অসমৰ বুৰঞ্জী

ৱিকিউৎসৰ পৰা
Jump to navigation Jump to search
অসমৰ বুৰঞ্জী
লেখক পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা
[  ]
অসমৰ বুৰঞ্জী

[ ১৩ ]

All Rights reserved by the Author



An Illustrated
HISTORY OF ASSAM.
(With Contemporary Historical Event of
India and England)

BY
The special Literary Pensioner,
RAI BAHADUR PADMANATH GOHAIN BAROOAH, M.R.A.S
Ex-Paper-setter of the University of Calcutta for
B. A. Examination; Ex-Hon'ble Ahom representative
member of the first Assam Legislative council;
Member of the Assam Provincial Coin Committee;
Author of "Sreekrishna","Gitasar"."Lila" ''



19th Edition
Thoroughly revised in 1937,



সচিত্র
অসমৰ বুৰঞ্জী
(১৮৫৯ শকত পৰিশোধিত আৰু পৰিৱৰ্তিত)
পােন্‌-প্ৰথম অসম লেজিলেটীভ কাউন্সিলৰ ভূতপূৰ্ব অনৰেবোল
আহােম-প্রতিনিধি মেম্বৰ, কলিকতা ইউনিভাৰ্চিটিৰ বি-এ পৰীক্ষাৰ
ভূতপূর্ব প্ৰশ্নকাৰ, “শ্ৰীকৃষ্ণ","গীতাসাৰ"
"লীলা" প্ৰভৃতিৰ গ্ৰন্থকাৰ,
সাহিত্যিক পেঞ্চনাৰ,
ৰায়বাহাদুৰ পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা এম. আৰ. এ. এছ.
প্ৰণীত



১৯শ,তাঙ্গৰণ
১৮৫৯শক


 
Price
 
School Edition, Paper-Bound  Rs 1-8-0
Popular Edition, half cloth bound ,, 2-0-0
Library Edition, Full Cloth-Bound ,, 2-8-0


১৯৬৭ চনত প্ৰকাশিত গােহাঞি বৰুৱাৰ "অসমৰ বুৰঞ্জী"ৰ ১৯শ তাঙ্গৰণৰ নাম-পাতৰ প্ৰতিচিত্ৰ।

[ ১৫ ]

সূচীপত্ৰ

প্ৰথম খণ্ড

আৰম্ভণ

অসমীয়া জাত বিভাগ

অসমীয়া ভাষা


দ্বিতীয় খণ্ড

আধ্যা-১

দানব,কিৰাত আৰু অসুৰ বংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব

আধ্যা-২

বিবিধ বংশৰ ৰজা১০

আধ্যা-৩

জীতাৰিবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব১৪

আধ্যা-৪

পালবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব১৮

আধ্যা-৫

বাৰভূঞা১৯

আধ্যা-৬

খেন্‌বংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব২১

আধ্যা-৭

শিৰোমণি ভূঞা২৪

তৃতীয় খণ্ড

আধ্যা-১

আহোম ৰজাৰ ৰাজত্ব২৮

আধ্যা-২

স্বৰ্গদেও চুহুংমুং বা স্বৰ্গনাৰায়ণ৩৯

আধ্যা-৩

তুঙ্গখুঙীয়া ফৈদৰ ধাৰাবাহিক ৰাজত্ব৬৫

আধ্যা-৪

স্বৰ্গদেও চুখংফা ওৰফে ৰুদ্ৰসিংহ(১)৭১

[ ১৬ ]

আধ্যা-৫

স্বৰ্গদেৱ চুহিত্‌পঙফা বা গৌৰীনাথ সিংহ৮৯

আধ্যা-৬

আহোমৰ ৰজাঘৰীয়া কথা১১১

চতুৰ্থ খণ্ড

আধ্যা-১

কোঁচ ৰজা১২৪

আধ্যা-২

চুটিয়া ৰজা১৩৮

আধ্যা-৩

কছাৰী ৰজা১৪২

আধ্যা-৪

জয়ন্তাৰ ৰজা১৫০

আধ্যা-৫

শ্ৰীহট্টৰ ৰজা১৫২

আধ্যা-৬

মণিপুৰৰ ৰজা১৫৩

পঞ্চম খণ্ড

আধ্যা-১

অসমত বৃটিচ্‌ গৱৰ্ণমেণ্টৰ পাতনি১৫৬

আধ্যা-২

অসমত ভূ-স্বত্বৰ নিয়মপ্ৰণালী১৭৬

আধ্যা-৩

অসমত চাহ খেতি১৭৯

আধ্যা-৪

পৰ্বতীয়া আৰু দাতিয়লীয়া জাতি১৮১

আধ্যা-২

ওপৰঞ্চি১৮৫

[ ১৭ ]

অসমীয়া জাত-বিভাগ

 ব্রাহ্মণ বা বামুণ— অতি পুৰণি কালত আৰ্য জাতি কামৰূপলৈ অহাৰৰপৰা এই দেশত ব্রাহ্মণ বা বামুণৰ বসতি আছে। ভীষ্মক ৰজাৰ দিনত কুণ্ডিল নগৰ বা এতিয়াৰ শদিয়া অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণৰ যাগ-যজ্ঞ, পূজা-সেৱা আদি চলাৰ চিন আছে। নৰকাসুৰৰ ৰাজত্ব কালত স্থাপিত বশিষ্ঠ মুনিৰ আশ্ৰমৰ চিন গুৱাহাটীত “বশিষ্ঠাশ্ৰম” এতিয়াও আছে। কমতেশ্বৰ দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণৰ দিনত কান্যকুব্জৰপৰা দুঘৰ বামুণ আৰু বাৰঘৰ কায়স্থ কামৰূপলৈ অহাৰ তথ্য পােৱা যায়। পিচত, আহােম আৰু কোঁচ ৰজাৰ ৰাজত্বত বঙ্গ-দেশৰপৰাও কেইঘৰমান বামুণ অনােৱা হৈছিল। আৰু, কোঁচবংশী যুৱৰাজ চিলাৰায়ে আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰােতে, তেওঁৰে সৈতে বামুণ বেশেৰে ৰণ কৰা মানুহৰ ৮ আঁঠঘৰ সেই বেশেৰেই থাকি বামুণ হােৱাৰ বিবৃতি আছে (১)। সামবেদী ব্ৰাহ্মণৰ সংখ্যা অসমত নিচেই তাকৰ; ইয়াত কান্ব আৰু যজুর্বেদী ব্রাহ্মণৰ সংখ্যাহে সৰহ। যজন,যাজন, দান,অধ্যয়ন ইত্যাদিয়েই বামুণৰ ঘাই বৃত্তি।

 গোস্বামী বা গোঁসাই— যিবিলাক ধৰ্মপ্ৰচাৰকে দীক্ষা-মন্ত্ৰাদি দান কৰি শিষ্য প্ৰৱৰ্তায়, সিবিলাকক গােস্বামী বা গােসাঁই বােলা যায়। ইবিলাকৰ বৃত্তি অতি পুৰণি কালৰেপৰা অসমত চলি আহিছে। তথাপি, মহাৰজা ৰুদ্ৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনৰপৰা এইবিলাকৰ প্রতিপত্তি বাঢ়ি আহিল। অসমত ইবিলাকৰ সৰু-বৰ ভালেমান সত্ৰ আছে। সেই বিষয়ে পিচৰ একাধ্যাত বহলাই কোৱা হৈছে। গোঁসাই দুবিধ,কেৱলীয়া আৰু সংসাৰী।

 আহম বা আহােম— ইবিলাক অসমৰ ৰাজবংশী টাই জাতীয় মানুহ। আদিতে ইবিলাক ব্ৰহ্মদেশৰ অন্তৰ্গত ইৰাৱতী উপত্যকাৰ শ্যাম প্ৰদেশৰপৰা আহিছিল। তেতিয়া ইবিলাক ‘ফুৰালুং’ বা ‘মহাবিষ্ণু'পূজক বৈষ্ণৱধর্মী লোক আছিল। ইবিলাকৰ সবিশেষ বিৱৰণ যথাঠাইত বহলাই দিয়া হৈছে। জযধ্বজসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনত, ১৬৫৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰৰপৰা আহােম ৰজাসকলে শাক্ত হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে; আৰু মহাৰজা ৰূদ্ৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনৰপৰা আহােমসকলে বৈষ্ণৱ, শাক্ত আৰু শৈব্য তিনিও পন্থীয়া ধৰ্ম সংক্ৰান্ত বিষয়ত ভাগ-ভাগ হ’বলৈ ধৰে। উত্তম শ্ৰেণীৰ আহোমসকল অসমীয়া ক্ষত্রিয়ৰূপে গণনীয়।

 বৈশ্য— এই জাতি মানুহৰ বসতি অসমত আৰ্য্যবসতিৰ আৰম্ভণৰেপৰা আছে।উত্তৰ গুৱাহাটী আৰু বৰপেটাত এই জাতীয় অসমীয়া মানুহ অদ্যপি আছে। বর্তমান অৱস্থাৰ ফেৰত, সিবিলাকে আগৰ বাণিজ্য-ব্যৱসায় এৰি, এতিয়া খেতিপথাৰত ধৰিছে।

 মহন্ত অথবা মহাজন— মহাপুৰুষ ৺শঙ্কৰদেৱ আৰু ৺মাধৱদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ লগে লগে অসমত কায়স্থ শূদিৰ সকলৰ ভিতৰতো এবিধ ধৰ্ম্মপ্ৰচাৰকৰ সৃষ্টি হয়।ইবিলাকক মহন্ত বা মহাজন বোলা যায়। এই মহন্তসকলৰ সত্ৰ আৰু শিষ্য অসমত বহুত আছে।


(১) ৺কাশীনাথ তামুলিফুকনৰ "অসম বুৰঞ্জী,২৫ আৰু ৩৩ পৃষ্ঠা। [ ১৮ ]  কায়স্থ— ইবিলাক উত্তম শ্ৰেণীৰ শূদ্র। কায়স্থসকলে নিজে নাঙ্গল ধৰি কৃষি ব্যৱসায় নকৰে। ইবিলাক আদিতে ব্রাহ্মণৰ লগে লগেই অসমলৈ আহে। কিন্তু, কেইঘৰমান কায়স্থ পৃথকেও আহিছিল। স্বৰ্গদেৱ গদাধৰসিংহ আৰু স্বৰ্গদেৱ ৰূদ্ৰসিংহৰ দিনতাে কেইঘৰমান কায়স্থ অসমলৈ আহিছিল।

 গণক বা দৈৱজ্ঞ— এই জাতিৰ মানুহ বহুকালৰ আগৰেপৰা অসমত আছে।এইবিলাক বামুণৰ সদৃশ উপবীতধাৰী। বামুণৰ দৰেই ইবিলাকে সন্ধ্যা-পূজা আদি কৰে।জ্যোতিষ গণনাই গণক আৰু দৈৱসকলৰ ঘাই বৃত্তি।

 কলিতা— ইবিলাক অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণিকলীয়া আদিবাসী। অসমত কলিতাৰ ৰজা আছিল , নৰকাসুৰ, ভগদত্ত, বজ্ৰদত্ত প্রভৃতি ৰজাসকলক কলিতা ৰজাৰ আদি পুৰুষ বুলি ধৰা হৈছে। পিচত, ক্ষত্রিয় কুলৰপৰা নমাৰ কাৰণে, ইবিলাকক কলিতা(কুলকুপ্ত) বােলা হয়। বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা বুলি এইজাতৰ খেল আছে ,দুয়াে খেলৰ মানুহে নাঙ্গল ধৰি কৃষি কৰে।

 কেওঁট— এই জাতি মানুহ অসমত আদিৰেপৰা আছে। ভাটীৰ ফালে কেওঁটক কৈৱৰ্ত্ত নামে জনা যায়। তাত হালােৱা কৈৱৰ্ত্ত আৰু জালোৱা কৈৱৰ্ত্ত নামে এই জাতি দুখেল। হালোৱা খেলৰ ব্যৱসায় কৃষি আৰু জালোৱা খেলৰ মাছ ধৰা আৰু মাছ-বেচা বৃত্তি , অসমত শেহৰ খেলক নদীয়াল বা কৈৱৰ্ত্ত বােলা হয়। কেওঁট জাতি কলিতাৰ শাৰীৰপৰা অলপ নামনাচত গণনীয়।

 কোঁচ— ইবিলাক কামৰূপ জিলাৰ আদিবাসী ৰাজবংশী মানুহ। মেছ বা কছাৰীৰপৰা হিন্দু সংসৰ্গত এই জাতিৰ উৎপত্তি। ইবিলাক আজিকালি ভাল শূদিৰৰ লেখত উঠিছে,আৰু কেওঁট-কলিতাৰ নামনাচত গণনীয় হৈছে। সৰুকোঁচ আৰু বৰকোঁচ নামে এই জাতিৰ দুখেল আছে।

 চুটিয়া— ইবিলাক উজনি অসমৰ ৰাজবংশী মানুহ আৰু সৌমাৰৰ এজাতি আদি-বাসী। হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰপৰা ইবিলাক কোচ-কেওঁটৰ অলপ নামত গণনীয় হৈছে।হিন্দু-চুটিয়া, আহোম-চুটিয়া আৰু মিৰি-চুটিয়া নামে এইজাত মানুহৰ তিনি খেল আছে।মিৰি-চুটিয়াবিলাকৰ সৰহভাগ এতিয়াও পৰ্ব্বতীয়া জাতিৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰতে আছে।

 মুছলমান বা মৰীয়া— খ্রীঃ ১২০৪ চনত গৌৰদেশৰপৰা মহম্মদ ঘােৰীৰ ৰণুৱা হৈ ইবিলাক অসমলৈ আহে। ইবিলাক ইছলাম ধৰমী মানুহ। আকৌ, খ্ৰী: ১৫৩২ চনত মুছলমানে অসম আক্ৰমণ কৰোতে কিছুমান সৈন্য ইয়াত বন্দী হৈ ৰৈ যায়। সিবিলাকে পাচলৈ কাহ-পিতলৰ সজুলি গঢ়ি তাকে সলাই জীৱিকা আৰ্জ্জিবলৈ ধৰিলে। সিবিলাকেই মৰীয়া নামে অভিহিত হয়। সিবিলাকৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু ধৰ্ম মুছলমান সদৃশ।

 এইবিলাকত বাজেও মট, নাপিত, পটীয়া, কমাৰ, কুমাৰ, ধোবা, সুত, যুগী, শালৈ,কাটনী, কৈৱৰ্ত্ত, নদীয়াল,বৃত্তিয়াল, হাৰি,শুঁৰী, চঁড়াল প্ৰভৃতি জাতৰ মানুহৰ অসমত বসতি আছে। সিবিলাকৰ নিজ বৃত্তি অনুসৰি জাতৰ নাম হৈছে; কিন্তু আচাৰ-ব্যৱহাৰত সিবিলাকৰ কোনাে কোনাে জাতি ওপৰ খাপৰ শূদিৰ জাতিৰ লগত চামিল হৈছে।ইয়াৰ উপৰিও লালুং, কছাৰী, বৰাহী, মটক, খাম্‌তি, মিৰি, মিকিৰ, খাচী, গাৰো,অঁকা, ডফলা, নগা প্ৰভৃত্তি পৰ্ব্বতীয়া আদিজাতি অসমত পূৰ্ব্বৰে পৰা বাস কৰি আছে। [ ১৯ ]

অসমীয়া ভাষা

 অসমীয়া ভাষাৰ "অসমীয়া" নাম আধুনিক। বর্তমান অসমবাসীবিলাকৰ ভাষা বুলিহে আজিকালি এই ভাষাৰ নাম অসমীয়া ভাষা হৈছে। কিন্তু, আদিতে এই দেশৰ নাম “কামৰূপ"হে আছিল; গতিকে, অসমীয়া ভাষাৰ পৌৰাণিক নাম “কামৰূপীয়া ভাষা” বুলিলে হে যুক্তিৰ ওচৰ চাপে। তথাপি, এই ভাষাৰ ওপৰত অসমীয়া নামৰ অৱৰণ নিচেই উপৰুৱা বুলিব নােৱাৰি। কামৰূপৰ সৌমাৰ খণ্ডৰপৰা আৰম্ভ কৰি এই গােটই দেশত আহম বা আহােমসকলে অসীম প্রতাপেৰে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰাৰ পিচৰপৰা যেতিয়া সিবিলাকৰ নামানুসাৰে এই দেশৰ, অর্থাৎ সমগ্ৰ কামৰূপৰ নাম “অসম” হ'ল, তেতিয়াৰপৰাই এই দেশবাসীৰ ভাষাও ‘অসমীয়া ভাষা' নামে অভিহিত হ'ল।

 যদ্যপি "অসম" বা “আহম” বা “আহােম” শব্দৰপৰা অসম দেশৰ নাম হৈছে, তথাপি ‘অসমীয়া ভাষা’ ‘আহােম' ভাষা নহয়। আহােম ভাষা অসমীয়া ভাষাৰপৰা সম্পূর্ণ সুকীয়া, - আহােম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী আৰু ধৰ্ম্ম-পুথিবিলাকে এতিয়াও তাৰ প্রমাণ জিলিকাই ৰাখিছে। কিন্তু, দুখৰ কথা, আজিকালি আহােম ভাষা জনা মানুহৰ অভাৱত সেই অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ বুৰঞ্জীবিলাক আন্ধাৰতে ভেঁকুৰিছে! আহােম ৰাজবংশী মানুহৰ সংখ্যা নিচেই তাকৰ আছিল, গতিকে সিবিলাকে ৰাজ্যশাসনৰ সুচলাৰ্থে ৰাজকীয় কাৰ্য্যাদিত ৰজাৰ ভাষা নলগাই প্ৰজাৰ ভাষাকে ৰাজভাষা কৰিছিল, বুৰঞ্জী আৰু ধৰ্ম- পুথিত মাথােন আহােম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ ৰখা হৈছিল।

 অসমীয়া ভাষা অতি পুৰাতনীয়া ভাষা। ইয়াৰ মূল সংস্কৃতৰপৰা ওলোৱা প্ৰাকৃত ভাষা। কামৰূপত আৰ্যবসতি স্থাপিত হােৱা দিনৰেপৰা অসমীয়া ভাষাৰ সৃষ্টি হােৱা বুলি ধৰিব লাগে। অতি পুৰণি কালত গােটেই আৰ্য্যাবৰ্ত্তত সংস্কৃতৰপৰা ওলোৱা প্ৰাকৃত ভাষা চলিছিল, পাচত সেই ভাষাৰপৰা হিন্দীকে আদি কৰি ভালেমান ভাৰতীয় ভাষাৰ সৃষ্টি হয়; পুৰণি অসমীয়া ভাষাও তাৰে এটা ঠাল-বিশেষ। কালক্ৰমত হিন্দী, কাশ্মীৰী, ব্ৰজাৱলী, অসমীয়া আৰু অসমৰ আদিবাসীবিলাকৰ ভাষাৰ শব্দৰ সৈতে মিহলি হৈ অসমীয়া ভাষাই বর্তমান গঢ় লৈছে। তখাপি, এতিয়াও ইয়াত শতকৰা ৬৩ টাকৈ সংস্কৃতমূলক শব্দ ৰৈছে। অসমীয়া ভাষাত থকা সংস্কৃত শব্দ হিন্দী আৰু কাশ্মীৰী ভাষাৰ সংস্কৃত শব্দৰ লগত বেচি মিলে, আৰু বঙ্গভাষাৰ জন্মৰ বহুকালৰ পূৰ্ব্বেই অসমীয়া ভাষাৰ শব্দৰ সৃষ্টি হয়। ভাষাৰ ভিতৰুৱা মিল থকাৰ উপৰিও, বুৰঞ্জী লিখাৰ ৰীতিত অসম আৰু কাশ্মীৰৰ বাহ্যিক মিলো অধিক। সেইপাকত অসমৰ আৰ্য্যবসতি পঞ্জাৱৰে সৈতে সমসাময়িক বুলিব পাৰি। আৰু সেই সম্পৰ্কত ভাৰতবৰ্যৰ চেঞ্চচ্ কমিচনাৰ আৰু ভাষাবিদ পণ্ডিত মিষ্টাৰ বৰ্ণৰ (Mr. Burn) অনুমান মতে, ভাৰতবৰ্ষলৈ অহা ঠালৰ আৰ্য্যজাতিৰ মানুহ দুভাগ হৈ পছিমচুকে খাইবাৰ দুৱাৰ আৰু পূবচুকে পাটকাই দুৱাৰেদি একে সময়তে ভাৰতবৰ্যত সোমোৱাটো যুক্তিযুক্ত যেন লাগে। তেনেহ'লে, অসমত আৰ্ষ্য[ ২০ ] বসতি নিচেই আদিৰেপৰা আছে, আৰু অসমীয়া ভাষাও কাশ্মীৰী, গুজৰাটী, হিন্দী প্রভৃতি ভাষাৰে সৈতে সমান বয়সীয়া ভাষা। বঙ্গলাতকৈ অসমীয়া ভাষা বহুকালৰ পুৰণি।

 অসমীয়া ভাষাৰ জীৱনকাল ঘাইকৈ তিনি ছােৱাত ভগাব পাৰি;-যেনে,(১) নিচেই আদিৰেপৰা ৺শঙ্কৰদেৱৰ দিনলৈকে; (২) ৺শঙ্কৰদেৱৰ পিচৰপৰা বৃটিছ গৱৰ্ণমেণ্টৰ আগমনলৈকে; (৩) বৃটিচ শাসনৰ আৰম্ভণৰপৰা বৰ্তমানলৈকে। আদিছােৱাৰ বিষয়ে বহুল বর্ণনা পাবলৈ টান। সেই কালৰ লিখিত বর্ণনাও বিৰল। তথাপি, সেইছােৱাত পুৰণি কামৰূপত এই ভাষাৰ যে বিশেষ প্রতিপত্তি আছিল, তাত সন্দেহ নাই। মাজছোৱাক অসমীয়া ভাষাৰ বৰ উন্নত অৱস্থা বুলিব লাগে। সেই সময়ত ক্ষণজন্মা মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱ, মাধৱদেৱ আৰু কবিবৰ অনন্ত কন্দলি, পুৰুষােত্তম ঠাকুৰ, ৰাম সৰস্বতী প্ৰমুখ্যে কেইজনাে লিখাৰ প্ৰভাৱত অসমীয়া ভাষাৰ আশাতীত শ্ৰী-বৃদ্ধি হয়।স্বৰূপত, দ্বিতীয় ছােৱাতহে অসমীয়া ভাষাই ধাৰাবাহিক বৈয়াকৰণ গঠনৰে সৈতে প্রকৃত জীৱন লাভ কৰে। তৃতীয় বা শেহছােৱাৰ আদিগত অশেষ বাধা-বিঘিনি সহিব লগা হােৱাত, অসমীয়া ভাষাই ভালকৈ গা কৰিব পৰা নাই। বৃটিচ শাসন আৰম্ভ হ’লত, খ্ৰী: ১৮২৬ চনৰ পৰা ১৮৩৬ চনলৈকে অসমীয়া ভাষা অসমৰ আদালত আৰু পঢ়াশালিবিলাকত চলিছিল। এনেতে, আচম্বিতে অসমত অসমীয়া ভাষাৰ সলনি বঙ্গালী ভাষা আদালতত আৰু পঢ়াশালিত প্ৰচলিত হয়। ৰজাঘৰত অনাদৃত হৈ, অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰী বাঢ়িব নােৱাৰি সেই খিনিহে ঠিহিৰা মাৰি ৰয় (১)। পিচে, ৺আনন্দৰাম ঢেঁকিয়াল ফুকন,হেম বৰুৱা, গুণাভিৰাম বৰুৱা প্রভৃতি অসমৰ সুসন্তানসকল আৰু পৰােপকাৰী পাদ্ৰিসকলৰ (২) অহােপুৰুষাৰ্থৰ অব্যৰ্থ ফলস্বৰূপে, সেই কালৰ বঙ্গ আৰু অসম দেশৰ দুৱলীয়া লাট চাব জৰ্জ্জ কেম্বেল চাহাব বাহাদুৰে খ্ৰী: ১৮৭৩ চনৰপৰা অসমীয়া ভাষাক আকৌ অসমৰ আদালত আৰু পঢ়াশালিবিলাকত ঠাই দিয়ে। সেই অনুগ্ৰহৰ বলতে অসমীয়া ভাষা পুনঃ ঠন ধৰি উঠিল আৰু অসমৰ আদালত আৰু পঢ়াশালিত পুনঃ প্ৰচলিত হল। ভূতপূর্ব দুৱলীয়া লাট চাব ৰেম্‌ফিল্ড ফুলাৰ চাৰ বাহাদুৰৰ অনুগ্ৰহৰ ফলত, ১৯০৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা অসমীয়া ভাষাই কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজতাে ঠাই পায়; এভিয়া বি এফ-এ, বি এ, আৰু এম-এ মহলালৈকে পাঠ্য মনােনীত হৈছে।বিশেষ, ১৮৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা ৰাজ-অনুগ্ৰহত আৰু অসমীয়া সাহিত্য-সেৱকসকলৰ সেৱা-শুশ্ৰুষাৰ বলত অসমীয়া ভাষা ক্ৰমাৎ টনকিয়াল হৈ উঠিছে। এইখিনিতে ৰজা ঘৰৰ শলাগ লৈ কব লাগে যে সাহিত্যানুৰাগী গৱৰ্ণমেণ্টে অনুগ্ৰহ কৰি, ১৯০৯ চনত, অসমীয়া সাহিত্যৰ উন্নতিকল্পে, এই পুথিৰ লেখকক সাহিত্যিক পেঞ্চন এটি দান কৰাত ,"অসমীয়া ভাষা বঙ্গলাৰ অপভ্ৰংশ" বোলা বাদ-প্ৰতিবাদৰ অন্ত পৰি, ইয়াৰ উন্নতিত আহুকাল লগােৱা এটা ডাঙৰ অপায় খণ্ডিল। তদুপৰি, অসমীয়া ভাষাৰ বৰভেঁটি স্বৰূপ ৺হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা প্ৰণীত "হেমকোষ" অভিধানখন গৱৰ্ণমেন্টে প্ৰচাৰ কৰি দিয়াত, আজিকালিৰ ন-লিখাৰু বিলাকৰ আখৰ-জোঁটনিৰ বেমেজালি গুচিছে। "হেমকোষ"ৰ পাতনিত দিয়া


(১) ’তেতিয়া স্কুলত বঙ্গালী, কাছাৰীত বঙ্গালী, ডেকাৰ আলাপত বঙ্গালী; চিঠিতো বঙ্গালী ভাষা হে চলিছিল৷“-হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা৷

(২) পাদ্ৰি সকলৰ অসমীয়া অভিধান ভাগ এটি অভগণ কীৰ্ত্তিচিন্‌। [ ২১ ] প্ৰকৰণ প্ৰচাৰ হোৱাৰ আগলৈকে অসমীয়া ভাষাৰ আখৰ-জোঁটনি আৰু বৰ্ণবিন্যাস পথাৰৰ মাজৰ জোপাৰ নিচিনা হৈ আছিল। এতিয়া, সকলো অসমীয়াই একেটা বাট ধৰি, মাতৃ ভাষাৰ উন্নতিৰ চেষ্টাত ধৰা দেখি আনন্দ লগা হৈছে। বৰ আনন্দৰ কথা যে, অসমীয়া সাহিত্য চৰ্চা বাঢ়ি অহাৰ লগে লগে তাৰ প্ৰতি উঠি-অহা সাহিত্যিকসকলৰ আসক্তি বাঢ়িব লাগিছে। তাৰ ফলস্বৰূপে, ৰায়বাহাদুৰ ৰাধাকান্ত সন্দিকৈৰ অৰ্থসহানু-ভূতিৰ বলত, তেওঁৰ প্ৰাণপ্ৰতিম পুত্ৰ ৺চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈৰ নামে আৰু এখন ডাঙৰ অসমীয়া অভিধান অসম-সাহিত্য-সভাৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰিত হৈছে। এই “চন্দ্ৰকান্ত- অভিধান" পোহৰলৈ ওলোৱাত অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্য ভঁৰালত এটা বহুমূলীয়া সম্পদ বাঢ়িল।

 পৌৰাণিক আৰু আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি সংগ্ৰহ কৰি, প্ৰত্নতত্ত্ববিদ পণ্ডিত হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীয়ে “অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি' নামে যি এখন প্ৰকাণ্ড গ্ৰন্থ যুগুত কৰিছিল, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয় কৰ্তৃপক্ষই তাক হোৱা-ছোৱাকৈ ছপাই প্ৰচাৰ কৰাত, সেই ‘চানেকি'য়ে অসমীয়া ভাষাৰ স্বতন্তৰীয়া অস্তিত্বৰ বিশিষ্ট চিনাকি দিছে, যদ্যপি ইয়াত খ্ৰীঃ উনবিংশ শতিকাৰ সামৰণলৈকে বাটকটীয়া শ্ৰেণীৰ সাহিত্যিকৰ লিখিত চানেকিয়েহে ঠাই পাইছে। অসমৰ বৰ দুৰ্ভাগ্য যে, এই অমূল্য গ্ৰন্থ বৰ্তমানলৈকে সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নৌপাওঁতেই, ১৮৫০শকৰ ২৯ বহাগত, মুঠেই ৫৬ বছৰ বয়সত, গ্ৰন্থকাৰৰ অকালতে লোকান্তৰ ঘটিল। ১৮৮০ খ্ৰীষ্টাৰপৰা ১৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে অসমীয়া ভাষাৰ উন্নতিৰ বাটকটীয়া আৰু আগৰণুৱা সেৱকদলে বহু প্ৰবন্ধে আৰু অহোপুৰুষাৰ্থেৰে ইয়াক বঙ্গলা ভাষাৰ অপভ্ৰংশ বোলাবলৈ যত্ন কৰা দলক জিনি সুগম বাট লগাই দিয়াৰ ফলত, আৰু উঠি অহা অসমীয়া সাহিত্যিক অহোপুৰুষাৰ্থত অসমীয়া সাহিত্যৰ ক্ৰমোন্নতি দেখি বৰ ৰং লগা হৈছে। ১৯১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৬ ডিচেম্বৰত শিৱসাগৰত সদৌ অসমীয়া নবীন আৰু প্ৰবীণ সাহিত্যিকসকল উদ্যমত, এই বুৰঞ্জী- লেখকৰ সভাপতিত্বত, যি "অসম-সাহিত্যিক-সম্মিলনী” পোনপ্ৰথম প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল, সেই সন্মিলনীয়ে এই ক্ৰমোন্নতিত খৰতৰ গতি ধৰাব লাগিছে। তাৰপৰা বছৰচেৰেকৰ পিচত, “চন্দ্ৰকান্ত অভিধান”-গ্ৰন্থৰ,জন্মদাতা, উদাৰতা ৰায়বাহাদুৰ ৰাধাকান্ত সন্দিকৈ ভাঙৰীয়াৰ প্ৰচুৰ আৰ্থিক দানেৰে, যোৰহাট নগৰৰ বক্ষঃস্থলত, “চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈ হল" নামে ‘অসম সাহিত্য-সভাৰ" এটি বিতোপন সাহিত্য-মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠিত হোৱাত, অসমীয়া সাহিত্যৰ উন্নতি আলোচনাৰ ভেঁটি দৃঢ় হৈছে। তদুপৰি, বুৰঞ্জীমূলক পুৰণি সাহিত্য-সভাৰ উদ্ধাৰৰ সুচলাৰ্থে গুৱাহাটী চহৰৰৰ বক্ষঃস্থলত সেই একেজন দাতায়ে তেখেতৰ প্ৰিয়তমা ভাৰ্য্যা শ্ৰীযুতানাৰায়ণী দেৱীৰ নামেৰে উছৰ্গি "নাৰায়ণী সন্দিকৈয়িনী বুৰঞ্জী মন্দিৰ" ("Narayani Handique Historical Institute") • এটি সজাই দিয়াত, অসমীয়া জাতীয় সাহিত্যৰ উন্নতি-পথ আৰু সুগম হৈছে।


 Bulletin No 3, compiled by Rai Bahadur S.K. Bhuyan, M.A.B.L, Honorary Provincial Director, D.H.A.S, Assam. [ ২২ ]

দ্বিতীয় খণ্ড

আধ্যা-১

দানৱ, কিৰাত আৰু অসুৰবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব

 মহীৰঙ্গ দানৱ-কামৰূপত পােন প্রথমে মহীৰঙ্গ দানৱ খ্রীঃ পূঃ ১৭০০ চনত ৰজা হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ সবিশেষ বিৱৰণ পাবলৈ টান। কালিকাপুৰাণ আৰু যােগিনীতন্ত্রত মহীৰঙ্গ আৰু তেওঁৰ বংশী ৰজাৰ নাম মাথোন পোৱা যায়। মহীৰঙ্গৰ মৃত্যুৰ পিচত, তেওঁৰ পুতেক হতকাসুৰ পিতাকৰ ৰাজ্যত ৰজা হয় ; আৰু তেওঁৰ লােকান্তৰৰ পিচত, সম্বৰাসুৰ আৰু ৰত্নাসুৰ নামে ৰজাই কামৰূপত অলপকাল ৰাজত্ব কৰে।

 ঘটক কিৰাত-মহীৰঙ্গ দানৱৰ বংশ লোপ হােৱাৰ পিচত, ঘটক কিৰাত নামে এজন কিৰাতবংশী ৰজা কামৰূপত খ্রীঃপূঃ ১৬০০ চনত প্রখ্যাত হৈ উঠিছিল। সেই বংশৰ ৰজাই অলপকাল প্ৰৱল প্রতাপেৰে ৰাজত্ব কৰাৰ পিচত, নৰকাসুৰ নামে এজন অসুৰবংশী ৰজাই কিৰাতবংশী শেষজনা ৰজাক বধ কৰি নিজে কামৰূপ ৰাজ্যৰ অধিপতি হয়।

 নৰকাসুৰ:-কিৰাতবংশী ৰজাবিলাক পিচলৈ বৰ মদাহী, মাংস-লােভী আৰু অত্যাচাৰী হৈ উঠিছিল। সেই অত্যাচাৰ অসহনীয় হােৱাত, কামৰূপৰ প্ৰজাই এজন বৈষ্ণৱ ৰজা পাবলৈ কামনা কৰে। তাৰ ফলস্বৰূপে, বিদেহ বা উত্তৰ-বিহাৰৰপৰা নৰকাসুৰ নামে এজন বৈষ্ণৱ বীৰপুৰুষ আহি, খ্ৰী: পূঃ ১৫০০ চনৰ আদি ছােৱাত কামৰূপত ৰজা হয়; তেওঁ কিৰাতবংশী ৰজাক যুদ্ধত ঘটাই সেই বংশ নিৰ্মূল কৰিলে। তাৰ- পিচত, নৰকাসুৰে প্ৰাগজ্যোতিষপুৰত *(বর্তমান গুৱাহাটী) ৰাজধানী পাতিলে, আৰু কামৰূপ ৰাজ্য কৰতােৱা নৈৰপৰা দিকৰাই নৈলৈকে বিস্তাৰ কৰিলে। তেওঁ সেই ৰাজ্য বঢ়োৱাৰ সময়ত বিদৰ্ভ বা কুণ্ডিলৰ* ৰজাৰ সৈতে মিতিৰ পাতি, তেওঁৰ মায়া নামে কন্যাক বিয়া কৰায়। এইদৰে বহুকাল প্ৰৱল প্রতাপেৰে ৰাজত্ব কৰাৰ পিচত, নিজৰ মহতালিৰ দোষত, তেওঁ ক্ৰমাৎ নিস্তেজ হ’বলৈ ধৰে। এনে ছেগতে, দ্বাৰকেশ্বৰ শ্ৰীকৃষ্ণই, নৰকাসুৰৰ আচৰণত কুপিত হৈ, খ্ৰী: পূঃ ১৫০০ চনৰ মাজছােৱাত তেওঁৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰেহি।যুদ্ধত নৰকাসুৰক বধ কৰি, এই অদিতিৰ কাণৰ ফঁৰিয়া আৰু নৰকৰ ৰক্ষিত ভালেমান গােপিনীক উদ্ধাৰ কৰি, অনেক হাতী-ঘোঁৰা লুটি লৈ, নিজৰ ৰাজ্য দ্বাৰকালৈ উলটি যায়। গুৱাহাটীৰ ওচৰত নৰকাসুৰ আৰু অশ্বক্রান্ত নামৰ দুটা টিলাই নৰকাসুৰ আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাজত হােৱা যুদ্ধ-বিগ্ৰহৰ চিন এতিয়াও মাৰ নােযোৱাকৈ ৰাখিছে। _____________________________________________________________________________________

