ? কিয় কানন্দা, আাই ? দেবী স্বভচৰ প্ৰাণ বিৰাট-কন্যাৰ ধ্যান । অন্তর্ভু নৰ প্ৰিয় পুত্ৰ ভাগিনা কৃষ্ণৰ। গইছে স্বৰ্গত, ত্যজি দেহা মানৱৰ । সেই শোকতেকি তু"ম স্বামীৰ শোকত কান্দি অউলী বাউলী হই, ইলা হত-জ্ঞান সহিব নোৱাৰি ভূযি,কোমল পৰাণ । [ ৩৩ ] দপ দপ দপ কই জ্বলিলে চিতাৰ , অভিৰ দেহাটি লই কোল৷ খনি ভৰি, কুৰুক্ষেত্র শ্মশানৰ অন্ধকাৰ হৰি । পাছে ধীৰে ধীৰে উঠি কৰি বহু ভূতি-নতি সাতবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰি অগণিক বুলিলা, উত্তৰ৷ !--“কৃপা কৰিবা দাসীক স্বামীসহবাস-মুখ নঘটিলে ভাগ্যে মোৰ, ছমাহ মাথোন দেথা স্বামীৰ লগত, মনআশাভাল পোৱা থাকিলে মনত ॥! কৃপা কৰি, দেৱ ! মোক অন্তিমত দিবা সুখ, স্বামীৰ লগত যাওঁ নেদেখ ৰাজত, নঘটে বিচ্ছেদ য’ত স্বামীৰ লগত ॥” কিন্তু এনে সময়ত দৈববাণী আকাশত ক্ষান্ত হোৱা, সতি ! তুমি, শাস্ত কৰাঁপ্রাণ ; তোমাৰ গৰ্ভত অাছে অভিৰ সস্তান ॥ আাধা ফুল ঢোপাকলি অকালে নানিবা৷ তুলি নকৰিবা শিশু বধ অগণি কুগুত ; শাস্ত হোৱ। ;– -যোৰা, সতি ! ইউলটি বৰষ্ঠ । ২৫ [ ৩৪ ] পাতাল কাব্য । এই দৈববাণী শুনি, কিভাব মনতে গুণি দীঘল দুখৰ এটি হুমুনীয়া কাঢ়ি, নিৰাশ প্রাণেৰে তুমি আহিলা, খুন্দৰি ! সাবিত্রী। মজ-বাজ-কন্যা তুমি সাবিত্রী সুন্দৰি ! ৰমণী কুলৰ ৰভু তুমি জগতত ; বন-ফুল তুলি তুলি, সখী সবে স’তে ফুৰিছিল৷া ঘৱে তুমি অৰণ্য মাজত, মুনি-পুত্র-সবে স’তে ৰঙ্গে-খেলি-ফুৰ৷ দেখিলা চকুৰে এটি ৰজাৰ কুমাৰ ( অ বস্তীৰ ৰাজ-পুত্ৰ নাম সত্যবান ) মোহিলে সিৰুপ দেখি অন্তৰ তোমাৰ ॥ মনে মনে কুমাৰক স্বোঝামী বৰিলা তেতিক্ষণে, দেবি ! তুমি আহিলা ঘৰত, হৃদয়ৰ বেগ কিন্তু ঢাকিব নোৱাৰি, সকলোটি দিলা কই মাতৃৰ আগত । ২৬ [ ৩৫ ] সাজি ভ০৩ পিতৃয়ে তোমাৰ কিন্তু হই অসম্মত, তোমাক বুজালে কত,– কত বাধা দিলে, কিন্তু, দেবি ! সতী তুমি, তুমি নামানিলা অন্তৰৰ ভাব তযু আৰু মুঘুৰিলে ৷ দেবর্ষি নাৰদে আহি কতনে বুলিলে, “অন্য এজনক বৰাঁ। স্বোৱামীসুন্দৰি ! অল্পায়ু সি সত্যবান, হলে বছেৰেক, কৃতান্তৰ ছতে তাৰ প্ৰাণ নিব হৰি ।” “যি বুলিলা, মুনিৰাজ !” বুলিলাঘুৰি !— “হব পাৰে, মুনি-বাক্য নহ’ব বিফল ; মনে মনে কিন্তু স্বামী বৰিলো তেঁওক থাপিলো হিয়াত সেই মূৰ্তি নিৰমল । তেঁওকেই স্বামী ভাবি পুজিছো মনত, তেওঁৰ পাৱত মন কৰিছোঁ। অর্পণ জীৱনে মৰণে মোৰ তেঁওৱেই স্বামী,= কিদপে লিম ? মোৰ তিৰুতাৰ মন । বৈধব্য যন্ত্ৰণা যদি আছে কপালত কি কৰি খণ্ডাম ? প্রভু, লাগিব ভুগিব ; অনিত্য সংসাৰ এই, অনিত্য জীৱন, জগতত সকলোটি এদিন মৰিব ॥ [ ৩৬ ] আতস কাব্য = শৰীৰৰ লগে লগে জন্ম মৰণৰ, আজি নোহে, কালি, কিম্বা এশ বছৰত ! অসাৰ সংসাৰ মাজে, ধৰ্ম্ম মাথে সাৰ, ধৰ্ম্ম ভুলি, কিয় মন দিম অধৰ্ম্মত ॥ সুখৰ নকৰে। অাশা, জীম কতকাল ? নশ্বৰ মানৱদেহাকৃতান্তে নাশিব অন্য এজনক ভজি, অধৰ্ম্ম কৰিলে, জগতত চিৰ কাল কলঙ্ক থাকিব ৷” নোৱাৰি ঘূৰাব মন, সাবিত্ৰি! তোমাৰ, সত্যবানে স’তে বিয়া দিলে অশ্বপতি ; স্বামীৰ লগত তুমি গ’ল৷ তপোবনে, আশ৷ পূৰ্ণ হ’ল, তবু হ’লা হৃষ্টমতি । দের্থে তে দেখোতে হ’ল পূর্ণ এবছৰ, চতুৰ্দশী তিথী দিনা গধূলী সময় ; ফল মূল হেতু গ’ল স্বোৱামী তোমাৰ অৰণ্য মাজত, দেবি ! তোমাক নকই ॥ স্বামীৰ ভবিষ্য দশা ( দেবষিয়ে কোৱা ) বিয়াকুল হ’ল৷ তুমি স্থৰ ৰি মনত, নুশুনি নামানি বাধা শাহু শহুৰৰ স্বামীক বিচাৰি তুমি গ’ল৷ অৰণ্যত ॥ [ ৩৭ ] সানিন্ত্রী। যোৱামীক পাই, পাছে তোমা-দুয়োটীয়ে অৰণ্যৰ ফলমূল লইছিলা তুলি, হৃদয়ৰ ভাব একো নকলা স্বামীক, স্বামীৰ মনত কিব৷ শঙ্কা জন্মে বুলি ৷ কিন্তু কি মুছিব পাৰি কপালৰ লিখা ? অন্তিম সময় অাহি হ’ল উপস্থিত স্বামীৰ তোমাৰ, দেবি । - দেখোতে দের্থোতে শোক বেজাৰত তুমি হ’লা জৰ্জৰিত । কোলাত স্বামীৰ তুমি মৃত দেহালই অকলে অকলে কান্দি আছিল| বনত, কৃতপুৰ দূতে আহি আছিলা লুকাই, চাপিব নোৱাৰি, তযু স্বতীত্ব তেজত ॥ তাৰ পাছে ধৰ্ম্মৰাজ, আপুনি"আহিলা সাদৰি তোমাক, দেবি !—বুলিব ধৰিলে, “কালপূৰ্ণ হ’ল, সতি !—স্বামাৰ তোমাৰ, নিওঁ মই আত্মতাৰ, তুমি আজ্ঞা দিলে ।” কৃতাস্তৰ কথা শুনি ক’লা৷ তুমি সতি ! বিধিৰ নিৰ্বঙ্ক, প্রভু! খণ্ডন নহয়, যোৱামীৰ কালপূর্ণ, লই যোৱাতুমি, যেনে ইছা, কিবা সাধ্য বাধা দিওঁ মই ৷ [ ৩৮ ] খাস কাব্য । অসাৰ সংসাৰ, প্ৰভু ! মায়াৰ tেলত বান্ধ খাই মাথে। অামি ‘মোৰ মোৰ’ কওঁ । কোন কাৰ স্বামীহায় ? কাৰ পুত্ৰ কোন ? সংসাৰত আমি কোনো কাৰোৱে নহওঁ ॥” এই বুলি, দেবি ! . তুমি স্বোৱামীৰ দেহা আপোন কোলাৰ পৰা ৰাখিলা নমাই ; আহিলে কৃতান্ত চাপি, বায়ুময় প্ৰাণ। স্বামীৰ দেহাৰ পৰা নিলে উলিয়াই ॥ আগত কৃতাস্ত যায়, লই স্বামী-প্ৰাণ, পাছে পাছে যোৱ৷ তুমি ব্যাকুল মনত । দেখি ধৰ্ম্মৰাজে, দেবি ! বুলিলে তোমাক, “কিয় আহা ? যোৱাসতি! উলটি ঘৰত ॥! ” বীনয় বচনে তুমি বুলিব ধৰিল,- “জগতৰ প্ৰাণী ফুৰে মায়াৰ পাকত । অসাৰ সংসাৰ মোৰ ! কি সতেৰে যাও আকউ উলটি, প্রভু ! মায়াৰ কাষত ॥ স্বোৱামীৰ আয়ু শেষ, লই যোৱ। ভূমি, সি বুলি নকৰোঁ। মই মনত বেজাৰ ; জন্মিলে মৰিব লাগে, জানে সকলোৱে, কপালত মৃত্যু লেখা আছে বিধতাৰ ৷ , ও [ ৩৯ ] সারি কিন্তু মায়া৷ মোহে ভৰা সংসাৰৰ ছবি চকুত নালাগে ভাল আক সাবিত্ৰীৰ সিকাৰণে, প্রভু ! সেই সংসাৰৰ ফালে নোখোজে উলটি চাব মনে দুর্ভাগীৰ ” পৰিতুষ্ট হই, দেবি । ! ক’লে কৃতাস্তই তোমাৰ মুখত শুনি এনুৱা বচন, “ধ্য ধ্য তুমি, সতি ! জননী তোমাৰ, জন্মালে যি তোমাহেন ৰমণীৰতন ॥ সৰ্ব্ব গুণৱতী তুমি, সতি ! পতিব্ৰতা বিৰাজে পবিত্র জ্ঞান তযু অন্তৰত ; স্বোৱামীত বাজে, তুমি মাগি লোৱ। বৰ, যেনে ইচ্ছা হয়, সতি ! মোৰ ওচৰত ” কৰযোড় কৰি তুমি বুলিব ধরিল৷ ;– “দয়া৷ যদি উপজিছে তোমাৰ মনত, ৰাজ্যভ্রষ্ট ৰাজা, ( প্ৰভু ! শহুৰ দাসীৰ ) ৰাজ্যলাভ হয় যেন তোমাৰ বৰত ॥” “তথাস্তু’ বুলিলা দেৱ সন্তোষ মনত, কৰযুড়ি ক’লা পুনু ( কৃতান্ত ঘুৰিলে ) “আজন্ম অাহিছে। শুনি পণ্ডিতৰ মুখে, ক-বন্ধ পায় নাশ তোমাক দেখিলে ৷ | ৩১ [ ৪০ ] শাকাস কাব্য evত দেখি, প্রভু ! তযু পদ কৰ্ম্মবন্ধ মোৰ কিয়নো নাপালে নাশ ; বিধতা বিমুখ, জানিলো, দাসীৰ প্রতি ঃ>~-সংসাৰ-মাজত অতি দুর্ভাগিণা মই, নাই মোৰ মুখ ॥” আকউ কৃতান্তে ধীৰে বুলিলে তোমাক,= “আৰু বৰ লোৱা, সতি ! যি বাথা মনত ; স্বামীৰ প্ৰাণত বাজে ঃ~-পতিব্ৰতা সতী ভাৰত ৰমণী ৰত্ন তুমি জগতত ॥” বীনয় বচনে তুমি বুলিলা আকউ, “ঘদি বৰ দিবা, প্রভু ! হই তুষ্ট মন,= মহাৰাজা দুমৎসেন দাসীৰ শহুৰ, চিৰ আন্ধ, লাভ যেন হয় সুনয়ন “তথাস্তু” বুলিলা দেৱ ; পুনু ক’লা তুমি ‘সংসাৰ স্থখৰ বান্থা নকৰোমনত, = মিছ৷ পতি, মিছা পুত্ৰমিছা প্রিযুজন অনিত্য সংসাৰ, , অনিত্য জগত । ধৰ্ম্মে যেন থাকে মতি জীৱনে মৰণে, অধৰ্ম্ম পথত যেন নকৰোঁ। ভ্রমণ ইয়াকে প্রার্থনা কৰোঁ, দিয়া৷ আশির্বাদ ; মাতিহেঁ। কাজৰে, প্ৰভু ! ধৰি শ্ৰীচৰণ ।” ৩২ [ ৪১ ] সাবিত্রী। এনুৱা৷ বচন শুনি, ধৰ্ম্ম কথা-দেবি ! কৃতান্তে তোমাক পুনু বুলিব । ধৰিলা, বাখানো তোমাক, সতি ! এই বম্সত ধৰ্ম্মৰ পবিত্র তত্ত্ব কিৰূপে বুজিলা ? ধন্য ধ্য, সতি ! তুমি, ধন্য মাতৃ ত্যু পবিত্র গৰ্ভত যাৰ জনমিলা৷ তুমি ; ধন্য তযু ধৰ্ম ভাব, ধন্য তযু জ্ঞান ৰমণী কুলৰ তুমি গৌৰৱৰ ভূমি ॥ অতি তৃ হ’লো৷ মই, আৰু লোৰাবৰ । স্বামীৰ প্ৰাণত বাজে, যেনে ইচ্ছা হয় ।” কাতৰে বুলিলা তুমি, “যদি কৃপা কৰি দিবা, প্রভু ! বৰ মোক, তুমি কৃপাময়,- পিতা৷ মোৰ অপুত্ৰক . তোমাৰ বৰত হয় যেন পুত্রলাভ ।” “তথাস্তু” বুলিলা সন্তোষ মনেৰে ৰবি পুত্র ধৰাজ, পুনু ভূমি ধীৰে ২ বুলিব’ ধৰিল৷ — “অসাৰ সংসাৰ, প্ৰভু ! মায়া-মোহে ভৰ৷ জগতৰ নৰনাৰী মায়াৰ মোহন্ত। মুগ্ধ হই, সংসাৰক চিনিব নোৱাৰি, কত ক্লেশ, কত ছখ পায়ু জীৱনত । ০৩ [ ৪২ ] এাতাস কাব্য। তে সেয়েতো সংসাৰ, প্ৰভু ? মায়াব বন্ধন ? অস্তৰে নোখোজে যাব উলটি ঘৰত তযু পাদপদ্ম দেৱ ! চিৰ শান্তি-দাতা, খস্তেক থকিব দিয়। ধৰিছে। পাৱত ।” “চৰি ত্ৰ তোমাৰ, দেখি” কলে ধৰ্ম্মৰাজ, = “অতি তুষ্ট হ’লো, সতি! দিলে| আশির্বাদ সুযশ তোমাৰ খ্যাত হ’ব জগতত, অক্ষয় তোমাৰ কীৰ্ত্তি, পবিত্র প্রবাদ ॥ আাৰু বৰ লোৱা, সতি! স্বোৱামীত বাজে যি বস্থা তোমাৰ ।” তুমি ক’লা কৰযুড়ি, “শতপুত্র হোক মোৰ তোমাৰ বৰত।” “তথাস্তু’ বুলিলাদেবি : কৃতাস্তে সাদৰি। কৃতান্তে দি চাৰি বৰ তোমাক সুন্দৰি ! তোমাৰ স্বামীক লই আগে আগে যায়, যোৱা তুমি পাছে ২ নীৰৱে নীৰলে, কি ভাব মনত ভাবি, স্বামীলই চাই ॥ “কিয় আহ৷ পাছে ২ ?”, কলে কৃতান্তই, ধৰলই যোৱ। তুমি আকউ উলটি অতৰ্কৰ কিয় তুমি আহিলা মিছাতে ? নোপোৱা স্বামীক অ্যাক মৰতত, মতি । [ ৪৩ ] ELSE HANDLE B00X CAREFULLY THE সাবিত্রী। কৃতান্তৰ পদযুগ ধৰি দুই হাতে, বনয় বচনে তুমি ধৰিলা বুলিব “অখণ্ড তোমাৰ বাক্য, তোমাৰ বৰত শত পুত্র সাবিত্ৰীৰ নিশ্চয় জন্মিব ॥ কিন্তু যদি আজি তুমি নিয়া যোৱামীক, কিৰূপে তোমাৰ, প্ৰভু ! স্বাক্য পূৰ্ণ হ’ব ? অখণ্ড তোমাৰ বাক্য, যদি বৃথা হয়, মৰ্ত্যত তোমাৰ নৰে দুনাম ক’ব ।” তোমাৰ মুখত শুনি এনুৱ বচন, নিতান্ত লজ্জিত হই ক’লে মৃত্যুপতি,-- “ত্ৰিভুবন মাজে তুমি নাৰী অদ্বিতীয়া, ধন্যবাদে, তুমি সতী পতিব্ৰতাসতি! লই যোৱ। স্বামী তুমি আকউ ঘুৰাই,” এই বুলি মৃত্যুপতি তোমাৰ হাতত দিলে যোৱামীক তযু, আহিলাউলটি আপোন ঘৰত, দেবি ! উলাহ মনত ॥ ধন্য ধন্য তুমি, দেবি । ! অংশ তোমাৰ অনন্ত অক্ষয় এই মৰ জগতত সতী অগ্রগণ্যা তুমি, মৃতপতি তযু পালে ওলোটাই প্ৰাণ তোমাৰ বলত । [ ৪৪ ] শাহ সৈ কাব্য তোমাৰ বলত, তযু সতীত্ব তেজত,- পিতৃকুল, পতিকুল দুয়ো উদ্ধাৰিলা ; অপুত্ৰক পিতা তযু পালে পুত্রদান, অন্ধৰজা চকু আৰু সাম্রাজ্য লভিলা ॥ অসম্ভব কাণ্ড, দেবি ! মৰ জগতত সতীত্বৰ বলে তুমি কৰিলা সাধন ; জগতত নৰে গায় তোমাৰ সুযশ পুণ্যৱতী তুমি, তযু সার্থক জীৱন । অহল্যা । এখাৰ মানস-ক্যা অহল্যা সুন্দৰি ! গৌতম মুনিৰ ভূমি প্রেয়সী প্ৰাণৰ ; তুমি সতী পতিব্ৰতা, কিন্তু কৰ্ম্মফলে, বাপত তোমাৰ মোহি বেৱ পুৰন্দৰ গৌতমৰ ৰাপ ধৰি হৰিলে তোমাক,- সতীত্ব তোমাৰ নাশ কৰিলে সুন্দৰি !-- স্বামীয়ে তোমাৰ পাছে, তপোবলে জানি শাপিলে তোমাক ক্রোধে অবিচাৰ কৰি । [ ৪৫ ] অহলন । “যৌবন গৰ্বত তই ধৰ্ম্মপথ ভুলি সতীত্ব ধৰম তোৰ নাশিলি আপুনি সি পাপৰ ফলে, থাক শিলাৰূপ ধৰি এই তপোবন মাজে,~অহল্যা পাপিনি ! আৰু যি সতীত্ব তোৰ কৰিলে হৰণ। ঐশ্বৰ্য্য গৰ্ব্বত মাতি,-~এৰি ধৰ্ম্মভয় গৰ্ব্ব খর্ব হব তাৰ,—সমৰ ক্ষেত্ৰত বিপক্ষৰ হাতে ধৰা পৰিব নিশ্চয় ॥” কান্দি কান্দি কলা তুমি স্বামী পদধৰি, “জানি শুনি এই পাপ মই কৰা নাই ক্ষমা কৰ। প্রভু ! মোক,-ধৰি তযুৰূপ সতীত্ব হৰিলে ইন্দ্ৰ ছলেবে ভুলাই ৷ এই বুলি বহু কান্দি বুলিলা৷ স্বামৗক তোমাৰ স্তবত, পাছে, তুষ্ট হই মুনি বুলিলে,—“আমাৰ বাক্য নহব লঙন অদ্যাৱধি হবা তুমি ‘অহল্যা পাষাণী ৰাম অৱতাৰে, কিন্তুবিশ্বামিত্ৰ স’তে পতিত পাৱন ৰাম আহিব ইয়াত, শাপমুক্ত হই তুমি, পাবা৷ নিজৰূপ সিকালত; ৰাম-পদ পৰশি হিয়াত ” [ ৪৬ ] জাতস কাব্য তে সি দিনা অৱধি তুমি, অহল্যা সুনন্দৰি !— শিলাৰূপে তপোবনে হৰি ক ধিয়ালা। পাছে, ৰাম-পদ চুমি, ভকতি মনেৰে শাপ বিমোচন হই নিজ মুদ্ভিপালা ॥ দ্রেপদী। জেপদ-জীয়াৰী তুমি, জনম তোমাৰ যজ্ঞৰ কুগুত, কৃষ্ণ প্রিয় সখা তযু, স্বামী পঞ্চ পাণুপুত্ৰ, ভুবন বিখ্যাত খ্যাতী যাৰ, যাৰ কীৰ্তি মৰ্ত্তত অতুল ৷ লক্ষমীস্বৰূপিনী তুমি,-দেৱ অৱতাৰ পঞ্চ স্বামী তযু দেবি ! ধৰ্ম্মপুত্ৰ ৰজা ধৰ্ম্ম বীৰ যুধিষ্ঠিৰ, পবন কুমাৰ ভীমমূৰ্ত্তি বৃকোদৰ, পুত্র ব্যাসৱৰ ধনঞ্জয় মৰতৰ নৰ নাৰায়ণ, গ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰিয়সখা, বীৰ মহাতেজী কীৰ্ত্তি যাৰ ভাৰতৰ দিগ দিগন্তৰ ॥ [ ৪৭ ] ফুেপদী। অশ্বিনী কুমাৰ ছুটী মাদ্ৰীৰ নন্দন দেৱ অনুপম ৰূপ, অতুল মৰ্ত্যত । দেবী স্বৰূপিনী দেবী প্রাতঃ স্মৰণীয়া। কুম্ভীৰ স্নেহৰ তুমি একেটী বোৱাৰী ; ভাগ্যৰ দোষত কিন্তু,—কান্দি উঠে হিয়া, জীৱনত পালা তুমি বহু অপমান ॥ বৰ ছুখ লাগে, দেবি !—-যি দিনা শকুনি। কোৗৰবৰ মন্ত্ৰণাত, কপট পাশাত, হেৰুৱাই পাণ্ডৱক জিাতলে তোমাক, সি দিন৷ তোমাৰ, আহা ! কত যে লাস্থনা ॥ ৰাজস্বলা তুমি, দেবি ! কুলৰ বোৱাৰী কত তুতি নতি কৰি, কত কান্দি ক’লা , নামানিলে কিন্তু বাধা দুষ্ট দুলাশনে তোমাক চুলিত ধৰি টানে সভামাজে ৷ কি লজ্জাৰ কথাদেবি ! নিল জ্জ কৌৰৱ ! পামৰ সি দুশাশন লজ্জা নাই তাৰ ! কুলৰ বোৱাৰী তুমি, তাতে ৰাজস্বলা বিবস্ত্ৰা কৰিব খোজে গুৰুজন আগে !! নিৰুপায় হই তুমি বুলিলা বীনাই ভীষ্ম, দ্ৰোণ কৃপ আদি গুৰু সকলক, ৩৯ [ ৪৮ ] জাভাগ কাব্য । তে তোমাৰ কান্দোন কিন্তু শুনি নুশুনিলে। নীৰৱ নিৰ্বাক হই থাকিলে সকলো ॥ কৰুন স্কুৰেৰে পাছে শ্ৰীকৃষ্ণ ক স্মৰি, উদ্দেশে প্রণাম কৰি, বীণাব ধৰিল৷ বীণ। বিনিন্দিত ফুৰে, শুনি সেই ধ্বনী ভক্তৰ অধীন হৰি উঠিলে চমকি ! পুষ্পক ৰথত উঠি, মাকাশৰ পৰ৷ । বিবিধ বসনে, দেবি । ! আৱৰি তোমাক, কৰিলে তোমাৰ লজ্জা বক্ষ। নাৰায়ণ, অগতিৰ গতি হৰি,”-ভক্তৰ অধীন ॥ তাৰ পাছে, আহা ! দেবি ! বৰ দুখ লাগে, তপস্বিনী বেশে তুমি স্বামী সবে স’তে অমিলা বনত দুখে দ্বাদশ বৎসৰ, স্বামী-পদ সেবা কৰি অৰণ্য-মাজত ৷ বিৰাটৰ ঘৰে, দেধি । ! সৈৰি স্ত্ৰীৰ বেশে, দাসী ভাবে পঠিয়াল| অজ্ঞাত বৎসৰ ৰাজ-পটেশ্বৰী তুমি, কিন্তু কৰ্ম্ম-দোষে। দাসী বৃত্তি লিখা তযু আছিলে ভাগ্যত ( তাৰ পাছে ) কুকক্ষেত্ৰ মহাযুদ্ধ, সেই নাটকৰ দ্ৰৌপজীয়াৰি ! তুমি প্ৰধান নায়িকা। [ ৪৯ ] দ্ৰৌপদী। সতী পতিব্ৰত৷ তুমি, তোমাৰ শাপত (৫) ( নতু, যিবা অপমান, যাতনা প্ৰাণত দিছিলে তোমাক, দেবি ! পাপীষ্ঠ কৌৰৱে সিপাপৰ ফলে ) ংশ বংশ কোৰৱৰ বীৰগৃ্যা বঙুন্ধৰা কুৰু সমৰত ॥ যোগীন্দ্র মুনীন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ পাদপদ্ম যাৰ দিনৰাতি কৰে ধ্যান, দৰশন আশে, তেনুব৷ কৃষ্ণক তুমি ভক্তিৰ দোলেৰে ৰাখিছিল বান্ধি, দেবি !-সামান্য মানবী। , নোহোবা, সুন্দৰি ! তুমি লক্ষ্মী স্বৰূপিণী ॥ সামান্য মানব আমি অতি জ্ঞানহীন। কি সাধ্য আমাৰ, দেবি ! বর্ণিব তোমাৰ অমৰ অতুল কীৰ্ত্তি ? কি কৰি ’চিনিম ভূমি যে কি ৰত্ন, দেবি ? চিনিছিলে মাথে। মুনি ঋষি সবে সেই প্রাচীণ কালৰ— যাৰ আজ্ঞা অনুসৰি, আজি ভাৰতত “পাঁচোটীৰ এটী” (১) বুলি সুমৰে তোমাক । ( পঞ্চ কছাৰ এক কস্তা । ১ [ ৫০ ] কুন্তী । ভোজৰাজ কন্যাকুন্তি ! ছোৱালী কালত অতিথী সংকাৰ ব্ৰত আচৰিলা তুমি, সি মহাব্ৰতত, দেবি ! পৰিতুষ্ট হই, দিছিলে তোমাক মন্ত্ৰ দুৰাশ| তপসী । সি মন্ত্ৰৰ বলে ( কিন্তু অকুমাৰী ভূমি !) আদিত্যক কৰিছিল৷ মনত আহবান, অখণ্ড মুনিব বাক্য, খণ্ডন নহয়, উপনিত হ’ল দেৱ কাষত তোমাৰ । অপূর্ণ যৌবন। তুমি, কন্যা অকুমাৰী অদিত্যক দেখি ভয়ে কঁপিব ধৰিল৷ ? “ক্ষমা কৰ। দোষ মোব, ধৰিছে। পাৱত, না জানি কৰিলো, দেৱ ! আহান তোমাক । ” এই বুলি বহু তুতি কৰিলা সূৰ্য্যক, ধীৰেৰে বুলিলা দেখ্ৰী,—“নহ’ব খণ্ডন দুৰ্বাশাৰ বাক্যকুন্তি ! জন্মিব নিশ্চয় তোমাৰ গৰ্ভত এটী সন্তান আমাৰ ” অকুমাৰী কালে, দেবি ! সূৰ্য্যৰ সম্ভোগে । [ ৫১ ] কুন্তী । পূর্ণ গর্ভবতী হই, প্ৰসবিল এটী। সৰ্ব্ব সুলক্ষণ পুত্ৰ, কিম্ব কলঙ্কৰ দাৰুণ আশঙ্কা কৰি, যমুনা পানীত উটুৱাই দিলা তুমি গোপনে ল’ৰাটী । তুলিলে ৰাধাই পাই অপুত্ৰক বুড়ী অতীব যতন কবি, পাছে ভাৰতত কৰ্ণবিীৰ বুলি যিটে৷ ভূবন বিখ্যাত ! কুৰুপাণ্ডৱৰ যুদ্ধে, কুৰুপক্ষ হুই অকালে পার্থৰ হাতে, ত্যজিলা জাৱন | তাৰ পাছে, আহা! দেবি ! (পৰিছে মমত) স্বামীৰ ঘৰত অহি, অপুত্রকা হই আাছিলা তানেক কাল ; পুত্ৰ আশা কৰি । কৰিছিলা কত তুমি পূজা দেৱ তাক । স্বামী, সপত্নীয়ে স’তে তপোবনে বনে ফুৰিছিল৷ তুমি, দেৰি ! যৌবনে যোগিনী ; ভক্তি ভাবে পূজিছিলা ঋষি মুনি স’বে, লইছিল৷ আশীৰ্ব্বাদ পুত্ৰৰ কাৰণে ॥ কৰ্ম্ম বন্ধ দোষে, কিম্বা অভিশাপ ফলে স্বামীৰ ঔৰসে পুত্ৰ নহ’লে তোমাৰ ; বংশ ৰক্ষা হেতু পাছে স্বামী আজ্ঞা মতে, 83 [ ৫২ ] সাভান কাব্য | মন্ত্ৰবলে আনিছিল৷ কৰি আবাহন কৃতান্ত মাৰুতি আৰু ইন্দ্ৰ দেৱৰাজ । দেৱ সম্ভোগত পাছে গৰ্ভতী হই জনমাল্য তিনি পুত্র ভুবন বিখ্যাত যুধিষ্ঠিৰ, ভিমাডুন, দেৱ অনুপম। সপত্নী তোমাৰ মাদ্ৰীকিন্তু, দেবি ! তুমি প্ৰাণৰ ভনিত ভাবি, অকপট মনে মন্ত্ৰ এটী দিলা দান, সি মন্ত্ৰৰ বলে। অশ্বিনী কুমাৰ দুটী লভিলা জনম ॥ দেৱ অংশে ভাৰতত পাচোটী পাণ্ডব, কীৰ্ত্তি যাৰ চিৰজীবী, অক্ষয় মৰ্ত্ত্যত i৷ লক্ষী স্বৰূপিণী কৃষ্ণাফুভদ্ৰা তোমাৰ। শ্নেহৰ বোৱাৰী ছুটী সৰ্ব ভুলক্ষণা মহাবীৰ অভিমন্ত্ৰ নাতিনী ;-উত্তৰ৷ বিৰাটৰ কন্যাদেবি । ! নাতিনী বোৱাৰী । কি কৰ্ম্ম দোষে তুমি গোটেই জীৱন । কান্দিছিলা সংসাৰৰ ভীষণ ক্ষেত্ৰত দেখি বিষময় ফল কুৰু সমৰত যি টুকিলা চকুপানী কৰি সমপর্ণ। অভিমনু মহাৰত্ন কালৰ হাতত 8৪ [ ৫৩ ] অকালত, সেই পানী ( চকুলো দুধাৰি ) হইছিলে শেষ মার্থে, গুছিছিলে ব’ব অন্তিমৰ দিনা, দেবি ! তোমাৰ চকুত ॥ সেই যেই হ’ক, দেবি ! প্রণমো তোমাক ভাগ্যৱতী তুমি অতি, দেবী স্বৰূপিণী ॥ তুমিয়েতো সেই দেবী, পুত্ৰ সবে যাৰ। ভূভাৰ সংহাৰ কৰি কুৰুক্ষেত্ৰ ৰণে । ৰাখিলে অক্ষয় কীৰ্ত্তি অতুল মৰ্ত্ত্যত । যাৰ কীৰ্ত্তি মালা গাঁথি কাব্যৰূপী স্বতে বেদব্যাসে মহাকাব্য শ্ৰীমহাভাৰত বিৰচিলা, ভাৰতৰ অমৃত পুখুৰী ॥ [ ৫৪ ] তাৰ । ৰাম ৰঘুবৰে স’তে মিত্ৰ তাব কৰি জু গ্ৰীবে যেতিয়া, সতি ! কিষ্কিন্ধ্যাত গই যুদ্ধ হেতু আাহানিলা স্বামীক তোমাৰ নতুন তেজেৰে পুনু বলীয়ান হই ॥ সিকালত তুমি, সতি! বুলিলা বালীক ( প্ৰাণৰ স্বামীক তযু ) “উঠি ৰাতি পুৱা গধুলীৰ বাহিফুল যি দৰে পেলায়,= সি দৰে তিয়াগী ক্রোধ, ভূমি শান্ত হোৱা৷ ৷ শুনানাথ ! কথা মোৰ, ক্ষস্তি দিয়াঁ। আজি, সুগ্রীবে সইতে যুদ্ধ না লাগে কৰিব ঃ সুগ্রীব তোমাৰ ভাই, তুমি জৈষ্ঠ তাৰ, ভাতৃ বিৰোধত মাথো শক্ৰৱে হাহিব । কি কাজ সমৰ কৰি জাতৃয়ে সইতে । কিবা লাভ আছে, নাথ ! জাতৃ বিৰোধত ? সুগ্ৰীবক যুবৰাজ কৰি অভিষেক কলাক পঠাই দিয়া স্বামীৰ কাষত । উমা বুলি প্ৰখ্যাত। ক‘লাকত্ৰীবাসী ৰামায়ণতে উমা বুলি লিখিছে। ৪৬ [ ৫৫ ] তাৰ । না জানো, কি হেতু নাথ ! তাৰাৰ অন্তৰ। অকস্মাতে কঁপি আজি উঠে আশঙ্কাত সিবুলি, বীনয় কৰি বুলিছো তোমাক, কাজ নাই আজি, নাথ ! সমৰ সজ্জাত । জাক নাথ ! চোৱ{ ভাবি ; কালি সন্ধ্যা বেলা৷ তিষ্ঠিব নোৱাৰি তবু বীৰত্বতেজত প্ৰাণ লই গইছিলে সুগ্রীব পলাই ;– আজি পুনু মাগে ৰণ তোমাৰ কাষত ॥ আশঙ্ক৷ মনত এয়ে—পাইছে সহায়। কোনো দেৱ, দানৱৰ সুগ্রীবে তোমাৰ । সি কাৰণে কওঁনাথ ! না যাবা যুদ্ধত, তোমাৰ পাৱত এয়ে মিনতি তাৰাৰ । আৰু, নাথ ! চোৱ। ভাবি, জু গ্রীব তোমাৰ নোহে পৰ, আপোনাৰ সহোদৰ ভাই ; যত বন্ধু, প্রিয়জন অাছে সংসাৰত ভ্ৰাতৃৰ সমান বস্তু জগতত নাই ॥ সুগ্রীবে সইতে কৰি পুনু ভাতৃ ভাব, যদি তোমাতৃয়োথাকা মিলেৰে সদাই, তাতকই আৰু স্থখ কিবা জগতত আছে নাথ ? চোর। তুমি মনকে বুজাই ।” 84 [ ৫৬ ] জাভাস কাব্য এই দৰে তুমি, সতি! কতনে৷ বুলিলা, কিন্তু নামানিলে বাধা স্বামীয়ে তোমাৰ, সুগ্রীবে সইতে পুস্ত্ৰ কৰি ঘোৰ ৰণ, শ্ৰীৰামৰ শৰে পাছে, ত্যজিলা সংসাৰ ॥ তাৰ পাছে গই তুমি, স্বামীৰ শোকত আউলি-বাউলী হই, বুলিল৷ ৰামক, “শুনিছে তাৰাই, প্রভু ! পূর্ণ ব্ৰহ্মা তুমি, পূর্ণ অৱতাৰ হৰি পাতকীতাৰক ॥ সত্যনিষ্ঠ ্যায়বান, কিন্তু কি কাৰণে। নাশিলা৷ স্বাম। মোৰ কপট যুদ্ধত । তুমি যদি কৰা৷ এনে নিন্দনীয় কাম, তেন্তে প্ৰভু ! ক’ত আৰু ধৰ্ম্ম জগতত ? ধৰ্ম্ম অধৰ্ম্মৰ, প্রভু ! তুমি আদি মূল আমি নাৰীতিৰীমতি কিৰূপে বুজিম ? অবল। তিৰুত৷ আমি, স্বামীৰ বিহনে অসহায়, কি বাপেৰে জীৱন ধৰিম ? যি শৰেৰে, প্রভু ! তুমি নাশিলা স্বামীক, সেই শৰে কৰ৷ বধ তাৰাৰ জীৱন ; স্বামীৰ আশ্ৰিত৷ আমি, তৰ বিহনে লতাৰ নিচিনা, হ’ব তাৰাৰে৷ পতন ॥ ৪৮ [ ৫৭ ] তাৰ । ইন্নাকে মাধোন খংটো মোৰ পাৱত, পিতৃ মাতৃ হীন পুনু অসদ অমাব, শোকত অধাঁব হই কৰিলে ক্ৰন্দন, শোক্তন৷ কৰিবা প্ৰভু ! কৰুণ ! আধাৰ !” এই বুলি তুমি, পতি ! বা মৰ পাৱত কান্দিল ! বহুত পবি । ; --পথ জুখে ছুথ। কোমল হদয় বমি, তোমাৰ শোকত কান্দিলা ছথেৰে বহু, চকু পাণ টুকি ॥ তাৰ পাছে, অ৷ ! স,ক ! যেতিয়৷ তোমাৰ স্বে।ৱাদৰ আঁত দেহা নৰ শৰ্মশানত, বিলাপি তুমি ও গ ’লা স্বস । খি প্ৰাণ । । প্ৰাণৰ স্বামায়ে স’তে অসম নু ওণ্ড । কমল লোচন বাম বুলিলে তোমাক, ‘ক্ষাস্ত হোৱ। তুলি, সতি যোৱা ঘৰলষ্ট ; পতিব্ৰতা, সাধাতুমি, সামাৰ বৰত সংসাৰত আৰু লোক তে ম!ৰ নহয় । মানৱ সমাজে গাব সৃদশ তে 'মাৰ,= পবিত্ৰ তোমাৰ নাম ঘোষিব জগsে ; ‘প্রাতঃ সুৰণীয়া' তুমি ৰমণী ফুলৰ , – “অনন্ত অক্ষয় দশ তেগ ধ ভাবতে ।” [ ৫৮ ] মন্দোদৰী । গন্ধৰ্ব্ব জীয়াৰী তুমি, দশানন প্ৰিয়া, পুত্ৰ তযু ইন্দ্ৰজিত দেৱৰাজ অৰি, চেনেহৰ পুত্ৰ-বধু দেবা অনুপমা ময়৷ দানৱৰ ক্য। প্রমিলা সুন্দৰী । ৰাক্ষস কুলৰ লক্ষী, পতিব্ৰতা সতী ; ধৰ্ম্ম পৰায়না তুমি লঙ্কাৰ ঈশ্বৰী, কুলৰ মসল অর্থে ভক্তিৰ ফুলেৰে পূজিছিলা নিতে, সতি ! শঙ্কৰ শঙ্কৰী । কিন্তু কিবা কুক্ষেণত স্বামীয়ে তোমাৰ লক্ষমী স্বৰূপিণী সীত৷ কবিলে হৰণ পঞ্চবটী বন মনজে, চদ্ম যোগী বেশে বিমম ভবিষ্যফল নকৰি চিস্তন ॥ ধর্ম নিষ্ঠা তুমি, সাত ! বুলিলা স্বামীক, ‘পৰত্নী হৰণ পাপ অতি গুৰুতৰ, বিশেষতসতী সীতা, লক্ষী স্বৰূপিণী পূর্ণ-লক্ষমী অৱ তাৰ, . পূজিতা মৰ্ত্ত্যৰ ॥ কথা শুনা, প্ৰাণনাথ ! লঙ্কাৰ ঈশ্বৰ ! তম। মাগ! বৈদেহীৰ ধৰি চৰনত : [ ৫৯ ] মন্দোদৰী ক্ষমাৱতী সতী সাতাক্ষেমিব তোমাৰ যি কৰিল৷ অপৰাধ অজ্ঞান দোষত ॥ লঙ্কাৰ মঙ্গল হেতু জানকী দেবীক। ওলোটাই দিয়, নাথ ! বামৰ কাষত ; কমল লোচন ৰাম, দয়াৰ সাগৰ। ক্ষেমিব,-মাগিবা ক্ষম৷ ধৰি চৰণত ।” তোমাৰ স্বামীয়ে কিন্তু একো নামালিলে, অন্তিমত ৰোগী যেনে মাখায় ঔষধ ; আশোক বনত কাঁৰ বন্দনা সাতাক, নুশুনি তোমাৰ বাধা, ঘটালে বিপদ ॥ সতী তুমি ; জানিছিলসতীত্ব কি ধন, সি বুলি সতীত্ব তুমি ৰখালী সাঁতাৰ ; নতু,--অসহায় সাঁতা, কি কলি ৰাখিব বাৱনৰ হাতে পতাধৰ্ম্ম আপোনাৰ ? তুমি, দতি । জানৱতা ; নুশুনি তোমাৰ নীতি পূর্ণ উপদেশ লঙ্কা নশ পালে ; এক লক্ষ বাৰ পুত্ৰ, চুৱা লক্ষ নাতা সমৰক্ষেত্ৰত প্ৰাণ ত্যজিালে অকালে !! প্রাণসম প্ৰিয় পুত্ৰ ইন্দ্ৰজি ওঁ-শোকে। কান্দিলা বহুত তুমি হই উন্মাদিনী ; [ ৬০ ] সম কাব্য কলঙ্কৰ পাণী কিয় ঢালাপ্ৰাণনাথ ? দুৰ্যশ তোমাৰ বৰ থাকিব মৰ্ত্যত ৷ প্রবীৰ তোমাৰ পুত্রজনাৰ জীৱন পার্থে স’তে কৰি যুদ্ধ ঘোৰ সমৰত কৰিলে পৰাণ ত্যাগ ; কি কাৰণে তুমি শক্ৰক নকৰি নাশ আহিল৷ ঘৰত ? ত্ৰিজগতে কয়, নাথ ! মৰণৰ ভয় । ক্ষত্ৰীয়ৰ হৃদয়ত নোৱাৰে থাকিব। কি কি কাৰণে তুমি, ভয়ে বিপক্ষৰ পশিলা শৰণ ? নাথ ! জগতে নিন্দিব !! . যোৱ। যোৱ,-যোৱা, নাথ ! ওলোৱ। বাহিৰ । যুদ্ধ সাজে ;--গই কৰ। যুদ্ধ ঘোবতৰ ; বিপক্ষক জিনি, কাটি শিৰ ফাৰ্তনীৰ। আদি দিয়1 মোক, নাথ ! জুড়াওঁ অন্তৰ ॥” এই ৰূপে বহু তুমি বুলিলা স্বামীক, পুত্ৰৰ শোকত অতি বিয়াকুল হই ; স্বামীয়ে তোমাৰ কিন্তু শুনি মুশুনিলে, পাওরে সইতে যুদ্ধ নকৰিলে গই ॥ সি মহা দুখত তুমি অভিমানী হই, অকলে অকলে গ’ল! ভ্রাতৃৰ ঘৰত [ ৬১ ] জনা । অনুS কান্দি কান্দি ; টুৰি বহু চকুলে। চকুৰ বুলিল; সকলো কথ। ভ্রাতৃৰ আগত ॥ স্বোৱামাৰ দৰে, হায় ! ভ্ৰাতৃও তোমাৰ পাণ্ডৱে সইতে বণ, কৰিলে নিষেধ ! পুত্ৰ শো ক'তৃৰ৷ তুমি, ক্ষত্রায় কুমাৰী। ল। পাই অন্তৰত, পাল! বৰ খেদ ॥ ছথে অভিমানে পাছে জঞ্জৰিত৷ হই, পুত্ৰ শোক ৰূপ অগ্নি জ্বলাই হিয়াত, বিসৰ্জন দি ল। দেহ।, ( প্ৰাণ আদৰৰ ) বিচাৰি শান্তিৰ ঢ় য়া গঙ্গাৰ গৰ্ভত ॥ [ ৬২ ] তিলোত্তম। । সুন্দ উপহৃন্দ দুটা দুৰন্ত অসুৰ ব্ৰহ্মাৰ বৰত যেৱে কবি পবাজায়। ইন্দ্রাদি অমৰ সবে ; স্বৰ্গ কাঢ়ি ল’ল৷ ৷ দেৱতাৰ কৰি বহু দুর্দশা, বিলয় ॥ সিকালত, তিলোত্তমা ! দেৱগণে স’তে ব্ৰহ্মাৰ কাষত গ’ল দেৱ পুৰন্দৰ, বহু তুতিনতি কৰি, শুধি লা বিধিক “কি উপায়ে হব ধ্বংশ জুট অস্থৰৰ । ” ধীৰে ধীৰে কলে বিধি চাই দেবেন্দ্রক “পসুন্দ দুটি সহোদৰ ভাই, নহ’লে বিচ্ছেদ দুয়ো কোনো উপায়েৰে, অমণ দুয়ে। ভাই, কাৰে। মৃত্যু নাই ॥ সি কাৰণে, শচীপতি ! িশ্বকৰ্ম্মা আনি তিল পৰিমাণে তেজ লই দেৱতাৰ ( সকলে৷ গ্রিদিব শাসী ) নিৰ মোৰ । এটা সুন্দরী ৰমণী মূর্তি অপূর্বক ধিভাৰ ॥ সেই ৰমণীৰ পৰ! অমৰ সবৰ অমৰত্ব হ’ন লাভ, স্ব সৰ বিভৱ, ক৬ [ ৬৩ ] তিলোত্তম । পাৰা তুমি অজাবতীপাব৷ তুমি শচী। অনায়াসে পাব নাশ দুর্জয় দান ৷” ব্ৰহ্মাৰ বচন শুনি, ইন্দ্ৰে তেতিক্ষণে বিশ্বকৰ্মা অনোৱাই গঢ়ালে তোমাক, তিল তিল পৰিমানে দেৱ তেজ লই কিবা মনোহৰ মূৰ্ত্তি ! কি মুন্দৰ নাক ॥ কিব৷ হাত, কিব| চকু, মুনি মনোহৰ কিবা ৰূপ, ৰূপ-প্রভাপোহৰে জগত ! এনে সময়তে এটী আকাশৰ পৰা পৰিলে আকাশী বালী তোমাৰ কানত ॥ “সাধিব দেৱৰ কাৰ্য্য যোৰ। তুমি আজি ( দেৱৰ কাৰ্য্যতে, দেবি। ! জনম তোমাৰ ) নন্দন বনত, সেই অমৰাৱতীৰ সুনন্দ উপত্নন্দে য’ত কৰিছে বিহাৰ / লগে লগে যাব, দেবি ! সহায় লগত আাকাশত ৰ’ব, স’তে বসন্ত সখাৰ ৰতি ক।ম দুয়োজন, থাকিব মলয় ৰিৎ ৰিব কৰি বলি কাষত তোমাৰ ॥” গ’লা তুমি ধীৰে ২ গজেন্দ্ৰ গামিনী নন্দন বনত, সেই অমৰাৱতীৰ [ ৬৪ ] জাভস কাব্য। . দুগুনে উজলে বন তোমাৰ ৰূপত অপূৰ্ব পোহৰ পৰি দেৱ-জেউতীৰ । বিধিৰ বিচিত্র লীলা—“ন্দ উপস্তুন্দে দেখিলে তোমাক, দেবি ! পৰিলে মোহত মোহিনী কপৰ তবু ;–-ধৰিবৰ মনে দুয়ো ভাই গ’লা ল’ৰি তোমাৰ কাষত ॥ একে লগে দুয়ো ভায়ে, কামমদে মাতি ধৰিলে তোমাক, দেবি । ! হই । বিস্মৰণ, ন্দে বোলে “পত্নী মোৰ”-উপদে কয়, “ভ্রাতৃবধু তোৰ, কিয় কৰ পৰশন ?” তোমাৰ মোহত পৰি, আজ৷ বিধতাৰ । পাহৰিলে দুয়ো ভায়ে ;—ভাতৃ বিচ্ছেদত, তোমাৰ কাৰণে দেবি ! তিয়াগিলে প্ৰাণ পৰস্পৰে কৰি যুদ্ধ নন্দন বনত । ধন্য ধন্য তুমি, দেবি ! ধন্য বাদে। আমি, দি ক পাল সবে যাৰ ঘোৰ সমৰত পৰাভূত মানি দিলে অত্ৰাৱতী এৰি, সংহাৰিল৷ তুমি তাক এক মুহূৰ্ত্তত ৷ দেৱকাৰ্য্য হেতু জন্ম আছিলে তোমাৰ, দেৱতাৰ কাৰ্য্য তুমি কৰিলা সাধন [ ৬৫ ] ৰয় । শেহত বিচাৰি ল’লা সূৰ্য্যলোকে ঠাই আাদিত্য দেৱক কৰি স্বোৱামী বৰণ ॥ অজ } শুক্র গুৰু কন্যা তুমি, অৰঙ্গ সুন্দৰি ! গঢ়িলে বিধতা জানো কত যতনত তোমাৰ মোহিনী মুর্তি জেউতিৰে ভবা ; যোগীৰে৷ যে ভুলে মন তোমাৰ ৰাপত । বনৰ হৰিনী, দেবি। ! সঙ্গিনী তোমাৰ, আপোনাব দেহ-প্ট’য়৷ সখী চেনেহব ; ফুলৰাৰ দৰে ফুব তপোবন-মাজে আপোন ৰূপত কৰি ফুলনী পোহৰ ॥ আনন্দময়ীৰ দবে তুমিও বঙ্গিনা নিজে থেলা, নিজে খাহা, আপুনি বজাই প্ৰাণৰ লাহৰী বীণ, নিজে গোৱা গীত ( মন প্রাণ মুগ্ধকৰ )—পৰাণ ভাই এ কিন্তু, দেবি ! কান্দে প্রাণ ! কৰ্ম্ম দশ ফলে দেখিলে তোমাৰ ৰূপ দণ্ডক ৰাজন, [ ৬৬ ] যাতাস কাৰ্য। কামদে মাতি ৰজ৷ ধৰিলে তোমাক সতী-ৰতন তযু কৰিব হৰণ । বীনয় বচনে তুমি বুলিলাসুন্দৰি ! “নকৰাঁ। গহিত কৰ্ম্ম কৰি বলৎকাৰ ; শুক্রৰ জীয়াৰী মই, কন্যাঅকুমাৰী, শুনিলে শাপিব পিতা নাপাব৷ নিস্তাৰ । কিন্তু যদি, মহাৰাজ ! আছে ইচ্ছা মোত ক্ষন্তেক অপেক্ষা কৰাশুধিবা গুৰুক,- মহানন্দে দিব সপি তোমাৰ হাতত অৰজাক,”পাছে, ৰজা ! কৰিব৷ সম্ভোগ । কামমদে মত ৰজা মুশুনিলে মানা বলেৰে কৰিলে তযু সতীত্ব হৰণ ; এনেয়ে অবলা তুমি, তাতে অসহায়, কি কৰিবা ? মাৰ্থে), হায় ! কৰিল ক্ৰন্দন । সন্ধ্যা কৰি, আাহি গুক সৰস্ত্ৰ তীৰত, তোমাৰ দুৰ্দশ যত ধ্যান বলে জানি, কোৰোধত অন্ধ হই শাপিলে দণ্ডক,- “মগ্ৰ দিনে ৰাজ্য তোৰ নাশিব অগণি । • এই শ্যপতেই দঙক ৰজাৰ গোটাই ৰাজ্য সাদিনৰ দিনা, সখিয়ে পুৰি খংশ কৰে । ৰজা নিজেও গ্রজাতিতে সৈতে সেই জুইতে খংশ পার। আজি কালি সেই ঠাইকে “দণ্ডকাৰক” বোলে। ৬০ [ ৬৭ ] অৰজন । সি অগ্নিত পুৰি তয়ে৷ সবান্ধৱে স’তে ধ্বংশ পাবি, দুৰাচাৰ দণ্ডক অধম ! যতদূৰ ৰাজ্য তোৰ-তোৰ অধিকাৰ,= অগণিয়ে ততদূৰ কৰিব দহন ৷” তাৰ পাছে শুক্রে, দেবি ! বুলিলে তোমাক,= “কি হ’ব কান্দিলে আৰু ? এয়ে কৰ্ম্ম ফল ! দুধে মৃখে ইবনত থাকি সাত দিন, তাৰ পাছে যাব৷ স্বর্গে তিয়াগি ভূতল ॥” পিতৃ আজ্ঞা মতে, পাছে, থাকি সিবনত সাত দিন, তাৰ পাছে উন্মাদিনী হই, কি ভাব মনত ভাবি, সৰযু গৰ্ভত আপোনাৰ দেহা, দেবি। ! দিল। উটুৱাই ; আধাফুলা৷ ঢোপাকলি, শুকাল৷ অকালে ফুলনী পোহৰ কৰি নাপাল ফুলিব’ । অকুমাৰী কন্য৷ তুমি, নিচিনিলপ্রেম সংসাৰ-লীলাৰ চিত্ৰ নাপাল৷ দেখিব’ !! [ ৬৮ ] জোচেফাইন । ( JOSHIPHINE ) “জোচেফাইন” ফ্ৰান্সৰ বলা নেপোলিয়ানৰ ৰাণী আছিলে । সেই সময়ত অষ্ট্ৰিয়া৷ বজাৰ জীয়েক অগ। মেৰিয়৷ পৃথিবীব ভিতৰত অদ্বিতীয়া ফুৰাঁ বুলি প্ৰখ্যাত। পাইছিল । নেপোলিয়ানে তেঁওৰ কাপত মুগ্ধ হই, তেঁওক বিয়া কৰাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে । ভয়তেই হওক, বা৷ আন । কোনো কাৰণেই হওক, অষ্ট্ৰিয়া বাই নেপোলিয়ানলৈ। জীয়েকক দিবলৈ সন্মত হ’ল {। কিন্তু জোচেফাইনৰ জীৱদ্দশাত, দেশাচাৰ মতে, তেঁও আক এজনী তিকতা বিয়া কৰাব নোৱাৰে। যি জোচেফাইনব অতুলনীয় প্ৰণয়ত, যি জনি তিকতাৰ প্ৰেমময় হাহি মুখ দেখি, যাৰ মধুৰি মথুৰি কথা বিলাক । শুনি, নেপোলিয়ানে সামান্য সৈনিকৰ পদৰ পব, অৱশেষত ফলিৰ সিংহাসনত বজা হগৈল, তেনে জনী তিৰুতাক তেঁও কেনেকৈ পৰিত্যাগ কৰিব ? নেপো লিয়ানে ভাবি অবাক হ’ল !! কিন্তু তেঁওৰ প্রাণসমা তিকত৷ জোচেফাইনে আন আন। মানুহৰ মুখে এই বিলাক কথা এদিন শুনিবলৈ পালে।” [ ৬৯ ] LEASE HANDLE WHE 800X CAREFULLY জোচেফাইন। জোচেফাইনৰ ভালপোৱা৷ জোচেফাইনৰ নিজব নিমিত্তে নহয়। তেঁও যে নেপোলিয়ানক প্ৰাণতকৈও অধিক ভাল পায়, সেইটোও কেৱল নেপোলিয়ানৰ নিমিত্তেহে। কাজেই, ফুলৰ সিংহাসনে স’তে প্ৰাণতকৈও প্রিয় নেপোলিয়াণক এৰি দিয়াটে, জোচেফাইনব পক্ষে একো টান কাম বুলি। বোধ নহ’ল । অগটামেৰিয়াক বিয়া কৰি নেপোলিয়ান। ফুখী হ’ব, তেঁ ওব প্রাণব নেপোলিয়ান নিৰাপদ হ’ব, ইয়াত জোচেফাইনব আনন্দত বাজে আৰু কি হ’ব পাৰে ? জোচেফাইনে নেপোলিয়ানৰ স্থৰ নিমিত্তে প্ৰাণ পৰ্য্যন্ত । দিবলৈও পৰা ঘুখ নহয় । গধুলী হ’ল ;–-ৰাজ কাৰ্য্যৰ পৰ{ নেপোলিয়ান নিজৰ শোৱা কোঠালৈ ( অর্থাং জোচেফাইনৰ ওছৰলৈ ) গ’ল। জোচেফাইনে নেপোলিয়ান ক দেখিলে জগত পাহৰি যায়, sছবতে নেপোলিয়ানক দেখি, মূহুৰ্তৰ ভিতৰতে জোচে ফাইনৰ হৃদয়ৰ পৰা সকলো বিলাক । চিন্তা ভাবনা দূৰ হ’ল। তে ও হাহি ১ নেপোলিয়ানৰ বুকৰ মাত যুঘটো ডুমালেগৈ ; কিন্তু নেপোলিয়ানব হৃদয়ত সেই দিনা৷ সেই দৃশ্য ধছা নহ’ল! মি নেপোলিয়ানৰ হৃদয় শিকলতকৈও টান বুলি জগতে জানে, যুদ্ধ ক্ষে ত মনুহৰ তেজেৰে দেশ ৰাঙ্গলী । কবিও যাৰ হৃদযু ক্ষন্তেকৰ নিমিত্তেও গলি। ৬৩ [ ৭০ ] জাভাস ফাব্য যোৱা নাই, যাৰ চকুত কেতিয়াও কোনেও এটোপা চকুৰ পানী দেখা নাছিলে, সেই নেপোলিয়ানে সেই দিনা জোচেফাইনৰ দিঙ্গিত ধৰি, কান্দিবলৈ ধৰিলে কিন্তু জোচেফাইনে নাকান্দিলে,—তে ও গিৰিয়েকৰ চকুৰ চকুলো মুছি দি ক’লে, “নাথ! মই সকলো বিলাক শুনি বলৈ পাইছে। ; কিন্তু, চোৱাছোন –মই দোর্থে। কন্দা। নাই ; ভূমি কান্দিছা কেলৈ ?” জোচেফাইনে ঘদি কান্দিলে হেতেন, কান্দি কান্দি যধি গিৰিয়েকৰ বুকু চকুৰ পানীৰে বুৰাই দিলে হেতেন, কিন্ম৷ যদি খঙ্গ । কৰিলে হেতেন, তেনেহ’লে নেপো লিয়ানে মনত সিমান দুখ নাপালে হেতেন!! নেপে- লিয়ানে ক’লে,-“জোচি ! তুমি স্বৰ্গৰ দেবী; মই । পশুতকৈও অধম, "মই নৰকৰ পিশাচ !—সেই কাৰণেই । তুমি কন্দা নাই, কিন্তু মই কান্দিছে৷ !” জোচেফাইনে আকৌ ক’লে, “নাথ !=-তোমাৰ নিমিত্তে মই । জ্বল জুইত জাপ দিব পাৰো, তোমাক পৰিত্যাগ কৰি থাকিম, এইটো একো টান কাম নহয়। তোমাৰ সুখৰ নিমিত্তে, তোমাৰ । নিৰাপদৰ নিমিত্তে, তোমাৰ ৰাজ্যৰ নিমিত্তে, ফালৰ নিমিত্তে, মই নিজকে নিজে বলি দিব পাৰো,—এইটো কি টান কাম ? নাথ! মই যদি ইয়াত দুথ পালে| হেতেন, ৬৪ [ ৭১ ] জোচেফাইন । মই যদি ইয়াত কান্দিলে হেতেন,এতেনে হ’লে ভূমি শোক পালা হেতেন,—কিন্তু যি স্থলত মই কন্দা নাই, মই ছখ পোৱা নাই,--তুমি কান্নিছা কেলৈ ? শোক কৰিছ৷ কিয় ?” —কিন্তু নেপোলিয়ানৰ কান্দোন মাৰ নগল! জোচে ফাইনে আকৌ ক’লে, “নাথ! জোচীৰ প্ৰাণৰ প্ৰাণ ! আজি মোৰ মৃথৰ শেষ দিন ; আজি মোক সুখী হ’বলৈ দিয়া, আজি মোক শেষ হঁহি হাঁহিবলৈ দিয়া। আজি মই তোমাৰ সুখৰ নিমিত্তে তোমাক পৰিত্যাগ কৰি যাম । আজি মোৰ বৰ ফুখৰ দিন, আজি মই কান্দিম কিয় ?”— তাৰ পাছ দিনা, জোচেফাইনে গিৰিয়েকৰ ভূখৰ নিমিতে, গিৰিয়েকক পৰিত্যাগ কৰি ফৰাচী ৰাজ্যৰ সিংহাসন এৰি দি, ৰাজ ভোগত জলাঞ্জলি দি, আমেৰিকাৰ ফালে যাত্রা কৰিলে ! যেতিয়ালৈকে জাহাজৰ পৰা ফন্সৰ ঘৰ দুৱাৰ বিলাক দেখা । গৈছিলে, তেতিয়ালৈকে জোচে ফাইনে হাহি হু হি আছিলে ; কিন্তু তাৰ পাছত, তে ও যিটো কোঠাত সোমাইছিলে, তাৰ পৰা তে ওক আক কোনেও ওলোৱা নেদেখিলে !! মানবী নোহোৰ৷ তুমি, দেবী অৱতাৰ, মানবীৰ ৰূপধৰি আছিল৷ মৰ্ত্যত । ৬৫ [ ৭২ ] জাভাস কাব্য । নহ’লে কি তোমাদৰে, হৰিষ মনেৰে ৰমণীয়ে নিজ স্বার্থ এৰে জগতত ? "তিৰুতাৰ আত্মদান” স্বামীৰ নিমিত্তে, জানো, জোচি ! এনে চিত্ৰ পঢ়িছোঁ। বহুত প্রাচীন কাব্যত আৰু বুৰঞ্জী পুর্থিত, তোমাৰ দ্বিতীয় কিছু নপৰে চকুত ॥ আহাহ৷ ! স্বামীৰ দেখি মুখ বিষাদত, চিস্তাত বিভোৰ আৰু, শুধিল৷ যেতিয়া সুমধুৰ ভাবে, জোচি ! “কি ভাবিছা, নাথ ? “তোমাক বিমন দেখি বিদৰিছে হিয়া । কোৱো, নাথ ! নাভাবি দেখো কি কাৰণে। । চিন্তাত বিভোৰ আজি, বিষাদিত মন ? কি ভাবিছ ? কি অশঙ্ক৷ ? মনত তোমাৰ কোৱাঁ। নাথ ! কিয় আজি এনে উচাটন ॥ অদ্ধাঙ্গী তোমাৰ জোচী, তুমি জোচী প্ৰাণ, কি দুখত সুখী ভূমি জেটীয়ে নাজানে, ৬৬ [ ৭৩ ] জোচেফাইন । ই কথা ভাবিলে শেল বাজে হৃদয়ত, “কান্দি কান্দি উঠে প্রাণ, প্রবোধ নামানে ৷” আহা! জোচি! কথা শুনি স্বামীয়ে তোমাৰ কিব৷ ক’ব, কি নক’ব বিচাৰি নাপালে! এটা হুমুনীয়৷ কাঢ়ি বিষাদ মনত, টোপা টোপে চকুপানী যেতিয়া টুকিলে, স্বামীৰ হাতত ধৰি, বুলিব’ ধৰিলা হ হি হাঁহি ৰঙ্গমনে, ‘কান্দা কি কাৰণে । কি দুখতকোৰানাথ ? কিবা শোক পাই টুকিছা চকুৰ পানী সঘনে সঘনে ? নাকান্দি বা। , নাথ ! নোটোর্ক চকুলো নকৰাঁবেজাৰ, মই পাৰিছে। জানিব কি কাৰণে বিষাদিত অন্তৰ তোমাৰ, অষ্ট্ৰিয়াৰ মেৰিয়াক খুজিছা আনিব । দেশাচাৰ মতে * নাথ ! এজনী তিৰুতা৷৷ থাকোতে লগত, আৰুক আনিব নোৱাৰে সি কাৰণে, জানে। তুমি এনে উচাটন। সি কাৰণে, জানো, আজি চকুপানী সৰে ৷ মেৰিয়াৰ কথা মোৰ পৰিলে কানত ৬ [ ৭৪ ] প্রাডাস কাব্য জানো, মোৰ অসন্তোষ জনমে মনত ; জানো, মই কৰে। খঙ্গ, সেই বুলি নাথ ! কৰিছা মনত তুমি এনুৱা বিষাদ । দেশাচাৰ মতে, যদি আান। মেৰিয়াক, জোচেফীক তিয়াগিব লাগিব তোমাৰ, সি বুলি তোমাৰ, জানো, এনুৱা বিষাদ, টুকিছা নীৰলে বহি, চকুলো টুধাৰ । কিন্তু, নাথ ! কিয় কান্দা? কিয় কৰ শোক ? আান। তুমি মেৰিয়াক, দুখী নোহেঁ। মই । বৰঞ্চ শূখিনী মই তোমাৰ সুখত, স্বাৰ্থপৰ। জোচী, নাথ ! নহয় নহয় !! প্ৰাণতো অধিক জোচী ভাল পায়, নাথ ! তোমাক আন্তৰে স’তে, সেই ভাল পোৱা কিন্তু, নাথ ! মোহে মোৰ নিমিত্তে নিজৰ, তিয়াগিব পাৰো প্ৰাণ যদি তুমি কোৰে ॥ মই যে তোমাক, নাথ ! অত ভাল পাওঁ, সেই ভাল পোৱা মাথে। নিমিত্তে তোমাৰ । মেৰিয়াক বিয়া কৰি, সুখী হ’ব নাথ ! তাতনে। জোচীৰ হ’ব পাৰেনে বেজাৰ । ৬ [ ৭৫ ] এমুৱা কালত, নাথ ! এই দুৰ্দিনত , সকলো দেশৰ ৰজ! বিপক্ষ তোমাৰ ; মেৰিয়াক বিয়া কবি, হ’ব নিৰাপদ মিত্ৰতা দোলেৰে বান্ধি ৰজা আৰ্টিয়াৰ ৷ তোমাৰ জোচীৰ, নাথ ! অ্যানন্দ ইয়াত ; কিয় তুমি কৰ শোক ? কিয় বিষাদিত! মই কনা নাই নাথ ! কিয় কান্দা তুমি ? চকুপানী মৰি সৰি পৰিছে মাটিত ?” ইবুলি যেতিয়৷ জোচি ! 'লা মনে মনে, হুক হুক কৰি পুনু কান্দিব ধৰিলে, টোপাটোপে উলিয়াই চকুলো দুধাৰ! জাহা, গোচি! তুমি যাদি কান্দিলা হেতেন, কান্দি কান্দি চকুলোৰে বুকু স্বেৱামীৰ বুৰালা হেতেন যদি, স্বামীয়ে তোমাৰ নহ’লে হেতেন এনে শোকত অধীৰ ॥ কি, জোচি! তুমি দেবী, তুমি হাহি হাহি । সুমুৱাল৷ মূখ থনি স্বামীৰ বুকত এই সময়ত প্রায় গোটা ই উষ্কপ নেপোলিয়ানৰ বিপক্ষ হই উইছিল। [ ৭৬ ] আতাস কাব্য। ( আহ, কি মধুৰ ভাব ! স্বগৰ ছবি }) নসলে ইকৃষ্ঠ্য কিন্তু স্বামীৰ প্ৰাণত । শিলতে৷ অধিক টান বুলি যাৰ হিয়৷ জনা আছে জগতত, সমৰ ক্ষেত্ৰত তেজেৰে বোৱাই নই, কনা মাত্ৰো হায় ! নজনমে মায়াসুখ যাৰ অন্তৰত । তেলুৱা তোমাৰ জোচি ! প্ৰাণৰ স্বামীয়ে কান্দিব ধৰিলে লই তোমাক কোলাত ; মাংৰি বুলিলা৷ তুমি “কনা নাই মই, কিয় কান্দা তুমি ? কিয় কৰিছা বিষাদ । স্বামীয়ে তোমাৰ কান্দি বুলিব ধৰিল,— “জোচি ! তুমি দেৱকন্যা, মই নৰাধম | নৰকৰ কীট মই সি কাৰণে প্রিয়ে ! কান্দে৷ মই, দেবী তুমি নকৰা ক্ৰন্দন ৷” সাদৰে আকউ জোচি ! বুলিব ধৰিল, “তোমাৰ নিমিত্তে পাৰোজপ দিব মই জুল৷ অগণিতোনাথ ! বলি অ্যাপোনাক • এই ঘটনাৰ অগৈয়ে নেপোলিয়ানক কোণেও কেতিয়াও কশ ৰা। চকুলো টো দেখা নাই। [ ৭৭ ] জোচেফাইন । দিব পাৰে। নিজে নিজে স্বোৱামীৰ হই । ৰাজ ভোগ মই, নাথ । নকৰে। হেপাহ, তোমাৰ নিমিত্তে মই হৰিষ মনত তিয়াগিম ফৰাচীৰ ৰাজ সিংহাসন । তুমিয়ে, সইতে, নাথ । এই মুহুৰ্তত । নাকান্দিবা অক নাথ । অজি শেষ দিন, জোচীৰ তোমাৰ, দিয়াঁ। হঁহিব জোচীক ; শেষ চোৱ৷ লওঁ চাই তোমাৰ মুখত অমিয়া মধুৰ সেই মুখৰ হাঁহি ক ॥” এই বুলি, আহ৷ ' জোচি ! স্বামীক সাদৰী ৰঙ্গে আলিঙ্গন কৰি, যেতিয়৷ হাঁহিলা লাব্য প্রতিম৷ খনি সৰলতা ভৰ৷ সৰলতা মুৰ্তি যেন মৰ্ত্ত্যত শোভিলা । আহা । কি মধুৰ | ভাব ! স্বৰগৰ ছবি । সি ছবি তোমাৰ, জোচি। কি কৰি আঁ কিম ? আাম দুৰ্ভগীয়া অতি, নোহোঁ। চিত্ৰকৰ, দুৰ্ব্বলা লেখনী মোৰ কিৰূপে লিখিম্ম । কিন্ত জোচি ! ( ফাটে হিয়া !) থাকি সেই ৰাতি। স্বামীৰ লগত “খে হৰিষ মনত । [ ৭৮ ] জাভাগ কাব্য। ফৰাচী বাসীক আৰু এৰি স্বোৱামীক, পুনা বেলা হাহি হাহি উঠি জাহাজত, গ’ল৷ তুমি ( আহ৷ ! জোচি ! ) আমেৰি কা ফালে আনন্দ মনেৰে চিন্তি হিত স্বোৱামীৰ ; যাদৱধি দেখে তুমি চাইছিলা৷ জুখে। একেথিৰে, অধালাগি শোভা ফৰাচীৰ ! দেখোতে দেখোঁতে হায়। ! জাহাজ তোমাৰ যেতিয়া অদৃশ্য হ’ল ফৰাচী ৰাজ্যৰ টুকিছিলা মার্থে। তুমি দুধাৰি চকুলো ! আৰু এটী হুগুনীয়া—হতাশ প্ৰাণৰ !! ৭২ [ ৭৯ ] জোৱান ডাক । JOAN AR, THE MAI০ ০F ORLEAN. —জোৱান ডাৰ্ক ( ব! জোঁৱান আব, গাক) ফ্রান্স দেশৰ ধে, কুইচ ডার্ক নামেৰে এজন কৃষকব ছোৱালী। ফালৰ সিংহাসনত সপ্তম চাল চে বাজত্ব কবোতে, ইংৰাজৰ সেনাই অলিন নগৰ অবৰোধ কৰে । তেতিয়া এই জোৱান ডার্কে ইংৰাজ সেনাৰ লগত যুদ্ধ কৰিইংৰাজৰ হাতৰ পৰা মাতৃ । ভূমিক ৰক্ষা কবে। কিন্তু অৱশেষত এওঁক কৌশলেৰে ইংলওলৈ ধৰিলৈ গই ইংৰাজ । বিলাকে জীয়াই-জীয়াই নৃশংস ভাৱে জুইত পুৰি মাবিলে। কৃষকৰ কন্যা৷ তুমি, আজন্ম দুথিনী পৰ্ব্বতৰ মাজে ভেড়ি ফুৰ্বেতে চবাই, কোনে যেন দিলে কই দৈববাণী এটা কানত তোমাৰ, জোন ! মুৰুলী বজাই ॥ “বীৰাঙ্গনা তুমি, জোন। ! স্বৰগৰ পৰ, জনম তোমাৰ মাতৃ-ভূমিৰ কাৰণে, • জোৱান ডাক ক “জোন ” বোলা হৈছে। ৭৩ [ ৮০ ] জাভাল কাব্য ফৰাচীৰ স্বাধীনতা বক্ষ কৰ। তুমি। অৰলিন অৱবধ কৰিছে ব্রিটনে ॥” নির্জন পৰ্বত গুহ, ক’তো কোনো নাই, অকস্মাতে শুনি এনে কথগুৰুতৰ, ঘূৰি ঘূৰি চাৰু ফালে কত চালাজোন৷! নেদেখিলা কিন্তু ক’তো ছিন মানৱৰ ॥ ধোৱা বৰণীয়া পিন্ধি সাজ মনোহৰ লাহে লাহে আাহে দেবী সন্ধীয়া ফুন্দৰী ; অহিলা তুমিও, জোন। ! আপোন ঘৰত কত ভাবি, মনে মনে কাত চিন্ত৷ কৰি ॥ তাৰ পাছে, গহ৷ ! মোনা ! ক'লা তুমি যেবে। । ফৰাচী বামীক সেট দৈববানা কথা, কত উপহাস তুমি সছিল; প্ৰাণত, কত গালি, কত, আহা। অন্যায় লাস্কনা। কিহ, জোনা ! তুপ, হায় ! শিবোধাৰ্য্য কৰি, সেই দৈববাণী সাবি নিউট্রন গিৰিৰ দৃঢ়মনা হই গ’ল৷ সগৰ ক্ষে ণত, বার্থিব স্বাধীন সম জ্ঞ 'নী ভূমিৰ ॥ জনম ভূমিত লাগ, উন্মদিী হই সমৰ সোতত দিলা দেহ৷ উটুৱাই, ৭৪ [ ৮১ ] জোৱান জাক । শঙ্কৰ তেজেৰে কৰি জন্ম ভূমি ৰঙ্গ, স্বাধীনত৷ মহাধন আনিলা ঘূৰাই ! ভাৰতত, হায় ! জোনা ! প্ৰাচীন কালত, দানৱ বুদ্ধত যেনে ভীমামুৰ্ত্তি শ্যামা,-- অলিন যুদ্ধত জাৰু বিপক্ষ মাজত ভয়ঙ্কৰ তেনে তুমি ভীমামূৰ্ত্তি, জোনা। দানৱ দলন কৰগুৰি অবাৰ । ৰাখিলা যিৰূপে দেবা নৃগু ও মা লিনী, ব্রিটনক হেৰুৱাই ৰাখিল সিদৰে স্বাধীনতা মহাধন ফৰাচীৰ তুমি ॥ কিন্তুজোনা ! অৱশেধে, জুৰ্ভাগ্যৰ বলে ! বিপক্ষৰ হাতে পৰি হেকৱাল৷ প্ৰাণ, লাৱণ্য দেহাত সহি, বিপক্ষ দেনাৰ অমানুষি অত্যাচাব, কত অপমান ৷ বীৰাঙ্গনা তুমি, গোন৷ আদর্শ ৰমণী ফৰাচী বাসীৰ তুমি গোঁৰবৰ ধন, কিন্তু অকালতহায় ! আাধাফুলা কলি । শুকুৱালে নিদাৰুণ সূর্যাব দহন ॥ বহুদিন হ’ল, জোন ! এৰিছা সংসাৰ, কিন্তু তযু আছে নাম আজিও জীয়াই ! ৭৫ [ ৮২ ] সাডাস কাব্য । জগত বাসীৰ, হায় ! হাদয় ফলিত থাকিব তোমাৰ ছবি, মুছিলে না যায় । থাকিব যিমান দিন ফৰাচীৰ নাম, যত দিন ইতিহাস থাকিব মৰ্ত্যত, থাকিব তোমাৰ নাম, ততদিন, জোন— হৃদয় পটত আঁ কা, এই জগতত ॥ বোডেচিয়া । Queer Boadecea, the British warrior Queen.