  • 'প্ৰাগ্‌' অৰ্থত পূব, আৰু 'জ্যোতিষ' অৰ্থত নক্ষত্ৰ বুজায়।এতেকে 'প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ' অৰ্থত পূবদেশীয় জ্যোতিষ-শাস্ত্ৰ সমালোচনাৰ প্ৰখ্যাত স্থান।
  • এতিয়া শদিয়া অঞ্চল।'কুণ্ডিলপানী' নামে এখন সৰু নৈয়ে অদ্যপি সেই পুৰণি ৰাজ্যৰ পৌৰাণিক নাম জীয়াই ৰাখিছে। [ ২৩ ]  ভগদত্ত—নৰকাসুৰৰ মৃত্যুৰ পিচত,ভগদত্ত আৰু বজ্ৰদত্ত নামে তেওঁৰ দুটি পুত্ৰ ৰৈ যায়। ইবিলাক দুজনৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ ভগদত্তক শ্ৰীকৃষ্ণই খ্ৰী: পূ: ১৫০০ চনৰ মাজ-ছোৱাত, পিতৃৰ ৰাজ্যত ৰজা পাতি থৈ, দ্বাৰকালৈ প্ৰস্থান কৰে। ভগদত্ত নিজৰ পৰাক্ৰম আৰু বিদ্যা-বুদ্ধিৰ গুণত এজন প্ৰখ্যাত ৰজা আছিল। কৌৰৱ-পাণ্ডৱৰ শেহ যুদ্ধত ভগদত্তই এক অক্ষৌহিনী সৈন্য লগত লৈ, কুৰুক্ষেত্ৰত দুৰ্য্যোধন ৰজাক সহায় কৰিছিলগৈ, আৰু তাতে তেওঁ ৰণত পৰে। ভগদত্তৰ বিক্ৰমৰ কথা মহাভাৰত দ্ৰোণ-পৰ্বত বহলাই বৰ্ণোৱা আছে। তাৰ আগেয়ে, তৃতীয় পাণ্ডৱ অৰ্জ্জুনে ভগদত্তক যুদ্ধত ঘটাই কৰতলীয়া কৰিছিল বুলিও সভা-পৰ্বত উনুকিওৱা আছে।

 বজ্ৰদত্ত—ভগদত্তৰ মৃত্যুৰ পিচত, ভায়েক বজ্ৰদত্ত ৰজা হয়। তেওঁ এজন বৰ বাহুবলী আৰু প্ৰৱল প্ৰতাপী ৰজা আছিল। তেওঁৰ পিচত, তেওঁৰ পুতেক বজ্ৰপাণি ৰজা হয়। বজ্ৰপাণিৰ পিচত, তেওঁৰ বংশৰ ৯ জন ৰজাই এই কামৰূপত ৰাজত্ব কৰে। এই ৯ জনৰ ভিতৰত প্ৰলভ নামে এজন ৰজা বৰ প্ৰতাপী আৰু প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল। সেই বংশৰ শেহৰজা সুবাহুৱে নৰকাসুৰৰপৰা ১৯ পুৰুষৰ অন্তৰত জন্ম লয়, আৰু তেওঁ বিখ্যাত বিক্ৰমাদিত্য ৰজাৰ সমনীয়া ৰজা আছিল। তেওঁ অলপকাল সুখ্যাতিৰে সৈতে ৰাজ কৰাৰ পিচত, বৈৰাগ্য ভাৱত তন্ময় হৈ, পুতেক সুপৰুৱাৰ হাতত ৰাজ্যভাৰ গতাই দি, নিজে তপস্যাৰ নিমিত্তে হিমালয় পৰ্বতৰ নিজান গুহাত ঠাই ললেগৈ।

 হৰ্ষবৰ্ম্মা—নৰকৰপৰা ২১ একৈশ পুৰুষৰ অন্তৰত,খ্ৰী: অষ্টম শতাবীৰ আগছোৱাত, হৰ্ষবৰ্ম্মাদেৱ কামৰূপৰ ৰজা হয়। তেওঁ মগধ, কোশল, উড়িষ্যা, কলিঙ্গ আমি দেশ জয় কৰি, কামৰূপ সাম্ৰাজ্য পূবে পৰশুৰাম কুণ্ডৰপৰা পছিমে অযোধ্য্যালৈকে, উত্তৰে হিমালয়ৰ পাদপ্ৰদেশৰপৰা দক্ষিণে বঙ্গোপসাগৰলৈকে বিস্তৃত কৰিছিল। ৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত, মগধত বাহৰ পাতি থাকোতে, হৰ্ষবৰ্মাদেৱক কনৌজৰ যশোবৰ্ম্মনে আক্ৰমণ কৰি বধ কৰে।★ হৰ্ষবৰ্ম্মাৰ পিচৰ ৯ জন ৰজাৰ ভিতৰত প্ৰলভ আৰু সুবাহুত বাজেও, এই কেইজন ৰজাৰ নাম আৰু সংক্ষেপ বিৱৰণ পোৱা যায়;-যেনে, সালস্তম্ভ, পালকবিজয়, দুৰ্জ্জয়, বনমালদেৱ, বীৰবাহু, বলবৰ্ম্মদেৱ। ইয়াৰ ভিতৰত কেইজনমানৰ ৰূপ, গুণ, চৰিত্ৰ আৰু ক্ষমতাৰ বিষয়েও অলপ আভাস পোৱা যায়।†

 সালস্তম্ভ—খ্ৰীঃ অষ্টম শতিকাত,অবতীবৰ্ম্মা নামে ৰজাক ৰণত বধ কৰি, নৰকাসুৰৰ বংশৰ সালস্তম্ভ কোঁৱৰে কামৰূপৰ ৰাজপাট লাভ কৰে। তেওঁ ৰজা হৈয়েই প্ৰাগ্‌জ্যোতিষপুৰৰপৰা ৰাজধানী তুলি নি, শোণিতপুৰত পাতি, তাৰ নাম হাটকেশ্বৰপুৰ ৰাখি, তাত সোণখটোৱা লিঙ্গৰে সৈতে এটি শিৱ-মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

 হৰ্জ্জৰবৰ্ম্মা—খ্ৰীঃ ৮২০ চনৰপৰা ৮৩৫ চনলৈকে হাটকেশ্বৰপুৰৰ ৰাজপাট খায়। এওঁ বৰ বিদ্যোৎসাহী ৰজা আছিল। এওঁৰ সভাপতি কুমাৰিল ভট্ট এজন অগাধ পণ্ডিত আছিল।হৰ্জ্জৰ বৰ্ম্মাই কৰোৱা ভালেমান মহৎ কাৰ্যৰ ভিতৰত,তেজপুৰৰ


 ★এই বংশৰ প্ৰখ্যাত ৰজা বলবৰ্ম্মদেৱৰ প্ৰদত্ত এখন হাতীমূৰীয়া তামৰ ফলি সেইকালৰ কামৰূপ নিবাসী (অস্পষ্ট) ভট্ট নামে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানৰ নিদৰ্শন স্বৰূপে দিয়া হৈছিল। বছৰ দুই দহেকৰ আগত নগাওঁ নগৰত এটি পুৰাতন নাদ সংস্কাৰ কৰোতে এই ফলি পোৱা যায়।

 †ইবিলাক নৰকাসুৰৰ বংশধৰ। যদ্যপি শিক্ষা, জ্ঞান আৰু ধৰ্ম্মৰ প্ৰভাৱত ইবিলাক (অস্পষ্ট) এহাতে (অস্পষ্ট) উন্নত হৈ উঠিছিল, আনহাতে বল-বীৰ্য্য-পৰাক্ৰমত তেওঁতকৈ হীনতৰ হৈ পৰিছিল। [ ২৪ ] ‘হজৰা পুখুৰী'য়ে আজিও তাৰ চিন জিলিকাই ৰাখিছে। তেওঁৰ পিচত, তেওঁৰ পুতেক বনমালদেৱ ৰজা হয়।

 বনমালদেৱ-এওঁ এখন শিৱভক্ত আছিল। বনমালদেৱৰ বুকু বৰ বহল, ককাল কৃশ , কণ্ঠদেশ পুষ্ট, বাহুযুগল স্তম্ভাকৃতি আৰু অস্ত্ৰৰ দৰে দীঘল আছিল। এওঁ স্বভাৱতো এজন আদর্শ পুৰুষ আছিল। এওঁ কেতিয়াও ক্রোধ নকৰিছিল, পাতলভাৱে নাহাঁহিছিল, নীচ লােকৰ কথা নুশুনিছিল, কাৰো অহিত নিচিন্তিছিল। এওঁ নিজৰ ৰাজ্যত ভালেমান বিলাস-ঘৰ সজাইছিল। বাস্তৱতে, বনমালদেৱ বৰ ধাৰ্মিক পুৰুষ আছিল। বৃদ্ধ বয়সত তেওঁ পুতেক জয়মালদেৱক ৰজা পাতি, নিজে শাস্ত্ৰমতে আহাৰ-নিদ্ৰা পৰিত্যাগ কৰি, উমানন্দ মন্দিৰত তপস্যা কৰি থাকোতে তাতে জীৱনশীল সামৰি স্বৰ্গী হয়।

 বীৰবাহু-এওঁ বনমালদেৱৰ নাতি। এওঁ পিতামহৰ দৰে বৰ ধাৰ্মিক ৰজা আছিল।এওঁ সংসাৰ অসাৰ আৰু পুৰুষৰ জীৱন ‘জলবিম্ব’ৰ নিচিনা অস্থায়ী ভাবি, মানৱৰ শেষ কৰ্ত্তব্য কি তাকে চিন্তা কৰিছিল।সদৌশেহত, শুভদিনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰৰ যথাবিধি ৰাজ্যভাৰ গতাই দি, নিজে ধর্মচিন্তাত মগ্ন হয়।

 বলবৰ্ম্মদেৱ- বনমালদেৱৰ নাতি ৰীৰবাহু ৰজাৰ ঔৰসত তেওঁৰ অম্বা নামে মহিষীৰ গর্ভভ বলবৰ্ম্মদেৱ ৰজাৰ জন্ম হয়। তেওঁ যেনে শ্ৰীমন্ত আৰু ধনৱন্ত, তেনে গুণৱন্ত আৰু বলৱন্ত পুৰুষ আছিল; তেওঁ নিজ বাহুবলেৰে পিতৃৰাজ্যৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰি প্রখ্যাত হৈ উঠি-ছিল।খ্ৰী: দশম শতাব্দীত এইজনা ৰজা সুপ্রখ্যাত হৈ জিলিকি ছিল।

আধ্যা-২

বিবিধ বংশৰ ৰজা

 ভীষ্মক ৰজা :-কামৰূপত কিৰাতবংশী বজাই ৰাজত্ব কৰাৰ সময়তে সৌমাৰৰ অতি পূব ভাগত কুণ্ডিন্‌ বা বিদৰ্ভ (১) ৰাজ্যত, পূঃ ১৫০০ চনত, ভীষ্মক (২) নামে এজন সুপ্রখ্যাত চুটিয়াবংশী ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। এতিয়াৰ শদিয়া অঞ্চল আৰু তাৰ আশে-পাশে বিস্তৃতভাৱে এই ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। কুণ্ডিল্য বা কুণ্ডিন্‌ নগৰ ৰ্ভীষ্মক ৰজাৰ ৰাজধানী আছিল। বর্তমান শদিয়া অঞ্চলৰ পূব দাঁতিয়েদি এতিয়াও কুণ্ডিন্‌পানী বুলি এখনি সৰু নৈয়ে তাৰ চিনাকি দিছে। ভীষ্মক ৰজাৰ ৰুক্মবীৰ প্ৰমুখ্যে পাঁচজন পুত্ৰ আৰু ৰুক্মিণী নামে এটি পৰম ৰূপৱতী কন্যা আছিল।ৰুক্মিণীৰ ৰূপ লাৱণ্যৰ কথা শুনি দ্বাৰকেশ্বৰ শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁক বিয়া কৰাবলৈ প্ৰস্তাৱ কৰে।কিন্তু ভীষ্মক ৰজাৰ পুত্ৰ ৰুক্মবীৰে


(১)আধুনিক লেখক কোনো কোনোৰ মতে তেতিয়াৰ এই বিদৰ্ভ এতিয়াৰ বেহাৰ প্ৰদেশ। কিন্তু বেহাৰত কুণ্ডিল্‌পানী নামৰ নৈ নাই, শদিয়াতহে আছে।আনহাতে এই নৈৰ নামানুষাৰেই বিদৰ্ভ নগৰৰ আন এটা নাম কুণ্ডিল্য; আৰু 'কুণ্ডিল্য চহৰ বা 'কুণ্ডিল্‌ নগৰ্‌ ৰুক্মিণী-কাহিনীত চিৰযুগমীয়া।এতেকে শদিয়াতহে যে বিদৰ্ভ নগৰ সেইটো ঠাৱৰ।দ্বাৰকেশ্বৰ কৃষ্ণ অসমৰহে আচল জোঁৱাই , অন্য দেশৰ নহয়।

(২)কোনো কোনোৰ মতে ভীষ্মক ভোজবংশীয় ৰজা;-শ্ৰীকৃষ্ণৰ কুটুম্ব।কিন্তু আধুনিক প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰমতে ভীষ্মক চুটিয়াবংশী ৰজাহে।চুটিয়া ৰজাৰ বুৰঞ্জীৰ আগত তেওঁৰ নাম সংলগ্ন হৈছে।

[ ২৫ ]
 

উত্তৰ-পছিমাঞ্চলৰ চেদী ৰাজ্যৰ ৰজা শিশুপালৰে সৈতেহে ৰুক্মিণীৰ বিয়া পাতিবলৈ মনস্থ কৰিছিল। শ্ৰীকৃষ্ণই ৰুক্মিণীৰ পক্ষৰপৰা তাৰ সম্ভেদ গুপ্তভাৱে পাই,দ্বাৰকাৰপৰা সসৈন্যে আহি, বলেৰে ৰুক্মিণীক হৰণ (১) কৰি, গান্ধৰ্ব্ব প্ৰথামতে কুণ্ডিন্‌ নগৰতে চন্দনগিৰিৰ নামনিত বিয়া কৰায়। এই কথা লৈ, তাতে ৰুক্মবীৰ আৰু তেওঁৰ মিত্ৰ-ৰজাসকলৰ লগতৰ এখন ঘোৰতৰ যুদ্ধ হয়। যুদ্ধত শ্ৰীকৃষ্ণই জয়লাভ কৰি, ৰুক্মিণীক লৈ,দ্বাৰকালৈ প্ৰস্থান কৰিলে। কক্সিণীয়েই শ্ৰীকৃষ্ণৰ ঘাই বিবাহিতা প্ৰথমা পত্নী (২) আছিল। বলেৰে হৰণ কৰি পত্নী গ্ৰহণ কৰাটো সেই কালত বৰ গৌৰৱৰ প্ৰথা আছিল।

 বাণ-ৰজা- কামৰূপৰ শোণিতপুৰত, দৈত্যবংশী হিৰণ্যকশিপুৰ পৰিণাতি সুপ্ৰখ্যাত বলি ৰজাই, খ্ৰীঃ পূঃ ১৫০০ চনত, ৰাজত্ব কৰিছিল। বলি ৰজাৰ মৃত্যুৰ পিচত, সেই শতাব্দীৰ শেহছোৱাত, তেওঁৰ পুত্ৰ বাণ-ৰজা ৰাজপাটত উঠে।

বাণ ৰজাৰ বংশাৱলী:

কশ্যপ
|
হিৰণ্যকশিপু
|
প্ৰহ্লাদ
|
বিৰোচন
|
বলি
|
বাণ
|
ইন্দ্ৰদমন
|
ভলুকা

ইন্দ্ৰদমন প্ৰমুখ্যে বহু পুত্ৰ আৰু উষা নামেৰে এটি বৰ ৰূপৱতী কন্যা আছিল। বাণ-নৰপতিয়ে নিজ নগৰৰপৰা (৩) কুৰি ক্ৰোশৰ আঁতৰত 'উষা-নগৰ' নামেৰে এখনি সুন্দৰ নগৰ অগ্নিগড়েৰে সুৰক্ষিতকৈ পাতি তাতে উষাদেৱীক পৰম যত্নেৰে ৰাখিছিল। এতিয়াৰ তেজপুৰেই সেই নগৰ। আৰু এতিয়া য'ত কাছাৰি-ঘৰ বহিছে, সেয়ে উষাদেৱীৰ অন্তঃপুৰৰ ভেঁটি আছিল। বাণ-নৰপতিৰ নিজ নগৰ


(১) ৺শঙ্কৰদেৱৰ "ৰুক্মিণী-হৰণ" অসমীয়া নাটৰ এয়ে মুলভেঁটি।

(২)হৰিবংশ আৰু পুৰাণমতে শ্ৰীকৃষ্ণৰ ৮ আঠ্‌ গৰাকী ভাৰ্য্যা আছিল; যেনে ৰুক্মিণী, জাম্বৱতী, সত্যভামা, মিত্ৰবিন্দা,কালিন্দী, ভদ্ৰা, নগ্নজিতী আৰু লক্ষণা।কোনো কোনো আধুনিক সমালোচকৰ মতে কৃষ্ণভাৰ্য্যা মুঠেই এগৰাকী- ৰুক্মিণীহে।

(৩) বানৰজাৰ কাৰেং থকা সেই নগৰৰ নাম ভালুকপুং।তাৰপৰা অগ্নিগড়ৰে সৈতে (অস্পষ্ট) ভোমোৰাগুৰি টিলাত লগাই সজোৱা গড় এটাৰ খণ্ডাচিগা একোভাগ এতিয়াও আছে।

[ ২৬ ]
 

তেজপুৰ টাউনৰপৰা ২০ ক্ৰোশ অন্তৰত ভালুকপুং নামে ঠাইত অৱস্থিত।দুয়ো নগৰৰে ভগ্নাৱশেষৰ কীৰ্তিচিন এতিয়াও ঠায়ে ঠায়ে পৰি ৰৈছে। উষাদেবী যুৱতী হোৱাত, তেওঁৰ ৰূপলাৱণ্যৰ কথা ভাৰতৰ চৌদিশে ৰাষ্ট্ৰ হৈ পৰিল।পিচে, তেওঁৰ প্ৰিয়তমা সখী চিত্ৰলেখাৰ যোগবিদ্যাৰ অলৌকিক কৌশলত, শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাতি অনিৰুদ্ধকুমাৰে গোপনে আহি উষাদেৱীক গান্ধৰ্ব প্ৰখামতে বিয়া কৰায়; আৰু তেওঁ বাণ-ৰজাৰ হাতত বন্দী হয় (১)। সেই আপাহতে শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু বাণ-ৰজাৰ মাজত এখন ঘোৰতৰ ৰণ লাগে (২)। বাণ-নৰপতি এজন বৰ শিৱভক্ত ৰজা আছিল। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰোৱা বৰ্তমান ৰুদ্ৰপদ আৰু মহাভৈৰৱ (৩) দেৱালয়ত তেওঁ শিৱ-পূজা কৰিছিল। উষাদেৱীয়ে ভৈৰৱী দেৱীৰ উপাসনা কৰিছিল। তেওঁৰ পিতাকৰ দ্বাৰাই প্ৰতিষ্ঠিত বৰ্তমান ভৈৰৱী দেৱালয়তে তেওঁ শক্তি-পূজা কৰিছিল। বাণ-ৰজাৰ পিচত, পুতেক ইন্দ্ৰ- দমন, আৰু তেওঁৰ পিচত, তেওঁৰ পুতেক ভলুকা ৰজা হয়। আজিকালি অঁকাবিলাকে বাণ-ৰজাৰ নাতি সেই ভলুকাৰ বংশৰ মানুহ বুলি চিনাকি দিয়ে।

 অন্ধযুগ-খ্ৰী:পূ: ১৩০০ চনৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দৰ আৰম্ভণলৈকে এই ছোৱা পুৰণি অসম বা কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ অন্ধযুগ। এই ছোৱাৰ উল্লেখযোগ্য তথ্য অদ্যপি ওলোৱা নাই।

 দেবেশ্বৰ-নৰকাসুৰৰ বংশাৱলীৰ শেহছোৱাত,খ্ৰী: শতাব্দীৰ প্ৰথম শতিকাত, দেবেশ্বৰ নামে এখন শূদ্ৰ ৰজাই কামৰূপত ৰাজত্ব কৰাৰ তথ্য পোৱা যায়। তেওঁৰ ৰাজত্ব কালত, বৌদ্ধধৰ্মৰ শ্ৰীবৃদ্ধিত বিশেষ বাধা জন্মাই, কামাখ্যাত শক্তি-পূজা অধিক বলৱতী কৰিবৰ অৰ্থে তেওঁ বৰ পুৰুষাৰ্থ কৰিছিল।

 নৰশঙ্কৰ বা নাগাক্ষ :-খ্ৰী: ৩৭৮ চনত, স্বৰ্ণপীঠত, নৰশঙ্কৰ নামেৰে এজন ৰজা হয়। তেওঁৰ বংশধৰ ৰজাই প্ৰায় চাৰিশ বছৰমান প্ৰতাপগড়ত ৰাজত্ব কৰে। বিশ্বনাথৰ অন্তৰ্গত প্ৰতাপগড়ত নাগশঙ্কৰ দেৱালয়ৰ ওচৰতে প্ৰথমে তেওঁৰ ৰাজধানী পতা হৈছিল। শঙ্কৰ বংশৰ ৰজাই দান কৰা দেৱোত্তৰ মাটি এতিয়াও নাগশঙ্কৰ দেৱালয়ৰ নামত আছে। এই বংশৰ মিমং, গজং, শ্ৰীবং আৰু মৃগং নামে চাৰিজন ৰজাই ২০০ বছৰ লোহিত্যপুৰত ৰাজত্ব কৰে। বিশ্বনাথ লোহিত্যপুৰৰ ৰাজধানী আছিল।

 সঙ্কল- চতুৰ্থ শতাব্দীৰ আৰম্ভণত সঙ্কল নামেৰে এজন প্ৰৱলপতাপী ৰজাই কামৰূপত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁ কামৰূপৰ আদি অধিবাসী। সঙ্কল ৰজাই কামৰূপৰ ফালে দিগ্বিজয় কৰি ফুৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেদাৰ ব্ৰাহ্মণ নামে আৰ্য্যাৱতৰ এজন প্ৰৱল প্ৰতাপী ৰজাৰ ওপৰত কৰা আক্ৰমণেই প্ৰধান। সঙ্কলে প্ৰথমে বেহাৰ আৰু ভাগীৰথীৰ পূবপাৰৰ দেশবোৰ জয় কৰি, তাৰপৰা বহু সংখ্যক সৈন্য-সামন্ত গোটাই লৈ, কেদাৰ ব্ৰাহ্মণক আক্ৰমণ কৰেগৈ। দুয়োপক্ষৰ মাজত ঘোৰতৰ যুদ্ধ হয়। পিচে,


 (১) "কুমাৰহৰণ" আখ্যানৰ এয়ে আঁতিগুৰি।

 (২)বৈষ্ণৱৰাজ শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু শৈৱৰাজ বাণ-ৰজাৰ মাজত হোৱা ৰণ কাৰণে ইয়াক "হৰি-হৰ যুদ্ধ" বোলা হয়। অৰ্থাৎ, এইখন বিষ্ণু(হৰি) আৰু শিৱ(হৰি) এই দুই ঐশ্বৰিক শক্তিৰ প্ৰতিনিধিৰ মাজত হোৱা ৰণ।

 (৩) শোণিতপুৰত (এতিয়া তেজপুৰ) বাণ-ৰজাই এই মহাভৈৰৱ মন্দিৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিগ্ৰহ ভাৰতবৰ্ষৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ। [ ২৭ ] কেইবাবাৰাে বিষমৰূপে ঘাটি, সদৌশেহত কেদাৰ ব্রাহ্মণ সঙ্কলৰ শৰণাগত হয়। এইদৰে দিগ্বিজয় কৰি ফুৰোঁতে, শেহান্তৰত সঙ্কল চিখিয়াৰ ৰজা আফ্ৰাছিয়াৰৰ দ্বাৰাই আক্রান্ত হয়। প্রথমতে সঙ্কলে কেইবাবাৰে আফ্ৰাছিয়াৰৰ আক্ৰমণ ওফৰাই পঠিয়াইছিল। তাৰ ভিতৰত ঘোঁৰাঘাটত লগা যুই প্রধান। এই যুদ্ধতে সঙ্কল সম্পূর্ণে ঘাটি আফ্ৰাছিয়াৰৰ হাতত বন্দী হয়। সঙ্কলেই বঙ্গদেশৰ গৌৰ নগৰ স্থাপন কৰে। তেওঁৰ পিচত, বঙ্গদেশৰ ৰজাবিলাকে বহুকাললৈকে গৌৰ নগৰত ৰাজধানী ৰাখিছিল। সঙ্কলৰ আমােলত বঙ্গদেশ কামৰূপৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।

 কুমাৰ ভাস্কৰ বৰ্ম্মা:— ৬৪০ চনত চীনদেশী পৰিব্ৰাজক হিয়োনচাং প্ৰাগজ্যোতিষপুৰলৈ আহোঁতে, কুমাৰ ভাস্কৰ বৰ্ম্মা নামেৰে এজন ৰজা কামৰূপৰ অধিপতি আছিল। এইজনা ৰজা কুমাৰ-বংশী, আৰু তেওঁৰ বংশৰ ৰজাসকলে ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে কুমাৰ উপাধিধাৰী ৰজা হৈ কামৰূপ শাসন কৰিছিল। হিয়ােনচাংৰ ভাৰত-ভ্ৰমণৰ টোকাত কামৰূপ সম্বন্ধে এই দৰে বর্ণোৱা আছে;- “কামৰূপ ৰাজ্যৰ পৰিস্থিতি ৮৩৭৫ লি (১৬৭৫ মাইল); ৰাজধানী প্রাগজ্যোতিষপুৰৰ বিস্তৃতি ৩০ লি (৬ মাইল। ৰাজধানীৰপৰা সীমান্তলৈ যাওঁতে দুমাহ লাগে। বাট বৰ দুৰ্গম। এই ৰাজ্যৰ ভূমি চাপৰ আৰু সাৰুৱা। কল, কঁঠাল, নাৰিকল আদি এই দেশত প্ৰচুৰকৈ পােৱা যায়। এই ৰাজ্যৰ পানী-বতাহ শীতল আৰু স্বাস্থ্যকৰ। ইয়াৰ অধিবাসীবিলাক তামবৰণীয়া, চকলামুৱা, বৰ বলী আৰু ভীষণাকৃতিৰ মানুহ; কিন্তু সিবিলাকৰ চৰিত্ৰ অতি উত্তম আৰু বিদ্যাৰ প্ৰতি অনুৰাগ প্ৰৱল। সিবিলাকৰ ভাষা বঙ্গদেশ আৰু তাৰ ওচৰৰ ঠাইৰ অধিবাসীৰ ভাষাৰপৰা পৃথক; কিন্তু পছিম-ভাৰতৰ ভাষাৰ লগত আলেমান মিল আছে। ভাষ্কৰ বৰ্ম্মা এজন বৰ বিদ্যানুৰাগী ৰজা। কামৰূপৰ মানুহবিলাক পূজা-সেৱাত বৰ অনুৰক্ত; কিন্তু সিবিলাকে বৌদ্ধধর্ম নামানে। সিবিলাকৰ ঈশ্বৰ-ভক্তি সৰল আৰু গুপ্তভাৱৰ।”

 সমসাময়িক ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ কথা:— ভাৰতবৰ্ষত আৰ্য্যবসতি হােৱা আগৰ দিনকে অতীজ বােলা হয়। তেতিয়া আৰ্য্য জাতিয়ে এচিয়া মহাদেশৰ মাজ-ভাগত বাস কৰিছিল। খ্রীষ্টাব্দ 2৫০০ বছৰমানৰ আগেয়ে, সিবিলাক তিনিভাগ হৈ ফাটি, এভাগ ইউৰােপৰ ফালে, এভাগ পাৰস্যৰ ফালে, এভাগ পছিমে খাইবাৰ দুৱাৰেদি আৰু তাৰে এভাগ পূবে পাটকাই দুৱাৰেদি ভাৰতবৰ্ষত সােমায়হি। পশ্চিমে খাইবাৰ দুৱাৰেদি সােমােৱা ভাগ পােনপ্ৰথমে পঞ্জাৱত থিতাপি হয়হি; তাৰ পিচত, আৰ্যবসতি দক্ষিণ ভাৰতলৈ বিস্তাৰিত হয়। সেই কালতে, খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৫০০ বছৰমানৰ আগেয়ে, আৰ্য্যাৱৰ্তত কোশল, বিদেহ আৰু কাশী এই তিনিখন ৰাজ্য আৰ্য্য জাতিয়ে স্থাপন কৰে। কোশল বা অয়োধ্যৰ ৰজা শ্ৰীৰামচন্দ্ৰ,বিদেহৰ ৰাজৰ্ষি জনক আৰু কাশীৰ ৰজা অজাতশত্ৰু- এইকেইজন প্ৰখ্যাত ৰজা আছিল। সেইকালত শ্ৰীৰামচৰিত কীৰ্তনেৰে মহাকবি বাল্মিকীয়ে ৰামায়ণ ৰচনা কৰে। তাৰপিছত, খ্ৰীঃ পূঃ ১৫০০ চনৰপৰা (অস্পষ্ট) চনলৈকে যাদৱ, পাণ্ডৱ, কৌৰৱ, পাঞ্চাল, ভাৰ্গৱ প্ৰভৃতি কেইবাটাও বংশৰ হিন্দু ৰজা আৰু বংশধৰ প্ৰখ্যাত হৈ উঠে। তাৰ ভিতৰত যাদৱ কোঁৱৰ দ্বাৰকেশ্বৰ শ্ৰীকৃষ্ণ, ইন্দ্ৰপ্ৰস্থৰ পাণ্ডৱ ৰজা যুধিষ্ঠিৰ, পাঞ্চালৰ ৰজা দ্ৰুপদ, মগধৰ ৰজা [ ২৮ ] জৰাসন্ধ, কামৰূপৰ ৰজা নৰকাসুৰ আৰু ভগদত্ত এইসকল প্ৰধান৷ সেই কালতে মহামুনি বেদব্যাসে আৰ্য-বুৰঞ্জী ‘মহাভাৰত’ প্ৰণয়ন কৰে, আৰু শ্ৰীকৃষ্ণ-কথিত ‘গীতা’ প্ৰচাৰিত হয়৷ খ্ৰী: পূ: ১০০০ বছৰৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দৰ আৰম্ভণলৈকে মগধত নন্দ-পৰিয়াল, চন্দ্ৰগুপ্ত, বিন্দুসাৰ, অশোক এইবিলাক ৰজা প্ৰখ্যাত হৈ উঠে৷ খ্ৰী: পূঃ ৩২৫ চনত গ্ৰীচ্ দেশীয় মহাবীৰ আলেকজেণ্ডাৰে ভাৰতবৰ্ষ আক্ৰমণ কৰেহি৷ ইয়াৰ উপৰি, ২০৭ বছৰমানৰ আগেয়ে খ্ৰী: পূ: ৫৫৭ চনত, নেপালৰ দক্ষিণ সীমাত, কপিলাবস্তু নামে ৰাজ্যত, গৌতম বুদ্ধৰ আবিৰ্ভাৱ হয়; আৰু তেওঁ প্ৰৱৰ্ত্তোৱা বৌদ্ধধৰ্ম্ম ক্ৰমাৎ বিস্তাৰিত হ’বলৈ ধৰে৷ আশোক ৰজাৰ দিনত বৌদ্ধধৰ্ম্মৰ প্ৰতিপত্তি বৰকৈ চৰিছিল৷


আধ্যা-৩
জীতাৰিবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব

 ধৰ্ম্মপাল:— কুমাৰ বংশ লোপ পোৱাৰ পিচত, কাশ্মীৰৰ ফালৰপৰা, জীতাৰি বংশৰ ধৰ্ম্মপাল নামেৰে এজন ক্ষত্ৰিয় সন্ন্যাসী আহি, ১১০০ খ্ৰীষ্ট্ৰাব্দত কামৰূপত ৰাজত্ব কৰে৷ তেওঁ পশ্চিম-ভাৰতৰপৰা কেইঘৰমান বামুণ অনাই কামৰূপত পাতিলে৷ ধৰ্ম্মপালে গুৱাহাটীৰপৰা ৰাজধানী তুলি নি, উত্তৰপাৰে দৰঙ্গত পাতিছিল৷ তাৰ পিচ, অলপ কাল মাখোন ৰাজত্ব কৰি, তেওঁ নিজে পতা নতুন নগৰতে স্বৰ্গী হোৱাত, পুতেক সোমপাল ৰজা হয়৷ সোমপালৰ পিচত, পুতেক ভালুকপেঙ ৰজা হয়৷ এওঁ আৰু পাঁচোটা নামেৰে জনাজাত৷ যেনে- ৰামচন্দ্ৰ, প্ৰতাপচন্দ্ৰ, ৰতনপুৰীয়া, মীনাঙ্ক আৰু মায়ামত্ত৷ জীতাাৰি বংশৰ সুবলি, পদ্মনাৰায়ণ, মহেন্দ্ৰনাৰায়ণ, চন্দ্ৰনাৰায়ণ, প্ৰাণনাৰায়ণ, জয়নাৰায়ণ, ক্ষোভনাৰায়ণ নামেৰে আৰু কেইবাজনো ৰজাই কামৰূপত ৰাজত্ব কৰে৷

জীতাৰি বংশাৱলী
ধৰ্ম্মপাল
|
সোমপাল
|
ৰামচন্দ্ৰ বা মীনাঙ্ক বা ভালুকপেঙ বা প্ৰতাপচন্দ্ৰ বা ৰতনপুৰীয়া বা মায়ামত্ত
|
আৰিমত্ত
|
ৰত্নসিংহ
|
শৃকালঙ্ক
|
মৃগাঙ্ক বা জোঙালবলহ৷


 মীনাঙ্ক বা ৰামচন্দ্ৰ— ৰজা হৈয়েই তেওঁৰ ৰাজছত্ৰত মীন অংকিত ৰাজচিন্‌ লোৱাৰ কাৰণে, তেওঁৰ আন এটা নাম "মীনাঙ্ক" হয়। প্ৰতাপচন্দ্ৰ (১) বা ৰামচন্দ্ৰ


 (১) তেজপুৰৰ অন্তৰ্গত বিশ্বনাথৰ উত্তৰে "প্ৰতাপগড়" নামে ৰাজগড় এটাৰ ধ্বংসাৱশেষ ছিগা-ভগা হৈ এতিয়াও আছে; আৰু তাৰ কাষতে সেই নামেৰেই চাহ-বাগিচা এখনো আছে। এই প্ৰকাণ্ড গড়টোৱে মহাপ্ৰতাপী ৰজা প্ৰতাপচন্দ্ৰৰ প্ৰতাপৰ চিন অদ্যাপি জিলিকাই ৰাখিছে। [ ২৯ ]
 

ৰজাৰ ৰাজ্য দৰঙ্গৰ পছিম সীমাৰপৰা একেকঠীকৈ পুৰণি শোণিতপুৰৰ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল; আৰু তেওঁৰ দ্বাৰাই বন্ধোৱা বিশ্বনাথৰ উত্তৰে "প্ৰতাপগড়” নামেৰে এটা ৰাজগড় ছিগা-ভগা অৱস্থাত অদ্যপি আছে।ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজত্বৰ শেহভাগত সেই ৰাজ্য উজনিৰ মাজুলীলৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। মাজুলীত তেওঁ ৰত্নপুৰ নামেৰে ৰাজধানী এখনো পাতিছিল; আৰু সেই আলমতে তেওঁৰ আন এটা নাম মায়মত্ত আছিল।

 গজাঙ্ক বা আৰিমত্ত—ৰামচন্দ্ৰ বা প্ৰতাপচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত ৰজাৰ ঔৰসত তেওঁৰ মহিষী নাৰী (১) ৰাণীৰ গৰ্ভত, ১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দত, বিখ্যাত আৰিমত্ত ৰজাৰ জন্ম হয়। তেওঁ আৰিমূৰীয়া; আৰিকুঁজা আৰু আৰিবুকুৱা বীৰ সন্তান আছিল; আৰু সেই আলমতে তেওঁৰ নাম 'আৰিমত্ত' হয়। কামৰূপৰ বেত্‌নাৰপৰা নগাঁৱৰ অন্তৰ্গত ৰহালৈকে (২) ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়ো পাৰে তেওঁৰ ৰাজ্য বিস্তৃত আছিল। আৰিমত্তৰ অন্যতম ৰাজধানী এখন কামৰূপৰ অন্তৰ্গত বেত্‌না অঞ্চলৰ বৈদ্যগডত পতা হৈছিল। একে সময়তে তেওঁৰ ৰাজ্যৰ সমান্তৰালে, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে, পিতাক মায়ামত্তৰ (৩) ৰাজ্যও বিস্তৃত আছিল।

 মহিষী নামেৰে মায়ামত্ত ৰজাৰ এগৰাকী দীপ-লিপ সুন্দৰী ভাৰ্য্যা আছিল। তেওঁ যেতিয়া সগৰ্ভা, তেতিয়া এদিন লুইত কোঁৱৰ নামেৰে এজন কছাৰী কোঁৱৰ মায়ামত্ত ৰজাৰ ভৱনত আলহী হয়হি। পিচে, কুঁৱৰী-টোলত মহিষী কুঁৱৰীৰ ৰূপত মুগ্ধ হৈ আলহী কোৱৰে নিলগৰপৰা ঠৰলাগি চাই আছে, এনেতে সেই দৃশ্য ৰজাৰ চকুত পৰিল। কুঁৱৰীৰ প্ৰতি কোঁৱৰৰ তন্ময় ভাবৰ আসক্তিলৈ লক্ষ্য কৰি, মহাত্যাগী মায়ামত্ত ৰজাই মহিষী-ৰাণীক সেই আলহী কোৱৰকে সঁপি দিলে। (৪) স্বামীৰ আজ্ঞা শিৰোধাৰ্য্য কৰি কছাৰী কোঁৱৰৰ ঘৰলৈ গ'ল বুলিও, কুঁৱৰীয়ে সেই কোৱৰক পতি-ভজনা নকৰিলে। তাৰ পিচত, মহিষীয়ে কছাৰী গাঁৱত নীৰলে বসতি কৰি আছিল। সেই সময়তে মহিষীৰ প্ৰসৱ হয়; তাৰে ফল বিখ্যাত আৰিমত্ত ৰজা। অপমানিত কুঁৱৰী মহিষীয়ে, আত্ম- অভিমানত, পুত্ৰ আৰিমত্তক তেওঁৰ পিতৃৰ পৰিচয় নিদিলে। কালত আৰিমত্তই কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰজা হৈ চৌপাশে দিগ্বিজয় (৫) কৰি ফুৰিবলৈ ধৰিলে। তাৰে এটা যাত্ৰাত তেওঁ


 (১) মহিষী কুঁৱৰীৰ আন এটা নাম চন্দ্ৰপ্ৰভা।

 (২) ৰহা চকীত আৰিমত্ত ৰজাৰ ৰাজধানী আছিল।

 (৩) ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানীৰ নাম মায়াপুৰ আছিল; সেই আপাহতে তেওঁক মায়ামত্ত বোলা হৈছিল। তেওঁ বৰ প্ৰতাপী আছিল হেতুকে তেওঁৰ ৰাজ্যৰ আন এটা নাম প্ৰতাপপুৰ হৈছিল। সেই আলমতে তেওঁক প্ৰতাপপুৰীয়া ৰজা নামেৰেও জনা যায়।

 (৪) আগৰ দিনত সতীত্বৰ পৱিত্ৰতাৰ আদৰ এনে গভীৰ আছিল যে, আনে অযাচিতে আসক্তিৰ ভাৱ দেখুৱালেও সতী কলুষিত বোধ হৈছিল।

 (৫)ভাটীকালে কামৰূপৰ বেত্‌নালৈকে দিগ্বিজয় কৰি উঠি, আকৌ উজাই আহি,লুইত মুখৰ পোন্‌ ধৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ উত্তৰপাৰে দিগ্বিজয় কৰি,বীৰ ৰজা আৰিমত্তই অখণ্ড প্ৰতাপেৰে দিগ্বিজয় কৰিবলৈ ধৰিলে।তেওঁ ভটীয়াই আহি এজন কলা মাটিগিৰীৰ এখন প্ৰকাণ্ড বাগীৰ নিচিনা সৰু জমিদাৰী দখল কৰি তাৰ নাম 'কলাবাড়ী' ৰাখিলে।এতিয়া তেজপুৰ এলাকাৰ 'কলাবাৰী' অঞ্চলেই সেই 'কলাবাড়ী'।তাৰপৰা ভটীয়াই তেওঁ দিব্যা(এতিয়াৰ চুৰীয়া), কুঁৱৰীনগৰ প্ৰভৃতি ঠাই দখল কৰি, এখন প্ৰকাণ্ড গহীন হাবি পালেহি। সেই হাবি ভঙাই তাত আৰিমত্ত ৰজাই 'গহনপুৰ' নামেৰে এখন গাওঁ পাতিলে।সেয়ে এতিয়াৰ 'গহপুৰ'।তাৰপৰা ক্ৰমাৎ ভটীয়াই ভালেমান গাওঁ-ভূঁই অধিকাৰ কৰি, 'গমিৰী' (এতিয়াৰ গমিৰী) কল্যাণপুৰ (এতিয়াৰ কলংপুৰ) প্ৰভৃতি ঠাই দখল কৰি গৈ, আৰিমত্তৰ পিতাক ৰামচন্দ্ৰ বা [ ৩০ ]
 

অপৰিচিত পিতৃ ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী আক্ৰমণ কৰেগৈ। মায়ামত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত তয়াময়া ৰণ লাগিল, আৰু সেই ৰণতে আৰিমত্তই পিতৃ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্তক নিজহাতে বধ কৰে। পিচত, পিতা-পুত্ৰৰ সম্বন্ধ জনাজাত হোৱাত, আৰিমত্ত অত্যন্ত সন্তপ্ত হ'ল। তেওঁ পিতৃবধ-পাপ খণ্ডাবৰ অৰ্থে বিস্তৰ দান-যজ্ঞাদি (১) কৰি বিফল মনোৰথ হৈ, শেহান্তৰত পুতেক ৰত্নসিংহক ৰাজ্যভাৰ গতাই দি, নিজে বাণপন্থী হৈ জীৱনৰ শেহছোৱা কটাবলৈ বুলি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দাঁতিত গহীন বনত মুক্তিপন্থা চিন্তি তপস্যাত বহিলগৈ। সেই অৱস্থাতে, তেওঁৰ পৰিনাতি জোঙ্গালবলহুৱে মৃগয়ালৈ যাওঁতে, হৰিণা বুলি ভাবি, নিজৰ হাতৰ শৰেৰে বিদ্ধ কৰি ধ্যানমগ্ন আৰিমত্তক বধ কৰিলে। (২)


মায়ামত্তৰ ৰাজ্যৰ সমমাজ পালেগৈ। সিমানলৈকে যে আৰিমতই পিতৃৰাজ্য হে জয় কৰি আহিছে, তাৰ সম্ভেদ তেওঁ পোৱা নাই। সিমানতে মায়ামত্তৰ সগৰ নামে মন্ত্ৰীয়ে ফেৰ পাতি ধৰিলে, আৰু তাতে এখন তয়াময়া ৰণ লাগিল। উপায়ান্তৰ হৈ, সগৰ মন্ত্ৰীয়ে শত্ৰু বিনাশৰ অৰ্থে নৈত বিহ দি পানী বিষাক্ত কৰাইছিল।সেই আপাহতে সেই মৈৰ নাম ‘বিষালি হয়; এতিয়াৰ বিহালি নৈয়েই সেই নৈ। ইতাৱসৰতে মায়ামত্ত হুঁহুকি গৈ আত্মৰক্ষাৰ্থে তেওঁৰ মায়াপুৰ নগৰৰ কোঠত সোমালগৈ। আৰিমত্তই তালৈকে খেদি গৈ, কোঁঠ অৱৰুদ্ধ কৰি, নিজ হাতৰ শেলেৰে মায়ামত্ত ৰজাক বিদ্ধ কৰিলে। প্ৰাণ যোৱাৰ আগতে, ৰাজনীতি অনুসৰি, আৰিমত্তই মৃত্যুমুখী মায়ামত্তৰ ওচৰত হিতোপদেশ গ্ৰহণ কৰেগৈ। সেই ছেগতে, কথাপ্ৰসঙ্গত মায়ামত্ত আৰু আৰিমত্ত দুই ৰজাৰ মাজত পিতা-পুত্ৰ সম্বন্ধৰ তথ্য ব্যক্ত হৈ পৰে।

 (১) পিতৃ-বধ পাপেৰে কলুষিত হৈ আৰিমত্ত উন্মত্ত হৈ উঠিল। সেই পাপ মোচনাৰ্থে তেওঁ উন্মাদৰ দৰে যেনি-তেনি ঢপলিয়াবলৈ ধৰিলে। উত্ৰাৱল হৈ ভটীয়াই আছি, বিশ্বনাথৰ ওচৰত এটা পুখুৰীলৈ তেওঁ হাতৰ ধনুখন দলিয়াই পেলালে,সেই প্ৰসঙ্গজনিত 'ধেনুপৰা' নামেৰে এটা পুখুৰী সেই ঠাইত এতিয়াও আছে।তাৰ পৰা আকৌ উধাতু খাই ভটীয়াই গৈ, তেওঁ শেলডাল এখন নৈত পেলাই দিলেহি। তেতিয়াৰেপৰা সেই নৈৰ নাম 'শেলেন' হয়; এতিয়া সেই নাম ছেলেম হৈছে। তাৰপৰা আঁতৰি গৈ এখন নৈত আৰিমত্তই তেওঁৰ পপীয়া বৰ গাটো ধুলেগৈ। আৰু সেই দেখি সেই নদীৰ নাম ‘বৰগাং হয়; সেয়ে এৰি বৰগাং নৈ। তেওঁ হাতৰ বলম ধোৱা নৈৰ নাম 'বলম' হয়, এতিয়াৰ বলম নৈয়েই সেই নৈ। তাৰ পিচত, মন্ত্ৰীৰ পৰামৰ্শমতে,আৰিমত্ত ৰজাই অতুল ধন-ৰত্ন দান আৰু যাগ-যজ্ঞাদিৰ আয়োজন কৰিলে। কিন্তু পৰৰ পিতৃবধ-পাপে চুব বুলি সন্ত-মহন্ত-সাধু-ব্ৰাহ্মণ কেঁৱে তাৰ ভাগ লবলৈ আগ নাবাঢ়িলে। শেহান্তৰত, নাৱত ভৰাই বশিষ্ঠ-গঙ্গা দিখৌ নৈত সেই ধন-ৰত্ন আৰু যাগ-যজ্ঞৰ সমলাদি অৰ্পণ কৰা হয়; কিন্তু দিখৌ-গঙ্গাই গ্ৰহণ নকৰি নিজৰ গতিকে সলালে; এতিয়াৰ 'মৰীদিখৌ' তাৰে এটা চিন। নাজিৰাৰ নামনিত গড়গাওঁ নগৰৰ কাষত কুঁজীবালিৰ ওচৰৰ এছোৱা মৰীদিখৌত এতিয়াও সেই ধন-ৰত্নৰ নাও খন পোত গৈ আছে বুলি জনশ্ৰুতি আছে। তেজপুৰৰ 'মহাভবলী'ও তাৰে আন এটা চিন বুলি প্ৰবাদ আছে। তাৰ পিচত, সাধুজনৰ উপদেশ অনুসৰি পিতৃ মায়ামত্তৰ ৰাজ্যত আৰিমত্তই বাৰ দিনৰ ভিতৰত বাৰ-শ পুখুৰী খনোৱা কাৰ্য্য হাতত লয়। কিন্তু নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত সেইকাৰ্য্যও সমাধা কৰি উঠিব নোৱাৰি তেওঁ হতাশ হ'ল। কালাবাৰী আৰু বুৰৈৰ মাজখণ্ডত সেই পুখুৰীবোৰ অদ্যপি পোতা-পুখুৰী হৈ আছে। লক্ষীমপুৰ জিলাৰ লাখটকীয়া নামেৰে এখন গাৱঁতো একলাখমান তেনেকুৱা পোতা-পুখুৰী আছে। শেহান্তৰত, তেওঁ পণ্ডিতসকলৰ বিধানমতে, তুঁহ-দৌল এটা বন্ধাই আত্ম-পাপ-তাপ দহনৰ প্ৰয়াস পাইছিল। কিন্তু তুঁহৰ মাজত গুটিধান ওলোৱাত সিও পৰিতাজ্য হ'ল।।সদৌশেষত ৰাইজৰ সহানুভূতি সংগ্ৰহৰ নিদৰ্শনস্বৰূপ,আৰিমত্ত ৰজাই প্ৰজাবৰ্গৰ পৰা পিঠাগুড়ি মাগি আনি, এটা পিঠাদৌল সজাইছিল;পিছে তাতো খৰতীয়া চাউল ওলোৱাত সিও ব্যৰ্থ হ'ল। এই দৌলো দুটাৰ চিন দৰং জিলাৰ বদুৱাৰ আৰু ছয়দুৱাৰ অঞ্চলত অদ্যপি আছে।

 (২ কিম্বদন্তিত আছে, মুক্তিচেষ্টাত বিফল মনোৰথ হৈ আৰিমত্ত ৰজাই তুলা-পৰাচিত হ'বলৈ বিধিমতে গাত তিনি -পাচী তুলা তিনিশ তিনি কুৰি গছ খেৱলিৰে সৈতে মেৰাই বান্ধি তাত জুই লগাই নিজেই আত্মবিসৰ্জন কৰিলে, যি নৈয়ে সেই বিসৰ্জনৰ ভশ্মৰাশি উটাই ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ নিব লগাত পৰি নিজৰ গতি এৰিছিল, তাৰ নাম 'মৰ' নৈ হয়, আৰু তাৰ মোহনাক অদ্যপি 'জাৰিকটামুখ' বোলা হয়। [ ৩১ ]  শূকৰাঙ্ক বা ৰত্নসিংহ:- আৰিমত্ত ৰজাই, ৰাজ্যত্যাগী হৈ, তেওঁৰ পুত্র ৰত্নসিংহক ৰাজ্যভাৰ গতাই দি যায়। সেই মতেই বৈদ্যগড়ত ৰত্নসিংহ ৰজা হয়। তেওঁ ৰজা হৈয়েই, পিতৃবৈৰী ফেঙ্গুৱা (১) নামেৰে কোঁচবেহাৰৰ ৰজাৰ লগত এখন ঘােৰতৰ যুদ্ধ পাতে। ফেঙ্গুৱাই মেছ, কোঁচ আদি বহুত সৈন্য গােটাই লৈ বৈদ্যগড়ৰ পছিমে কোঠ মাৰি ৰৈছিলহি। সেই কোঁঠৰ চিন্ আৰু ফেঙ্গুৱাগড়ৰ ভগ্নাৱশেষ কামৰূপ জিলাত এতিয়াও ভগা-ছিগা হৈ বর্তমান আছে। ফেঙ্গুৱা সেই যুদ্ধত ঘাটে, আৰু তাতে তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তাৰ পাচত, ৰত্নসিংহই আৰু অলপকাল প্ৰৱল প্রতাপেৰে ৰাজত্ব কৰে। সদৌশেহত, নিজৰ চৰিত্ৰৰ দোষত ৰাজ্যভ্ৰষ্ট হৈ, অকালত তেওঁৰ মৃত্যু হােৱাত, তেওঁৰ পুত্ৰ শৃকালঙ্ক ৰজা হয়। তেওঁৰো অকাল মৃত্যু হােৱাত, তেওঁৰ পুতেক মৃগাঙ্ক ৰাজপাটত উঠে।

 মৃগাঙ্ক বা জোঙ্গালবলহু :-এওঁ সৰুৰেপৰা বৰ বাহুবলী আৰু ৰণত নিপুণ আছিল। সেইবাবে তেওঁ পিতাকৰ বৰ আদৰৰ পাত্ৰ আছিল। শৃকালঙ্ক ৰজাই পুতেক জোঙ্গালক লগত নােলােৱাকৈ এখোজো লৰচৰ নকৰিছিল। ৰজা হােৱাৰ পাচত, এদিন জোঙ্গালবলহু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দাঁতিত মৃগয়া কৰিবলৈ যায়। তাতে তেওঁৰ কাঁড়ত ধ্যানমগ্ন আৰিমত্তৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইক আজিও “আৰিকটা মুখ” বােলে। আৰিমত্ত ৰজাই মৰণৰ কালত কুপিত হৈ, মৃগাঙ্কক এই বুলি শাপ দিলে বোলে, “তই মৰণৰ কালত গৰমূখে পানী খাবি, আৰু তােক জোঙ্গাল বাঁহৰ জোঙ্গেৰে খুচি মাৰিব।” জোঙ্গালে সেই কথাত বিষম পাই, পিতৃ-পুৰুষৰ ৰাজ্য এৰি গৈ, সেই কালৰ কলিয়াবৰৰ চহৰি অঞ্চলত ‘জোঙ্গালবলহু' নামেৰে নগৰ পাতি থাকিলগৈ। তেতিয়া কছাৰীপুৰত গজৰাজ নামে এজন ৰজা আছিল। তেওঁৰে সৈতে জোঙ্গালৰ মনােবাদ চলিছিল। তাকে গুচাবৰ অভিপ্রায়ে সেই ৰজাই জোঙ্গাললৈ নিজৰ জীয়েকক বিয়া দিয়ে। কিন্তু, গজৰাজৰ অন্তৰত হিংসানল জ্বলিয়েই ৰ'ল। কালত, সেই গজৰাজ আৰু তেওঁৰ জীয়েকৰ (জোঙ্গালৰ পত্নী) চক্রান্তৰ ফেৰত, আৰিমত্ত ৰজাই শাপ দিয়া মতে, গৰুমুখীয়াকৈ পানী খাই, মােকাল বাঁহৰ জোঙ্গৰ খোঁচত জোঙ্গালৰ অকালমৃত্যু ঘটিল। তাৰ পাচত, গজৰাজৰ মনােবাঞ্চা পূর্ণ হােৱাত, তেওঁ জোঙ্গালৰ নগৰ নিজৰ ৰাজ্যৰ ভিতৰ কৰি লয়। কিন্তু, জোঙ্গালৰ মৰণৰ পাচতা, পিতৃ-পুৰুষৰ ৰাজ্যৰ এক অংশত, কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত, আৰিমত্তই পতা বেতনা ৰাজধানীত, তেওঁৰ পুত্ৰ-পৌত্রদিয়ে অলপকাল নাম-নিমিতকৈ ৰাজত্ব কৰিছিল। এই ফৈদৰ ৰজাই ১৪৭৮ খ্রীষ্টাব্দলৈকে ৰাজত্ব কৰাৰ তথ্য পােৰা যায়।

 সাময়িক ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ কথা :-খ্ৰীষ্টাব্দ ২৬ বছৰৰ তলৰপৰা ৪৩০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ৪৫৬ বছৰ মগধত অন্ধ্ৰবংশী ভালেমান ৰজাই ৰাজত্ব কৰে; সিবিলাকৰ ভিতৰতকণিষ্ক নামেৰে এজন ৰজা বৰ প্ৰতাপী হৈ উঠিছিল। তেওঁৱেই ৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা আৰম্ভ _________________________________________________________

 (১) আৰিমত্ত ৰজাই দ্বিগ্বিজয়লৈ ওলোৱাৰ শূন্যতে কোঁচবেহাৰৰ ৰজা ফেঙ্গুৱাই তেওঁৰ নগৰ আক্ৰমণ কৰেহি। সেই ছেগত নগৰ-ৰখীয়া ৰত্নসিংহ কোঁৱৰক ৰণত হৰুৱাই, ফেঙ্গুৱাই আৰিমত্ত ৰজাৰ লখাই আৰু তৰা নামে দুগৰাকী জীয়াৰীক গৰণ কৰি নিয়ে। পাচত, লখাই আৰু তৰাই কোঁচবেহাৰৰপৰা পলাই আহি বাটতে কামৰূপৰ এখন বিলত পৰি আত্ম-বিসৰ্জন দিয়ে। সেই আক্ৰোশতে ৰত্নসিংহ ৰজা হৈয়ে ফেঙ্গুৱাৰ লগত যুদ্ধ পাতে। কামৰূপৰ ৰঙ্গিয়া মৌজাত সেই বিল অদ্যপি এখন পোতা-বিল হৈ আছে। জয়ন্তী আৰু ধৰ্ম্মাৱতী নামেৰে আৰিমত্ত ৰজাৰ আৰু দুগৰাকী জীয়াৰী আছিল। [ ৩২ ] কৰি শঁকাব্দ বা শঁক-চন প্ৰচলন কৰে। অন্ধ্ৰবংশী ৰজাৰ ৰাজত্বৰ শেহছোৱাত, ৪০০ খ্ৰীষ্টাব্দত, চীনদেশী প্ৰথম পৰিব্ৰাজক ফাহিয়েনে ভাৰত-ভ্ৰমম কৰি যায়হি। অন্ধ্ৰবংশৰ পাচত, চাহবংসী আৰু গুপ্তবংসী ৰজাই আৰ্য্যাৱৰ্তত ৫১৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ১৪০ বছৰ ৰাজত্ব কৰে। চন্দ্ৰগুপ্ত (২য়) আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ সমুদ্ৰগুপ্ত- এই দুজন গুপ্তবংসী প্ৰতাপী ৰজা আছিল। তা পাচত, ৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা ৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে সুপ্ৰখ্যাত বিক্ৰমাদিত্য মহাৰজাই উজ্জয়িনী প্ৰদেশত প্ৰৱল প্ৰতাপেৰে ৰাজত্ব কৰে। ‘নৱৰত্ন’ নামেৰে বিক্ৰমাদিত্য ৰজাৰ ৯ জন সভাপণ্ডিত আছিল, মহাকবি কালিদাস সিবিলাকৰে এজন কবি-ৰত্ন। বিক্ৰমাদিত্যৰ পাচত, তেওঁৰ পুত্ৰ শিলাদিত্যই ৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ ৰাজত্ব কৰে। তেওঁৰ পাচত, বিক্ৰমাদিত্যৰ বংশৰ ৰজাই আৰু ৫০ বছৰ ৰাজত্ব কৰে। সেই কালৰ ভিতৰতে, ৬৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত চীনদেশী দ্বিতায় পৰিব্ৰাজক হিয়েণচাং ভাৰত ভ্ৰমণলৈ আহে। তেওঁ পুৰণি অসম বা কামৰূপলৈকো আহিছিল। এই যুগৰ শেহচোৱালৈকে দাক্ষিণাত্যত অন্ধ্ৰবংশী ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। সেই সময়তে মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্য স্থাপিত হয়। এই যুগতে ৯৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰ্ণাট প্ৰদেশ, ১০৮৮ খ্ৰীষ্টাব্দত বিজয় নগৰ, আৰু তাৰ আগতে পাণ্ড্য, মলবাৰ, ত্ৰিবাঙ্কুৰ আইবোৰ ৰাজ্য হিন্দু ৰজাৰদ্বাৰাই দাক্ষিণাত্যত স্থাপিত হয়। সদৌশেহত, ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত, এই হিন্দু ৰাজ্য আটাইবোৰ মুছলমানৰ হাতলৈ এখন এখনকৈ পাৰ হয়।

আধ্য-৪
পালবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব

 ব্ৰহ্মপাল:- খ্ৰীঃ ১০০০ চনৰপৰা ব্ৰহ্মপাল নামেৰে নৰকাসুৰৰ বংশৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰ এক অংশত ৰাজত্ব কৰিছিল। ব্ৰহ্মপালৰ মহিষীৰ নাম কুলদেৱী। তেওঁ বৰ প্ৰজাবৎসলা ৰাণী আছিল। ব্ৰহ্মপাল অতি নম্ৰ, শান্ত আৰু ধাৰ্ম্মিক ৰজা আছিল। তেওঁ পুতেক ৰত্নপালৰ হাতত ৰাজ্যভাৰ গতাই দি, ধৰ্ম্মচিন্তাত জীৱনৰ শেহছোৱা কটাইছিল।

 ৰত্নপাল:- ব্ৰহ্মপালৰ লোকান্তৰৰ পাচত, ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰত্নপাল ৰজা হয়। তেওঁ পিতাকৰ বিপৰীত চৰিত্ৰৰ লোক আছিল। তেওঁ বৰ বাহুৱলী আৰু যুদ্ধপ্ৰিয় ৰজা আছিল। তেওঁ ভালেমান ৰণত জয়লাভ কৰিছিল, আৰু নানা ঠাইত সেইবিলাকৰ স্মৃতিচিন্ ৰাখিছিল। তেওঁ তামৰ খনিৰপৰা বিপুল অৰ্থ-সম্পত্তি লাভ কৰিছিল। ৰত্নপালে নিজৰ কীৰ্ত্তিচিন্ ৰাখিবৰ নিমিত্তে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দাঁতিত “দুৰ্জ্জয় নগৰ” নামেৰে নতুনকৈ ৰাজধানী পাতিছিল। এইজনা ৰজাৰ ৰাজত্ব বৰ দীঘলীয়া আছিল।

 পুৰন্দৰপাল:- ৰত্নপালৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক পুৰন্দৰপাল ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত কামৰূপৰ ৰজা হয়। তেওঁ দুৰ্ন্নভা নামেৰে এগৰাকী ক্ষত্ৰিয় ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাইছিল। পুৰন্দৰপাল বৰ উদাৰ চৰিত্ৰৰ, ৰঙ্গিয়াল, ধাৰ্ম্মিক আৰু গুণৱত ৰজা আছিল। [ ৩৩ ] আছিল। তেওঁ এহাতে যেনে অতি বিচক্ষণীয়া যোদ্ধা আৰু বাহুবলী বীৰ, আনহাতে তেনে এজন সু-কবি বুলি পৰিচিত। তেওঁ নিচেই অলপকাল মাথোন ৰাজত্ব কৰে।

 ইন্দ্ৰপাল:_ পুৰন্দৰপালৰ অকালমৃত্যু হােৱাত, পুতেক ইন্দ্ৰপালে, ১০৯০ খ্ৰীষ্টাব্দত, পিতৃৰ সিংহাসন লাভ কৰে। এই জন ৰজা বৰ বিদ্যানুৰাগী আছিল। তেওঁ যুদ্ধ-বিগ্ৰহাদিতকৈ লিখা-পঢ়াৰ চৰ্চ্চা হে অধিক ভাল পাইছিল। ইন্দ্ৰপালৰ ৰাজত্বত দেশত শান্তি আৰু ঐশ্বৰ্য্য বিস্তাৰ হৈছিল।

 কুমাৰপাল:- ইন্দ্রপালৰ পাচত, তেওঁৰ কুটুম্ব কুমাৰপাল ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত কামৰূপৰ ৰাজপাটত উঠে। তেওঁৰ ৰাজত্বত তিষ্যাদেৱ নামেৰে এজন তলতীয়া ৰজাই এটা বিদ্রোহ ঘটাইছিল। পিচে, কুমাৰপালে তেওঁৰ মন্ত্ৰী বৈদ্যদেৱক পঠিয়াই সেই বিদ্ৰোহ থমালে। আৰু, বৈদ্যদেৱে ৰণত তিষ্যাদেৱক বধ কৰি, সেই ৰাজ্যতে কুমাৰপালৰ তলতীয়া ৰজা হৈ থাকিল।

 ধৰ্ম্মপাল:- ইন্দ্রপালৰ বংশধৰ ধৰ্ম্মপাল ১১৫০ খ্রীষ্টাব্দত কামৰূপৰ ৰজা হয়। তেওঁ গৃহকন্দল লগাই যুদ্ধত আপােন ভায়েকৰ ভাৰ্য্যা মৌনৱতীৰ হাতত মৃত্যু হােৱাত, ভতিজাক দেৱপালে কামৰূপৰ ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। দেৱপালৰ লোকান্তৰ হােৱাত, সেই বংশৰ জয়পাল, বিগ্রহপাল (১ম), নাৰায়ণপাল, ৰাজ্যপাল, গােপাল, বিগ্রহপাল (২য়), মহাপাল, ন্যায়পাল আৰু বিগ্রহপাল (৩য়), এই কেইজন ৰজাই কামৰূপত ৰাজত্ব কৰে। এওঁবিলাকৰ ৰাজত্বৰ কালত লেখত লবলগীয়া কোনাে ডাঙৰ ঘটনা হােৱা নাই।  ওপৰত নাম দিয়া কেইজনত বাদেও, জয়ন্তাপাল, চক্রপাল, প্রেমপাল, পক্ষপাল, সুপাল, গন্ধপাল, মাধৱপাল, শ্যামপাল আৰু লক্ষ্মীপাল এই কেইজন পালবংশী ৰজাৰ নাম পােৱা যায়। লক্ষ্মীপাল ৰজাৰ পাচত, তেওঁৰ বংশৰ সুবাহু ৰজাই কামৰূপত ৰাজত্ব কৰে। তেওঁ বছৰচেৰেক সুখ্যাতিৰে সৈতে ৰাজ্য শাসন কৰি, অপুত্রক হৈ লোকান্তৰ হােৱাত, সুমতি নামেৰে তেওঁৰ ঘাই মন্ত্রীজনাই ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ লৈ অলপকাল ৰাজ্য চলাইছিল। কি স্বৰূপত সুবাহুৰ মৃত্যুৰ লগতে, ১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা পালবংশী ৰজাৰ ৰাজত্বৰ অন্ত পৰে।

আধ্যা-৫
বাৰ-ভূঞা

 আগৰ দিনত ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰ-পছিমাঞ্চলত ভূঞা নামে এবিধ মাটিগিৰি আছিল। তেতিয়া ভূঞা অৰ্থত ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত জমিদাৰ, আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল অসমত ভূঞা অৰ্থে শাসনকৰ্তাক বুজাইছিল। গতিকে অসমৰ বাৰভূঞা মানে বাৰজন শাসনকৰ্তা। জীতাৰি বংশ লোপ পোৱাৰ পাচত, এই বাৰজন শাসনকৰ্তাই ভাগে ভাগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰে কামৰূপ ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। [ ৩৪ ]  আৰিমত্তৰ পাচতো তেওঁৰ বংশৰ ৰজাই কিছুমান বছৰ কামৰূপৰ এক অংশত ৰাজত্ব কৰিছিল; কিন্তু, তাৰ সামৰণ হােৱাত, শেহৰজনা ৰজাৰ আমােলত, ৰাজকাৰ্য্য সমুদ্ৰ নামেৰে মন্ত্ৰী হে চলাইছিল। সমুদ্ৰৰ পাচত, সেই ৰাজকীয় ক্ষমতা তেওঁৰ পুতেক মনােহৰৰ হাতত পৰে। তেওঁ সেই ক্ষমতা পায়েই পূৰ্ব্বৰ বিষয়াসকলক ভাঙি নিজৰ আত্মীয়-কুটুম্ব, বন্ধু-বান্ধৱ আদিক বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰিলে। সেই নতুন বিষয়াবিলাকক কামৰূপ ৰাজ্যৰ সেই অংশত ঠায়ে ঠায়ে প্রতিনিধি শাসনকর্তা পতা হ'লত, সিবিলাক ভূঞা নামেৰে জনাজাত হয়। সেই সময়ত মনােহৰৰ দখল বিশ্বনাথলৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। মনােহৰৰ মৃত্যুৰ পাচত, তেওঁৰ লক্ষ্মী নামে এটি কন্যা মাথােন থাকিল। আৰু, তেৱেঁই ৰাজসিংহাসনত বহি পিতৃৰ ৰাজ্যত ৰাণী হয়। লক্ষ্মী ৰাণীক আৰিমত্তৰ বংশৰ সূৰ্য্য নামে এজন কোঁৱৰে বিয়া কৰায়। তাৰ ফলত, সিবিলাকৰ শান্তানু আৰু স্যমন্ত নামে দুটি যঁজা-পুত্র লাভ হয়। কালত শান্তানুৰ ফৈদৰ লহকৰ, কাব্যসী, পম, ৰায়, সলাল, শুক, টেটন, ধ্বজা, উজীৰ, সাবোল, ৰমাই আৰু শুমাই নামেৰে বাৰজন বংশধৰ প্ৰতাপী হৈ উঠে। কালত সিবিলাক “বৰ-বাৰভূঞা” নামেৰে অভিহিত হয়। স্যমন্তৰ ফৈদৰ কণ্বজবৰ, ৰঘু, মুকুন্দ, কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰ, সুশম, গৌৰ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ্ আৰু কেপ্ নামে বাৰজন বংশধৰ প্ৰখ্যাত হৈ উঠে। ইবিলাক “সৰু-বাৰভূঞা” নামেৰে জনাজাত হয়। বুঢ়ী লক্ষ্মী ৰাণী জীয়াই থকা কালত সিবিলাকৰ দুয়াে ফৈদ একেলগে আছিল। কিন্তু, ৮৫ বছৰীয়া বয়সত, যেতিয়া লক্ষ্মী ৰাণীৰ পৰলােক হ’ল, তেতিয়াৰপৰা এই বংশ-পৰিয়াল ক্ৰমে বৈষ্ণৱ আৰু শাক্ত ধৰ্মৰ মতভেদ হেতুকে পৃথক্ হয়। স্যমন্তৰ মৃত্যুৰ পাচত, তেওঁৰ বংশধৰসকলে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম্মত প্ৰৱৰ্ত্তিত হৈ, মহা প্ৰতাপেৰে শাসনকাৰ্য্য চলাবলৈ ধৰিলে। তেওঁবিলাকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে, এতিয়াৰ নগাওঁ অঞ্চলত, ৰামপুৰ নামে ঠাইত ৰাজধানী পাতিলে। ইফালে ককায়েক শান্তানুৰ ফৈদৰ বংশ-পৰিয়াল অঞ্চলৰ উত্তৰপাৰে ৰঙ্গগ্ৰাম নামে ঠাইত থিতাপিত হ'ল। কালত এই বৰ ফৈদে বুঢ়ীমাক লক্ষ্মী ৰাণীৰ নাম অনুসৰি সিবিলাকৰ ৰাজ্যৰ নাম লক্ষ্মীপুৰ ৰাখিলে। সেয়ে এতিয়াৰ উত্তৰ-লক্ষীমপুৰ। এই ফৈদ ঘোৰ শাক্ত আছিল। এই দৰেই “সৰু-বাৰভূঞা” আৰু “বৰ-ৰাৰভূঞা” দুয়াে ফৈদ নিজ নিজ বাহুবলেৰে ৰাজ্য শাসন কৰি, স্বৰ্ণপীঠৰ দক্ষিণ আৰু উত্তৰ দুয়ােপাৰে “ভূঞা-পােৱালি“ নামেৰে নিজৰ প্রভুত্ব বঢ়াবলৈ ধৰিলে।

 দক্ষিণপৰীয়া বাৰভূঞাৰ প্ৰৱল প্রতাপ সহিব নােৱাৰি, কুণ্ডিণ্ নগৰৰ চুটিয়া ৰজাই ৰামপুৰ নগৰ আক্ৰমণ কৰাইছিল, কিন্তু কৃতকার্য হ’ব নােৱাৰিলে। সেইদৰে কমতাপুৰৰ ৰজায়ো এবাৰ হাত মেলি চাই আকৌ কোঁচাই নিবলৈ বাধ্য হ'ল। তাপ পাচত, বাৰ-ভূঞাসকলে নিজক অসম প্ৰতাপী ভাবি গা-চালি দি উঠি চাৰিওফালে দিগ্বিজয় কৰিবলৈ ধৰিলে। এনেতে সৌমাৰৰ আহোম ৰজাই ফেৰ পাতি ধৰি বিষম বিজয়েৰে বাৰ-ভূঞাক যুদ্ধত ঘটাই বন্দী কৰালে; আৰু শদিয়াৰ শ্যামাকালী গোসাঁনীৰ আগত সিবিলাকক বলি দিয়াবলৈ স্থিৰ কৰিলে। পিচে বাৰ-ভূঞাই আহোম ৰজাৰ [ ৩৫ ] বশ্যতা স্বীকাৰ কৰি, পাচলৈ আৰু কোনাে উৎপাত নঘটাবলৈ অঙ্গীকাৰ কৰাত, সিবিলাকক মুক্তি দিয়া হয়। তাৰ পাচত, বাৰ-ভূঞাই, আহােম বজাৰ ফলীয়া হৈ, আকৌ দিগ্বিজয় কৰিবলৈ ধৰিলে। সেই আলমতে সিবিলাকে কমতাপুৰৰ ৰজাক এৰাৰ আক্রমণ কৰি যুদ্ধত ঘটাই আহােম ৰজাৰ অধীন কৰিছিল। তাৰে পাচত, বাৰ-ভূঞাই, আহােম ৰজাৰ অনুমতি অনুসৰি, চুটিয়া ৰজাক আক্রমণ কৰেগৈ। আৰু, চুটিয়া সেনাপতি কুমাৰ ধীৰনাৰায়ণৰে সৈতে সাত দিন যুদ্ধ পাতি তেওঁক পৰাস্ত কৰি, বাৰ-ভূঞা আকৌ প্রখ্যাত হৈ উঠে। কিন্তু, তেতিয়াও সিবিলাক আহােম ৰজাৰ অধীনে হে চলিছিল।