  • , জন্ম হোৱাৰ ১ম শতাব্দিত আইচেনী বুলিবৰ

এটা জাতীয়ে ব্ৰিটীত ৰাজত্ব কৰিছিল। বোডেচিয়৷ আইচেনী বিলাকৰে বানী । ৰোমৰ প্ৰধান সেনাপতি জুলিয়চ চিজাৰে ব্ৰিটন আক্ৰমণ কৰিবলৈ গৈ, বোডেচিয়া৷ আাক তেঁওৰ ছোৱালী দুটীক নানাৰকম অত্যাচাৰ কৰে। অৱশেবত মনৰ দুখত তেঁও আত্মঘাতীহয় । ৭৬ [ ৮৩ ] বোড়েচিয়া । ৰোমৰ সেনাই যেৰে ব্ৰিটন বাসীক কৰিছিলে অমানুষি নানা অত্যাচাৰ, সহিব নোৱাৰি তুমি কোমল প্রাণত, জনম ভূমিৰ দুখদেশীয় প্রজাৰ, বীৰাঙ্গনা ৰূপ ধৰি যুদ্ধ সাজ পিন্ধি নগৰৰ বাজ তুমি হ’লা, বোডেচিয়া ! ঘোৰ সমৰত যোগ দিল তুমি ৰঙ্গে, অতুল সাহসে বান্ধি আপোনাৰ হিয়৷ ৷ গভীৰ গৰ্ত্তন কৰি, ভীমামূৰ্ত্তি ধৰি কৰিছিলা বিপক্ষেৰে যুদ্ধ ঘোৰতৰ, তিষ্ঠিব নোৱাৰি কিন্তু সমুখ যুদ্ধত তিয়াগি তোমাক গ’ল সেনা ব্রিটনৰ ॥ শত্ৰৰ মাজত হুই অকল সৰীয়া অকলে অকলে যুদ্ধ কৰিলা বহুত, বিপক্ষ সেনাৰে স’তে বীৰাঙ্গনা দাৰে, অতুল সাহস লই লাহৰী বুকুত । কিন্তু হায় ! কত বেলি পাৰেনো সহিব। আশ্রয় বিহীন লতা৷ বেগ ধুমুহাৰ ? অকল সৰায়৷ তুমি বিমুৰ্চিতা হই পৰিল| মাজতবাণি! বিপক্ষ সেনাৰ । ধৰিসে তোমাক, ৰাণি আজ্ঞা চিজাৰৰ !