 ইফালে বৰ-বাৰভূঞাবিলাকো লক্ষীমপুৰত প্ৰতাপী হৈ উঠিছিল। কিন্তু, ইবিলাকৰ প্রতাপ সৰু-বাৰভূঞাৰ সমান প্ৰৱল হােৱা নাছিল। গতিকে, চুটিয়া ৰজাই ঘনে ঘনে আক্রমণ কৰি সিবিলাকৰ পিট্ মৰাত ক্ৰমে দুৰ্ব্বল হৈ সিবিলাক দক্ষিণপাৰলৈ উঠি গৈ সৰু-বাৰভূঞাৰ লগত মিল হ’ল। এই দৰেই দক্ষিণপাৰে, এতিয়াৰ নগাওঁ অঞ্চলত, দুয়ো ফৈদ মিহলি হােৱাত, পিচলৈ সিবিলাকৰ ভিতৰত সৰু-বৰৰ চিন্ হেৰাই আহিল। সদৌশেহত, পুৰণি তথ্যজ্ঞ লোকসকলে মাথােন সিবিলাকৰ বৈষ্ণৱী দলক “সৰু-ভূঞা-পােৱালি” আৰু শাক্ত দলক “বৰ-ভূঞা-পােৱালি" বুলি নিৰ্দ্দেশ কৰিব পৰা হ'ল। বর্তমান “ভূঞা-পােৱালি"ৰ নাম নুমাইছে। “ফটা হওক, ছিটা হওক, পাটৰ টঙ্গালি; কণা হওক, কুঁজা হওক, ভূঞাৰ পােৱালি” এই প্রচলিত বচন ফাকিত মাখােন “ভূঞা- পােৱালি”ৰ চিন্ ৰৈছেগৈ।

আধ্যা-৬
খেনবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব

 নীলধ্বজ -পালবংশী ৰজাৰ ৰাজত্ব অন্ত পৰাৰ পাচত, বছৰদিয়কলৈ কামৰূপ ৰাজ্য অৰাজক হয়। তাৰ পাচত, ত্ৰয়োদশ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আৰম্ভণত খেনবংশীয় কান্তনাথ নামেৰে এজন ডেকাৰ ভাগ্যলক্ষ্মী প্ৰসন্ন হােৱাত, তেওঁ কামৰূপৰ অধীশ্বৰ হয়। কান্তনাথৰ পিতাকৰ নাম ভক্তেশ্বৰ আৰু মাকৰ নাম অদনা। ইবিলাক মেচ জাতীয় এটি নিচেই টোকোনা পৰিয়াল আছিল। কান্তনাথৰ বয়স কথমপি দহবছৰ পাৰ হওঁতেই তেওঁৰ পিতাক ঢুকায়। তাৰ পাচত, সিবিলাকৰ অৱস্থা অতিকৈ হীন হৈ পৰে। শেহান্তৰত, বিধবা অদনাই মাউৰা পুতেক কান্তনাথক এজন বামুণৰ ঘৰত গৰখীয়া থৈ জীৱিকা উলিয়াব লগাত পৰে।

 পিচে,এদিন গৰু চৰাওঁতে ভাগৰ লগাত, মুকলি পথাৰৰ মাটিতে পৰি কান্তনাত টোপনি গ'ল। দুপৰীয়া ভােজনৰ পৰ উকলি গ'ল, তথাপি গৰখীয়া ঘৰলৈ যােৱা নাই। পিছে, গৰাকী বামুণে বিচাৰি গৈ দেখে যে, টোপনিত লালকাল্ দি পৰি থকা গৰখীয়াৰ মুখত আৰু চকুত ৰ'দ নপৰাকৈ, মূৰৰ ফালৰপৰা এটা ফেঁটী সাপে ফেঁট্ তুলি আৰ কৰি ধৰি ৰখি আছে, আৰু ল'ৰাৰ ভৰিৰ তলুৱাত ৰাজলক্ষণ নিলগতে জিলিকিব লাগিছে। [ ৩৬ ] বামুণে দেখি স্তম্ভিত হৈ, অনতিপলমে গৰখীয়াৰ অতি আদৰেৰে ঘৰলৈ আনি, তেওঁত সকলাে কথা ভাঙি কলেহি। সময়ত গৰখীয়াই সেই বামুণৰ উদগনিত উৎসাহিত হৈ, তেওঁৰ পৰামর্শ মতে, ৰাজ্য লাভ কৰিবৰ অৰ্থে নানাৰূপে পুৰুষাৰ্থ কৰিবলৈ ধৰিলে।সেই সময়তে ওপৰত কৈ অহা পালবংশী ৰজাৰ ঘাই মন্ত্ৰী সমুদ্ৰৰ মৃত্যু হােৱাত, কামৰূপ ৰাজ্য বছৰদিয়েকলৈ অৰাজক হৈ পৰে। এনে ছেগতে কান্তনাথৰ মনােৰথ পূর্ণ হয়। কান্তনাথে ১২০১ খ্ৰীষ্টাব্দত কামৰূপৰ ৰজা নীলধ্বজ নাম গ্ৰহণ কৰে, আৰু পূর্ব্বৰ প্রতিশ্রুতি মতে তেওঁৰ পালক ব্রাহ্মণক নিজৰ প্ৰধান মন্ত্রী পাতি লয়।ৰজা হৈয়েই নীলধ্বজে প্রাগজ্যোতিষপুৰৰপৰা ৰাজধানী তুলি নি কমতাপুৰতপাতিলেগৈ। কমতাপুৰৰ ৰাজধানীখন তেওঁ অতি বিতােপনকৈ পাতিছিল, আৰু সেইআপাহতে তেওঁক কমতেশ্বৰ নামেও জনা যায়। নীলধ্বজ বৰ ধাৰ্মিক ৰজা আছিল, আৰু তেওৰ ৰাজ্যত বৈদিক ধৰ্মৰ চৰ্চ্চা বঢ়াবৰ অৰ্থে মিথিলাৰপৰা অনেক সু-ব্রাহ্মণ পণ্ডিত অনাই তেওঁ নিজে বহু সজ শিক্ষা লাভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পাৰিষদবর্গকো শিক্ষা দিয়াইছিল। নীলধ্বজ ৰজাৰ ৰাজত্বৰ কালতে মুছলমানে তলত লিখা তিনিবাৰ একেৰাহে অসম দেশ আক্রমণ কৰে।

 মুছলমানৰ ১ম আক্রমণ বা শিলসঁকোৰ ৰণ:- দিল্লীৰ সম্রাট মহম্মদ গােৰীৰ অনুজ্ঞামতে, বঙ্গদেশৰ শাসনকর্তা বক্তিয়াৰ খিলিজি খ্ৰীঃ ১২০৪ চনত কামৰূপ ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ উজাই আহে। তেওঁ কামৰূপ জয় কৰিবলৈ দহ দিন উজাই আহি, এখন শিলৰ সাঁকোৰ পছিম পাৰে পৰ্ব্বতৰ মাজত সােমােৱা মাত্রকে নীলধ্বজ ৰজাৰ প্ৰধান কৰ্মচাৰীয়ে অলপীয়া সৈন্যেৰেই তেওঁক বিষমৰূপে আক্রমণ কৰিলে গৈ। বক্তিয়াৰে সেই আক্রমণ সহিব নােৱাৰি পলাই ফাট মাৰিলে, আৰু তেওঁৰ সৈন্যসামন্তৰ এভাগ অসমত বন্দী হৈ ৰৈ গ'ল। এয়ে অসমত মুছলমান বসতিৰ সূত্রপাত। পাচত, সিবিলাক গৌৰদেশৰপৰা অহাৰ কাৰণে, অথবা মহম্মদ গােৰীৰ মানুহ বুলি, অসমত সেই মুছলমানবিলাকক “গৰীয়া” বােলা হয়।

 মুছলমানৰ ২য় আক্রমণ:- বক্তিয়াৰ খিলিজিৰ মৃত্যুৰ পাচত, বঙ্গদেশত চুবাদাৰৰ বিষয়-বাব লৈ মহা জঞ্জাল উপস্থিত হয়। সেই সময়ত কেইবাজনো চুবাদাৰক ভঙ্গা-পতা কৰাৰ পাচত, গিয়াছুদ্দিন নামেৰে এজনক চুবাদাৰ পতা হয়। তেওঁ নিজক বক্তিয়াৰতকৈ কাজুৱা বোলাবৰ অভিপ্ৰায়ে, খ্ৰীঃ ১২২৮ চনত, অসমদেশ দ্বিতীয়বাৰ আক্ৰমণ কৰেহি। এই আক্ৰমণত তেওঁ নীলধ্বজ ৰজাৰ তলতীয়া জনচেৰেক সৰু সৰু শাসনকৰ্তাক যুদ্ধত হৰুৱাই সিবিলাকৰ পৰা কৰ্-কাটল আদায় কৰিছিল।

 মুছলমানৰ ৩য় আক্রমণ:- গিয়াছুদ্দিনৰ পাচত, চাৰিজন চুবাদাৰ হৈ যোৱাৰ পাচে, ইখটিয়াৰউদ্দিন মল্লিক... বঙ্গদেশৰ চুবাদাৰ হয়। ১২৫৬-৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত, খৰালি তেওঁ অসমদেশ আক্ৰমণ কৰি, প্ৰাগজ্যোতিষপুৰত থকা নীলাধ্বজ ৰজাৰ প্ৰতিনিধিক পৰ্ব্বতলৈ খেদি দি, আৰু ৰাজধানীত এটা মজিদ-মন্দিৰ তুলি, নিজক কামৰূপৰ অধিপতি বুলি ঘোষণা কৰিলে। পিচে, যেতিয়া বাৰিষা আহিব, [ ৩৭ ] তেতিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ গড়াটাকি বাঢ়ি উঠিল; আৰু বাট-ঘাটবিলাক দুর্গম হৈ পৰিল। খেদা-খােৱা প্ৰতিনিধিয়ে সেই ছেগতে পৰ্ব্বৰপৰা নামি আহি ৰাতিয়েই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰ কাটি দিলে। পাৰত শিবিৰ পাতি শুই থকা মুছলমান সৈন্যবিলাক আৰু সিবিলাকৰ যুদ্ধৰ সজুলিবােৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কোবাল সোঁতত উটি যাবলৈ ধৰিলে। মল্লিকৰ লগত যি অলপীয়া সৈন্য বল, সিহঁতো ভয়ত আতুৰ হৈ পৰিল। কামৰূপৰ সেনাপতিয়ে এনে ঠেকত পেলাই আক্রমণ কৰি মল্লিকক বিষম বিপদত পেলালে। সদৌশেহত, জনচেৰেক সৈন্যক মাথােন দেশলৈ উলটি যাবলৈ এৰি দি, বাকীবিলাক সৈন্যৰে সৈতে মন্ত্রিক যুজবেকক বন্দী কৰি ৰখা হ’ল। যুদ্ধত মল্লিকে বিষমৰূপে আঘাত পাইছিল; ১২৫৭ খ্রীষ্টাব্দত সেই আঘাতৰ বিকাৰতে তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

 দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণ:-নীলধ্বজৰ লােকান্তৰৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণ, ১২৯৫ খ্রীষ্টাব্দত, কমতাপুৰৰ ৰাজপাটত উঠে। তেওঁৰ দিনতে অসমলৈ ঁশঙ্কৰদেৱৰ আদিপুৰুষ চণ্ডীবৰ প্ৰমুখ্যে ৭ সাত ঘৰ কায়স্থ আৰু ৭ সাত ঘৰ বামুণ কনৌজপুৰৰপৰা আহি কামৰূপত থিতাপিত হয়। এইজনা অতিশয় ধাৰ্মিক আৰু বিদ্যানুৰাগী ৰজা আছিল।

 চক্ৰধ্বজ:- দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণৰ লােকান্তৰৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক আৰু নাতিয়েকসকলে, খ্ৰীঃ ১৩৩০ চনৰপৰা ১৪২০ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰে। তাৰ পাচত, সেই বংশৰে চক্ৰধ্বজ নামে এজন ৰজা প্রখ্যাত হৈ উঠে। তেওঁৰ দিনত মন্ত্ৰী আৰু বিষয়াসকলে পুৰুষানুক্রমিক বিষয়-বাব পােৱাৰ নিয়ম প্রচলন হয়। চক্রধ্বজৰ ৰাজত্বৰ কালতে অসমৰ মহাকবি মহাপুৰুষ ঁশ্ৰীশঙ্কৰদেৱে ১৪৪৯ খ্রীষ্টাব্দত জন্মগ্রহণ কৰে।

 নীলাম্বৰ:- চক্ৰধ্বজৰ লােকান্তৰৰ পাচত, ১৪৫৫ খ্ৰীষ্টাব্দত, তেওঁৰ পুতেক নীলাম্বৰ কামৰূপৰ অধীশ্বৰ হয়। নীলাম্বৰ বৰ পৰাক্ৰমী ৰজা আছিল। ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ অলপ দিনৰ পাচতে তেওঁ নিজ পৰাক্ৰমেৰে পিতৃৰাজ্যৰ সীমা ভালেমানলৈকে বঢ়ালে। আন কি, তেওঁ বঙ্গদেশৰ কোনাে কোনাে অংশ পর্যন্ত নিজৰ ৰাজ্যৰ ভিতৰ কৰি লৈছিল। নীলাম্বৰ যেনে পৰাক্ৰমী, তেনে এজন অতি উদ্যোগী পুৰুষ আছিল। তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যৰ সুচলাৰ্থে আৰু আন-আন। ৰাজ্যৰে সৈতে চলাচল সুগম কৰিৰৰ অৰ্থে আলি, গড়, সাঁকো প্রভৃতি বন্ধাই দেশৰ ভালেমান হিতকৰ কাৰ্য্য সাধি বিশেষ খ্যাতি লাভ কৰিছিল। নীলাম্বৰ ৰজাই তেওঁৰ ৰাজধানী কমতাপুৰৰপৰা ঘোঁৰাঘাটলৈকে এটি বিতােপন আলি বন্ধাই দিয়াইছিল; কোঁচবেহাৰ আৰু ভাটী-ৰংপুৰৰ মাজত তাৰ ভগা-ছিগা কোনাে কোনো অংশই এতিয়াও তেওঁৰ সেই হিতকৰ চিনাকি দিব লাগিছে।

 মুছলমানৰ ৪ৰ্থ আক্ৰমণ:-নীলাম্বৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালত মুছলমানে চতুৰ্থবাৰ অসমদেশ আক্ৰমণ কৰে। তাৰ মূল কাৰণ হৈলিল আত্মকন্দল। মন্ত্ৰী শশীপাত্ৰৰ পুতেক মনোহৰক নীলাম্বৰ ৰজাই এদিন অসময়ত তেওঁৰ সুৰ কুঁৱৰীৰ অন্তঃপুৰলৈ সোমোৱা দেখা [ ৩৮ ] পাই তেওঁৰ ওপৰত চোভা মানিবলৈ ধৰিলে। পিচে, সেই ভাব ক্ৰমাৎ প্ৰৱল হৈ উঠাত, নীলাম্বৰ ৰজাই মনােহৰৰ অসৎ কাৰ্যৰ প্ৰতিশােধ লােৱাৰ উদ্দেশ্যে গােপনে তেওঁক বধ কৰালে। আৰু, সৰু কুঁৱৰীৰ হতুৱাই তেওঁৰ মাংস ৰন্ধাই পিতাক শচীপাত্ৰক নিমন্ত্রণ দি মতাই আনি খুৱালে। পাচত, শচীপাত্র মন্ত্রীয়ে সেই কথাৰ সম্ভেদ পাই মৰণান্তিক বেজাৰ পালে, আৰু ৰজাক সেই প্রতিশােধৰ প্রতিশােধ দিয়াৰ অৰ্থে তেওঁ দৃঢ়-সংকল্প কৰিলে। সেই উদ্দেশ্যে মন্ত্রীয়ে, পুতেকৰ অঘাইত্, পাপ খণ্ডাবৰ অৰ্থে, গঙ্গাস্নানলৈ যােৱাৰ ছলেৰে গােপনে গৌৰ দেশৰ নবাব হােচেনচাহৰ শৰণাগত হ'লগৈ। তেওঁ নীলম্বৰ ৰজাৰ মনৰ দুর্ব্বলতা আৰু ৰাজ্যৰ ভিতৰুৱা দুৰৱস্থা আদিৰ কথা পাত-বঢ়াই কৈ অসমদেশ আক্রমণ কৰিবৰ নিমিত্তে তেওঁক বৰকৈ উদ্গাবলৈ ধৰিলে। হােচেনচাহে শচীপাত্ৰৰ কথাত প্রত্যয় মানি এজন সেনাপতিক, লগত ভালেমান সৈন্য দি, নীলাম্বৰ ৰজাৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠিয়ালে। খ্ৰীঃ ১৪৯৮ চনত, মুছলমান সেনাৰে সৈতে লগলাগি শচীপাত্ৰ নীলাম্বৰৰ ৰাজ্যৰ সীমাত উপস্থিত হ'লহি। দুয়োপক্ষৰ মাজত ঘােৰতৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ'ল। মুছলমান সেনাপতিয়ে ভালেমান দিন একেৰাহে যুদ্ধ কৰিও জিকিবৰ আন উপায় নেদেখি, শেহান্তৰত প্ৰৱঞ্চনা কৰি জিকিবলৈ ফান্দ পাতিলে। সেই অর্থে, মুছলমান সেনাপতিয়ে নীলাম্বৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ এনে ভাৱে কটকী পঠিয়ালে যে, তেওঁ উপস্থিত ৰণত পৰাজয় স্বীকাৰ কৰি নিজৰ দেশলৈ উলটিবলৈ স্থিৰ কৰিছে; কিন্তু উলটি যােৱাৰ পূৰ্ব্বে ৰজাৰ মহিষীৰে সৈতে তেওঁৰ বিবিয়ে (ভাৰ্য্যা) এবাৰ সাক্ষাত কৰি আহিবলৈ অনুমতি পায় যদি, তেওঁ পৰম বাধিত হ'ব। নীলাম্বৰ ৰজাই সেই কথাত পতিয়ন গৈ অনুমতি দিয়াত, ৰজাৰ অন্তঃপুৰত গৈ তিৰােতাৰ বেশধাৰী মুছলমান সৈন্যবিলাক ভৰি পৰিল, আৰু সিহঁতে তাতে ৰজাক অবাধে বন্দী কৰি, দেশলৈ লৈ যাবৰ কাৰণে এটা লােৰ সজাত ভৰাই ৰাখিলে। পিচে, ৰাতি এটা বিশ্বাসী লগুৱাৰ সহায়ত নীলাম্বৰ বন্দী-সজাৰপৰা মুকলি হৈ পলাই গ'ল। ৰজা পলাই যােৱাত, মুছলমান সেনাপতিয়ে কমতাপুৰ দখল কৰি, তাত ভালেমান সৈন্য-সামন্তৰে সৈতে নিজৰ পুতেকক নবাবৰ প্ৰতিনিধি পাতি থৈ, নিজ দেশলৈ ওলটা-যাত্ৰা কৰিলে।

আধ্যা-৭
শিৰোমণি ভূঞা•

 শ্ৰীশঙ্কৰদেৱ:- এওঁ এজন অসমীয়া মহাকবি সাহিত্যিক আৰু ধাৰ্ম্মিক মহাপুৰুষ। অসমীয়া ভাষাভ শ্ৰীশঙ্কৰদেৱৰ কেইবাখনো জীৱনচৰিত আছে। সেই কেইখন গ্ৰন্থৰপৰা তেওঁৰ আসাধাৰণ জীৱনী সম্বন্ধে বহলকৈ জানিব পাৰি। তলত ৺শ্ৰীশঙ্কৰদেৱৰ বংশাৱলীৰ টোকা এটিৰে সৈতে তেওঁৰ সুদীর্ঘ জীৱনীৰ আভাষ মাখােন দিয়া গ'ল।


 •কমতাপুৰৰ পূৰ্ব্বাঞ্চলৰ ভোটৰ আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে কমতেশ্বৰে চণ্ডীবৰ ভূঞাক 'শিৰোমণি-ভূঞা' উপাধি দি শাসনকৰ্ত্তা পাতিছিল। চণ্ডীবৰৰপৰা শঙ্কৰদেৱলৈকে, গৌড়ৰপৰা অহা ভূঞা কেইঘৰৰ ভিতৰত, লণ্ডাদেৱৰ বংশধৰসকল পাচলৈ 'শিৰোমণি ভূঞা' নামেৰে খ্যাত হ'ল। [ ৩৯ ]

  ৺শ্ৰীশঙ্কৰদেৱৰ বংশবৃক্ষ—
লণ্ডাদেৱ
 |
চণ্ডীবৰ
 |
ৰাজধৰ
 |_______________________
 |  |  |  |
সূৰ্য্যবৰ হলায়ুধ জয়ন্ত মাধৱ
 |
কুসুম্বৰ
 |___________
 |   |
শ্ৰীশঙ্কৰ  বনগঞাগিৰি ৷

লণ্ডাদেৱ কনৌজৰ (কান্যকুব্জ) এজন ভূঞা বা মাটিগিৰী বা জমিদাৰ আছিল। তেওঁৰ আন এটা নাম ৰাণ্ডীদেৱ। লণ্ডাদেৱৰ পুতেক চণ্ডীবৰ। ত্ৰয়োদশ শতিকাত আফ্‌গানিস্থানৰ চুলতানে ভাৰতবৰ্ষৰ আৰ্য্যাৱৰ্তত দিগ্বিজয় কৰাইছিল। সেই আলমতে চাহাবুদ্দিনে কনৌজ আক্রমণ কৰাত, লণ্ডাদেৱ প্ৰমুখ্যে ১২ বাৰ ঘৰ কায়স্থ আৰু ৭ সাত ঘৰ বামুণ তাৰপৰা কমতাপুৰৰ ওচৰৰ গৌৰ ৰাজলৈ উঠি আছে। তাৰ পাচত, গৌৰেশ্বৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতেশ্বৰ দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণৰ মাজত বিশেষ বন্ধুতা থকাৰ সুচলতে চণ্ডীৰৰ প্ৰমুখ্যে ১২ বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞা আৰু ২ দুঘৰ বামুণ কনৌজীয়া মানুহ ১২২০ শকত কমতেশ্বৰ দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণৰ ৰাজ্যলৈ উঠি আহি থিতাপিত হয়। চণ্ডীবৰ আৰু দুই-চাৰিজনত বাজে, উক্ত ১৪ ঘৰ কনৌজীয়া মানুহৰ আটাইবিলাক ভূঞা (১) নামেৰেই জনাজাত হ’ল। সিবিলাকৰ ভিতৰত চণ্ডীবৰ সবাতকৈ চতুৰ আছিল কাৰণে, তেওঁক কমতেশ্বৰ দুৰ্ল্লভ নাৰায়ণে ‘শিৰােমণি ভূঞা’ খিতাপ দি, কমতাপুৰৰ পূৰ্ব্বাঞ্চলৰ শাসনকর্তা পাতিলে। সেই অনুসৰি, চণ্ডীৰৰে উলাই আহি লেঙ্গামাগুৰি নামে ঠাইত ৰাজধানী পাতিলে। সেই আলমতে তেতিয়াৰপৰা চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকল ‘শিৰােমণি ভূঞা’ নামেৰে খ্যাত হ'ল। কিন্তু, তাত ভুটীয়াবিলাকৰ অত্যাচাৰ সহিব নােৱাৰি, সেই নতুনকৈ থিতাপিত হােৱা কনৌজীয়া মানুহ কেইঘৰ অলপ দিনৰ ভিতৰতে ঠান্ ঠান্ হৈ কোনােবা কৰবালৈ গ'ল। চণ্ডীবৰে পূবৰ ফালে উজাই আহি, ৰৌটা নামে ঠাইত বসতি কৰিলে। সেই ঠাই তােটানৰ নিচেই ওচৰ-সীমাত। গতিকে, তাতো তেওঁ বসতিৰ নিমিত্তে সুচল নাপাই, বছৰচেৰেকৰ পাচত টেম্বুৱানী বা বৰদোৱা (২) নামে ঠাইত থিতাপিত হ'লগৈ। তাতে সুচতুৰ চণ্ডীবৰে প্ৰজাবৰ্গৰ বল পাই, শাসন-সংক্ৰান্ত ক্ষমতাৰ সৈতে সােনকালে প্ৰতিপত্তি লাভ কৰি উঠিলে। এই বৰদোৱাতে, ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত, চণ্ডীবৰৰ পৰিনাতি
———————————————————————————————————————————————————————————
 (১) সেই ছিদ্ৰতে অসমৰ নিজাপী বাৰ-ভূঞা এই ন-ভগনীয়া বাৰ-ভূঞাৰ লগত সানমিহলি হোৱাক, ‘বাৰ-ভূঞা’ দুই ফৈদৰ মাজত বেমেজালী ঘটিল; সেই কাৰণে, আজিকালি ‘ভূঞা’ চিনিবলৈ টান হৈছে। তথাপি “বাৰ-ভূঞা” আৰু “শিৰোমণি-ভূঞা” এই বিভিন্ন খিতাপে সিবিলাকৰ মাজত সুকীয়াত্ব ৰাখিছে।

 (২) খোঁটাতকৈ দ কাৰণে টেম্বৱানীক “ডাঙৰ দোৱা” বোলা হয়। সেই আলমতে এই ঠাইক “বৰদোৱা” বোলা হয়। [ ৪০ ] কুসুম্বৰ ভূঞাই এটি অতি সুলক্ষণীয় পুত্ৰ লাভ কৰে। তেৱেঁই অসমৰ গৌৰৱৰ ধন ৺শ্ৰীশঙ্কৰদেৱ ।

 শ্ৰীশঙ্কৰদেৱৰ জন্মৰপৰা ৩ দিনৰ পাচতে, তেওঁৰ মাতৃ সত্যসন্ধ্যাৰ পৰলোক হোৱাত, তেওঁ বুঢ়ীমাক খেৰসুতীৰ যত্নত ডাঙৰ-দীঘল হয়। ৺শঙ্কৰদেৱে সৰুৰেপৰা বল, যুক্তি, সাহ, জ্ঞান, ধৰ্ম ইত্যাদিত অসাধাৰণ প্ৰতিভাৰ চিন দেখুৱাইছিল। তেওঁ চেমনীয়া কালত খেদি গৈ বনৰ হৰিণা ধৰিছিল; ভাদমহীয়া ভৰপূৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ সাঁতুৰি পাৰ হৈছিল। সজবুদ্ধি আৰু সৎসাহসতো তেওঁ এজন সেই কালত অদ্বিতীয় পুৰুষ আছিল। আন কি, তেওঁৰ জ্ঞানৰ চিনাকি পাই, সেই কালৰ লোকসকলে তেওঁক অৱতাৰী পুৰুষ বুলি মানিছিল। কালত, ৺শঙ্কৰদেৱৰ সেই সাধাৰণ প্ৰতিভা ধৰ্ম্মৰ জ্যোতিৰে জিলিকি উঠিল। আজিও অসমীয়াৰ ঘৰে ঘৰে তেওঁৰ ৰচিত কীৰ্তন-ভাগৱত আদি ধৰ্ম্মগ্ৰন্থই তেওঁৰ প্ৰতিভাৰ চিনাকি দিব লাগিছে। অসমত নিৰ্মল ভাগৱতী ধৰ্ম প্ৰৱৰ্ত্তোৱাটোৱেই শঙ্কৰদেৱৰ জীৱনৰ মহাব্ৰত আছিল। কামৰূপ আৰু সৌমাৰৰ কিয়দংশত সেই ধৰ্ম্ম বহুলকৈ প্ৰচাৰ হোৱাৰ পাচত, তেওঁ চুটিয়া ৰাজধানী ৰত্নপুৰলৈ যাত্ৰা কৰে। সেই যাত্ৰাতে আগৰ দিনৰ ভীষ্মক ৰজাৰ ৰাজধানী কুণ্ডিন্ নগৰৰপৰা শঙ্কৰদেৱে বাসুদেৱৰ মূৰ্ত্তি এখন লাভ কৰি আনেগৈ। তাৰপৰা আকৌ ভটিয়াই আহি, শঙ্কৰদেৱে উত্তৰপাৰে কমলা মুদৈৰ মাটিত এপষমান কাল বাহৰ পাতি আছিল। সেই ছেগতে তাত তেওঁ এখন শূদিৰীয়া সত্ৰ স্থাপন কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। কিন্তু, ৺শঙ্কৰদেৱৰ লোকান্তৰৰ পাচত হে তেওঁৰ সেই ইচ্ছা ফলৱতী হয়। পাচত, সেই কমলা মুদৈৰ মাটিতে "কমলাবাৰী সত্ৰ" স্থাপন কৰি, ৺শঙ্কৰদেৱৰ বংশৰ ৺পদ্মকান্ত ভূঞাক তাৰ অধিকাৰ পতা হয়। ইতিমধ্যত, শঙ্কৰদেৱে ১২ বছৰ কাল গঙ্গা, গয়া, কাশী, মথুৰা, বৃন্দাবন, প্ৰভাস, দ্বাৰাকা,পুৰী বা শ্ৰীক্ষেত্ৰ, ৰামেশ্বৰ প্ৰভৃতি তীৰ্থ ভ্ৰমণ কৰি আহেগৈ। ইয়াত বাজেও, ৺শঙ্কৰদেৱৰ অক্ষয় কীৰ্ত্তি অলেখ আছে; বিস্তাৰিত জীৱন চৰিত্ৰত সেইবোৰ বিস্তৰকৈ পোৱা যাব। ৺শঙ্কৰদেৱে নিজৰ অসাধাৰণ প্ৰতিভাৰ প্ৰভাৰে অসমবাসীক জিলিকাই তুলিছিল। তেওঁ সেই বাবে অসমত আজিও অলেখ ভক্তবৃন্দৰপৰা পূজা পাব লাগিছে। সদৌশেহত, জীৱনৰ মহাব্ৰত সাধন কৰি উঠি, কোঁচবেহাৰৰ ওচৰৰ ভেলাদাবা নামে ঠাইত, ১৫৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দত জীৱন-লীলা সামৰি, শঙ্কৰদেৱ স্বৰ্গী হ’ল; কিন্তু তেওঁৰ নাম অসমত যাৱতচন্দ্ৰদিবাকৰ অমৰ হৈ ৰ'ল।

 মাধৱদেৱ:- ৺শঙ্কৰদেৱৰ শিষ্যবৰ্গৰ ভিতৰত ৺মাধৱদেৱ সবাতকৈ প্ৰধান। এৱোঁ এজন অসমৰ অসাধাৰণ সাহিত্যিক মহাকবি আৰু আধ্যাত্মিক মহাপুৰুষ। মাধৱদেৱ ৰচিত 'নামঘোষা', 'ভক্তিৰত্নাৱলী' প্ৰভৃতি গ্ৰন্থাৱলীয়ে আজিও তেওঁক এজন মহাপণ্ডিত আৰু মহাকবিৰূপে জীয়াই ৰাখিছে। ৺মাধৱদেৱ পোনতে ঘোৰ শাক্ত আছিল; পিচে, শঙ্কৰদেৱৰ লগত ধৰ্ম্মবাদত ঘাটি, তেওঁ ৺শ্ৰীশঙ্কৰত শৰণ ভজি, ভাগৱতী বৈষ্ণৱধৰ্ম্ম গ্ৰহণ কৰিলে। পাচলৈ মাধৱদেৱকো অৱতাৰী পুৰুষৰূপে ভক্তবৃন্দে পূজিৰলৈ

ধৰিলে। ৺মাধৱদেৱে ১৫১৮ খ্ৰীষ্টাব্দত জন্মগ্ৰহণ কৰে, আৰু ১৫৯৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ স্বৰ্গী হয়। শঙ্কৰ-মাধৱৰ পূৰ্ব্বৱৰ্তী আৰু পৰৱৰ্ত্তী ডাক, মাধৱ-কন্দলী, অনন্ত-কন্দলি, [ ৪১ ]
[ ৪২ ] [ ৪৩ ]

ৰাম-সৰস্বতী, কুমাৰিলা-ভট্ট প্রভৃতি অসমৰ আৰু ভালেমান জ্ঞানী পণ্ডিত-কবি আছিল। এই পুথিৰ কলেৱৰ চাই, ইয়াত সিবিলাকৰ নাম মাথােন উনুকিওৱা হ'ল।

 সমসাময়িক ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ কথা :- ১০০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা ১০২৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে এই ২৪ বছৰৰ ভিতৰত গজনীৰ ৰা চুলতান মামুদে ১২ বাৰ আৰ্য্যাৱৰ্ত্ত আক্ৰমণ কৰেহি। তাৰ ফলস্বৰূপে লাহােৰ, পেচোৱাৰ, ভাটিয়া, মূলতান, উজ্জয়িনী, কনৌজ, দিল্লী, আজমীৰ, থানেশ্বৰ, কাশ্মীৰ, মিৰাট, মথুৰা, কালিঙ্গ, গুজৰাট, সােমনাথ প্রভৃতি ভালেমান চহৰ জয় কৰি, আৰু হিন্দুৰ ধৰ্ম্ম-মন্দিৰ লুটি তেওঁ বহু ধন-সম্পত্তি স্বদেশলৈ লৈ যায় হি। মামুদৰ পাচত আলাউদ্দিন, তেওঁৰ পাচত গিয়াচুদ্দিন বা মহম্মদ গােৰীয়ে, গজনীৰ ৰজা হৈ, ভাৰতবৰ্ষ কেইবাবাৰো আক্ৰমণ কৰেহি। সেই কালত কনৌজৰ ৰজা জয়চন্দ্ৰ আৰু আজমীৰৰ ৰজা পৃথুৰাজ আছিল। পৃথুৰাজ পাচত দিল্লীৰ ৰজা হয়। তেতিয়া আৰ্য্যাৱৰ্ত্তত চোহান, তােমৰ, ৰাঠোৰ প্ৰভৃতি কেইবাটাও হিন্দু ৰাজফৈদে ৰাজত্ব কৰিছিল। পিচে, সিবিলাক আত্মকন্দলৰ দোষত ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হৈ পৰে; আৰু সেই ছেগতে মহম্মদ গােৰীয়ে আৰ্য্যাৱৰ্ত্ত আক্রমণ কৰেহি। ফলত, হিন্দুৰাজ্য সম্পূর্ণ মূছলমানৰ হাতলৈ পাৰ হয়। সেই সময়ত কুতুবুদ্দিন দিলী আৰু গুজৰাটৰ, বক্তিয়াৰ

খিলিজী বিহাৰৰ, আৰু বল্লালসেন বঙ্গদেশৰ ৰজা আছিল। [ ৪৪ ]

তৃতীয় খণ্ড
আধ্যা-১
আহোম ৰজাৰ ৰাজত্ব

 টাই জাতি ব্ৰহ্মদেশৰ অন্তৰ্গত ইৰাৱতী উপত্যকা প্ৰদেশৰ মানুহ। আজিকালি সিবিলাকক অহম বা আহম কিম্বা আহোম নামে জনা যায়। হিন্দু ৰাজবংশ উৎপত্তিৰ বিধান মতে, সিবিলাক ইন্দ্ৰবংশ বুলি পৰিচিত; সেই কাৰণে, আহম জাতীয় ৰজাসকলক 'স্বৰ্গদেৱ'★ বোলা হয়। খ্ৰীষ্টাব্দৰ দশম শতিকাত এই জাতিৰ

 ★ পুৰণি আহম-বুৰঞ্জী মতে আহম স্বৰ্গদেৱৰ উৎপত্তি। পূৰ্বে বশিষ্ঠ মুনিএ এই দিখৌ নদীৰ আগাৰিত এক বাৰাণসীতুল্য পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিবৰ ইচ্ছা কৰিলে। নদীকো বশিষ্ঠ-গঙ্গা নাম দিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে। নৈৰ উজনি দেশত জলৰ সমীপতে দুই ক্ৰোশ পৰিমাণ স্থলত এক হাজাৰ শালগ্ৰাম পুতিলে, মধ্যতে লক্ষ্মী-নাৰায়ণ শালগ্ৰাম পুতিলে। চৌপাশে কুশ, তুলসী, আমলখী, অশ্বথ ৰুলে। এই প্ৰকাৰ কৰি পূৰশ্বৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভিলে। পাচে ইন্দ্ৰ দেৱতাএ বিস্তৰ লোক তৰি স্বৰ্গলৈ যাব হেন জানি মেঘক আ়জ্ঞা কৰিলে। বৃষ্টি কৰাই নদীকো বঢ়াই বশিষ্ঠকো স্থানকো বুড়াই পূজাৰ সামগ্ৰীকো উটাই নিলে। পাচে বশিষ্ঠ কোপ কৰি ধ্যান কৰি ইন্দ্ৰৰ অকাৰ্য্যক দেখি শাপ দিলে, বোলে, তোৰ ম্লেছ যোনিত জন্ম হৌক, যাতো দেৱতা হুই ম্লেছৰ কৰ্ম্মক আচৰিলি। নদীকো শাপিলে, বোলে তোৰ তীৰত ম্লেছ লোকে নিবাস কৰিব। তঞি মলমূত্ৰবাহিনী হৈবি, তোৰ তীৰত যি মৰে মাণ ছড়িহ সিও প্ৰেত হৈব। পাচে লক্ষী-নাৰায়ণ শালগ্ৰম যি পুতিছিল তেওঁক তুলি আনি বুলিলে, তোক ম্লেছ ৰাজাগণে গো-মাংসেৰে শুকৰৰ মাংসেৰে পূজিব। পাচে এই শাপক শুনি ইন্দ্ৰেও নদীএও বিস্তৰ স্তুতি কৰি বশিষ্ঠৰ চৰণত পৰি শাপৰ সীমাক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। পাচে মুনি তুষ্ঠ হুয়া ইন্দ্ৰক বুলিলে, তই ম্লেছ জাতিৰ নাৰীত বীৰ্য্যধান কৰি পূৰ্ব্বমতে স্বৰ্গত থাকিবি, কিন্তু পুত্ৰৰূপে ম্লেছ শৰীৰক ধৰিবি। নদীক বুলিলে কলিযুগৰ দশ হাজাৰ বৎসৰ গৈলে তোৰ শাপ গুচিব। এই বুলি বশিষ্ঠ অসন্তোষ কৰি ক্ষেত্ৰ নাপাতি কামৰূপৰ ভণ্ডৰূৱা নদীৰ তীৰত পৰ্ব্বতৰ মধ্যত আশ্ৰম কৰি থাকিল।

 “অনন্তৰে ইন্দ্ৰ দেৱতাএ শ্যামা নামক বিদ্যাধৰীক আদেশ কৰিলে, বোলে, হে শ্যামা, বশিষ্ঠ মুনিয়ে মোক ম্লেছ শৰীৰ ধৰিবলৈ শাপিছে। তঞি পৰ্ব্বতত চেংতাম্ নামে মৰা ৰজাৰ ভাৰ্য্যা হই থাকগৈ। মই তোৰ উদৰত গৰ্ভধান কৰি পূনৰ্ব্বাৰ স্বৰ্গক আহিম; পুত্ৰৰূপে মই ম্লেছৰ ৰজা উই ৰাজ্যক প্ৰতিপালন কৰিম। পাচে শ্যামা বিদ্যাধৰীয়ে ইন্দ্ৰৰ এই আ়জ্ঞাক পাই চেংতাম নৰা ৰজাৰ ঘৰত পৰম সুন্দৰী পদ্মিনী ভাৰ্য্যা হই থাকিল। তেঞোৰ নাম হ’ল মাংকুক্ থানচেন্। মাকৰ নাম কুংড়েমানকা। বাপেক ৰাজমন্ত্ৰীৰ নাম চাংড়াম। পাচে, ১০৪০ শকত শুভ সময়ত ইন্দ্ৰে আসি স্বামীৰ বেশ ধৰি চেংতান নৰা ৰজা পশু মাৰিবলৈ গ’লত, ভাৰ্য্যাত বীৰ্য্যধান কৰি নিশা স্বপ্ন দেখালে, বোলে, মঞি ইন্দ্ৰ দেৱতাএ তোত বীৰ্যধান কৰিছোঁ, ই যি পুত্ৰ হ’ব তাক মোৰ কলা অৱতাৰ জানিবি। ই প্ৰতাপী ৰজা হৈব। ইহাৰ নাম স্বৰ্গনাৰায়ণ হৈব। আজি ধৰি পুত্ৰ নহই মানে তঞি স্বামী সঙ্গলৈ নাযাবি, সাৱধানে থাকিবি। তোক উসৃত থানত নিলগাই ৰহস্যে থব। পাচে পুত্ৰ জন্ম হৈলে মঙ্গল কৰি সুবৰ্ণৰে মলমা কৰা জখলাৰে তোক পুত্ৰৰ সহিতে নমাই আনিব। এই বুলি ইন্দ্ৰ গৈল।

 “পাচে সেই কন্যাএ সেই সম্ভোগৰ স্বপ্নৰো কথা নড়া ৰজাত কহিলে। ৰজা শুনি মীনাচল পৰ্ব্বতৰ ওপৰত উসৃত চাংঘৰ সাজি ৰোজ-ৰাজ দি দাসী দি সাৱধানে গৰ্ভৱতী ভাৰ্য্যাক থলে নি। [ ৪৫ ] খুন্‌লুং আৰু খুন্‌লাই নামে দুজন ৰাজকোঁৱৰ দেশ জয় কৰিৰৰ অৰ্থে উত্তৰলৈ উজাই আহে। আহি আহি, বর্তমান অসমৰ উত্তৰ-পূবে, পাটকাই পৰ্ব্বতৰ সিপাৰে, মুংৰিমুংৰাম নামে প্ৰদেশত এখন ৰাজ্য পাতি তাতে দুয়ো বছৰচেৰেক ৰাজত্ব কৰি আছিল। পিচে, কিবা কাৰণত সিবিলাক দুজনৰ ভিতৰত আত্ম-কন্দল লাগি উঠিল। সেইবাবে, ককায়েক খুনলুঙে খং কৰি উত্তৰৰফালে আঁতৰি গৈ, খেহ দেশত (চীন) এখন সুকীয়াকৈ ৰাজ্য পাতিলে। তাৰ পাচত, খুনলায়ে ৭০ বছৰ মূৰিমুংৰামত ৰাজত্ব কৰে। তেওঁৰ লােকান্তৰৰ পাচত, তেওঁৰ ফৈদৰ ৰজাই ৪০ বছৰ ৰাজত্ব কৰি নিৰ্ব্বংশ হােৱাত, খেহ দেশৰপৰা খুনলুঙ্গৰ ফৈদৰ এজন কোঁৱৰ আনি মুংৰিমুংৰামত ৰজা পতা হয়। সেই কোঁৱৰৰ পাচত, তেওঁৰ বংশৰ ৪০ জন ৰজা হৈ যােৱাৰ পাচত, সেই ফৈদৰে সুপ্রখ্যাত চুকাফা কোঁৱৰ ৰাজপাটত উঠে।

 আদিতে টাই জাতি বৌদ্ধধৰ্ম্মী আছিল বুলি কোনােৱে অনুমান কৰে। ইবিলাকে ঈশ্বৰক “ফুৰা তাৰ আলং", অর্থাৎ জ্যোতির্ময় পূর্ণব্রহ্ম বুলি মানিছিল। টাই জাতিৰ আচল ধৰ্ম্ম-পুথি “ফুৰালুং” আৰু “মমিমাঙ্গত” যি মূল-ধৰ্ম্ম-শিক্ষা দিয়া আছে, সেইমতে “অহিংসা পৰমােধৰ্ম্ম” এয়ে সিবিলাকৰ ধৰ্মৰ মূলমন্ত্র। স্বৰূপত, সিবিলাক বৈষ্ণৱ ধৰমী মানুহ আছিল। কিন্তু, দেশ জয় কৰিবলৈ আহোঁতে, সৌমাৰৰ আদি-অধিবাসী জাতিবােৰ প্ৰথম প্ৰজাৰূপে সিবিলাকৰ লগৰীয়া হােৱাত, টাই জাতীয় আহমসকলৰ বাহ্যিক ধর্ম্মাচৰণত সংসর্গ-দোষৰ ভাঁজ লাগিছিল।

 টাই জাতীয় অহম ৰা আহম বা আহােমৰ সুৰীয়া ভাষা আৰু চহকী সাহিত্য আছিল। দেওধাই, মহন, বাইসুং এই তিনি খেলৰ মানুহে আহােম ভাষাত লিখা- পঢ়াৰ চৰ্চ্চা ৰাখিছিল। আহােম ৰাজ-ভাষাৰ, বুৰঞ্জীত বাজে, প্রায় সমুদায় পুথি পয়াৰ ছন্দত লিখা; আৰু পুথিখনেপতি পাঠৰ সুকীয়া সুৰ। আহম ভাষাত উৎকৃষ্ট প্রামাণিক গণনাৰ জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আছিল; আগৰ দিনত সেইমতে হে টাই জাতীয় আহােমসকলে জ্যোতিষ্ গণনা কৰিছিল। শিৱসাগৰ জিলাৰ ভিতৰত অভয়পুৰ, শিলাকুটী, চৰাইদেও আদি ঠাইৰ দেওধাই, মহন আৰু বালুইং সকলে এতিয়াও সেই শাস্ত্র ব্যৱহাৰত ৰাখিছে। আহােম ভাষাত সাধুকথাৰ পুথিও আছে, সেইবােৰ পয়াৰ ছন্দত লিখা। বুৰঞ্জী লিখাত আহােমসকল আহােম ৰজাৰ দিনত বৰ পৈণত আৰু পৃথিৱীৰ ভিতৰত এটা অগ্রগণ্য জাতি আছিল। “বুৰঞ্জী" শব্দৰ অর্থ

১০৪১ শঁকত শুভ সময়ত ৰাজ মহিষীৰ পুত্ৰ জাত ভৈল। ৰজাৰ পুত্ৰৰ জন্ম শুনি আনন্দ কৰি সুবৰ্ণৰে মলমা কৰা জখলা দি ভাৰ্য্যা পুত্ৰক নমাই আনিলে। পাচে আপোনাৰ নামে দেৱদুৰ্গ কৰি পুত্ৰ নাম থলে চাক্যাচ্ক্যা। স্বপ্নত ইন্দ্ৰ আদেশে নাম দিলে স্বৰ্গনাৰায়ণ। পাচে অনুক্ৰমে সেই বালকে গুণৱন্ত, বলৱন্ত, তেজস্বী হুয়া যুৱৰাজ হয়। নীতিধৰ্ম্মে প্ৰজা পালিলে। পাচে বাপেক চেংতান ৰজা মৰিলত, স্বৰ্গনাৰায়ণ স্বতন্ত্ৰ ৰজা হ’ল ১০৫৯ শঁকত। স্বৰ্গনাৰায়ণৰ বেটা পাণিপুঙ ৰজা হ’ল ১০৯৮ শঁকত। স্বৰ্গনাৰায়ণৰ ভোগৰ বছৰ ৩৯। পাণিপুঙৰ দুই পুত্ৰ হ’ল। চিউক্ৰণফা বড়; চিউকফা সৰু। পিচে পাণিপুঙ মৰিলত চিউক্ৰণফা ৰজা হ’ল ১১৪৪ শঁকত। এক বৎসৰ পাচত চিউকফা বড় ভাইৰপৰা অসন্তোষ পাই ককায়েকক প্ৰণাম কৰি, সি ৰাজ্যত নাথাকো বুলি নামি আহিল।" [ ৪৬ ] (যু—নজনা; ৰণ্‌-জনোৱা; জী—ভঁৰাল); অৰ্থাৎ নজনা কথা জনোৱাৰ ভঁৰাল। বৰ্তমান “ইতিহাস” শব্দৰ ঠাইত অসমীয়া ভাষাত এই “বুৰঞ্জী” শব্দৰ ব্যৱহৃত হৈছে ।

 টাই জাতীয় আহোমসকল বৰ বলী, সাহসী আৰু যুঁজাৰু জাতি আছিল। সিবিলাকৰ আত্মসম্মান ভাব বৰ প্ৰৱল; ৰজাক সিবিলাকে দেৱতাৰ সন্মান দিছিল। আহোম জাতি ৰণত বৰ পাকৈত; সিবিলাকে পাথৰকলাই হিলৈ, বৰতোপ, ঢাল- তৰোৱাল, কাঁৰ-ধনু, যাঠী-বৰছা ইত্যাদি অস্ত্ৰৰে ৰণ কৰিছিল। সিবিলাকে একেবাৰতে সমুদায় ৰণুৱা লৈ গৈ কোনো শত্ৰুৰে সৈতে ৰণ নকৰিছিল। ঠায়ে ঠায়ে ৰণুৱা ৰখাৰ কোঁঠ আছিল; সময়ত এটা কোঁঠৰ মানুহে যাতে আন কোঁঠৰ মানুহক সহজে সহায় কৰিবগৈ পাৰে, সেই অৰ্থে যুগুত ব্যৱস্থা আছিল। এতিয়াৰ গুপ্তচৰৰ দৰে, তেতিয়া চোৰাংচোৱা আছিল। ঘোঁৰাৰ ডাকেৰে ৰণৰ বাতৰি কাক অনতিপলমে নাই একাৰ নিয়ম চলিছিল।

সমসাময়িক ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ কথা

 ১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা পূব-কোণেদি সোমাই টাই জাতিয়ে ভাৰতবৰ্ষত দিগ্বিজয় আৰম্ভ কৰাৰ সময়তে, পছিম-কোণেদি সোমাই ভাৰতবৰ্ষত মুছলমানে দিগ্বিজয় আৰম্ভ কৰে। আৰু, কামৰূপত সৌমাৰত আহোম ৰজাৰ ৰংপুৰ নগৰ স্থাপিত হোৱাৰ লগে-লগেই, সিফালে আৰ্য্যাৱৰ্ত্তৰ দিল্লী চহৰত মুছলমানৰ ৰাজধানী স্থাপিত হয়।

সৌমাৰত টাই জাতীয় আহোম ৰজা *

স্বৰ্গদেৱ চুকাফা

 চুকাফা স্বৰ্গদেৱে ১৮ বছৰ মুংৰিমুংৰামত ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, খ্ৰী: ১২২৯ চনত, তিপামৰপৰা দিহিঙ্গেদি ভটিয়াই দিখৌমুখ পাই, উজাই দিলিহমুখ পালেহি; তাৰপৰা


 * "পুৰণি আহোম-বুৰঞ্জী" মতে সৌমাৰত অহম ৰাজ্য স্থাপন। “‌‌‌ক্ষত্ৰিয়ৰ ৰজাসকল গুচিল। পৃথিৱীত ম্লেছৰ ৰজাসকল হৈ দেৱতাসকলৰ পূজা-সেৱা এৰিলে। পূজা গুচিলত দেৱতাসকলে গোচৰ দিলে, বোলে, আমাৰ পূজা গুচিল। পাচে ইন্দ্ৰ বিমৰষা কৰি আপোনাৰ দুই নাতি খুন্‌লুং আৰু খুন্‌লাই আৰু চোমচেংদেৱক দি, বোলে, তহঁত থাকমানে আৰু চাবি। পাচলৈ মল চক্ষুএ চাব নাপাই। এই বুলি পণ্ডিত শূদ্ৰ পৰিচাৰক লগত দি সোণ-ৰূপৰ জখলাৰে পৃথিৱীলৈ পঠাই দিলে, বোলে, পণ্ডিতে আওবড় যোৱাৰ, সোণ-ৰূপৰ গছত আড়ি ৰজা পাতিব। পাচে নামি আহি মুংক-মুংখাম দেশত ৰজা হব পাওঁ। পাচে বাইলুং দেওধাইবোৰে মেল পাৰি সুধিলে, বোলে, তোমালোকক ইন্দ্ৰ দেৱতাৰ দ্বন্দ কৰিবলৈ মানা কৰিছে। তেওঁ যে কৰিছা, ভাল, আওবড়ত কোনে ক'ত সোণ-ৰূপ আড়িছা? বড়টে বোলে মঞি ডালত আড়িছোঁ। সৰুটে বোলে মঞি ডালতো আড়িছোঁ শিপাতে আড়িছোঁ। পণ্ডিতে বোলে ডালত আড়িছা ডলুৱা হ'লা। এঞে ডালতো শিপাতো আড়িছে এঞে হে ৰজা হব পাই। এইবুলি সৰুটো খুন্‌লাইক ৰজা পাতিলে। বড়টো ৰোহ কৰি স্বৰ্গলৈ গল।

 "পাচে ৰাজ অভিষেক কৰিবলৈ দেও-কুকুৰা ভাবে পাখিৰ টুপী লাগে, তেহে ৰজা হব পাই। পাচে লগত অহা জৰাধৰাক স্বৰ্গলৈ পঠালে। সি গৈ ইন্দ্ৰত বোলে, দেও-কুকুৰা লাগে। পাচে [ ৪৭ ] গৈ বৰাহী আৰু মৰাণৰ ৰজা থামিখুমাৰ লগত মিত্ৰতা কৰি মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰি গৰাকী বিয়া কৰাই সিবিলাকৰে সৈতে বৈবাহিক সম্বন্ধ লগালে(১)। সৌমাৰত চুকাফাই সােমাওঁতে লগত খাওমুংক্লিংলিনলুন্‌মুং বুঢ়াগােহাঞি, থাওমুংকানঙ্গন বৰগােহাঞি প্ৰমুখ্যে ৮ আঠজন বিষয়াৰে সৈতে, ১০৮০ জন মাটি-ৰণুৱা, ৩০০ ঘোঁৰা-ৰণুৱা আৰু দুটা হাতী আনিছিল; লগত তিৰােতা সমূলি অনা নাছিল। পিচে, স্বৰ্গদেৱ চুকাফাই নিজ পৰাক্ৰমেৰে সৌমাৰৰ মটক, বৰাহী, মৰাণৰ ৰজা আদি সৰু সৰু শাসনকর্তাবিলাকক পৰাভূত কৰাৰ পাচত নামৰূপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, লিগিৰী গাওঁ, শিমলুগুৰি, নামডাং প্রভৃতি মৰাণ ৰাজ্য দখল কৰি, সদৌশেহত চৰাইদেওত নগৰ পাতি লৈ, তেওঁৰ ৰাজ্য ক্ৰমাৎ বঢ়াবলৈ ধৰিলে। তাত অলপ দিনৰ ভিতৰতে তেওঁৰ ক্ষমতা ইমান বাঢ়ি


তাৰ হাততে দেও-কুকুৰা দি পঠালে। বােলে, পাখি, ডেওনা, ঠোট, নখ, চাল, হাড়ক ৰজাই খাব। মঙ্গহ, আগমঙ্গহ পাচত খাব। পাচে সি আহি এই বুলি কলে, পাখি, ঠোট, হাড়, আমাৰ খাব দিছে। মঙ্গহ, আগমঙ্গহ তােমাক খাব দিছে। এই বুলি কলত ৰজাই থালে। আনৰবোৰ সি পুৰি খালে।পাচে ইন্দ্ৰে বােলে এই জখলা থাকিলে আগলৈকে এই ৰূপে আহিব বুলি জখলা গুচালে। পাচে খুনলাই ৰজা হৈ জৰাধৰাক (অস্পষ্ট) দেশসকল বৰাবলৈ পাঞ্চিলে। সি গৈ মানতৰা দেশত ৰজা হ’লগৈ। খুনলুং স্বৰ্গলৈ গৈছিল তেঞোৰ ঘৈণীয়েকৰ গৰ্ভত থাকিল। সেই কন্যা ৰজাৰ ভয়ত পলাই আছিল। পাচে বালক এটি জন্মিল। সেই লৰাটি সামৰ্থ্য হুই হাতীঙাস কাটি জীৱিকা কৰিছিল। খুনলাই ৰজা হুই ১০০ বছৰ ৰাজ্য ভোগ কৰিলে। পাচে পাত্ৰ-মন্ত্ৰী সকলেৰে সমালোচনা কৰি, বোলে, মোৰ যে পুত্ৰ নাই, ককাইৰ ঘৈণীয়েকৰ পুত্ৰ থাকিল, ক’লৈ গ’ল বিচাৰ কৰা যাওক। বিচাৰি নাপাওঁতে এটাএ কলে, বোলে, ঘাঁহৰ ভাৰ আনোতে কানত বাৰ নালাগে, বড় সুন্দৰো দেখি। এই বুলি কলত বিচাৰি আনি বোলে তই কোন, তোৰ মাৰ-বাপেৰ বা কোন? পাচে মাককো বিচাৰি আনি সুধিলত ভাতৃ-পুত্ৰ হেন জানি পুত্ৰৱতে ৰাখিলে।

 “পাচে খুনলাই মৃত্যু হ’লত তেঞে ৰজা হল। তেওঁৰ ১০০ পুত্ৰ জন্মিল। পাচে অনেক দিন ভোগ কৰি ১০ পুত্ৰক ৰাজ্য বিভাগ কৰি দি, বৰ পুতেকক মধ্যত ৰজা পাতি এঞো স্বৰ্গী হ’ল। পাচে তিনি পিড়িৰ পাচত মূল ধাৰাৰে সন্ততি ত্যাওচংলৈও ৰাজাএ বোলে ই দেৱতাৰ ৰাজ্য। প্ৰজা বৃদ্ধি নহব দেখি উত্তৰ পশ্চিম মুংখামুংজা ৰাজ্যলৈ গল। তাৰোপৰা মৰাণে খেদিলে। পাচে নৰা ৰাজ্যলৈ আহিল। নৰা ৰজাৰ পুত্ৰ নাইকোতে পুত্ৰৱতে ৰাখি জীয়েকক বিয়া গিলে। তেঞেতে হন্তে চুকাফা জন্মিল। এক বছৰৰ পাচত নড়া ৰাজাৰ পুত্ৰ জন্মিল, চুঞনফা নাম থলে।"

 “পাচে ঘোড়া ২ দুটা, কৰ ৭ সাতখন, (অস্পষ্ট) ৫ পাঁচ গজ, আগে বাপেকৰ লগতে অহা বুঢ়া গোহাঞি, পাঞ্চহাতীমূৰীয়া বড়ুৱা, চাখনলাক ৯, লাম্মাখক ১, কখ্ৰম ১, সুংজি ১, কাগুণ ২, থুনতু ১, এই ৯টা আৰু নড়া ৰজাকো অনুৱৰ্তী থকা ভালমানুহ গোটাচাৰেক চোমচেঙদেও হেঙ্গদান ২খান (তাৰ প্ৰভাৱ এখানি টোক্‌টোকালে মাছ, বহু, চৰাই মাৰিব পাৰি, এখানি যি দেশলৈ দাঙ্গে সেই দেশৰ লোক বশৱৰ্তী হয়)। দুই গোহাঞিৰ ২খন, পাচে হাতীমূৰীয়াৰ ৫ খন, তাত ৰঙা তামৰ টেকেলি ৩০৬ (তিনি কঠাকৈ চাউল সিজে একোটাত, এই প্ৰমাণে মানুহ ১০৮০ বুঝিব পাৰি)। এই সকল সহিতে নৰাৰ পৰা গুচি আাহি সৌমাৰত ৰাজ্য পাতিলেহি। পাচে নৰাও খেদি আহি দেখিলে বনফলা কেতুৰি বাটত কটা একো বেগতকৈ কেওঁ বাঢ়িছে। অধিক দিন হ’ল, নপাওঁ হেন জানি উভতি গল। এতেকেহে সেই খানিক এতিয়াও নড়া-ওভতা বোলে।"

 (১):- প্ৰফেচাৰ ৰায়বাহাদুৰ সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা সম্পাদিত ‘দেওধাই অসম বুৰঞ্জী,” অন্তৰ্গত “বাঁহগৰীয়া বুঢ়াগোহাঞিৰ বুৰঞ্জী,” ৯২, ৯৩, ৯৭ আৰু “বিবিধ খণ্ড বুৰঞ্জী” ১৯৫ পৃষ্ঠা আৰু “মৰাণ বুঢ়াগোহাঞি আৰু মৰাণ গোহাঞি বৰুৱা বংশাৱলী।” [ ৪৮ ] উঠিল যে, সৌমাৰত বাজেও কামৰূপৰ অন্যান্য খণ্ডৰ সৰু সৰু ৰজাবিলাক তেওঁৰ কৰ-কাটলীয়া হবলৈ বাধ্য হৈছিল। প্ৰৱল প্ৰতাপী স্বৰ্গদেৱ চুকাফাৰ কোনাে আক্রমণেই বিফল হােৱা নাছিল। তেওঁ যেতিয়াই যি ৰাজ্য আক্রমণ কৰিছিল, তেতিয়াই সেই ৰাজ্যৰ ৰজাক বশ কৰি তেওঁক কৰ-কাটলীয়া কৰিছিল। তেওঁৰ পূৰ্ব্বে সৌমাৰত ইমান পৰাক্ৰমী ৰজা নাছিল ; গতিকে আনি ৰজাসকলে স্বৰ্গদেৱ চুকাফাক অসম (অর্থাৎ, যাৰ সমান নাই) বংশৰ অসম প্ৰতাপী স্বৰ্গৰ ৰজা বুলি মানিবলৈ ধৰিলে। আৰু, যিমানলৈকে তেওঁ আৰু তেওঁৰ বংশৰ ৰজাই ৰাজ্য বঢ়াইছিল, সিমানলৈকে তেওঁৰ নাম অনুসৰি “অসম দেশ” নাম হবলৈ ধৰিলে। “আহম” বা “আহােম” আৰু এই দেশৰ “অসম নামৰ আঁতি-গুৰি এয়ে। ইয়াৰপৰাই আহম বা আহােম নাম ওলায়(১)। টাই জাতীয় আহােমসকলে অসমদেশক পােনতে “মুংডুন্ চুন্‌খাম” (মূং=দেশ, ডুন্=পূর্ণ, চুন্= বাগিচা, খাম=সােণ) অর্থাৎ, মূল্যবান সুন্দৰ বাগিচাৰে পৰিপূর্ণ দেশ বুলিছিল।

 আগৰ সৌমাৰ খণ্ডত এতিয়াৰ লক্ষীমপুৰ আৰু শিৱসাগৰ জিলা পৰিছিল। টাই জাতীয় আহমৰ ৰাজত্বৰ পূৰ্ব্বে এই খণ্ড বৰাহী, মটক, আৰু মৰাণ জাতিৰ দখলত আছিল; স্বৰ্গদেৱ চুকাফাই সৌমাৰ দেশ সম্পূর্ণ কৈ অধিকাৰ কৰাত, সেই কেইজাতি তেওঁত প্ৰজাৰূপে শৰণাগত হ'ল।

 মহাৰাজ চুকাফা এজন বিচক্ষণীয়া ৰাজনীতিজ্ঞ ৰজা আছিল। দেশ জয় কৰাত তেওঁ যেনে পাৰ্গত, শাসনকার্য্যতো তেওঁ এজন তেনে পৈণত ৰজা আছিল। প্রজা-শাসনৰ সূচলার্থে তেওঁ অসাধাৰণ ভাৱে স্বার্থ ত্যাগ কৰিব পাৰিছিল। আনকি, ৰাজকাৰ্য্যৰ সুচলাৰ্থে তেওঁ নিজৰ ভাষাকো এৰিবলৈ কাতৰ নহৈছিল। আহােমসকল সৌমাৰত ৰাজত্ব কৰিবলৈ আহোঁতে সিবিলাকৰ লােকসংখ্যা প্রজাতকৈ ভালেমান গুণে তাকৰ আছিল। আৰু, দেশ জয় কৰিবলৈ অহাৰ কাৰণে, সিবিলাকৰ লগত তিৰােতাও মুঠেই অহা নাছিল। অসম দেশৰ বাহিৰে আন দেশৰ লগত আহােম ৰাজভাষাৰে সৈতে বা-বাতৰি চলাবলৈকো সূচল নহৈছিল। সেই কাৰণে, স্বৰ্গদেৱ চুকাফাই নিজৰ ভাষাৰ চৰ্চ্চা ঢিলাই দি, ৰাজকীয় কাৰ্য্যত প্ৰজাৰ ভাষা চলাবলৈ নিয়ম কৰিলে। গতিকে, তেতিয়াৰপৰা বুৰঞ্জী আৰু ধৰ্ম্মপুথিত মাথােন আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন থাকিল, আন সমুদায় ৰজাঘৰীয়া কাৰ্য্যাদি প্ৰজাৰ ভাষাত চলােৱা হ'ল। এতিয়া, আহােম ভাষাৰ চর্চ্চা সমূলি নােহাৱা হেতুকে তাৰ নাম পৰ্য্যন্ত নুমাবলৈ ধৰিছে! চুকাফা স্বৰ্গদেৱৰ লগত অহা আহোমসকলে বাধ্য হৈ সৌমাৰৰ আদিবাসীবিলাকৰ জীয়াৰী বিয়া কৰাই বংশ বঢ়াবলৈ ধৰিলে।

 স্বৰ্গদেৱ চুকাফা সৌমাৰত টাই জাতীয় প্রথম আহোম ৰজা। তেওঁ ৩৯ বছৰ কাল ইয়াত ৰাজত্ব কৰি, নিজৰ অসম ক্ষমতাৰ অক্ষয় কীৰ্ত্তি ৰাখি, অভি বৃদ্ধ বয়সত, ১২৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দত স্বৰ্গী হয়।


 (১)"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"ৰ অন্তৰ্গত "বাঁহগৰীয়া বুঢ়াগোহাঞিৰ ৰ বুৰঞ্জী", ৯৩ পৃষ্ঠাঃ- "পাচে বৰাহী-মৰাণে বোলে, আনৰ বঙ্গহ নহও, দেও মানুহ বুজি যি কয়, হয় এয়েহে আহম। আৰু আনে সম হওঁতা নাই'। এইৰূপে অহা-যোৱাকৈ শাক-পাত-খৰি যোগান দিব ধৰিলে।" [ ৪৯ ]
 
স্বৰ্গদেৱ চুতেউফা

 চুকাফা স্বৰ্গদেৱৰ তিনিজনা পুত্ৰ থাকিল। সিবিলাকৰ ভিতৰত বৰপুত্র চুতেউফা কোঁৱৰে খ্ৰীষ্টাব্দ ১২৬৮ চনত ৰজা হৈ, ১৩ বছৰ ৰাজত্ব কৰে। তেওঁৰ দিনত আগৰ থাওমূংক্লিংলুনমুং বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া আৰু থামুংকানন বৰগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ মৃত্যু হােৱাত, সিবিলাকৰ পুত্ৰ ক্ৰমে থাওকক আৰু চাওবিনৰ পিতৃৰ বিষয়-বাব দি নতুনকৈ ডাঙ্গৰীয়া পতা হয়। এই ৰাজত্বতে কহাৰীৰিলাকে দিখৌ নৈৰ পূবৰ সমুদায় ৰজাক আহােম ৰজাক এৰি দিয়ে।

স্বৰ্গদেৱ চুবিন্‌‌ফা

 চুতেউফা স্বৰ্গদেৱৰ পাচত, তেওঁৰ বৰপুৰ চুবিনফা কোঁৱৰ খ্ৰীষ্টাব্দ ১২৮১ চনত ৰজা হয়। তেওঁ ১১ বছৰ মাখােন ৰাজত্ব কৰে। এই ৰাজত্বত খাওকক বুঢ়া-গোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই ৰাজ্যৰ চাৰিওফালে ৰাজকীয় শাসন-তন্ত্ৰ প্ৰৱৰ্ত্তাই ফুৰিছিল। সদৌশেহত, তেওঁ সেই কালৰ প্ৰতাপী আদিবাসী বৰাহী আৰু মৰাণৰ ৰাজ্যত বাহৰ পাতি ৰয়গৈ। তাতে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ ভাবুকা নামেৰে ৰূপৱতী জীয়ৰী এগৰাকীৰ প্ৰেমত পৰি, তেওঁক ডাঙ্গৰীয়াই তাতে বিয়া কৰাই ভাৰ্য্যাৰুপে গ্ৰহণ কৰে। তাৰ পাচত, সাত বছৰমান মৰাণ-ৰাজ্যত শাসন-সংক্রান্ত ৰীতি-নীতি প্ৰৱৰ্ত্তাই থাকোঁতেই, থাবুক আৰু বকুল নামেৰে দুটি পুত্র সন্তানেৰে সৈতে সেই ভাৰ্য্যাৰ তাতে এৰি, থাওকক বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া স্বৰ্গী হয়। (১) মৰণৰ আগতে ডাঙ্গৰীয়াই বিষয়-বাৰৰ নিদৰ্শনস্বৰূপে নিজৰ হেঙ্গদানখন এডাল কানমাৰিৰ জোখাৰে দলৌবাঁহ এডোখৰৰ গাঁঠি ফুটাই তাৰ ভিতৰত সুমুৱাই তাক ওপৰচাদত তোলাই থৈছিল। সময়ত যেতিয়া তেওঁৰ তেওঁৰ প্ৰথম পুত্ৰটি কাঁড়ীৰ লেখত পৰি ৰজাঘৰত খৰি যােগনিয়াৰ হ’ব, তেতিয়া সেই কানমাৰিৰে সৈতে খৰি যােগাই, কানমাৰিভাল সদায় ঘৰলৈ ঘূৰাই অনাবলৈ ডাঙ্গৰীয়াই সেই ভাৰ্য্যাক উপদেশ দি থয়। কালত সেইমতে কাৰ্য্য কৰা হয়।

স্বৰ্গদেৱ চুখাংফা

 চুবিন্‌‌ফা স্বৰ্গদেৱ স্বৰ্গী হােৱাত, তেওঁৰ বৰপুত্ৰ চুখাংখা কোঁৱৰ ১২৯৩ চনত পিতৃসিংহাসনত বহে। এই জনা স্বৰ্গদেৱে কমতাপুৰৰ বিখ্যাত নীলধ্বজ ৰজাক য়ুদ্ধত ঘটাই, সন্ধিৰ সূত্ৰৰূপে ৰাজনী নামেৰে জীয়েকক বিয়া কৰাই, খেনবংশী ৰজাৰে সৈতে বৈবাহিক বান্ধোনৰ মিতিৰ পাতিছিল। তাত বাজেও, ভালেমান দেশহিতকৰ সৎকাৰ্য্যৰ বাবে তেওঁৰ ৰাজত্ব প্ৰখ্যাত আছিল। ৩৯ বছৰীয়া সুদীৰ্ঘকাল সুখ্যাতিৰে ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, চুখাংফা, চুতুফা, ত্যাওখামথি আৰু চাওপুলাই নামেৰে চাৰিজন কোঁৱৰ ৰাখি, খ্ৰীঃ ১৩০২ চনত চুখাংফা স্বৰ্গদেৱ স্বৰ্গী হয়।


 (১) "দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"ৰ অন্তৰ্গত "বাঁহগৰীয়া বুঢ়াগোহাঞিৰ বুৰঞ্জী", ৯৬-৯৭ পৃষ্ঠা [ ৫০ ]
 
স্বৰ্গদেৱ চুখ্ৰাংফা

 স্বৰ্গদেৱ চুখ্ৰাংফা স্বৰ্গী হোৱাৰ পাচত, তেওঁৰ বৰপুত্ৰ চুখ্ৰাংফা স্বৰ্গদেৱে খ্ৰীঃ ১৩৩২ চনৰপৰা ১৩৬৪ চনলৈকে ৩২ বছৰ সুখ্যাতিৰে ৰাজত্ব কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বতে, আগৰেপৰা ভালেমান দিন শূন্য হৈ থকা বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ আসন আকৌ পূৰ্ণ কৰা হয়। নিৰুদ্দেশ ডাঙ্গৰীয়াৰ মৰাণ-জীয়ৰী ভাৰ্য্যাৰ গৰ্ভজাত বৰপুত্ৰ থাবুক গোহাঞিদেৱ অজ্ঞাতভাৱে যেতিয়া কাঁডীৰ লেখত পৰি খৰি-যোগনিয়াৰ হয়, তেতিয়া মাকৰ উপদেশ মতে, তেওঁ কানমাৰিডাল ৰজাঘৰত এৰি নাহি সদায় অনা-নিয়া কৰা বাবে সন্দেহৰ ওপৰত সেই কানমাৰি ফলাই চোৱাত, তাৰ ভিতৰৰপৰা থাওৰুক বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ হেঙ্গাদানখন ওলাই পৰিল। মৰাণ-ডেকা থাবুকে তাৰ তথ্য কব নোৱাৰাত, তেওঁৰ মাক মৰাণ-জীয়ৰী ডাবুকা গোহাঞিনীক যথা সম্মানেৰে ৰজাৰ বৰচৰালৈ অনাই সোধাত, থাওৰুক বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ সঠিক সম্ভেদ পোৱা গ’ল (১)। তাৰ পাচত ডাঙ্গৰীয়াৰ বৰপুত্ৰ থাবুক গোহাঞিদেৱক চাওফ্ৰংডাম নাম দি বুঢ়াগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়াৰ বিষয়-বাব দিয়া হ’ল; আৰু দ্বিতীয় পুত্ৰ বকুল গোহাঞিদেৱক কুনকাই নামেৰে পিতৃৰ প্ৰতিনিধিত্ব বিষয়-বাব দি, মৰাণ-ৰাজ্যত মৰাণ-গোহাঞি-বৰুৱা পতা হ’ল (২)। চুখ্ৰাংফা স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বৰ আগছোৱাত ভায়েক চাওপুলায়ে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ আচৰিছিল; আৰু শেহত ধৰা পৰি, তেওঁ মোমায়েক কমতাপুৰৰ ৰজাৰ আশ্ৰয় ললেগৈ। সেই বিদ্ৰোহৰ ষড়যন্ত্ৰত যোগ থকাৰ সম্ভেদ্ পাই স্বৰ্গদেৱে চাওবিন বৰগোহাঞিক বধ কৰাই তেওঁৰে পুতেক তাফ্ৰিখিনক বৰগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়া পাতিলে। সদৌশেহত, মিত্ৰৰজা কমতেশ্বৰৰে সৈতে যুগুতি কৰি, চাওপুলাই কোঁৱৰক নিজ ৰাজ্যলৈ অনাই, স্বৰ্গদেৱে তেওঁক চাৰিঙ্গীয়া ৰজা পাতিলে।