  • কুলিয়চ, চিজাৰ । [ ৮৪ ] জাভাস কাব্য।

চমটাৰে মাৰি পিঠি কৰিলে ৰাঙ্গলী !— নিদাৰুণ অত্যাচাৰ। ! পাই অপমান। কোৰোধত ভাহি, হ’লা আউলী বাউলী ক্রোধ অাৰু বেজাৰত হুই বিয়াকুল গুৰুৰ (১) কাষত গ’ল৷ আদেশ বিচাৰি, দুর্দশা তোমাৰ দেখি শ ফ্রৰ হাতত, টুকিলে গুৰুৱে, বাণি! চকুলো দুধাৰি ॥ হুমুনীয়৷ কাঢ়ি গুৰু বুলিলে'তোমাক ; “কান্দিছে পৰাণ দেখি, অৱস্থা তোমাৰ শক্ৰৰ হাতত, ৰাণি ! তিবাৰ দেহাত । এনেকুৱ৷ অত্যাচাৰ ! পাপীষ্ঠ চিগাৰ। কিন্তু, ৰাণি! তুমি একেঃ নৰ। বিষাদ, ই পাপৰ প্রতি-ফল পাব ৰোমবাসী ! ‘ধ্বংস পাব ৰোম-ৰ৷জ্য ! তেজেৰে তোমাৰ । এই কথা থোৱ। তুমি হৃদয়ত লিখি ॥ সহস্র সহস্র ৰাজ্য কবি পদানত বিখ্যাত হইছে ৰোম, কিন্তু ই গৌৰৱ ধ্বংস পাব অতি শীস্ত্রে, জানা তুমি, ৰাণি ! (৯) ব্রিটন বিলাকৰ পুৰোহিত বা Driন ৭ [ ৮৫ ] বোঢ়েচিয়া । অচিৰেই পাব লয় ৰোমৰ বিভৱ ! পাছৰ ৰোমানে, ৰাণি ! যুদ্ধ-বিদ্যা৷ এৰি মন প্ৰাণ সমৰপি দিব সঙ্গীতত নৃত্যগীত কৰি ঘশ আার্জির্জীব তেতিয়, নাথাকিব শক্তি কিন্তু কাৰো সমৰত । তেতিয়া তোমাৰ, ৰাণি । ! ভবিষ্যত বংশ। ৰণতৰী সাজি,-লই অস্ত্র অগণিৰ (২) দুৰ দুস্তৰ দেশ কৰি দিম্বিজয়, জাঞ্জিব অক্ষয় কীৰ্ত্তি ব্রিটন-বাদীৰ । কাণেৰেও যি দেশৰ নাম শুনা নাই চিজাৰে বোমৰ, ৰাণি । ! পাছত তোমাৰ সতি সন্ততিয়ে তেনে সাম্রাজ্য অনেক দিগ্নি জয় কৰি, যশ জাৰ্জিৰ স্বামাৰ ॥” গুৰুৰ মুখত শুনি এনুৱ৷ বচন। উলাহে ভৰিল৷ তুমি, মুঠি চকুপানী দুয়োটি চকুৰে পৰা ; ভীমীমুৰ্ত্তি ধৰি । আহিল৷ আকউ য়ুবি সমৰতৰাণি ! বিপক্ষক চাই খঙ্গে বুলিব’ ধৰিল, (২) আগ্নেয় অস্ত্র বা বন্দুক । ৭৯ [ ৮৬ ] অ্যাভাগল কাব্য। eas৩ “পাপীষ্ঠ ! পামৰ ! দুষ্ট সেনা ৰোমানৰ ! ই পাপৰ প্ৰতিফল পাবি অচিৰেই ; অচিৰেই পাব নাৗশ গেৰৱ বোমৰ ।” এই বুলি কৈৰে, হায়! শোক বেজাৰত জউদ্দৰিত হই তুমি আত্মঘাতী হ’ল ! শত্ৰৰ হাতত প্ৰাণ নিতিয়াগে৷ বুলি জানো,--আপোনাৰ প্রাণ সাপুনি নাশিলা ॥ লায়ল৷ ! * কাছেমৰ কন্যা তুমি, লায়লা সুন্দৰি ! প্রেম যে কে মুৱা বস্তু, তুমি দেখা নাই ; আাজন্ম অরাধ কিন্তু ভাবিছিল৷ নিতে কায়েচকে (১) প্রাণে স’তে অতি ভাল পাই । • সাৰা দেশীয় কাছেম নামেৰে এজন ধনী সদাগৰৰ জীয়েক। । (১) আৰব দেশেৰ আলিগহৰ বাদচাৰ পুতেক ; এওঁ লায়লাৰ প্ৰেমত । উদ্মাণ ; এওঁৰ অন্য নাম মড্যু। ৮০ [ ৮৭ ] লায়লা । স্বৰ্গীয় সুন্দৰী তুমি, পৰী স্বৰগৰ, তোমাৰ কাপত মোহি দুৰ্ভগা কায়েচ প্রেমৰ ব’ৰাগী সাজি, বনে বনে ফুৰি ধিয়াই তোমাকেক্লেশ ভূগিলে আশেষ !! আাছিলে ‘কায়ে—আজি তোমাৰ প্ৰেমত ‘মজনু’ নাম পালে পাছে,- কিন্তু তুৰ্ভগীয়া ভাগ্য দোষে, তোযাহেন নাপালে ৰতন, সেই ভুখে মার্থে। তাৰ বিদৰিলে হিয়া । সি শোক হিয়াত লই, হৃদয় কলিত তোমাৰ মোহিনী মূৰ্ত্তি আঁ কি হেপাহেবে, ৰাজ ভোগ পৰিহৰি অন্য মাজত ধিয় গলে তোমাকে মাখে। একান্ত মনেৰে তুমিও সুন্দৰি ! নিতে কত কান্দিছিল৷ বিৰহ ব্যাকুল হই, ভাবি কায়েচক,--- চকুৰ চকুপানী নিতে বইছিল, ভাবি সি মধুৰ মুক্তি প্ৰাণৰ প্ৰাণক । পিতাৰে তোমাৰ, পাছে, ছায়ালে (২) সইতে এওৰ {থ) ছায়াল—াজিকদিন নামে এজন বালছাৰ পুতেক। । এওঁৰে লায়লাক সম্পূর্ণ নাম “এৰনে ছায়াল ’ । স’তে মাক বাপেকে বগেৰে বিয়া frছিলে, কিন্তু লায়লাট বিয়াৰ দিনা ৰাতিয়েই এওঁক বিশেষ নপান্ত কৰি, নিৰাশ কৰি খেদি পঠালে । [ ৮৮ ] জাভাস কাব্য। ব.ে ৰে তোধাক ধৰি বোঁটলে বিবাহ, তুমি সতী পতিব্ৰতাকায়েচৰ প্ৰাণ, ছায়ালক কৰিছিল৷ ছলেৰে নিৰাশ ৷ মন্দমতি নওফল () হই ঘিমোহিত, যড়যন্ত্ৰ কৰিছিালে তোমাৰ আশত ;– ইশ্বৰৰ ইচ্ছ৷ ! কিন্তু তিয়াগিলে প্ৰাণ, আাপোন কৰ্ম্মৰ ফল ভুঞ্জি অকালত ॥ তাৰ পাছে তুমি, সতি! কায়েচে সহিতে অৰণ্যত গ’ল! দুয়ো কত হৰিষত বহুদিন পাছে পাই পৰাণৰ প্ৰাণ, লভিছিলস্বৰ্গ সুখ অৰণ্য মাজত। তুমিও প্রেমিকা যেনে, কায়েচে প্রেমিক, ছয়ে হুয়োটীকে পাই পাল৷ স্বৰ্গ পৃথ, দৰিদ্ৰে লভিলে ধন-যেনেকুৱা হর্ষ পায় অপুত্রকা, দেখি পুত্ৰ মুখ ॥ (৩) ন ওফল,-এওঁ এজন বাদছা ; এওঁ প্ৰথমতে লায়লাৰে স’তে বিয়া৷ দিম বুলি, মজক ধনৰ পৰ৷ নগৰলৈ লৈ গৈছিলে ; পাছত লায়লাৰ ৰূপত নিখে মোহিত হৈ, মতমুক বিহ খুৱাই মাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু ‘তেওঁৰ মাশা ফলবতী নকৰিলে। মঙ্গমৃক খুৱাবলৈ ধোৱা ৰিহ, ঈশ্বৰে হণ ক৭ে মিংজ পান কৰি, তেওঁ সংসাৰৰ পৰা চিৰ বিন্যাস ললে । [ ৮৯ ] লায়ল্লা । কিন্তু সি হেপাহ, সতি ! নউ পুৰুতেই পিতাৰে তোমাক গই পালে সি বনত ; কায়েচৰ প্ৰাণ তুমি,--নিদি কায়েচক তোমাক ঘূৰাই পুনু অনিলে ঘৰত ॥ কত ভাবি, কত কান্দি চকুপানী টুকি কায়েচক ভাবি ভাবি হ’ল৷ বলিয়ানী ; খাওঁতে শো ওতে কিম্বা ফুলনী মাজত কায়েচ তোমাৰ ধ্যান, তুমি উন্মাদিনী ॥ ইৰাপে থাকোতে, পাছে, লায়লা ! এদিন গভীৰ দুপৰ নিশা, অকলে ঘৰত বীনাতে সুৱলা ধ্বনী কায়েচৰ গীত। পৰিলে হঠাত আাহি, তোমাৰ কানত ॥ মুলীৰ মাত শুনি, তাহানি কান্নত ॥ হইছিলে যেনে দশ ব্ৰজ গোপিনীৰ, কায়েচৰ গীত শুনি, হ’লা উন্মাদিনী তুমিও, পৃন্দৰি ! হায় ! ওলাল৷ বাহিৰ । প্রাণৰ দেৱতা, সতি! মুত্তি কায়েচৰ অকস্মাতে পাই, পুনু হাতে স্বৰ্গ পালা ; দিঙ্গিন্ত সাবতি ধৰি কান্দিলা বীনাই. পাছত কি হ’ব কিন্তু শো না বিলা ॥ [ ৯০ ] জাজাস কাব্য । উঠিলে পিতাৰা শুনি ধ্বনী কান্দোনৰ, দুয়োকেই দিলে বহু গালি অপমান । ধিমাই তোমাৰে নাম, কায়েচে আকউ অষ্যত গ’ল, ৰাখি তোমাতে পৰাণ । মৰাই তে:মাক খঙ্গে বুলিব ধৰিলে, “স্কুল কলঙ্কিনী তইলায়লা৷ ! ভাইনি ! ন জ!নো কি পাপ ফলে ধৰিলে৷ গৰ্ভত জিয়াৰী নিচিনা তোৰ মিছাতে পাপিনী । দেখাব নোৱাৰা হ’লে তোৰ কাৰণেই মানুহক মুৰ, তই কলঙ্ক আনিলি ! কায়েচৰ প্রেমে মজি পবিত্ৰ বংশত কলঙ্ক নইৰ পানী আনন্দে ঢালিলি ॥* মাতৃৰ মুখত শুনি কঠোৰ বচন, ধীৰে ধীৰে তুমি, দতি! বুলিব ধৰিলা, ‘প্রেম প্রণয়ৰ মই একোকে নাজানো, মিছাতে ইমান, মাতৃ ! কিয় গালি দিলা ? বালী ঘৰ সাজি সাজি উমলি ফুৰোতে সক বয়সত, সেই তাহানি কালত, কংয়েচে সইতে মোৰ ভালপোৱা৷ হয়, গালি দিছা নেকি, মাতৃ তাবেই লোৰত ? [ ৯১ ] লাৱয় । কিন্তু কি কৰিম ? মই কৰিছে। যতন সেই শ্নেহ ভালপোৱা নোৱাৰি ডুলিৰ ; ঈশ্বৰৰ ইচ্ছা মাতৃ! মোত দোষ নাই !— কায়েচৰ চিন্তা মোৰ নিতই থাকিব ॥* এই বুলি তুমি, মতি! কান্দিব ধৰিল, কায়েচক ধ্যান কৰি হিয়াৰ মাজত ; “কায়েচ ! কায়েচ !”। কৰি হ’ল উন্মাদিনী বিহৰ তাপ স’ব নোৱাৰি প্ৰাণত ॥ তাৰ পাছে, আাহা ! সতি! দুষ্টা নচিৰণে (C) পাহৰাবলই কত কৰিছিলে ছল। কায়েচৰ প্রেম ;- কিন্তু মহ৷ সতী তুমি, মুভূলিলা কায়েচক,-বায়লা আটল! এদিন থাকোতে শুই, পুৱতী ৰাতিত দেখিলা সপোন তুমি-তোমাৰ কাৰণে,-- তোমাৰ বিৰহ জালা সহিব নোৱাৰি, ত্যজিলে কায়েচে প্ৰাণ বনত গোপনে ? “লায়লা ! লায়লা !!” বুলি মৃত্যুৰ আগত কান্দিছিলে বহু যেন উন্মাদৰ দৰে, তাৰ পাছে,-বিষাদৰ হুমুনিয়া কাঢ়ি (o) এজনী ধুৰ । , we [ ৯২ ] অ্যাভাস কাব্য ত্যজিলে পৰাণ যেন দুখিত অস্তৰে ॥ সাৰ পালা তুমি, দতি! কান্দিব ধৰিলা সপোনত দেখা পাই মৃত্যু কায়েচৰ,-- মাৰাৰ পাৱত ধৰি, ক’ল৷ কান্দি কান্দি,= “আজি শেষ হ’ল মাতৃ এই জীৱনৰ । অভাগিনী কলঙ্কিনী লয়লাতোমাৰ দায় দোষ ক্ষমা কৰ।,”-মাগিঢ়ে। বিদায়, যাও আজি সিৰাজত গইছে যলই পৰানৰ প্ৰাণ মোৰ, বহু দুখ পাই ৷ দেখিলো স্বপ্নত, মাতৃ ! মজনু আৰু নাই !— নাই মৰজগতত, নৰ দেহা এৰি। গইছে স্বৰ্গত আাজি, উঠি বিমানত প্রাণৰ কীয়ে মোৰ দেৱমূৰ্ত্তি ধৰি ॥ মজনু মোৰ প্ৰাণ, ম'তৃ ! মঈনুৰ মৃত্যুত লায়লাৰে মৃত্যু হ’ল,--না কান্দিবাতুমি ; জনগ অস্থধি দিলো৷ বহুত কেলেশ, ক্ষম৷ কৰা অপৰাধ মই অভাগিনীয় কিন্তু যদি মৃত্যু হোৱা নাই কায়েচৰ ; ভাগ্যবলে,”যদি তেঁরে স’তে দেখা হয়, ক 'ব, মাতৃ ! মুভূতি লায়লাৰ কথা [ ৯৩ ] লারলা । কিৰাপে পৰাণ আাজি তিয়াগিলে৷ মই ৷ এই বুলি তুমি, ! মুদিলা দুচকু ; দতি অস্তৰত কৰি ধ্যান মুৰ্ত্তি কায়েচৰ ; নশ্বৰ জীৱন এৰি, পালা স্বৰ্গলোক অনস্ত সুখৰ ঠাই, অনন্ত প্রেমৰ ॥ হ [ ৯৪ ] [ ৯৫ ] শুধৰণী । পিঠি শাৰী হ'ব লাগে । ভুলহৈ ছপাহৈছে। ডোলেৰে দোলেৰে ১১ ১৯ বীৰলে বিৰলে ২, ৩ ধূপ এটা এটি ৩ ১২, ১৪ ১'ই 8 8 ৫ । } ) ৰখিয়া ৰখীয়া তত্ত্ব • ১১, ১৮ ৮, ১১ [ ৯৬ ] পিঠি শাৰী । ভূলহ ছপাহৈছে । । হ’ব লাগে। ১ - ৭. ১৬ তত্ত্ব তযু ১১ ৭। ১৪ ২ ৯ ত৯ি উঃ ৯, ১৩ ৫৭- ১, ১৮। সব সে সবংশে '৬, ১১, পৰিক্ষাত পৰীক্ষাত ১৮ বিশ্বম্ভব। বিশ্বম্ভৰ ১১ দোৱামীয়ে ৫, ১২ ছোৱালাটি। স্বোয়ামীয়ে। ছোৱালীটি চেষ্টাতে। ১২ 5ে213 ১ ও । ১৫ ১৭ পে থিছিল৷ ৰাণী দেখিছিল,ৰাণি ! ১৮ দুয়ো ইয়োটি ১ । ১৬ ২ কি