স্বৰ্গদেৱ চুতুফা

 চুখাংকা স্বৰ্গদেৱ অপুত্ৰক আছিল। গতিকে, তেওঁ স্বৰ্গী হোৱাৰ পাচত, ভায়েক চুতুফা কোঁৱৰে ৰাজপাট পায়। তেওঁ নিজৰ ৰাজ্য বঢ়াবৰ অভিপ্ৰায়ে চুটিয়া ৰজাৰ ৰাজ্য অযাচিতে আক্ৰমণ কৰিছিলগৈ; পিচে সেই কাৰ্য্যত মন্ত্ৰী-ডাঙ্গৰীয়াসকলৰ সহযোগ নথকাত তেওঁ কৃতকাৰ্য্য হ'ব নোৱাৰিলে। শেহান্তৰত, তেওঁ চুটিয়া ৰজাৰে সৈতে 'সাজি-সখি' বন্ধাই মিত্ৰতা কৰিবলৈ বাধ্য হয়; আৰু সদৌশেহত, সেই চুটিয়া ৰজাৰে স্বৰ্গদেৱক চফ্ৰাই নৈত চৰানাও খেলাবলৈ নি, খ্ৰীঃ ১৩৭৬ চনত ছলকৈ বধ কৰে।

সমসাময়িক ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ কথা

 আহোম স্বৰ্গদেৱ চুকাফা মহাৰজাই ১২২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সৌমাৰপীঠ দখল কৰাৰ লগে লগে, সিফালে ১২২৮ খ্ৰীঃ চনৰ শেহভাগত জেঙ্গিচ্ খাঁ নামে এজন মোগল দিগ্বিজয়ীয়ে


 (১) মিলঃ- “দেওধাই অসম বুৰঞ্জী”ৰ অন্তৰ্গত বাঁহগৰীয়া বুঢ়াগোহাঞিৰ বুৰঞ্জী”, ৯২-৯৬-৯৭ পৃষ্ঠা।
 (২) “মৰাণ-বুঢ়াগোহাঞি আৰু মৰাণ-গোহাঞি বৰুৱা বংশাৱলী”। [ ৫১ ] সিন্ধু নদ পাৰ হৈ আহি পঞ্জাব জয় কৰে। স্বৰ্গদেৱ চুকাফাৰ সৌমাৰৰ শাসন-কালত, দিল্লীত দাসবংশী আণ্টমাচ, ৰকামুদ্দিন, ৰেজিয়া, ব্ৰেহাম, আলাউদ্দিন, নাজিৰুদ্দিন, বুল্‌বন এই কেইজন মুছলমান শাসনকৰ্ত্তাই ৰাজ্য ভোগ কৰিছিল। খ্ৰীঃ ১২৭০ চনৰপৰা ১৩৮০ চনলৈকে পাঁচজন স্বৰ্গদেৱৰ আমোলত উজনিৰপৰা নামনিৰ ফালে আহোম ৰাজ্য ক্ৰমাৎ বিস্তাৰ হোৱাৰ সময়ত, সিফালে আৰ্য্যাৱৰ্ত্তত সঘনে মোগল আক্ৰমণ হবলৈ ধৰে। তেতিয়া দিল্লী ৰাজধানীত খিলিজী বংশৰ জেলাউদ্দিন আৰু আলাউদ্দিন বৰ পৰাক্ৰমী ৰজা আছিল। আলাউদ্দিনে ৰাজপুতনা জয় কৰি উঠি, চিতোৰ ৰাজ্যৰ অধিপতি ভীমসিংহক আক্ৰমণ কৰে। সেই আপাহতে, ভীমসিংহৰ কুঁৱৰী পদ্মিনী ৰাণী প্ৰমুখ্যে ভালেমান ৰাজপুত ৰমণীয়ে জলন্ত চিতাত পৰি তনুত্যাগ কৰে। সেই সময়তে দাক্ষিণাত্যতো মুছলমানৰ আধিপত্য বিস্তাৰ হবলৈ ধৰে, আৰু আলাউদ্দিনৰ সেনাপতি কাফুৰে কৰ্ণাট, মালোৱা, দেবগিৰি এইবোৰ ৰাজ্য জয় কৰি মুছলমানৰ দখললৈ আনে।

১ম, বিষয়াতন্ত্ৰ-শাসন

 চুতুফা স্বৰ্গদেৱে চুটিয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ আৰু মন্ত্ৰীসকলৰ ইচ্ছা-বিৰোধী আন ভালেমান কাৰ্য কৰি ৰাজ্যত অন্যায়-উপদ্ৰৱ কৰাৰ কাৰণে, মন্ত্ৰী আৰু বিষয়াসকল তেওঁৰ ওপৰত অতিশয় অসন্তুষ্ট হৈছিল। সেইবাবে ৰাজকোঁৱৰসকলৰ ক্ষমতাত আশঙ্কা মানি, মন্ত্ৰীসকলে চুতুফা স্বৰ্গদেৱৰ পাচত, খ্ৰীঃ ১৩৭৫ চনৰপৰা ১৩৮০ চনলৈকে, ৰজা নপতাকৈয়ে ৰাজ্য শাসন কৰিবলৈ মনস্থ কৰিছিল। সেই পাঁচ বছৰ ৰজাৰ ডঁৰি নথকাত, শাসনৰ বান্ধ চিলা হৈ, ৰাজ্যত বহু উৎপাত-অশান্তি হৈছিল।

স্বৰ্গদেৱ ত্যাওখাম্‌থি

 ওপৰত কোৱা পাঁচ বছৰকাল বিষয়-তন্ত্ৰ শাসনৰ পাচত, মন্ত্ৰী আৰু আন-আন বিষয়া সকলোৱে মিল হৈ, চুংখাফা স্বৰ্গদেৱৰ সৰু-মাজিউ পুতেক ত্যাওখাম্‌থি কোঁৱৰক, খ্ৰীঃ ১৩৮0 চনত, ককায়েকৰ সিংহাসনত তুলি ৰজা পাতি লয়। পিছে, তেওঁ সিংহাসনত উঠাৰ বছৰ চাৰেকৰ পাচত, মন্ত্ৰী আৰু বিষয়াসকলৰ অসন্মতি থকাতো, ভ্ৰাতৃ-বৈৰী চুটিয়া ৰজাক প্ৰতিশোধ দিবৰ মনেৰে, তেওঁৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰেগৈ। স্বৰ্গদেৱে সেই আক্ৰমণলৈ যাওঁতে, নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ তেওঁৰ বৰকুঁৱৰীৰ হাতত দি যায়। সেই সময়ত তেওঁৰ সৰুকুঁৱৰী সগৰ্ভা আছিল। বৰকুঁৱৰী নিজে অপুত্ৰকা হোৱাৰ কাৰণে, সৰুকুঁৱৰীক পেটে-পেটে তেওঁ হিংসা কৰিছিল। পাচলৈ সতিনীৰ ল'ৰা ৰজা হ’ব, সেই হিংসাত, ৰজাৰ অনুপস্থিতিৰ ছেগ লৈ, সৰুকুঁৱৰীক মিছাকৈয়ে কোনো এটা ডাঙৰ অপৰাধত পেলাই বৰকুঁৱৰীয়ে তেওঁৰ প্ৰাণদণ্ডৰ আজ্ঞা দিয়ে। পিছে, বধিবলৈ নিবৰ সময়ত সগৰ্ভা দেখি, বুঢ়া গোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই গোপনে ভুৰত তুলি সৰুকুঁৱৰীক দিহিঙ্গত উটাই দিলে। [ ৫২ ] তেওঁ উটি-উটি হাবুং পালেগৈ। তাতে এমন হাবুঙ্গীয়া বামুণে কুঁৱৰীক তুলি নি মাহচাৰেক প্ৰতিপাল কৰাৰ পাচত, তেওঁৰ ঘৰতে এটি সুলক্ষণীয়া পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰি প্ৰসূতা-ৰোগত কুঁৱৰী স্বৰ্গী হয়। সেই পুত্ৰটিয়েই কালত “বামুণী-কোঁৱৰ নামেৰে জনাজাত হয়, আৰু সেই বিষয়ে পাচত বহলাই কোৱা হৈছে। স্বৰ্গদেৱে যুদ্ধত জয়ী হৈ আহি, সৰুকুঁৱৰীক বধ কৰা দুৰ্ঘটনাৰ কথা শুনি মৰ্ম্মান্তিক বেজাৰ পালে। ত্যাওখাম্‌খি স্বৰ্গদেৱৰ দিনত চাওফ্ৰংডাম মৰাণ বুঢ়াগোহাঞি আৰু তাফ্ৰিখিন্‌ বৰগোহাঞি দুয়োজন ডাঙ্গৰীয়াৰ মৃত্যু হোৱাত, সিবিলাকৰ পুত্ৰ ক্ৰমে চাওথাইখুম্‌ আৰু ত্যাতান্‌বিদ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়া আৰু বৰগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়া হয়। এইজনা স্বৰ্গদেৱ মন্ত্ৰী আৰু আন আন বিষয়াসকলৰ অপ্ৰিয় হোৱাত, খ্ৰী: ১৩৮৯ চনত, তেওঁক মন্ত্ৰীসকলে চক্ৰান্ত কৰি বধ কৰায়।

২য়, বিষয়াতন্ত্ৰ-শাসন

 স্বৰ্গদেৱ ত্যাওখাম্‌খি দেখাত অপুত্ৰক হৈ স্বৰ্গী হোৱাত, তেওঁৰ ভায়েক চাওপুলাই কোঁৱৰ ৰাজপাটত উঠিব লাগিছিল। কিন্তু, ইয়াৰ আগেয়ে তেওঁৰ ককায়েক দুজনাই ময়ী আৰু বিষয়াসকলৰ ইচ্ছবিৰোধী কাৰ্য্য কৰি ৰাজ্যত অন্যায়-উপদ্ৰৱ আদি কৰাত, মন্ত্ৰীসকলে এওঁকো বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰি ৰজা পাতিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। তাৰ পাচত, মন্ত্ৰী আৰু বিষয়াসকলে ৰজা পাতিবৰ নিমিত্তে তলে-তলে আন এজন মনে বছা কোঁৱৰ বিচাৰোঁতেই, খ্ৰী: ১৩৮৯ চনৰপৰা ১৩৯৮ চনলৈকে, ৯ বছৰকাল আহোম ৰাজ্য দ্বিতীয়বাৰ বিষয়াতন্ত্ৰ-শাসনত চলিবলগীয়া হয়।

স্বৰ্গদেৱ চুডাংফা বা বামুণী-কোঁৱৰ

 ডাঙ্গৰীয়া বিষয়াসকলে ভাল উপযুক্ত কোঁৱৰ পাবলৈ পালি-বিচাৰি থাকোতেই ৯ বছৰকাল পাৰ হৈ গ'ল। পিচে, ১৩১৮ শঁকত থাউখুন্‌চোং বুলিবৰ আহোম ডেকা এটাই লুইতৰ সিপাৰে গৰু কিনিবলৈ গৈ চুডাং কোঁৱৰক দেখি আহি ডাঙ্গৰীয়া সকলত জনালে *। ডাঙ্গৰীয়াসকলে সবিশেষ সম্ভেদ্‌ লৈ তেওঁক অতি আদৰেৰে নগৰলৈ নাই, খ্ৰী: ১৩৯৮ চনত পিতৃসিংহাসনত তুলি ৰজা পাতে। এইজনা কোঁৱৰ বুজন হৈ নুঠালৈকে তেওঁৰ পালক ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰকে তেওঁ নিজৰ পৰিয়াল বুলি ভাবিছিল। সেই কাৰণে, ৰজা পাতিবলৈ অনাওঁতে অকলে আহিবলৈ তেওঁ অমান্তি হোৱাত, তেওঁৰ লগতে সেই বামুণৰ ঘৰোৱাহকে তুলি অনা হয়। সেই আপাহতে, বামুণৰ ঘৰত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ কাৰণে, তেওঁ আৰু পালক ব্ৰাহ্মণৰ লৰাহঁত পাচলৈ "বামুণী-কোঁৱৰ" নামেৰে জনাজাত হয়। আহোমৰ ৰাজ্যত বামুণৰ প্ৰতিপত্তিৰ এয়ে সূত্ৰপাত।


 *"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী", ১০ পৃষ্ঠা [ ৫৩ ]  নৰা-যুদ্ধ:- চুডাংফা কোঁৱৰক ৰজা নৌপাতোঁতেই সিফালে চাওপুলাই কোঁৱৰ ৰাজ্যলাভৰ আশাত নিৰাশ হৈ, নৰা-ৰজাৰ ওচৰত সহায়প্রার্থী হলগৈ। নৰা-ৰজা আৰু আহােম-ৰজা পূৰ্ব্বৰ একে বঙহৰ দুই ৰাজবংশধৰ। পিচে, নৰা-ৰজাক চাওপুলাই কোঁৱৰে এইদৰে বুজাই কলেগৈ যে মন্ত্রীসকলে কু-মন্ত্ৰণা কৰি, সৌমাৰত আহােম বংশৰ ৰজা লােপ কৰি, বামুণীয়া ৰজা পাতিবলৈ আয়ােজন কৰিছে। নৰা-ৰজা চুকনফাই সেই কথাত বিষম পাই, তেওঁৰ চিনপৌ নামেৰে বৰগােহাঞি-ডাঙৰীয়াক, এজাক তেজী সৈন্য লগত দি, আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ পঠিয়ায়। নৰা-ৰজাৰ আগন্তুক আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই, ইফালৰপৰা চুতাংফা স্বৰ্গদেৱৰ ত্যাতানবিদ বৰগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়ায়ো সৈন্য-সামন্ত লৈ আগবাঢ়ি গৈ, তিপামৰ কুঁহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰতে নৰা-ৰজাৰ ফলীয়া মানুহৰে সৈতে ভেটা-ভেটি হলগৈ। তাৰ পাচে, চিনপৌ বৰগােহাঞিয়ে আহােম ৰজাৰ ফালৰ মানুহৰ মুখে চুডাংফা স্বগ্ৰদেৱৰ সম্বন্ধে সকলাে বৃত্তান্ত শুনিলে। শুনি, আহােম ৰাজপাটত আহোম ৰাজবংশৰ ৰজা বিদ্যমান থকা জানি, তেওঁ যুদ্ধ দিবলৈ অমান্তি হ’ল। গতিকে, খ্রীঃ ১৪০১ চনত, দুয়ােজনা বৰগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই পাটকাই পৰ্ব্বতকে দুই ৰাজ্যৰ মাজ-সীমা পাতি, ভৱিষ্যতে কোনো পক্ষই সেই সীমা পাৰ নহবলৈ অঙ্গীকাৰ কৰিলে। আৰু, সেই সন্ধিৰ চিনস্বৰূপে দুয়োজনা বৰগােহাঞিৰ দুটা শিলৰ প্রতিমূর্ত্তি কটাই তাতে স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ পাচত, চাওপুলাই কমতেশ্বৰ ৰজাৰ ওচৰত সহায় প্রার্থী হ’লগৈ। কিন্তু, কমতেশ্বৰৰ জীয়ৰী আহােম ৰজাৰ ৰাজনী কুঁৱৰীৰ কৌশলত, কমতেশ্বৰে স্বৰ্গদেৱ চুডাংফালৈ নিজৰ বংশৰ ভাজনী নামেৰে কুমাৰীক বিয়া দি, বৈবাহিক সুত্ৰেৰে পূৰ্ব্বৰ মিত্ৰতা দৃঢ়তৰ হে কৰিলে।* চুডাংফা স্বৰ্গদেৱে চৰগুৱাত নগৰ পাতি, পােন-প্রথমে শিঙৰিঘৰ উঠি, আহােম বিধিমতে ৰাজপাট গ্রহণ কৰে। তেওঁ মুঠতে ৯ বছৰকাল ৰাজ কৰাৰ পাচত, নিজে পতা চৰওৱা নগৰত, খ্ৰীঃ ১৪০৭ চনত স্বৰ্গী হয়।

স্বৰ্গদেৱ চুজাংফা

 স্বৰ্গদেৱ চুতাংফা বা বামুণী-কোঁৱৰ স্বৰ্গী হােৱাত, তেওঁৰ পুতেক চুজাংকা কোঁৱৰ ৰজা হয়। তেওঁ খ্ৰীঃ ১৪০৭ চনৰপৰা ১৪২২ চনলৈকে, ১৫ বছৰ ৰাজত্ব কৰি স্বৰ্গী হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ কালত লেখত লবলগীয়া কোনাে ডাঙৰ ঘটনা হােৱা নাছিল। চুজাংফা স্বৰ্গদেৱৰ দিনত ত্যাতানবিদৰ লােকান্তৰ হােৱাত, তেওঁৰ পুতেক নাংচুখাম্ বৰগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া হয়।

স্বৰ্গদেৱ চুকক্ফা

চুজাংফা স্বৰ্গদেৱৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক চুককফা কোঁৱৰ খ্ৰীঃ ১৪২২ চনত ৰজা হয়। তেওঁৰ দিনত খেনলুং আৰু নাওনিম্ ক্ৰমে বুঢ়াগােহাঞি-ডাঙ্গৰীয়া আৰু


 *মিল:-প্ৰফেচাৰ ৰায়বাহাদুৰ সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা সম্পাদিত ‘দেওধাই অসম বুৰঞ্জী,” ১১ পৃষ্ঠা। [ ৫৪ ] বৰগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়া হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ কালত এই সংক্ষেপ বুৰঞ্জীত ঠাই পাবলগীয়া ডাঙৰ ঘটনা হোৱা নাই। স্বৰ্গদেৱ চুফকফা, ১৭ বছৰ শান্তিপূৰ্ণ ৰাজ্যত্বৰ পাচত, খ্ৰীঃ ৪৩৯ চনত স্বৰ্গী হয়।

স্বৰ্গদেৱ চুচেনফা

 চুফকফা স্বৰ্গদেৱৰ লোকান্তৰ হোৱাত, তেওঁৰ পুত্ৰ চুচেনফা কোঁৱৰ খ্ৰীঃ ১৪৩৯ চনত পিতৃ সিংহাসনত উঠে। তেওঁৰ দিনত টঙচু নগাৰে সৈতে এখন ঘোৰতৰ ৰণ লাগিছিল। নগাক ৰণত ঘটাই আহোম সেনাবিলাকে সিহঁতৰ চাঙলৈকে খেদি গৈ অনেক বয়-বস্তু লুটি আনে। তেওঁৰ দিনতে, ৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহিন মাহত, অসমৰ মহাকবি মহাপুৰুষ ৺শ্ৰীশঙ্কৰদেৱে বৰদোৱাত জন্মগ্ৰহণ কৰে। প্ৰায় আঢ়ৈকুৰি বছৰ সুখ্যাতিৰে ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, স্বৰ্গদেৱ চুচেনফা খ্ৰীঃ ১৪৮৮ চনত স্বৰ্গী হয়।

স্বৰ্গদেৱ চুহানফা

 স্বৰ্গদেও চুচেনফাৰ পাচত, তেওঁৰ পুত্ৰ চুহানফা কোঁৱৰ খ্ৰীঃ ১৪৮৮ চনত ৰজা হয়। তেওঁৰ ৰাজ্যৰ কালত কোঁচ-ৰজা বিশ্বসিংহই আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰায়। কিন্তু, যুদ্ধত কোঁচ ৰজাৰ যুঁজাৰুবিলাক ঘাটি নিজৰ দেশলৈ উলটি যায়। সেই যুদ্ধৰ পাচত, পুনৰ টঙচু নগাৰে সৈতে দ্বিতীয়বাৰ যুদ্ধ হয়। প্ৰথম খেপত আহোম সেনাই হোঁহকা মৰাত তাওকাংবানবেক বৰগোহাঞি ৰণত পৰিল। কিন্তু পাচৰ খেপত নতুনকৈ হোৱা নাঙ্গাৰং বৰগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়াই নগাৰ যুদ্ধত হৰুৱাই সিহঁতক সম্পূৰ্ণে আহোম ৰজাৰ তলতীয়া কৰে। আৰু তাৰ চিনস্বৰূপে সেই চাঙ্গৰে কেইঘৰমান নগাক ঘৰোৱাহীকৈ বন্দী কৰি লৈ আহে। এই যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ অলপ দিনৰ পাচতে, ১৭৯০ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌ নৈৰ পাৰত এখন আহোম-কছাৰী ৰণ লাগে; পিচে ভালেমান যৌতুকৰে সৈতে লাংজি নামেৰে আহোম কন্যা এটি কছাৰী ৰজালৈ বিয়া দি মিতিৰ পতাত কছাৰী হুঁহকি গ'ল। তাৰ পাচত, খেনলুঙ, বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ চক্ৰান্ত অনুসৰি, খ্ৰীঃ ১৪৯৩ চনত টাই-তুৰুংবানৰ ফৈদৰ এবাহ মানুহে স্বৰ্গদেৱ চুহানফাক, বাঁহৰ মাজত লুকুৱাই অনা ষাঠিৰে খুচি মাৰিলে। (১)

স্বৰ্গদেৱ চুপিমফা

 খেনলুং বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ চক্ৰান্ত মতে; চুহানফা স্বৰ্গদেৱক বধ কৰাৰ কথা জনাজাত হোৱাত, আন কেইজন ডা-ডাঙ্গৰীয়াই আলচ পাতি, বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে, স্বৰ্গীয় ৰজাৰ পুত্ৰ চুপিমফা কোঁৱৰক খ্ৰীঃ ১৪৯৩ চনত ৰজা পাতে। তেওঁ সিংহাসনত উঠিয়েই পিতৃবৈৰী টাই-তুৰুংবানক সপৰিয়ালে শালত দি বধ কৰে; আৰু খেনলুঙক ভাঙি ফনলুংখামপেঙক প্ৰধান মন্ত্ৰীৰ বাব দি, বুঢ়াগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়া পাতে।

 নগা কোঁৱৰঃ- চুপিমফা স্বৰ্গদেৱে এদিন টঙচু নগাৰ খুনবাও এটাৰে সৈতে ৰাজকীয় বিষয়ক কথাবাৰ্তা পাতি আছিল। পিচে, তেওঁৰ চমুৱা কুঁৱৰী এগৰাকীয়ে সেই


 (১)মিলঃ- শ্ৰীযুক্ত সূৰ্য্যকুমাৰ ৰায়বাহাদুৰ ভূঞা সম্পাদিত "দেওধাই অসম বুৰঞ্জী" ১৪ প়ষ্ঠা। [ ৫৫ ] খুনবাওটোক বৰ ৰূপহ দেখি, ৰজা অন্তঃপুৰলৈ সোমালত, তেওঁৰ আগত তাৰ ৰূপ বখানি প্ৰীতি-আলাপ কৰে। সেই আপাহতে, পেটে পেটে সেই খুনবাওটোৰ প্ৰতি কুঁৱৰীৰ আসক্তি হৈছে বুলি ৰজাই সন্দেহ কৰি, কুঁৱৰীক তালৈকে এৰি দিলে। কুঁৱৰী সেই সময়ত সগৰ্ভা আছিল। পিচে, নগাৰ চাঙ্গত গৈ এটি সুলক্ষণীয় পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰি, আই কুঁৱৰীৰ তাতে মৃত্যু হয়,; কালত এই পুত্ৰটিয়েই “নগা কোঁৱৰ” নামেৰে অনাজাত হৈ, বৰপাত্ৰগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ বিষয়-বাব লাভ কৰে (১)। স্বৰ্গদেৱ চুপিমফা, ৪ চাৰি বছৰ মাথোন ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, ৪৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত স্ব্ৰগী হয়।

আধ্যা-২
স্বৰ্গদেৱ চুহুম্মুং বা স্বৰ্গনাৰায়ণ

স্বৰ্গদেৱ চুপিমফাৰ পুত্ৰ, চুহুম্মুং কোঁৱৰ, খ্ৰীঃ ১৪৯৭ চনত, চৰগুৰা নগৰত শিঙৰিঘৰ উঠি ৰজা হয়। চুহুম্মুং স্বৰ্গদেৱ বৰ পৰাক্ৰমী ৰজা আছিল, আৰু তেওঁৰ ৰাজত্বৰ কালত ভালেমান ডাঙ্গৰ ডাঙ্গৰ ঘটনা হৈছিল। দিহিঙ্গীয়া ফৈদৰ কোঁৱৰসকলৰ ভিতৰত তেৱেঁই সবাতকৈ প্ৰধান হৈ উঠিছিল কাৰণে তেওঁক দিহিঙ্গীয়া ৰজা বোলা হৈছিল। আৰু, হিন্দুমতে তেওঁ স্বৰ্গনাৰায়ণ নামেৰে প্ৰখ্যাত।
 "বৰপাত্ৰগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়া":- ইয়াৰ আগেয়ে উনুকিয়াই অহা হৈছে যে চুপিমফা স্বৰ্গদেৱে তেওঁৰ চমুৱা কুঁৱৰী এগৰাকীক সগৰ্ভা অৱস্থাত নগাৰ খুওবাও এটালৈ এৰি দিয়ে; আৰু নগাৰ চাঙ্গত গৈ কুঁৱৰীয়ে এটি পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰে। কালত সেই পুত্ৰটি চুপিমফা স্বৰ্গদেৱৰ ঔৰসজাত ৰাজকোঁৱৰ বুলি জনাজাত হোৱাত, চুহুম্মুং স্বৰ্গদেৱে তেওঁক সমাদৰে চপাই আনি, কনচেং নাম দি, বৰপাত্ৰগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়া পাতিলে। তেতিয়াৰপৰা তেওঁৰ সৈতে তিনিজনা ডাঙ্গৰীয়া ৰাজমন্ত্ৰী হোৱাৰ নিয়ম চলিত হয়।
 স্বৰ্গদেৱ চুহু্ম্মুঙ্গে ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ নিজৰ হাতত লোৱাৰ পাচত, সমাজৰ উন্নতি সাধিবৰ অৰ্থে, তেওঁ তাৰ পূৰ্ব্বৰ গঢ়-গতি ভালেমান লৰচৰ কৰে। সেই উদ্দেশ্যেই তিপমীয় আৰু চাৰিঙ্গীয়া নামেৰে দুখন মেল নতুনকৈ পতা হয়। ৰজাৰ কোঁৱৰসকলক চাৰি ফৈদত ভগাই দিহিঙ্গীয়া, তিপমীয়া, চাৰিঙ্গীয়া আৰু তুঙ্গখুঙ্গীয় নাম দিয়া হয়। খেল আৰু যোগ্যতা অনুসৰি কেইবাবিধৰো বৰুৱা, ফুকন, দুৱৰা, ৰাজখোৱা ইত্যাদি বিষয়াই পুৰুষানুক্ৰমিক বিষয়-বাৰ খাবলৈ নিয়ম প্ৰচলন কৰা হয়। স্বৰ্গদেৱ স্বৰ্গনাৰায়ণৰ ৰাজত্বৰ কালতে অসমত পোন-প্ৰথমে শঁকাদিত্যৰ শঁক চলাবলৈ আৰম্ভ কৰা হয়। এইজনা স্বৰ্গদেৱেই চৰগুৱাৰপৰা তুলি আনি পোন্-প্ৰথমে বকটাত নগৰ পাতেহি। স্বৰ্গনাৰায়ণ স্বৰ্গদেৱৰ দিনত কেইবাখনো ৰণ লাগিছিল; তলত তাৰ প্ৰধান প্ৰধান কেইখনৰ বিৱৰণ দিয়া যায়য যেনে-
 ১| আইতনীয়া-বিদ্ৰোহ আৰু নগা-দমনঃ- স্বৰ্গদেৱ চুহুম্মুঙ্গে ৰাজ্যভাৰ


 (১) "বৰপাত্ৰগোহাঞি বংশাৱলী"। [ ৫৬ ] লোৱাৰ সাত বছৰৰ পাচত, ১৫০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত, পূৰ্ব্বে চুকাফা স্বৰ্গদেৱৰ দিনত তলতীয়া হোৱা আইতনীয়া নগা আৰু পানীনৰাবিলাকে বিদ্ৰোহ উপস্থিত কৰে। স্বৰ্গদেৱে চাৰিং- ৰজা, বৰগোহাঞি আৰু বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াক সসৈন্যে পঠিয়াই সেই বিদ্ৰোহ বহু প্ৰবন্ধে থমালে; আৰু বৰকাঁহ, জাংফাই, নৰা-দা প্ৰভৃতিৰে সৈতে কৰ শোধাই পালসেৱা কৰি থাকিবলৈ নিয়ম বান্ধি দি, সিহঁতক পুনৰ তলতীয়া কৰিলে। চাৰিং ৰজাৰ অনুজ্ঞা অনুসৰি, খামজাঙ্গৰপৰা ১০০ এশ মেথোন আনি নগাহঁতে পৰ্ব্বততে ৰজাদেৱক সেৱা কৰি বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে।*

 ২। চুটিয়া-ৰণ আৰু চুটিয়া-ৰাজ্য দখল:– চুহুম্মুং স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বৰ কালতে চুটিয়া ৰজা নীতিপালৰ ৰাজ্য আহোম সেনাই আক্ৰমণ কৰে গৈ। আহোম ৰজাই কেইবাবছৰৰ আগৰেপৰা নীতিপালৰ অন্যায় শাসনত চুটিয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থা ঘটাৰ কথা শুনি আহিছিল। খ্ৰীঃ ১৫১৩ চনত, চুটিয়া ৰজাৰ সেনাপতি ধীৰনাৰায়ণ কোঁৱৰে লগত কিছুমান, সৈন্য-সামন্ত লৈ, শদিয়াৰপৰা, ৰাজাজ্ঞানুসাৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰইদি ভটিয়াই আহি, দিখৌমুখত পচলাৰ গড় বান্ধি থিতাপিত হৈছিল; এনেতে কনচেং বৰপাত্ৰগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই লগপাই স্বৰ্গদেৱত জনালে। বিনা-্অনুমতিৰে আৰু যুদ্ধৰ আয়োজনেৰে পৰৰ ৰাজ্যত সোমোৱাৰ বাবে চুটিয়া ৰজাৰ সেনাপতিক ধৰি আনিবলৈ স্বৰ্গদেৱে আদেশ দিয়ে। তাতে দুয়োপক্ষৰ চুৰচুৰীয়াকৈ এখন ৰণ লাগিছিল; তাৰ ফলস্বৰূপে, চুটিয়া ৰজাৰ অধিকাৰৰ মুখ্ৰাং আৰু নামডাং এই দুই ঠাই আহোম ৰজাৰ দখলত পৰিল। তাৰ পাচত, সন্ধিৰ সূত্ৰ অনুসৰি, কৰ-খুত্, (১) আদি শোধাবলৈ অপাৰগ হোৱাত, ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি কনচেং বৰপাত্ৰগোহাঞি-ডাঙ্গৰীয়াই, উক্ত মুখ্ৰাং দুৰ্গ ৰক্ষা কৰিবলৈ যোৱাৰ ছেগতে, চুটিয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিলেগৈ। নীতিপালে সেই আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি, তেওঁৰ মন্ত্ৰীক ৰাজ্যৰখীয়া পাতি থৈ, চন্দনগিৰি নামেৰে পৰ্ব্বতত ঠাই ললেগৈ। তাৰেপৰা নীতিপালে দুজন সেনাপতি কটকী পঠিয়াই আহোম সেনাপতি ওচৰত শান্তি ভিক্ষা কৰি আহোম ৰজাৰ কৰ-কাটলীয়া ৰজা হৈ থাকিবৰ নিমিত্তে প্ৰস্তাৱ কৰে। সেই প্ৰস্তাৱত আহোম সেনাপতিয়ে এই সমিধান দিলে যে ১২টা হাতী, কুবেৰদত্ত সম্পত্তি (২) আৰু সাধনী ৰাণীক সমৰ্পণ নকৰেমানে কোনো প্ৰকাৰৰ সন্ধি হব নোৱাৰে। চুটিয়া ৰজা সেই প্ৰস্তাৱত মান্তি হব নোৱাৰাত, আহোম সেনাই চন্দনগিৰিলৈকে খেদি গৈ, তাতে তেওঁক আৰু নগৰত মন্ত্ৰীক বধ কৰি চুটিয়া ৰাজ্য দখল কৰে। সেই আপাহতে সাধনী ৰাণীয়ে, “কুবেৰত সম্পত্তি” বুকুত বান্ধি লৈ, চন্দনগিৰিৰ টিঙ্গৰপৰা পৰা তলৰ কুণ্ডলৈ জাঁপ দি তনুত্যাগ কৰে। তাৰ পাচত, চুহুম্মুং স্বৰ্গদেৱে চুটিয়া ৰাজ্য হস্তগত কৰি, চুটিয়াবিলাকক আকৌ লগ লাগিব নোৱাৰাকৈ অসম দেশৰ চাৰিওফালে সিঁচৰতিকৈ বসতি কৰিবলৈ আজ্ঞা দিলে। স্বৰ্গদেৱে ভাবিলে যে


 *মিল:- "দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",৩৬ পৃষ্ঠা।
 (১) কৰখুত্ঃ-"সুণীয়া-ৰূপীয়া দণ্ড, সুণীয়া-ৰূপীয়া খাট দুখন, বৰ হাতী দহোটা, অলঙ্কাৰে সৈতে মাখুণ্ডী হাতী দি ৰাজকন্যা এটী"। "দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",১৬ পৃষ্ঠা।
 (২) "কুবেৰদত্ত সম্পত্তি" :- ঢাল এখন, তৰোৱাল এখন, ষাঠি এপাট, সোণৰ মেকুৰী এটা আৰু ধন-ৰত্ন এঘাগৰি। -মিলঃ "দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"ৰ অন্তৰ্গত "খণ্ড বুৰঞ্জী"। [ ৫৭ ]

ইবিলাকক একে ঠাইতে থলে আকৌ মূৰ জোকাৰি উঠিব পাৰে; সেই কাৰণে সিমানতে তেওঁ সেই আশংকাৰ বীজ মাৰি পেলালে। ইয়াৰ পাচত, অৰ্গদেৱে চুটিয়া ৰজাৰ লাে- আইবিলাকক পাকৰিৰিত আৰু ভৈৰৰীৰ পূৰে বিশ্বনাথৰ ওচৰত (১) আতৰাই পাতি, শদিয়াত তিনিটা হাতী আৰু তিনি হাজাৰ মানুহৰে সৈতে মুখ চেনমুন বৰগােহাঞিৰু “শদিয়াখােৱা গােহাঞি* খিতাপেৰে এতিনিধি-বিষ পাতে। তেতিয়াৰপৰা সেই নামেৰে এজন শাসনকর্তা শদিয়াত নিগাজীকৈ ৰখাৰ নিয়ম প্রচলিত  ৩। মহৰ লােণ পুং অধিকাৰ-চুটিয়া ৰজাৰ দেশ আক্রমণ কৰাৰ পাচত, নগাহঁতে খামজাং, বৰকলা, তাবলুং আদি ঠাইত সােমাই আকৌ ৰিহে উপস্থিত কৰে। স্বৰ্গদেৱ চুহলে এটা অভিযান পঠিয়াই সিহঁতক যুদ্ধত ঘটাই এইবাৰ মহৰ লােশ-পু দখল কৰিলে। |  ৪। : ১৫২৪ চনত ছেগ বুজি বৰদেউনিয়াৰ গাৱত সােমাই নৰা ৰজাই ৰ দিয়েহি। ৰণত নৰা-ৰজা ঘাটিত বাংখামডেং নামেৰে নিজৰ ভনীয়েকক মাহােম বজালৈ বিয়া দি তেওঁ স্বৰ্গদেৱৰে সৈতে মনােৰা মিটমাট কৰিলে।  ৫। মুছলমানৰ ৫ম আক্রমণ বা কলিয়াবৰ :- ১০২৫ চনত চাপ বৰউজিৰৰ আক্ৰমণ পৰেহি, তেওঁ ৰণত ঘাটি একুৰি বৰ-হিলৈ এৰি পলাল (২)। আকৌ, ঐ: ১৫২৭ চনত পাঠান তুৰ্বক অসমণে আক্রমণ কৰিবলৈ আহে। সেই সময়ত স্বৰ্গদেৱ চুমুঙ্গে আন আন যুদ্ধত লাগি থকাৰ কাৰণে, সেই ফালে বৰকৈ শন- কাণ দিব নােৱাৰাত, মুছলমানে সেই যাত্ৰাত নির্বিবাদে কলিয়াবৰলৈকে অসময়েশ জয় কৰি যায়হি। কলিয়াবৰত আহােম ৰজাৰ সেনাৰ লগত তেওঁলােকৰ এখন ৰণ লাগিছিল। সেই খেপত আহােম ৰজাৰ ফালৰ খুনলং খাপেং বুঢ়াগােহাঞি আৰু ফাচেঙ বৰগােহাঞি (৩) প্ৰমুখ্যে খন হেনে সৈতে জন সেনাপতি ৰত পৰিল। পিচে, ত্যাচাং বুঢ়াগােহাঞি আৰু কিলিখো গােহাঞি এই ইনক নতুনকৈ সেনাপতি পাতি পুনৰ ৰণলৈ পঠোৱা হয় ইবিলাকে বৰ আদেশ অমা কৰি, গোপনে শত্রুপক্ষৰে সৈতে মিত্ৰতা কৰিব খােজাভ, দুয়ােৰে ভাদি, নাতিপুৰ বুঢ়াগােহাঞি আৰু অখা বৰগােহাঞি এই দুজনক নতুনকৈ আৰীয়া পত হয়। সিফালে সেই ছেগতে তুৰ্ব্বক ৰণত জিকি নিজৰ দেশলৈ উলটিল।

| (১) সেই গা এতিয়া এবং জিলাৰ তিত। চুটিয়া আভিৰ নামেৰেই এতিয়া তাৰ নাম চুমা বা - (২) মিল-দেনাইশ * ২১ টা। (৩) কাচ গােয়কি যণলৈ আহোতে গাত (কাচ গেঞ্চি ও স্যা মূল গাজ) কাপােষ জিলে। গাভৰুএ বলে চিন সামা ছৈ, কাপােৰ লি দেয়। কালাে লশ ওশা-নিশাৰাতি পাক নেব, পানি নি, তা না পান । এ নৌকাতে কাপােৰ ওলাই পােৰ আৰু নিয়মে বণলৈ । কে পায়ে, মালৈ যাওঁতে পিৰিলৈ নাপালে। গায়ে যত যাধিতে যা ব ।” [ ৫৮ ] অসমৰ বুৰঞ্জী ৬। কমাৰীৰণ-১৫৩১ ষ্টাৰত আহােম ৰজাই তিপাম-ৰজা, চাৰিং-ৰজা, নামপীয়া ৰজা, সানা গােহাঞি আৰু তা-ভাঙ্গৰীয়াসকলক সসৈন্যে পঠিয়াই মৰতি এটা কোঠ মৰায়। সেই কথাত অসন্তুষ্ট হৈ, কছাৰী ৰজা খুখৰাই কোঠ ভাঙ্গি আহােমৰু তাৰপৰা খেতি দিবৰ কাৰণে ভায়েক নেওচাক সসৈন্যে পঠিয়ায়। মৰক্ষিত দুয়ােপক্ষৰ মাজত এখন তয়াময় ৰণ লাগে। ৰণত কছাৰী ঘটিল। নেওচা চাৰিং ৰজাৰ হাতত কটা গ’ল। বাকী কছাৰী সেনাপতি আঠজনে আঠখন হেগদান এৰি ৰণত মাটি পলাবলৈ ধৰিলে। আহােম সেনাই সিবিলাকক খেদি নি কছাৰী ৰাজধানী ডিমাপুৰ নােমালেগৈ। তাতত এখন ডাঙ্গৰ ৰণ লাগিছিল। কছাৰী ৰজা খুখৰ সেই ৰণত ঘাটি পলাত, আহােম সেনাপতিয়ে নেওচুং নামেৰে এজন কছাৰী কেঁৱক ভিমাপুৰত ৰজা পাতি, তেওঁক আহােম ৰজাৰ কৰ-কাটলীয়া ৰজা কৰিলে । (১) ৭। মুছলমানৰ ৬ষ্ঠ আক্রমণ বা দিকৰাইমুখৰ ৰণ:-যােৱা বাৰত জয়ী হৈ মন বঢ়াত, তুৰ্বক, ঐঃ ১৫৩২ চনত, আকৌ অসমদেশ আক্রমণ কৰিবৰ উদ্দেশ্যে কলিয়া ৰলৈকে উজাই আহে। সেই ছেগতে পতিবৈৰীক প্রতিশােধ দিয়াৰ প্ৰতিজ্ঞাৰে ফাচেংমুঙ বৰগােহাঞি-ছাৰীয়াৰ বিধবা ভাঙ্গৰীয়ানী মূলাগাভৰু নিজে ৰণলৈ ওলাল ২)। মুছলমানে ভাঙ্গৰীয়ানীৰ সাহ আৰু ৰণকৌশল দেখি বিস্ময় মানিছিল ! শেহান্তৰত, তেওঁ সেই ৰণতে প্রাণ দি মনৰ হেঁপাহ পূৰলে; আৰু তেওঁৰ জ্বলন্ত উৎসাহৰ পটন্তৰে আহােম সেনাক চতুর্থণে উৎসাহিত কৰিলে। স্বৰ্গদেৱেও এইবাৰ যুদ্ধৰফালে ভালকৈ মন দিছিল। আক, নতুনকৈ পতা কনচেং বৰপাত্ৰ ভাঙ্গৰীয়াক এজাক তেজী সৈন্যৰ সেনাপতি পাতি মুছলমানৰ লগত ৰণ দিবলৈ পঠিওৱা হ'ল। দিকৰাইমুখতে দুয়ােদলৰ টোর্ভেটি হয়, আৰু তাতে কনচেং ডাক্ষৰীয়াৰে সৈতে পাঠানইতৰ এখন ঘােৰতৰ ৰণ লাগিল। এনেতে, বৰপৰা চৰখা নবাবে তুৰ্ব্বকৰ লগত যােগ দিলেহি। স্বৰ্গদেৱে সলা আৰু দুইমুনিশিৰপৰা ৰণৰ দিহা দিলেহি। ইতিছেগত তুৱকৰ দাচু নামেৰে নৰ এটা মোৰা এফৈৰে সৈতে আগবাঢ়ি খেদি আহিল। পাচে, আমাৰ লােকে কাটি- খুচি *ঢ়িয়াই ৰিৰ খোৰা মাৰিলে; তাতে তুৰ্বকৰ হচন খ ৰজাক পাই কাটিলে।” ৩) পিচে, মুছলমান সেনাই কনচেং আৰীয়াৰ ৰিক্ৰমৰ আগত সৰহ পৰৱৰিব | (১) মেলে, হাতী, পকো কাপােব না, মাকৈ এশ, তাও কাপােৰ এণ, পানীমালি এখন—এইবাের অন্য আমি কী দেখা যায় তাকে আহি দেয়ৰ চৰণত সেৱা কৰিছে। মুই শীয়ে এই বুলি - সাত-সো কৰিলেহি; পা চাপি আহি পাও চুই সেৱা কৰিলেহি। কাজ ই চ গতি দিলে, সিও তাৰ মাৰাত তুলি লীল। অজান্তে সােণৰ আগটো তা সােলােকাই মিলে।” -“ নেই অসম বুৰঞ্জী”,২৫ পৃষ্ঠা। (২) “পাচত, সিতে দিনে দিনে বোৰ মেলি আমাৰ মানুষ- লেছি। পাচে শর্মা যাবাকাসলে সতি গড় পাৰ হৈ দেখাইৰ কথা শুনি তাক ৰাতিলৈকে খেৰি দিলে। পাক তুকে গণৰা ওলাই বিলেছি, আমাৰ মানুহ খেদি নি কপিলী গঙ্গাত পেলালে নি। গলাৰ গত ও পাগিল; যে পৰিল। কাচে মুখি, যি, যি পৰিল। ম পানি কৰিলে। পাচ, গাকে কাছে পৰি বেশি । গাত পৰিল।” -পুৰণি হােম বুৰী। ৬ তে (বি )পােজাল নোটা, এ লি খােল মিত গ [ ৫৯ ] স্বৰ্গদেৱ চুহুং বা স্বৰ্গনাৰায়ণ নােৱাৰি ফিৰিতি ওফৰাদি উফৰি পলাবলৈ ধৰিলে। সদৌশেহত, কনচেং আৰীয়াই নিজৰ হাতৰ অন্ত্ৰেৰে তুৰ্বকৰ মূৰ কাটি হাতত ললে, আৰু পাঠানবিলাকক কৰভােৱা নৈ পাৰ কৰি খেদি থলেগৈ। মুছলমানৰ বহুত হাতী, ঘোঁৰা, বন্দুক আদি বিস্তৰ যুদ্ধ আহিলা আহোম সেনাই হাত কৰিলে। এয়ে অসমলৈ বন্দুক প্রথম আমদানী (১)। পলাব নােৱাৰা এহেজাৰমান পাঠান সেনা আহােমৰ হাতত বন্দী হল , কনচেং গাজৰীয়াই কৰতােৰাতে অস্ত্র ধুই যুদ্ধত জয়ী হােৱাৰ চি স্বৰূপে সেই নৈৰ পাৰত দোল আৰু পুখুৰী কৰালে। ইয়াৰ পাচত, স্বৰ্গদেৱে নিজৰ পিতৃৰীৰ্য্যৰ কনচেং আৰীয়াৰ ৰীৰচিত কাৰ্যত বৰ সন্তষ্ট হৈ, তেওঁক অতি আদৰেৰে প্ৰধান মন্ত্রী পাতিলে। | মৰীয়া-ওপৰত কোৱা মুছলমানৰ ৬ষ্ঠ, আক্ৰমণৰ যুদ্ধত বন্দী কৰি অনা পাঠান- বিলাকক পে-প্রথমে ৰজাৰ হাতী-ঘাহী পতা হয়। সিহঁতে আগেয়ে হাতী নেদেখাৰ কাৰণে নেকি, হাতীক নেওৰৰ ফালৰপৰা ঘাঁহ গুজিবলৈ ধৰে। সেই কাৰণে, হাতীৰ কাম নাজানে বুলি ভাবি, ঘাঁহীৰপৰা নি, সিহঁতক ৰজাৰ হাতত কাম কৰিবলৈ লগােৱা হয়। তাতো, সিহঁতে নিলগৰপৰ বােক। আনি কঠীয়া কই এবছৰ খেতি কৰে। সেই এবছৰৰ ভিতৰত ৯০০ মানুহৰ খেতিত ৬০ • পু। মাথােন ধান পােৱা গ'ল (২)। সদৌশেহত, ৰজাই সিহঁতক একেবাৰে অকামিলা ভাবি এৰি দিলে। আক, পাচলৈ সিহঁতে পিতলৰ লোটা, কলহ, চৰিয়া আদি সঁজুলি গঢ়ি তাকে সবাই ভাত-মােকলাৰলৈ ধৰিলে। অসম দেশৰ মৰীয়া জাতিৰ উৎপত্তি এয়ে। | ওপৰত কোৱাৰদৰে প্ৰৱল প্রতাপেৰে ৩২ বছৰ ৰাজ কৰাৰ পাচত, বৰ্গদেৱ চুমু বা স্বৰ্গনাৰায়ণ : ১৫৩৯ চনত স্বৰ্গী হয়। এইজনা খৰ্গদেৱৰ সুদীর্ঘ ৰাজত্বৰ কাল নানা ঘটনাপূর্ণ আছি, আৰু তেওঁৰ ৰাজৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ ভালেমান উন্নতি হৈছিল। “সৌমাৰেশ্বৰৰ কামৰূপ দখল” আৰু “গৌৰেখৰৰে সৈতে মিত্ৰতা এই দুটা চুহুম্মুং স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বত বৰ লাগতিয়াল ঘটনা (৩)। সদৌশেহত, “পিতা-পুয়ৰ পালে। সােণ পালে এপে। পেৰাৰ জোখ-দীঘলে এহাত, পালিয়ে এনেগেত দুই আনুল। প পানে • চলা। তিপাম- চাৰিং ও সকলাে ডালীয়া সৈতে উলাই আহি বিনা পিললিত এই থ্যে ভোট দেৱক সেৱাৰিলেহি।”—“দেওবাই অসম বুৰী, ৩১ পৃষ্ঠা। (১) “পুত বালৰ অভিযান-সুপুত নামেৰে বলি এটা আগৈৰ মাজেৰে গাখতে এত ওলালহি। চেং, ওমুং এই মরে উজিক টোনিত লগ পালেলৈ। তাতে বৰ লাশি। উনি যু নােৱাৰি নাও এৰি যোৰাত ত তৰে পলাল কমছে ব্যপাত্র গােল যিলালি নাক কাটলে, ইবাের বঙ্গাল ভাগি পলাল। আমাৰ লােকে খেলি নি বাগৰিল কোলেনি। বস গিৰি বৰপাত্ৰ প্ৰমুখ্যে ডাঙ্গৰীয়াসকলে লিৰ পালে বোবা ১০ ল বিত, লিজা বিতৰ পালে।” -“দেওধাই অসম যু ”, ২৭ পৃষ্ঠা। এ ক বিঘতীয় শী। | (২) “নশ মানুহে - এন আলিঃ , মা ও ন, ম ম যে এ কৰে খাৰ। এই বচন ফাকিতিগুৰিও ইয়াতেই। | (৩) সাত পাকে ১০৫ । সে ত গ ল লােক , খান মতের মিত্রতা অর্ষে এক লাখ এক ৰ ঠাৰে মা লক খ গ কৰি ৰা লাভ পলিলে। , দেখলে যে ত পল। নামে এক র গর অনেক লৈ ৰ। গত মে এ খ গ [ ৬০ ] । অসমৰ বুৰঞ্জী বিৰ লাগি পুতেক চুনা তিপাষৰজাৰ চক্ৰান্তত চুহং বৰ্গদেৱৰ সকাল- ঘটে (১)। সমসাময়িক ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ কথা। অসমত স্বৰ্গদেৱ স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দীঘলীয়া ৰাজত্বৰ কালত, সিফালে আৰ্যাত টোগলক, লােত আৰু পাঠান এই তিনিটা তুকী মুছলমান বংশীয় ৰাৰ প্রতিপত্তি বাঢ়িবলৈ ৰে। তাৰ ভিতৰত গিয়াচুদিন টোগলক, মহম্মদ টোগলক, ফিৰো টোগল, মােবাৰিক চাহ (পাঠান), আলমাহ (পাঠান, চেকেলৰ লােভী, ইব্রাহিম লােভী এই কেইজন প্রখ্যাত। এই তিনিটা বংশৰ মাজত ৰাজক্ষমতা লৈ এৰিয়া-অৰি লাগি সিবিলাক ক্ৰমাৎ দুর্বল হ’বলৈ ধৰিলে। সেই ছেগতে, তাইমুৰ নামেৰে এজন মােগলৰংশয় দিগ্বিজয়ীয়ে আতাৰ শৰপৰা আহি হিন্দুকুশ পর্বত পাৰ হৈ দিল্লী নগৰ দখল কৰেহি। তেওঁ ভাৰতৰত সৰহ দিন নাথাকিল; তেওঁৰ বংশধৰ আৰু চৈয়দ নামেৰে এজনক দিল্লীত ৰা পাতি ৰৈ, তেওঁ বিষৰ ধন-সম্পত্তি লৈ আকৌ স্বদেশলৈ গুচি গ'ল। পিছে, বাবৰ নামেৰে আৰু চৈয়ৰ পৰিাতি ১৪৯৪ খ্রীষ্টাব্দত দিল্লীৰ ৰাজপাটত উঠে; খপত, এৱেই দিলীত মােগলবংশীয় প্রথম ৰজ। আর্যৱৰ্তত টোগলক আৰু পাঠান বংশী ৰজাৰ মাজত ৰাজ্য লৈ -বিগ্রহ চলি থকাৰ চেগতে, সিফালে দাক্ষিণাত্যত বাহমনি আৰু বিজয়নগৰ এই দুখন হিন্দু পুনঃ স্বাধীন হৈ উঠে। বৰ্গদেৱ চুকা বা গড়গা ৰজা ১৫৩ জাত চুং স্বৰ্গদেৱৰ পুত্ৰ তিশামৰ ৰজা চুফা আহােম ৰাজপাটত ৰহে। ১৫০• এটাত তেওঁ “গড়গাও নগৰ” স্থাপন কৰি, তাত শিঙৰিঘৰ সজাই, আহােম এ এৰি ৰা হয়। সেই আনমতে তেওঁক “গড়গঞা ৰজা” নামেৰেও না যায়। তেওঁৰ ৰাষৰ কালত আইথে বুঢ়াগােহাঞ্চি, ওখাম বৰগােহাঞি আৰু কনচেং আৰীয়াৰ পুতেক কনজাং বৰপাত্ৰগােহাঞি এই তিনিজনা ৰীয়া হয়। লাল মুখ দেখাতে নােত, কোন দাৰ তি আহি ৰ কি শিখতে পান চেরি বােলে মহাৰাজ সাত মাসৰ পথত নগৰ, তাতে কি পারি। কিন্তু আমাৰ মহাৰাজালে লা অ ন বুলি আহিছে। পাচে গৌনে হাসি নােলে, তা হলে এতে ততে নিকে লাগে। বিশেষ সৌৰে মহাৰাক যদি মঞি জোই পাও, তেৰে আপনে ডাল কি আছে? এই এলি মহাপাত্র আজ্ঞা কৰিলে। মহাজােনে সভা, হস্তি-নো, গল গা লগত যৌতুক কি না জীয়েকক আৰি মহাৰাৰ বাই জেলে নি। তা নাম মামী। তা এত বৌক দিলে সে, পাতিলা। এখাৰেলে, কাম, আবিষয় এই পান মিলে। বিশেষ মহল যাতত যায়। সে বিল ফালে ৰা হৈ লৈ। নে গল করে দিলে লা লিমিগে অাৰ কেখিত মৌল ব্যক্তি পুখুৰীৰলে। নিলাম । | (১ লা ডিপাৰ যাই খাল নাৰ কৰী লােভীয়া গেল এই পাই কি যা তিথিতে মাৰিলো -“নই এ যু । [ ৬১ ] স্বৰ্গদেৱ চুইং বা অগনাৰায়ণ কোচ ১৯ আক্রমণ বা পিছলাপৰীয় ৰণ: ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাত কেঁাচ ৰজা। নৰনাৰায়ণৰ আদেশমতে, বিখ্যাত সেনাপতি যুৱৰাৰ চিলাৰায়ে, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে, তৈৰৰী নৈলৈকে উজাই আহি, আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰে। ইয়াতে চুচুৰীয়াকৈ এখন যুদ্ধ হয়, এক আহােম সেনা ৰণত ঘাটি পলাই যায়। বাকী আহােম সেনাবিলাক ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ কলিয়াবৰত ৰলগৈ। কোচ সেনাপতিয়ে খেদি নি তাতে এখন ৰণ পাতিলেগৈ, আৰু সেই ৰণতো আহােম সেনা ঘাটিল। তাৰ পাচত, আহােম সেনাই ছল নামেৰে ঠাইত আকৌ ফেৰপাতি ধৰিলেছি। কোচ সেনাপতি চিলাৰায়ে সেই ঠাইৰকা অধিকাৰ কৰি, কেইবাজনাে আহােম সেনাপতিক ৰণত পেলালে। ইয়াৰ পাচত, কিছুমান দিন আহােমসকল নিটাল মাৰি থাকিল। আর সেই অৱসৰতে কোচবিলাকে নতুনকৈ জয় কৰা ৰাজ্য নিজৰ দখললৈ আনি, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে, কেঁচ-ৰাজধানী কোচবিহাৰৰপৰা নাৰায়ণপুৰলৈকে এটা আলি বাই লৈ, নাৰায়ণপুৰত কোঠ মাৰি থিতাপিত হলহি। সেই আলিয়েই “গগাহাঞিকমলা আলি”। এইদৰে কেঁচ সেনা ক্ৰমাৎ আহােম ৰাজ্যৰ ভিতৰলৈ সােমাই অহাত আহোমৰ ওচৰ-ভৱিষত মোৰ আমাৰ হৈ পৰিল ; সেই কাৰণে, স্বৰ্গদেৱে সৈন্য-সামন্ত গােটাই লৈ, নিজে কোচ সেনাৰ আগভেটি ধৰি, পিছলা নৈৰ পাৰত কোঠ মাৰিলেহি। চিলাৰায়ে তাতে গৈ আহােম যাক আক্রমণ কৰিলে। কিন্তু, এইবাৰ তেওঁৰ আক্রোশ নৰজিল ; অৰ্গদেৱ চুক্ষনফাৰ হাতত চিলাৰায় সম্পূর্ণকৈ ঘাটি খৰাজ্যলৈ উলটিবলগীয়া হ'ল। সেই একেখন ৰণত অয়লাভ কৰিয়েই চুরুনফা অর্গদেৱে আগৰ কেইখন ৰণত হেৰােৱ নিজৰ ৰাজ্য সমূয় পুনঃ উৰ কৰি ললে। এই ৰণকে “পিছপৰীয়া ৰণ” বলে। | ১৫০ষ্টাৰ তুলিকশ-বৰ্গদেৱ চুকাৰ ৰাজত, ১৫৪৮ টাত এটা ভয় ভূমিকম্প হৈছিল। তাৰ জোকাৰণিত মাটি ফাটি তলৰ ধাতুগুৰি, গৰূকাদি আগ্নেয় পদার্থ ওলাইছিল। তাৰ আগেয়ে আৰু পাচে, ১৮৯৭ খ্রীষ্টাব্দৰ আগলৈকে, এনে ভূমিকম্প অসমত কেতিয়াও হােৱা নাই। | চুনা স্বৰ্গদেৱে গড়গাঁৱ-নগৰ, নগা-আলি, গড়গৰ পুখুৰী, কাহীকুচী আৰু চানীমুখৰ মথাউৰি প্রভৃতি ভালেমান সৎকর্ম সম্পাদন কৰে। তেওঁ ১৫৫২ এটাত বগী হয়। স্বৰ্গদেৱ চুমকা ৰাষােৰা-ৰজা বৰ্গদেৱ চুনাৰ পুত্ৰ চুখামফা কোৱৰ ঐঃ ১৫৫২ চনত ৰা হয়। হাতীৰপৰা পৰি মােৰা হােৱাত, তেওঁক খােৰা-ৰজা নামেৰেও না যায়। | শাৰখােৰাৰজাৰ শােণাৰি খেলৰ দুগৰাকী লক্ষীমপুৰীয়া ফুৰী আছিল। হয় গল কুঁৱৰী অপুত্রকা হেতুকে সিবিলাৰুে ৰজাৰ অনুমতি অনুসৰি নিজৰ খেলৰ নাৰ নামেৰে এজন তো তােলনীয়া পূৰ কৰি লৈছিল। কালত, নাহৰে বুৰী নলৰ বলী হৈ, ৰামৰে সৈতে ভালেমান শত কাৰ্য ৰাই লৈছিল। -“মই । . [ ৬২ ] অসমৰ বুৰঞ্জী তেওঁৰ নামেৰে ভালেমান আলি, পুখুৰী আদিও কৰােৱা হৈছিল। তাৰ চিন এতিয়াও উত্তৰ-লক্ষীমপুৰ মহকুমাত দেখিবলৈ পোৱা যায় (1)। শেহান্তৰত, ভা-ভাঙ্গৰীয়াসকলে নাহৰৰ অযথা ক্ষমতা সহিব নােৱাৰি চক্রান্ত কৰি তেওঁক বধ কৰালে। সেই আপাহতে ৰজাৰ দুয়ােগৰাকী কুঁৱৰী আত্মঘাতিনী হ’ল। তাৰ পাচত, স্বৰ্গদেৱে নৰা-ৰজাৰ বৰগােহা- ঞিৰ জীয়ৰীক বিয়া কৰায়, আৰু তেওঁৰপৰা স্বৰ্গদেৱ চুখামফাই তিনিটি পুত্র লাভ কৰে। লাল-গোহাঞি বিষয়াৰৰ সৃষ্টি-স্বৰ্গদেৱ চুখামাৰ ৰাজত্বত অইখােৱ। বুঢ়াগােহাঞি আৰু বলিয়া বৰপাত্ৰগােহাঞি হয়। আৰু এইজনা স্বৰ্গদেৱেই “সকাল- গগাহাঞি* বিষয় বাৰ সৃষ্টি কৰি, বৰগােহাঞি পৰিয়ালৰ লেচাইভাং বৰগােহাঞিক পােন্ প্রথমে লাল-গগাহাঞি খিতাপেৰে দৰগৰ শাসনকর্তা পাতে। গোচৰ২য় আৰু ৩য় আক্রমণ, আৰু নাৰায়ণপুৰত কোঠ বাপ- | চুখাফা স্বৰ্গদেৱৰ দিনত কোচ ৰাজ্যৰ যুৱৰাজ বিখ্যাত চিলাৰায়, খ্ৰী: ১৭৬২ আৰু ১৫৮৩ চনত, দুবাৰ আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰেহি। প্রথমবাৰত স্বৰ্গদেৱৰ সেনাপতিয়ে তেওঁৰ সেনাবিলাকক গুণ পিন্ধাই কপিলাৰ পিঠিত তুলি ৰণলৈ পঠোৱাত, চিলাৰায়ে গােবধ আৰু ব্ৰহ্ম-বধ পাপলৈ ভয় কৰি ৰণ নিদি উলটি যায়। আহােম ৰজাৰ আনুসৰি লেকাই চেটিয়াই লগুণ গুচোৱাৰ পাচতত, সেই ছদ্মবেশী ব্রাহ্মণ সেনাবিলাকৰ কোনাে কোনােৱে গুপুতে শগুণ পিন্ধি ব্রাহ্মণৰ বেশেৰেই থাকিল। তাৰে আঠঘৰ বামুণৰ নামৰ শেহত “আল” প্রত্যয় লগাই চি থােৱা হৈছিল (২), কিন্তু আজিকালি সেই আল ভােটা হৈ, সেই চিন মৰিবলৈ ধৰিছে। চিলাৰায়ে নিজৰ দেশলৈ উলটি মােৱাৰ পাচত, আহােম ৰজাৰ সেনাপতিয়ে সেইদৰে ভুৱা দিয়াটো বুজিব পাৰি, পুনৰায় তেওঁ আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰিলেহি। পাচে, কেইজনমান বিষয়াৰ লৰাৰে সৈতে, হিনিনা গােহাঞি-ভাঙ্গৰীয়াৰ পুতেক তিনিজনক লগ-কৰি দি, সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ কৰাত, চিলাৰায় তাতে মাস্তি হৈ নিজ দেশলৈ উলটিল, কিন্তু বৰগােহাঞিৰ ঘৈণী নাবরু গাভৰুৱে তাত মাস্তি নহৈ পুতেক ত্যাউপেতক কাঢ়ি লৈ যােৱাত (৩), তেওঁৰ সলনি স্বৰ্গদেৱৰ ভায়েক চুগাম কোৱৰক পঠোৱ হয় (।। সেই আলমতে নাৰায়ণপুৰত কোচৰজাৰ কোঠ এটা নিগাজীকৈ পতা হ'ল। তাৰ পাচত, জী: ১৫৮৫ চনত, কোচ ৰজা লক্ষ্মী- নাৰায়ণে তেওঁৰ সৱলা নামে'ৰ জীয়েকক চুখামফ। স্বৰ্গদেৱলৈ বিয়া দি মিত্ৰতা কৰে। (১) উত্তৰ-লক্ষীমপুৰত ৰকাৰী মৌজাৰ ন-কাৰী গাঁৱৰ আগফালৰ পথাৰত “নাহৰপুখুৰী আৰু চুলিকাৰী মৌজা নাহৰৰ জোৰে নামেৰে মােৰ “জে পুখী” এক্সিও আছে। (২) “কানা তামুলীফুৰ বুৰঞ্জী, ৩৩ পৃষ্ঠা; মায়বাহাদুৰ পূৰকুমাৰ ভূঞ সম্পাষিত যারা "আসা [ী”,০২ পৃষ্ঠা। | ৩) পােয় বৈী নাৰ গাত বিজীয়া জাৰ জীয়েক, খােবাৰ পেহীয়ে। গরু এল পুতেক দি লৈ গ-ােৰ পোৰু দেশলৈ কল দিম, মিতি। কোচতে ক খলিল, যা না কি? -ভাব নে কি? কি নো গাঞি? হতে মেলি এই মণ কৰি চাও। অত টু, চোল, বিলকুৰ মাও পিঞ্জি কোচ যুদ্ধ কৰে। লিঙ্গ নে অপু এতেকে যােক আমি।” -“ জেই অসম বুখী", পম। | (১) পাট কোট বা কােলে 'চুম। পা ফেলল । এইবুলি পা দিলে। প, চুৰ কোৱৰে বি চল পালা জিকিল। এচাল বেশ ল । এনেতে বা আই [ ৬৩ ] বগল চুহং বা মৃগনায়। বৰ্গদেৱ চুখামাৰ দিনতে সিফালে কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ ৰাজ্যত মুছলমানৰ ৭ম আৰু ম, বাৰৰ আক্রমণ পৰে। সেই সময়তে, প্রায় তিনিকুৰি বছৰ নামলাই না কৰাৰ পাচত; ঐ ১৬১১ চনত (১), চুােমা স্বৰ্গদেৱ অতি বুঢ়া বয়সত স্বগী হয়। | ওপৰত কোৱাৰ উপৰিও, স্বৰ্গদেৱ চুম্ফাৰ ৫৯ বছৰীয়া সুদীর্ঘ ৰাজৰ নানা অশান্তিজনক আৰু অমঙ্গলীয়া ঘটনাপূর্ণ আছিল। তাৰ ভিতৰত, ১৫৮০ খ্রষ্টাব্দত নগা-দমন (ক); ১০৬৩ আৰু ১৫৭২ খ্রীষ্টাব্দত চুটিয়া-বিজোহ; ১৫৩ খ্রীষ্টাব্দত আহােম ৰাজকোৱৰেৰে লগ লাগি তােলা ঢেকেৰি-বিত্ৰোহ (খ; ১৫৬২ খ্রীষ্টাব্দত কোচৰ ২য় আৰু ৩য় আক্রমণ (গ ১৫৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুটিয়া। ক'লে, 'ভাই চুগাম, যদি বােৰ-সহ মাৰিৰ পাৰ, সত্যে সত্যে সত্যে যেই খােজ তাকে দিম'। পাচে মুগাম কোৱৰে বিৰূপে ঢালি যােৰ-দহ পেলালে। পাচে কোচ ৰজাই বদলে, মই বচনে বাটিলে। মই শিও বুলিছে, তই যি খােজ, খােজ। পাচে চুগম কোৱৰে বােলে, যদি দিব, মে'ৰ লগত অং মানুহে সৈতে মেক আমাৰ ৰাজ্যলৈ পঠিয়াই দিয়'। কোচ ৰাই বোলে, ভাল, বিদায় দিলো, তােমাৰ মানুহে সৈতে যােয়া , অ'ৰ মােৰ মানুহ যি গাব ধৰিছে তােমাৰ লগত যক। পাচে চুগাম কোৱৰ মানুহে সৈতে উলাই আহি বল্লা দৰক সেৱা কৰি সপ্রপঞ্চে বাত-যাত্ৰা কহি।" -- থাই আম যুঞ্জী", ০৫ পৃষ্ঠা। হৰকান্ত বৰুৱাৰ “আসাম বুৰঞ্জীত এই চুগাৰ কেঁৱৰক সােন্দৰ গােহই ধােলা হৈহ। আৰু পাশাখেলখন মুছলমানৰ হাতত বন্দী হৈ থকা চিলাৰায় সঙ্কেত মতে হােৱা বুলি কোৱা হৈছে। ৩৫ পৃষ্ঠা। (১) চাৰ এভােৱার্ড গেইটৰ বুৰঞ্জী মতে, এই চন :৬৩ হ'ব লাগে। আক, সেইমতে তেওঁ খে ৰজাৰ ৰাজত্ব ৫১ বছৰীয়া কবি, জয়ধ্বজসিংহৰ ৰাজলৈকে মাজৰ ৩ জন ৰজাৰ জৰ আঠ যাকৈ বঢ়াই ধৰিছে। কিন্তু, সেইটো মত আনবিলাক বুৰঞ্জীয়ে হযহকৈ সমর্থন নকৰে। “দেওয়াই অসম বুৰঞ্জী মতে থােৰৰজাৰ ৰাজপাট ভােগ ৫২ বছৰ (৫১ পৃষ্ঠা); কাশীনাথ, ববিন আৰু গুণাভিৰাম বুখী মতে সেই ৰাজপাট-গে ৫৯ বছৰীয়া। | (ক) স্বৰ্গদেৱে চাৰিংৰা, বুঢ়াগােহাঞি আৰু বৰগােহাঞিৰু সৈন্য-সেনা দি নগা-মনলৈ পঠিয়ালে। চাৰিং-ৰজা আৰু বৰগােহাওে নামতুহফা নদী পাৰ হৈ গ'ল। বুঢ়াগােহাঞি মােমাই বাটে গ'ল। আহােম সেমাই খেলি যাে৷ দেখি আইনী গশি পাপুকীয়া লগাত সােমালগৈ। পাপুয়ও তানি খামডেীয়াত সােমালগৈ। আহােম সেনাই খেদি নি মডে পালেগৈ। এমজে আগি গ'ল। সেই ঠাইতে বৰগোহাঞি বিয়া পৰিল। বৰগােহাঞিৰ ওলােটাই আনােত বাটত আইভী, পাগল, খামভেদীয়া একেঠাই হৈ ইং পর্বতত বেৰি গৰি বৰগােহাঞিৰু লৈ অহা মায় কালে। পাড়, তাচুপাৰ আৰু ভাওতু এই দুই কুমাৰে খেদি গৈ ইং পর্বত ফুৰিলে। ভিৰি গৈছে নোৱাৰি ভাগিল। দুই কোৱৰে বৰগােহাঞিক এৰুৱাই নিতে।” –“দেওয়াইস কুলী, পৃষ্ঠা। | (খ) চুয়াৰ উপৰ পাচতে চেকেৰি-বিদ্রোহ উঠ। প্রথমে যাৰ দিশত পান না ঢেবি বা যুদ্ধ কৰিবলৈ পালেহি। যুত ঢেকেৰি ৰিত পৰি, বি গি গল। পাতে জালেরে ফাৰ দিনত বৰগােহাইকে, বৰপাত্ৰগােহাইকে, গােকে বা সনিকেকে টেকেবি ঢেলা লাফ ধৰি দিলেগৈ। গৰিলে গৈ চেল কৰি নিজালেৱৰ ঠাইত দিলেছি।” -“পাই অসম বুৰঞ্জী", পৃষ্ঠা। | (গ) লা মুংও কত (১৯৮৪ ) কোট লুইতে উজাৰি দিখৌমুখ পােনে সুতি উৰেলহি। চাৰি বুঢ়াগােহাঞি বৰপাত্ৰগােহাঞ্জি এই সকলে আহােম সলো লাগবে কোটি ৰ'ল। তাৰপৰা চাৰিং-ইলাসিতা, লোজু, পাখি একিলিক মোৰ । প্রতি কালে পঠাই দিলে। কোচ কালো তিল মাল গা পা দিল। চে যাই এই বুলি কৈ পঠালে, আমিও এৰি গঙসৰিলে এৰি অহয়। বিশেষ সাই " সাল, আমিও সিনি; এতেকে দেখে আমি । তেভোৱ [ ৬৪ ] সমৰ বুৰঞ্জী উপ (); ১৫৬৯ খ্রাজত মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ তিৰােৱ ; ১৫৭০ খ্রীষ্টাব্দত ৰাজ্যজুৰি বসন্ত ৰােগৰ প্রকোপ ; ৫৭৬ খ্রীষ্টাব্দত নৰা-ৰজাৰ আক্ৰমণ (e); ১৫৯৬ ষ্টাৰত অয় ভূমিকম্প এইবিলাক ঘটনা প্রধান। ইয়াত বাজেও, স্বৰ্গদেৱৰ সাংসাৰিক জীৱনত সততে সুখ-শান্তি মুগুচিছিল। | চুচেং বা বুজিনাৰায়ণ বা প্রতাপসিংহ:স্বৰ্গদেৱ চুখামাৰ পাচত, তেওঁৰ বৰপুত্র চুচেংফা কোৱৰ, খ্রঃ ১৬১১ চনত, আহােম ৰাজসিংহাসনত উঠে। তেওঁ স্বয়ং প্রচণ্ডভাৱে বৰ-বিগ্রহাদি চলােৱাৰ বাবে তেওঁক প্রচণ্ডসিংহ বা প্রতাপসিংহ, আৰু মহা বুদ্ধিমত্ত আছিল কাৰণে, হিন্দুমতে তেওঁক বুদ্ধিস্বৰ্গনাৰায়ণ নাম দিয়া হৈছিল; বুঢ়াকালত ৰা হােৱা বাবে তেওঁক বুঢ়া-ৰজা নামেৰেও জানা যায়। তেওঁৰ ৰাজৰ কালত থকব বুঢ়াগােহাঞি ভাদৰীয়া আৰু মৰাণৰ বুঢ়াগােহাঞি থাওক ভাঙ্গৰীয়াৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ ককাই গােহাঞিবৰুৱাৰ বংশৰ লাকো বৰপাত্ৰগােহাঞি-ডাৰীয়া এই দুজনাই ক্রমান্বয়ে প্রধান মন্ত্রী বাব পাইছিল (১)। মুছলমানৰ ৯ আৰু ১০ম আক্ৰমণ-বুদ্ধিস্বৰ্গনাৰায়ণ স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বৰ কালতে মুছলমানৰ । আৰু ১০ম আক্রমণ হয়। এই দুই আক্রমণে কেনেকৈ কোচ ৰাজ্যত তােলপাৰ লগাইছিল, আৰু অসমীয়া সেনাই মুছলমানক যুদ্ধত ঘটাই কেনেকৈ কৰভােৱালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি, কোচ ৰা বলিতনাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নাম দি আমাৰে অধিকাধিক প্রতিপােট চলি গৈছে; এই জানি তােৰাৰ আমাৰ দুই ৰাতে কুশলে যেনেৰূপে ৰবিৰ, সেইকালে আগুৰি নিৰয় কৰি লওক, আমাকে দিওক। এই কথা শুনি যেমনে সর্বজনে প্রশংসা কৰে, কে আচৰিষ। পাচে, কোচ যাও আঁতি হৈ লােহিতে আপােনাৰ দেশলৈ ভটিয়াই গ'ল। আমার সৈয়ও যাৰ ঠাইৰপৰা উলটি আহিল।” -“দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, ৪২ পৃষ্ঠা। | ( কাদেৱে তিনজনা ডাৰীয়াৰ পঠাই চিতালত গড় জিব দিলে; আৰু বৰগােহাঞি পৰী লা লাৰু ৰা-নেওগ পাতিলে। এনেতে ফুটিয়াই আহি আমাৰ খেৰে, নামই ৰা গজিলেছি। পাচে যার দায়ে চুলেং তিপামৰ গৈ চুটিয়ে যুদ্ধৰিলেগৈ। জিপাম-উহাতীত চুটিয়াই তিনিপাত কাড় মাৰি গালত বলে নােৱ হেন দেখি তিপাম- দিহিং পাৰ হৈ ইহ আহিল।” -“ লেই অসম বুৰঞ্জী, ৩৬ পৃষ্ঠা। | (৩) “মেয়ে চিকিৎসকলৰ হাতত জোৰণ দি (লোৰণৰ সােণৰ খাৰু এখােৰ, কলি যােব, পল বিৰি মুখৰ, ডিজি চেও দুধা, হাতৰ চেও যা, বাখৰাম আজ ১লা ১০, ভৰিৰ চে ২ কাপােৰ মাজ) মৰাজাৰ ওচৰত জীয়ৰী খুজি পঠালে। নাইহাজী ১, বোন, বেশী ১২, আৰু অনেক ন্তু যৌতুকত দি নিজৰ জীয়েক গাভৰুৰাক আহােম স্বৰ্গৱত বিয়া দিবলৈ পঠালে। এইবাৰোই ৰ মাজত মিত্রতা সূচতৰ হল। পিছে, ১৯৯৮ শত আহােম মেয়ে মাৰ জীয়েকক চুলাই জানিবলৈ তিনি চিৰিং পঠালে। মাই গম পাই সেই তিনি চিৰি কটাক মাতি আনি বুলিলে পুলিশ-পুও দিনত এনে কথা নহল, এতিয়া শিকি এনে কথা? হাতীৰ ওলালে ফুলে বিকি সােনা? ভাল লােচন এনে নালাগে। পূৰ্বতে আপােনাৰ নীৰ দিন। এতে যে ৰু পৰাই নিৰলৈ আমি। তােৰ এনে অযােগ্য ৰন শিকাৰ পাশে। এই নি তিনি । মুন্তু টি আগ-মাল ফোরটিলাৰ দিলে। পারে নাই আহােম ৰাৰ , খেৰে, নাম গৰিলেহি। সেই আশাতে বিলি কাৰত এখন জ্ঞাময়ৰ লাগিল; বলা যায় কিন্তু পৰিল। মালা গখি ম পর্ষত ল।” -“দেখাই যুষ, ৮, ৯,৫০া । (১) বিল - যু গ । [ ৬৫ ] আহোম ৰজাৰ কৰ-কাটলীয়া ৰজা পতা হৈছিল, আৰু ভায়েক গজনাৰায়ণক বেলতলাৰ ৰজা পতা হৈছিল, তাৰ পৰিশেষ বিবৃতি কোচ ৰজাৰ ৰাজ্যৰ বিবৰণৰ লগত বহলাই দিয়া হৈছে। সেই মতে, এই ৰাজত মুছলমানৰ লগত ভালেমান যুদ্ধ-বিগ্ৰহ হৈ, সদৌশেহত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদী আৰু দক্ষিণে অসুৰৰ আলিকে আহোম আৰু মুছলমান ৰাজ্যৰ মাজসীমা পাতি সন্ধি স্থাপন কৰা হয়। ইয়াত বাজেও, সত্ৰাজিতৰ অসম আক্ৰমণ, নিমিষা গজৰ যুদ্ধ, হাজোৰ যুদ্ধ, পাণ্ডুৰ যুদ্ধ, আগিয়াঠুটিৰ যুদ্ধ, শোৱাল-কুচিৰ যুদ্ধ, কাজলীৰ যুদ্ধ, ভৰলীৰ যুদ্ধ, চামধৰাত যুদ্ধ, এইবোৰ ৰণত আহোম-মুছলমানৰ জয়-পৰাজয় চলিছিল (১)।