১t ভনতা চনাটি ৪ : ২১১১ সপুৰণি সপ্তৰথী ৰ ২ স্ব°দব তা $াৱণ। যুদেষ্ণা জীৱন ১৯ সমা স চা ১৬ হুয়োটাকে দুয়োটিকে [ ৯৭ ] পিঠি শাৰ৷ ভুলহৈ ছপাহৈছে । ই’ব লাগে। জুতে দূতে ২ ? স তেৰে ৩০ সতেৰে ১৫ আশির্বাণ আশীৰ্ব্বাদ। ৩২ ১৯ ৩৪ দে ৩৬১৩ বে: একেট৷ একেটি ধন ধ্বনি ৮৩ ১১ ৮ 'ংস ৪১ পাচাটৰ এটা। পা১োটিৰ এটি ১ 1 দুল্লাশ ৪২ ৪, ১৫ ল’থা ল’ৰাটি Rভ প'Sোটি । পাbোটি H ৪ ১ ” fযাগি A M জ ক’। sাবান না বঙ্গলা কুশীবাদী (8নোট শাশুনা ৪৯ . বিলাই ৬ { ধ্বংস 'aং* কণী এগৰাকী দিজণি । সি গৰাকী তেনে সুন । তেনে গৰাকী [ ৯৮ ] পিঠি শাৰ । । jন২ৈ ৬পাহৈছে হ’ব লাগে। ৩ ৬৪ দিন্তি ডিঙ্গিত ১ ও ১৯ ৬৮ ১৫ কোৱে কোৱ ৭১- ১ + দাদৰী সাদৰি। অধালাগি। তধালাগি । ৬৭ ফুটনোট) মাসর দে£েৰ আাৰ দেশৰ এব। পাঁৰ গৈছে শাৰীৰ পাছত “স্বামীয়ে তোমাৰ ধৰি ডিঙ্গিত তোমাৰ । [ ৯৯ ] জাননী। শ্ৰীযুত হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ কমতাপুৰ ধ্বংস কাব। } ( একে লগে বন্ধ ) বিৰহিনীবিলাপ কাব্য । দাম-—পকাবন্ধ৷ ১ |• , কেঁচাবন্ধা ১n. opinions : (l)

  • It is an excellent , baxok at } { ]have I

the slightest doubt , that this beatiful publication of yout" literary forts will rich or litate I have rtad Ame of {l@ }prsund I find the }} to la very very S\ ¢ct, inteer! You have delicated the Japens at ' the and |Nortion of your bkk to lov•lor on. They wil fl 1 doubt itthat you have stuck the right chort in thi hurth weir laey road thuন। May { ho৬that you will brig out এ। ' org , EU that our Juvoks, language , way y }, indebtedl . to your all the or* } । aা। &7. ১t. J. BOROOAH. Bar•at•Law. B. A. C. Princip:l. Earl 1 & {College, {r, A JHAT. [ ১০০ ] (2) I have ॥o hesitation in saying that your language is it wew leparture in Assamese Blank Verkes alrdt I fully #pprove of your style.

  • * * 'I' he Modern Assamese Literature is

vory or in Kavyas, and I am really glad to see that you have uuriod your attention to that department. Wikhing yout will seedss in your literary lifর । Yourk sincerely, Sa. H. C. GOSSAIN. Formerly, personal Assistant to the Cour. A. V. D., and now, E. A. C. Nowgong. (3) In youp • Knotapur IDhvansa Kalya " you Ihave net , with othe amount of success. And for that, I gratulate you heartily. You have give sulti }roof of your easy tow, } Yours sincerelv. Sd. P. (OHAIN M. A. (Formerly professor, Cotton (Allage, Gauhati). [ ১০১ ] (4)

  • Even the casual readler can not fail to be

impre৭sed with your flow and originality, hese the tw ) elements which distinguish Voetry Im WBPBF Your sincerely, Sd. YOURG ESVAR SHARM A H B. L, ( E. A. C. Dhubri) (5) “The books have been higlily appreciate by the pupil. Personally I anm highly pleast:d that you. have stcceedted in a great meaAlre I। enrieting on pool Mother tongue.” Yours sincerely, . K A MAIJA KANT A SARMAH. (Supdlt. raining Ahmol. Jorhat .) (6) I an vally much pleW<। with the rook. and admire vu for you It©Tধ'V ability. In book is nierly get up Ad_। pite with postical ideas. Yons t{tly S, R N RAITAIARJJY A, (Hea lek, ৭undet Court, Jorhat) [ ১০২ ] very chapter is prepared by appropriate quotations from English }mists. We greatly appntiat • the book for its language, which ik deeierly AssRPA, its ॥etical unstructin/ a lalirin) stylh, St) |publivations are, ॥ nilot. an invaluable atlalition t; the literature of the (luntry.” '}i¥s n} R$(m, 20th March 1918. [ ১০৩ ] তিৰুতাৰ আত্মদান বা জয়মতী কাব্য । দাগ-~দ। opinions. {I) An i•sI ধ all its Huent liction, elevating noral tone, and excellent teinewtion ( the historiea} anal th' Inelnerable inoikotif (!otallhor'g Queen, that I have written } to the optional Autlhority at Shillong for appointing your this Kavya as a far better {ext look for Normal school pupils * * * * I do not knowV, if they will invopt on ugges tion, but I have lome iny duty by pointing out. the last b; k in । {te fielf. Your this bunk wit. she prlm |usf°e in the Assues }eiterature will sqmi for an inMikhave fate Yours sincerely, ১. KAMALA K AN'T A SARMAH . (Su it. Training school, Jorhat) ()

  • * * he subject is a nust interesting ne,

and the history of Rune Joymote is a p2tonal a৯৪et, which I donbt not, you have dealt in vour pnen oreditah]y. Yous ৰincerely, ১. SA RAT '. }(H A MI. B. A.. B. 'T. ( A:৪t t. Inspector of Schools, A. V. Circle}, Jorhat. [ ১০৪ ] স৷. 'A: r{i} }, IP (3) I have zed the books with interest and adimir " V! 'gluf all diction which t•stify thight যাযl pasy low । Y'uেt 1 }} 'ARV textrtue in Blank Vor H| . i } t }] Assamese Language , which is sfi}l not . well of in the ate if Kabyas, I hope and trIsf. fhese ex celert productions of you's will fend to enrich Our literature. I wish. Vt all sInace৪৪s lt Vtr }iterary efforth. Yours incerely, Ad. KAMAIA K. BARIA H. Per:২)nal Asstt. to the IDireet) (i f public Instruction. Assam. ॥ • * % * { * Yur honk, t) র ak the last of it. occupies a high pedestal among literatures of ]ike nature ,---emind , as it, lies , the nohlest of all thenna aal alclimated as it is, by a ripe nan fik। Vul. in { !uguay at |e deid and a style unconstrained. lt will ind a ready Yes|onse in all Satiৱ " hPrts and make them realike here in lies the excellence of their virtue, I have gone throngh it several times, and parn stressiown falo+e{ by a greater sense tion tha} before I wish yo৷t all RueেP১৪, and doubtnot, that the book will be largely read by both sexes with equal interest." Sincerely yours, Sd. B. N. PATANGIA. (B, A) [ ১০৫ ] (5)

  • * * * * Words indeed fail to express

my sense of deep gratitude to you for your generosity in presenting me with your valuable and epoch-making works ‘ folsara Foola Duti ' and ' 'Tirutar Atadan Kaby . '-choice Howers culled from the Eden Garden of poetry, * *

  • * I hope and trust, your second venture

will be accorded as wa+I) { reception by the public , as {he first has been . * The }nglish (juotations with which they are replete are really apt and happy. One can not but be htruck with the ease, the ow, the s|Montanaity at the lyrical beauty at your juetical piece৪, " Yours Sincerely, 9. PADMADHOR CHAI HA. B. A. (6)

tirutAr Attadan ' * *The title of '

th; book neans ত A Wonant's Self Sherifiee ' and describes the li}h of an As৯৬nese bulle in tlhe person of Joynnotee Kuomi, the Queet of the Aell knUWn Rajah Godador Singh of Assau). We ean not sufficiently praise the author, ¢ho by the other wUrks, has well established his clai as + tatente Assa:Iese Writer. for bringiug into light the tuaus of the heroes আttd heroixes of the cuntry fro৷ the wonb of obscurity by such publications as the one under notice* *The book should be . tা * read by every educated woal of the country. Tipak of sm~~7th Afarch 19141. [ ১০৬ ] vaLEASE HANDLE THE BOX CAREF{। | মালিতা । ( যন্ত্রস্থ )। দাম—• ( ঐতিহামিক উপ্যাদ) আহোম-কছাৰীৰ যুদ্ধৰ এটি শোকজনক দৃশ্য। ডেচ দিমোনা কাব্য। ( যগ্রন্থ) দাম । । মহাকবি চেক্ষপীৰৰ কবি-প্রতিভা সাহিত্যজগতত অতুলনীয়। ডেচ দিমোনা সেই কবিৰ “ওথেলো” নাটকৰ প্রধান নায়িকা। কাজেই, পাঠক সকলৰ ওছৰত “ডে. দি. মোনা”ৰ বিশেষ পৰিচয় দিঘাৰ অনা এখক । যুদ্ধক্ষেত্ৰত অহোম ৰঘথা ( কাব্য )। r ( অমিত্রাক্ষৰ ছন্দত লিথ৷ গ্ৰীৰ ৰসৰ কাব্য ) হাতেৰে লিখ৷ অৱস্থতে এই কাব্যখনি পঢ়ি চাই, কেইব৷ গৰাকিও কৃতবিঘা ভদ্রলোকে কৈছে, =‘মাইকেল মধুসূদন দত্তৰ ‘মেঘনাদ বধ । কাব্য”ই যেনেকৈ বগল৷ ভাষাৰ যুগান্তৰ আনিলে, আপোনাৰ এই কাব্য খনিয়েও যে অসমীয়া ভাষাত যুগা স্তৰ নানিব, তাৰ কোন সন্দেহ নাই ।” ছপাবলৈ যোজা কৰা হৈছে । ‘চিঠি লিখি মাগধৰি । গ্রাহক হৈ থক। সকলক আধা দামত দিয়া হ’ব । কিতাপ পোৱাৰ ঠিকানা কমতাপুৰ ষ্ট'ৰ, চ কলটিঙ্গ। পোঃ আঃ যোৰহাট । DISTRICT (IS R A R Y (HEM BAR CK3_L -CTIC