 কছাৰী-ৰণ:-জয়ন্তীয়াৰ ৰজা যশমাণিকৰ জীয়েকক আহোম স্বৰ্গদেৱে বিয়া কৰোৱা প্ৰসঙ্গত কছাৰী ৰজা প্ৰতাপনাৰায়ণৰ লগত মনোবাদ উপস্থিত হয়। সেই আপাহতে এখন কছাৰী ৰণ লাগে। ৰণত বৰগোহাঞি আৰু নাওবৈচা ফুকন পৰিল;কছাৰী জিকিল। সেই কথাত অতিকৈ কুপিত হৈ, লাকো বৰপাত্ৰক ঘাই সেনাপতি পাতি, ১৬০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত স্বৰ্গদেৱ চুচেংফাই কপিলী নৈয়েদি উজাই ৰহালৈ সৈন্য পঠিয়াই, দৈয়াং-কপিলীমুখত এখন ঘোৰতৰ ৰণ পাতে। কছাৰীবিলাক ৰণত ঘাটি মায়বঙ্গলৈ পলাই যায়। স্বৰ্গদেৱে ৰহাৰ ওচৰৰ কছাৰী ৰাজ্য দখল কৰি তাত সোন্দৰ মৰাণ-বুঢ়াগোহাঞিক শাসনকৰ্তা পাতিলে। পিচে সোন্দৰ গোহাঞিৰ পুতেক আখেক গোহাঞিৰ কু-পৰামৰ্শত কাৰ্য-শিথিলতা হোৱাত, কছাৰীৰিলাকৰ আকৌ গা উঠিল; কছাৰীয়ে ভীমদৰ্পক সেনাপতি লৈ, আহোমক আকৌ আক্ৰমণ কৰেহি। সোন্দৰ গোহাঞি ৰণত পৰিল। সেই সময়তে মুছলমানৰো আক্ৰমণৰ আগন্তক জানি, আহোম ৰজাই কছাৰী প্ৰতাপনাৰায়ণলৈ এগৰাকী আহোম গাভৰুক বিয়া দি তেওঁৰে সৈতে মিত্ৰতা কৰিলে। (২)।

 কোচ ৰজাৰ লগত সম্বন্ধ:— কছাৰী-ৰণ অন্ত পৰাৰ পাচতে, মুছলমানৰ আক্ৰমণত সহায় পাবৰ আশাৰে, ১৬৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দত, কোঁচ ৰজা পৰীক্ষিত নাৰায়ণে তেওঁৰ মঙ্গলদৈ নামেৰে জীয়েকক চুচেংফা স্বৰ্গদেৱলৈ বিয়া দি মিত্ৰতা কৰে।

 বুদ্ধিস্বৰ্গনাৰায়ণৰ ৰাজত্বতে আহোম ৰজাৰ নামত “ৰজা-ৰূপ” আৰু সোণৰ মোহৰ পোনপ্ৰথমে সাঁচত মৰোৱা হয়। আহোম ৰজা আঠচুকীয়া সৌমাৰ দেশৰ অধিপতি আছিল কাৰণে, সেই ৰূপ আৰু মোহৰ আঠচুকীয়াকৈ সাঁচত মৰা হৈছিল। ইয়াত বাজেও, স্বৰ্গদেৱে নিজৰ বুদ্ধি আৰু পৰাক্ৰমৰ বলত, নতুন বিষয়াদি পাতি আৰু ভালেমান লাগতিয়াল আলি, গড়, দ'ল, পুখুৰী আদি কৰাই সমাজ আৰু ৰাজ্যৰ অশেষ উন্নতি সাধি চিৰস্মৰণীয় কীৰ্ত্তি ৰাখিলে। তলত তাৰ প্ৰধান প্ৰধান কেইটামানৰ বিষয়ে চমুকৈ কোৱা যায়:—

 নতুন বিষয়া:— আহোম কটকী স্বভাৱতে হোজা কাৰণে, বিদেশলৈ ৰাজবাতৰি নিয়া অনাৰ সুচল কৰিবৰ অৰ্থে,বামুণ কটকী পাতিবলৈ নিয়ম কৰা হয়। আৰু সেই


(১) মিল:—"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"৫৬-৭৭ পৃষ্ঠা। (২) মিল:— Sir Edward Gait's "History of Assam" Page 106-7 [ ৬৬ ] সময়তে “নঙ্গঠা বুৰঞ্জীৰ খেল” (১) বুলি নতুনকৈ এটা খেল পতা হয়; নিলগৰ আক্ৰমণৰপৰা দেশ ৰক্ষা কৰিবৰ নিমিত্তে, ১৬১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা গুৱাহাটীত "বৰফুকন” নামেৰে শাসনকৰ্ত্তা নিগাজীকৈ ৰখাৰ নিয়ম কৰা হয়; ৰাণী ৰজা প্ৰমুখ্য লুকি, বনগঞা,ছয়গঞা, বগাই, পানতলীয়া, বৰ দুৱৰীয়া, ভোলাগঞা আৰু মকৰাপুৰীয়া এই ৯ ঘৰক "ৰজা-পোৱালি” নাম দিয়া হয়; বিখ্যাত মোমাইতামূলীক বৰবৰুৱা বিষয়া পতাত তেতিয়াৰপৰা নতুনকৈ “বৰবৰুৱা” বিষয়াৰ সৃষ্টি হয়; ৰাজভঁৰালৰ তত্বাৱধান কৰিবলৈ ভঁৰালী-বৰুৱা পতা হয়; আবৰ, মিৰি, ডফলা আদি পৰ্ব্বতীয়া জাতিবিলাকক বৰাই ৰাখিবৰ নিমিত্তে ঠায়ে ঠায়ে বহতা, কটকী আদি ৰাখিবলৈ নিয়ম কৰা হয়; কোচ আৰু আহোম ৰজাৰ সীমা ৰক্ষা কৰিবৰ নিমিত্তে মৰঙ্গিত “মৰঙ্গিখোৱা-গোহাঞি” বিষয়া পতা হয়; পূৰ্ব্বৰ বামুণী-কোঁৱৰবিলাকক আন-আন কোঁৱৰবিলাকৰে সৈতে একেলগ কৰি, “হিলৈদাৰী" নামেৰে এটা নতুন খেল পতা হয়; ৰহাত কোচ-ৰজাৰ ফালৰ বাতৰি জনাই থাকিবলৈ এজন “বহিয়াল-বৰুৱা”, জয়ন্তীয়াৰ বাতৰি জনাই থাকিবলৈ জাগিত “জাগিয়াল-গোহাঞি, আৰু কাজলীত জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ বাতৰি জনাই থাকিবলৈ দুজন "কাজলীমুখীয়া-গোহাঞি" নামেৰে বিষয়া ৰখাৰ নিয়ম কৰা হয়।

 প্ৰধান প্ৰধান আলি:— গড়গাৱঁৰপৰা শিঙৰিঘৰলৈ যোৱ “বৰআলি”; গজপুৰৰপৰা গড়গাৱঁলৈকে “বৰ-আলি”; “চতাই আলি”; “জবকাৰ আলি”; “বকতাৰ আলি”; “পৰ্বতীয়া আলি”; “হাবিপৰা-আলি” ইত্যাদি।

 প্ৰধান প্ৰধান গড়:— মহঙ্গৰ গড়; চিনাতলি গড়; কটাৰিখামৰ গড়; চামধৰা গড়; ৰাজগড় (২); লাহদৈ গড়; কোটোহা গড়; মেড়া গড়; চোৱাতল গড়; ৰাঙ্গলী গড়; জামিৰগুৰি গড়; লখৌ গড় ইত্যাদি।

 দৌল,পুখুৰী ইত্যাদি:— তাওকাকৰ পুখুৰী; ৰূপহী পুখুৰী; দেৰগাওঁ দেৱালয়ৰ দৌল; দলৌগুৰি বাহৰ; নুমলী বাহৰ; ৰাঙলু বাহৰ; তাওফাক নগৰ; ৰূপহী নগৰ ইত্যাদি।

 বুদ্ধিস্বৰ্গনাৰায়ণ স্বৰ্গদেৱৰ দিনতে দেৱোত্তৰ আৰু ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটি দিয়াৰ নিয়ম পোন্-প্ৰথমে চলোৱা হয়। চমুকৈ ক'বলৈ গ'লে, এই জনা স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বৰ কাল ভালেমান ডাঙ্গৰ আৰু অতি লাগতিয়াল ঘটনাৰে পৰিপূৰ্ণ। ওপৰত কোৱাৰ উপৰিও, ভালেমান সৎকৰ্ম্মৰ দ্বাৰাই ৰাজ্যৰ ভিতৰুৱা অৱস্থা আৰু সমাজৰ বহল উন্নতি সাধি,প্ৰতাপসিংহ নাম লৈ, খ্ৰী: ১৬৪৯ চনত, চুচেংফা স্বৰ্গদেৱ স্বৰ্গী হয়।


(১)বৰাগীৰ কৰ্ম্ম:— "দেশ দেশান্তৰে বেশ-ছদ্ম কৰি বৰাগী বা সন্ন্যাসীৰ বেশ ধৰি যায়, সেই সেই দেশৰ কি প্ৰকাৰে সোধ-পোছ ও দণ্ডবন্ধ কৰে আৰু স্ত্ৰী-পুৰুৰে কি প্ৰকাৰে বস্ত্ৰ-অলঙ্কাৰ পৰিধান কৰে তাৰ নমুনা দেখাব লাগে ও ক'ব লাগে।"— ৰায়বাহাদুৰ সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা সম্পাদিত,হৰকান্ত বৰুৱাৰ "আসাম বুৰঞ্জী", ৩৯ পৃষ্ঠা

(২)"উত্তৰে-দক্ষিণে জুৰি ৰাজ্যখনকে মেৰাই ৰাজগড় বন্ধালে। এই গড়কে বহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে লাহদৈ ও কোটোহাগড় বোলে। মাজোলী পাৰে মেৰাগড় বোলে। উত্তৰপাৰে চোৱাতল গড় বোলে।" — হৰকান্ত বৰুৱাৰ "আসাম বুৰঞ্জী", ৪০ পৃষ্ঠা [ ৬৭ ] স্বৰ্গদেৱ চুমু ৰা বৰ্গনাৰায়ণ স্বৰ্গদেৱ চুষা আৰু চুত্যিগুফা বৰ্গদেৱ চুচেংফাৰ বৰপুৰ চুমা কোৰ : ১৬৪৯ চনত ৰা হয়। তেওঁৰ ৰাজৰ আৰণতে প্রধান ৰাজনীতি পুৰুষ বিখ্যাত মােমাইতামুলী বৰবৰুৱাৰ মৃত্যু হােৱাত, লাকো বৰপাত্ৰ গােহাঞি-ভাঙ্গৰীয়াৰ পুতেক লাহে গােহাঞিদেৱক বৰবৰুৱা পতা হয় (১)। চুম্ফা স্বৰ্গদেৱ বৰ তিৰােতাসেৱা লােক আছিল। তেওঁ নিজৰ কুঁৱৰীৰ কথা মতে ৰাজ্যত ভালেমান অন্যায়-উপদ্ৰৱ কৰাত জাহৰীয়াসকলে তেওঁক ভাজি পুতেক চুত্যিকা কোৱৰক ৰজা পাতে। সেই আনমতে চুমা বৰ্গদেৱক “ভগা- নামেৰেও জনা যায় (২)। চুমফা অর্গদেৱে তিনি বছৰ মাখােন ৰা কৰিবলৈ পায়। সেইদৰে ৰজা ভগাৰ পাচত কেনেবাকৈ বিদ্রোহ ঘটায় বুলি, আৰীয়াসকলে তেওঁক চকাৰ ওপৰত বধ কৰালে। চুত্যিঙফা স্বৰ্গদেৱৰ দিনত কেইবাজনাে ভাদৰীয়া ভঙ্গা- পতা কৰা হয়। সেই কথাত ভাঙ্গৰীয়াসকল তেওঁৰ ওপৰত বৰ বিহু আছিল। পিচে, তেওঁৰ নিজৰ পুতেক চুলা খোৱৰে শুকুলাদু বুঢ়াগােহাঞি ভাদৰীয়াৰে সৈতে ষড়যন্ত্র কৰি, দুবছৰ মাখােন ৰাজৰ কৰোতেই, ১৬৫৪ চনত তেওঁক ভাঙ্গি ৰাজপাট কাঢ়ি লয়। আক, ৰজা ভগাৰ পাচত, ভবিষ্যতে বিল্লোহ অটোৱাৰ আশঙ্কা কৰি, আৰীয়া- সকলে তেওঁৰ চক্ৰান্তৰ ওপৰত বধ কৰায়।। | অফলাৰণ:-চুত্যিঙফা স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বত কেইবাখনাে চুৰচুৰীয়া ৰণ আৰু বিদ্রোহ হৈছিল; তাৰ ভিতৰত ভফলা ৰণেই এখান। ১৬৫৩ রাত, অৰ্গদেৱে সৈন্য-সামন্ত ছি, বুঢ়াগােহাঞি আৰু বৰপাত্ৰগােহাঞি ভাদৰীয়া দুজনাক দিক (৩) নৈয়েছি উজাই ভফ পৰ্বত দখল কৰিবলৈ পাচিছিল। পিচে, ভফলাইতে ঠেক পেলাই লৈ, বহুত অসমীয়া সেনা বধ কৰি, ভাদৰীয়াসকলক উলটি আহিবলৈ বাধ্য কৰিলে। সেই বাবে স্বৰ্গদেৱে সিবিলাক দুজনক দি আন দুজনক ডাক্ষৰীয়া পাতি আকৌ ভফলাহঁতক আক্রমণ কৰিবলৈ পাচিলে। ডফলাহঁতেও মিৰিহঁতৰে সৈতে লগ লাগি ফেৰ পাতি ধৰিছিল; কিন্তু এইবাৰ ঠাৱৰিব নােৱাৰি ডফলা আৰু মিৰিহঁত আহােম বজাৰ শৰণাগত হ'লহি। | কছাৰী ৰজাৰ লগত মনােবাদ -চুমা স্বৰ্গদেৱৰ দিনত কছাৰী ৰাৰে সৈতে যি মনান্তৰ ঘটিছিল, সি ক্ৰমাৎ বহুল হৈ বাহিৰে ব্যাপ্ত হবলৈ ধৰিলে। সেই প্রসঙ্গত (১) “হাৰীযজাই ভ্যাওফা চুমা যাদের হৰ শুনি সন্দেশপত্র টিকী পঠালে। পূর্ব ক চা চাই সিহ চাৰ দিলে। পূর্বাণ তহঁতৰ পত্ৰত ন-চাৰ ৫ দিনে, এতিম ফি wিগৰ বিৰ এই ধৰি লাল পাত্র-গােহারে হাৰী মজিবকে চেটিয়া দলকে সতিয়াই খেৰিলে। তাৰেপৰা আৰে আৰুৰীৰে খতি হল।” -“দেওধাই অসম বুৰঞ্জী", ৯ পূর্ণ। | (২) ভৰালী চেয়াৰ কৈ পেটামুৰীয়াৰ জীয়েৰু এটা চুটি জাত পৰিলি। চুলা যা মাৰি এই ছােৱালীকে দেৱে আনি গৃহবাস কৰিলে। এই কুঁৱৰীৰে কিঞ্চিৎ ৰচৰ পেলাব নোৱাৰে আৰু ফুৰীৰ নিশিতে যাচটাকেৰিব নােৱাৰে। (সেই আপাহতে)মণ-কাৰ লাকোপাগােহাঁইৰ গিলছিল, সুলা গাই গভীয়া পিলিমগাহাঞ্জি, ভিকামশ, ৰি ইপাৰী, এগফল

  • কাঙ্গি চুক্তি কোন পাক্তিতে। - বুখ ।

৩ নিলীলাল বিলীলমৰি মাহি। [ ৬৮ ] কছাৰী ৰজা আৰু আহােম যৰ মাজত বিষৰ লিখালিখি চলিছিল। নমূনাস্বৰূপে তাৰে এনষিয়েক লত তুলি দিয়া যায় - | কছাৰী ৰীৰদৰ্ণ ৰজাই পত্ৰত লিখিলে, “তােমাৰ আমাৰ উকিল গগত প্রতি কাশে চলি গৈছে। তুমি এখন প্রতিগােট ছেদ কৰি আমাৰ পত্ৰ নাৰ কৰি মজিলাৰক ফিৰাই পঠা। আমি এখন পুনৰ নিৰ্বত থাকি, ধৰমপক অৰি, প্ৰীতিৰ কাৰণে উকিল-পত্ৰ পঠাও। পূর্ব নিৰ্বন্ধে অভােদ প্রীতিৰ কাৰণে যেমনে দিনে দিনে ঐতিক পাই তেমনখান কৰিবা। *–দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, ৮০ পৃষ্ঠা। আহােম ৰজা চুত্যিংফা স্বৰ্গদেৱে প্ৰত্যুত্তৰত লিখিলে, “পূর্বাপৰেও আমাৰ হেডম্বেশ্বৰ থাপিত-বঞ্চিত যেহেতু, সেইহেতু তােমাৰ আমাৰ শ্ৰীতি গােট চলি গৈছে। এখন আমিও সেই অভেদ প্রীতিতে ৰৈছো। তুমি যে উকিল নাদৰ কৰি পঠাইল', হেন যে লেখিলা, গণিত আৰু সঞ্চিত ব্যৱহাৰ পৰিত্যাগ কৰি পত্ৰ যেন পঠা, তেখন তুমি ঐতি ছছ কৰিলা। এখন ধর্মপথক অৰি পূৰ্ব নিৰ্বৰে ব্যৱহাৰ হৈলে কিহৰ ঐতিগােট নচলিব?”-“দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, ৮০ পৃষ্ঠা। | এই দৰে আৰু ভালেমান ভক-পত্ৰ আৰু কটকী চলাচল হােৱাৰ পাচত, সদৌশেহত, দুয়ো ৰজাৰ মাত জীয়ৰী দিয়া-না হেতুবন্ধনেৰে কপটভাৱে বাষিক মিলা-প্রীতি স্থাপিত হয়। গাৰণ:-১৬৫০ খ্রীষ্টাব্দত, লক্ষমা নাবিলাকে বিদ্রোহ উপস্থিত কৰাত, সিহঁতক সমাবলৈ এবাৰ আহােম ফৌজ যাবলগীয়া হৈছিল। তাৰ পাচত, নগাহঁতে আকৌ আগধৰি আহি আহােমৰ ৰাজ্যত উৎপাত ঘটাবলৈ ধৰিলে। এইবাৰৰ সিহঁতক অসমীয়া সেনাই মাই থৈ আহিলগৈ। কিন্তু, নগাহঁতে সিমানতাে দাতি-কাৰৰ আহােম ৰাজ্যত উৎপাত-উপত্ৰৱ কৰিবলৈ নেৰিলে। সেই কাৰণে, বছৰ দিয়ে। পাচত, আহােম স্বৰ্গদেতে, ভফলা যুঁজাৰু লগত দি, অসমীয়া সেনাপতি নগাৰ্ব্বত আক্রমণ কৰিবলৈ পঠিয়ালে। সেই ৰণত নগাহঁত ঘাটি পলাল। আৰু নগাৰ গাম বা না কি শাসনকর্তাবিলাক আহােম ৰজাৰ শৰণাগত হ’লহি।। স্বৰ্গদেৱ চুলা ওৰফে জয়বজলিং চুলা স্বৰ্গদেৱে, ১৮৫৪ (১) ফ্রাত, সিংহাসনত উঠিয়েই হিন্দুমতে এখাজসিংহ নাম লয়। তাৰ পাচত, তামৰ ফলিত লিখিত ভালেমান দেখােত মাটি গান কৰি, বৰ্গদেৱে আউনীআটীয় আদি-অধিকাৰ গােৰামী নিন যাপুত শৰণ নয়। আম বৰ্গদেৱৰ এৰেই পেনি প্রথমে হিন্দুমতে শৰণীয়া হয়; নেই আপাহতে, এ শৰীয়া ( অবিল-খাফা ওকে গােৰাজাৰ কাল চাৰ এছােৱাঃখে ত বলে। এই লেক ৫ কানাযান, তিন আৰু গণি ৫ সৎ • । সেই মৰে পাৰত অ ি যার ফল এপয়ে ১৬০ মৰণ আৰু দ্বিতীয় পক্ষে ১৬০ পৰিছে। কিন্তু অনলি কী যে পাগলাসে পলিমিলত্র। [ ৬৯ ] স্বৰ্গদেৱ চুইংৰা ঘৰ্গনাৰায়ণ নামেৰে এনাজাত। এওঁৰ ৰাজ্যৰ কালত কেইনাে ভাবী ভঙ্গা-পতা হােৱাৰ পাচ, ও বুঢ়াগােহাঞিৰ বৰপুৰ (১) চাওভাম মৰাণৰ বুঢ়াগােহাঞি ফৈদৰ নাবেচা কন মন্ত্রী, লাজিং বৰগােহাঞি আৰু ভগা-ৰৰপাত্ৰগােহাঞি এই কেইজনা নতুনকৈ আৰীয়া হয়। | দিয়াৰ গড়গাও জল বা মুছলমানৰ ১১ আক্রমণ:-যােস্মযােপাত যটি খ পৰাত হােৱাৰ সংবাদ পাই, সম্রাট আওৰেৰে এতিনিধি ৰ শাসনকর্তা নৰাৰ মম-খা মিলুই বিষম আক্রোশেৰে, ১৮৬১ চনত, আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰেহি (২)। মুছলমান সেনাপতিয়ে যােথােপা, শ্ৰীঘাট আৰু গুৱাহাটী দখল কৰি, উলাই ঘলীগড় পালেহি। তাতে আহােম স্বৰ্গদেৱৰ এটা কোঠ আছিল। মুছলমানৰ সেনা চক্ষু চাপি দেখি, সেই কোঠ ৰখীয়া ২০০০সমীয়া সেনা ৰাতিয়েই পলাই ফাই মাৰিলে। মিৰাই ৰণ নকৰাকৈয়ে সেই কোঠ হাত কবি, গড়গাঁৱলৈ চোচা বলে। মুছলমান সেনা গৈ নগৰ সােমালত, জয়সিংহ স্বৰ্গদেৱ চৰাইদেও পৰ্বতলৈ ‘ভাগি যায়। নগৰৰপৰা ভাগি যােৱাৰ কাৰণে, তেওঁক “ভগনীয়া ৰজা নামেৰেও জানা যায়। পিছে, মিৰই অবাধে নগৰ অধিকাৰ কৰি তাতে নিগাজীকৈ বাহৰ পাতিলে। ঐ :৬২ চনত যেতিয়া বাৰিষাই ঘােৰ মূৰ্ত্তি ধৰি দেখা দিলেহি, তেতিয়া মুছলমান সেনাক নানা তৰহৰ অসুবিধাই বেৰি ধৰিলে। তাৰ উপৰিও, অহনী ৰােগত ভালেমান মােগল সৈন্যৰ মৃত্যু হয়। সেই ছোতে পয়জসিংহ অৰ্গদেৱে কিছুমান সৈন্য লগত লৈ, মুছলমান সেনাক ৰেৰি ধৰিলেহি। মিৰজুনাই বিষম সঙ্কটত পৰি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ কৰিলে (৩)। বৰ্গদেৱে তেওঁৰ প্ৰস্তাৱত মান্তি হৈ, ১০ বন্দী, ১•• যে, ৪টা হাতী, ২০••• কুৰি হাজাৰ তােল। সােণ, তাৰ ছগুণ ৰপ, ছন বিষয়াৰ ল’ৰা, এইবিলাক যৌতুকত দি, বাপ- জীয়ৰী ৰমণী গাভৰুক সালকৈ দিল্লীৰ পাছাহত বিয়া দিবলৈ বুলি আগ বঢ়ালে। তাৰ ওপৰঞ্চিকৈ বছৰি ২টা হাতী, পেচকচৰ বাবে তিনি লাখ টকা আৰু ১টা হাতী চই শােধাৰলৈ গাত ললে। মিৰজুমাই তাতে সন্তুষ্ট হৈ, তেওঁ দখল কৰা কোঠ ৰা এৰি দি, আইদেউ ৰমণী গাভৰুক যথা সমানেৰে পাছাহত বিয়া দিবৰ কাৰণে লগত লৈ দিল্লীলৈ উলটি গ’ল। ঐঃ ১৬৬৩ চনৰ জানুৱাৰীত এই সজি হয় (০)। কিন্তু, তাৰ আগেয়েই জাহােম স্বৰ্গদেৱসকলৰ মৈদাম খনাই মিই বিস্তৰ ধন-সম্পত্তি বাহৰণ কৰি লয়। (৫) হিন্দু ওকৰ শৰণীয়া হৈ, মুঠেই • বছৰ কাল ৰাজ কৰাৰ পাচত, এ ১৬৬০ চনত, দেয়খাজসিংহ বগী হয়। ঘদের চুপুংযুংবা চক্রসিং | ঘামের জয়সিংহৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেকলৰ চৰিত্ৰ ভাল নেদেখি, ভাৰীয়া- সকলে সিবিলাকৰ এজনকো ৰজা মনােনীত নকৰিলে। সেই কাৰণে, দেওবাৰ সে বাবলাম ধূ১৫ গুণ। (২ লি .word oat t or of Man", Pori. (৩ এমিশইট”তিথি। o) - cition o f ও মিসফিসিয, dilde, suka [ ৭০ ] অসমৰ বুৰঞ্জী নাতি চুপুংমুং কোঁৱৰক ঐঃ ১৬৬৩ চনত ৰজা পত হয়। আহােম ৰাজসিংহাসনত উঠাৰ পাচত, তেও হিন্দুমতে চক্ৰধ্বজসিংহ নাম লয়। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ কালত মৰাণ- বুঢ়াগােহাঞি ফৈদৰ নাওবৈচা ফুকনক মাৰি বাঁহগৰীয়া আন গােহাঞিক বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াৰ বিষয়-বাৰ দিয়া হয়। | মগা আৰু নিৰিৰ বিদ্রোহ:-১৬৮৫ খ্রীষ্টাব্দত বাদীয়া নগাই বাৰীয়া নােক আক্রমণ কৰেহি। ৰাণৰীয়া বিলাকে সেই আক্রমণ সহিব নােৱাৰি, আহােম দেৱত সহায় ভিক্ষা কৰেহি। সেই প্রার্থনা মতে, এদল অসমীয়া সেনা গৈ উলটি অহাৰ পাচতে, সিহঁতে পুনঃ বাপৰীয়াক আক্রমণ কৰিলেহি। এইবাৰ বানচলীয়াহঁতক একেবাৰে তলতীয়া কৰি, সিহঁতৰ চাং দখল কৰিবৰ নিমিত্তে অসমীয়া সেন পঠিওৱা হয়। সিফালে নগাহঁতেও বিশেষ আয়োজন কৰি লৈ ফেৰ পাতি ধৰিলে। শেহান্তৰত, নগাইত ৰণত ঘাটি শৰণাগত হলহি, আৰু তেতিয়াৰপৰা বানপৰীয়া আৰু বানদীয়া নগা সম্পূর্ণকৈ আহােম ৰজাৰ তলতীয়া হ'ল। সেই উৎপাত থমাবলৈ আহােম ৰজা ব্যস্ত হৈ থকাৰ সুবিধা লৈ মিৰিহঁতেও ভফল আৰু চুটিয়াৰে সৈতে লগ লাগি এটা বিদ্রোহ তুলিছিল। কিন্তু, তাৰ নােখাই ইফালে আহােম জায়গা আয়ােজন কৰাত, ৰণ-বিগ্রহ নােহােৱাকৈয়ে সেই বিদ্রোহ আপুনি মাৰ গ'ল। মুছলমানৰ ১২শ আক্রমণ বা শৰাইঘাটৰ ৰণ | মগদেৱ জয়ধ্বজসিংহই মিৰজুমাৰ লগত যুদ্ধত ঘাটি গড়গাঁৱত কৰা সন্ধিৰ সূত্র মতে, ৰমণী গাভৰ যৌতুকত দিয়া ধন-বস্তুত বাজেও, বছৰি ২টা হাতী শোধাবলৈ আৰু পেচকচৰ বাবে তিনি লাখ টকা চই দিবলৈ স্থিৰ হৈছিল। পিছে, বৰ্গদেৱে তেতিয়াই পেচক আৰু হাতী সমুদায় উচল কৰি শােধাব নােৱাৰাত, ১৯••• টকা আৰু ৫টা হাতী দিবলৈ বাকী থাকে। স্বৰ্গদেৱ চক্ৰধ্বজসিংহৰ দিনত সেই বাকী থকা পেচকচ, পাধি গুৱাহাটীৰপৰা মুছলমানৰ ফৌজদাৰ ফিজখাই কটকীৰ মূখে আহােম ৰজালৈ টান কথা কৈ পঠিয়ালে। (১) চক্ৰধ্বজসিংহ বৰ সাহসী আৰু অভিমানী ৰা আছিল; তেওঁ মুছলমানৰ বৰকথা সহিব নােৱাৰি, বাকী থকা চই নিদিওঁ বুলি, যুদ্ধ দিবলৈ প্রস্তুত হােৱাত, আওৰেৱে বাচাহে দুৰৰে আকৌ অসম দেশ আক্রমণ কৰিলে। পােনতে, এখন ৰণত মুছলমানৰ আয় হয়। তাৰ পাচত, চৈয়া চানা আৰু চৈয় ফিক সেনাপতি লগাই মুছলমানে বহুবাড়ী, কাজলিমুখ, ইটালি, বৰনদীমুখ আৰু গুৱাহাটী এই পাঁচ ঠাইত বুক দিয়ে। সেই আটাইকেইখন ঘূতে আহােমৰ হাতত মুছলমান বিষমৰূপে ঘাটিল। সেই ৰণৰ আহােম সেনাপতি মহাবীৰ লাচিত (১) যে কোৱৰে মুছলমানক মানাহামুখলৈকে খেদি নি, তাৰপৰা সৈয়দ চানা নাৰ চৈয় ফিক শী | (১) “পরে বাসা চাইপ ‘শিগাওঁ ষ্টা’ অহাত পা টা আলতানে খালান পাত ওপৰে লিখি দিলে যে আমাৰ কৰণীয়া হল, এ কাজে লিপা মাতি বিহু বুকে কা। এত মেয়ে আপনার পালা । | ( লাচিত “যে গজব না । নীল [ ৭১ ] স্বৰ্গদেৱ চুৰা নাৰায়ণ কৰি ধৰি আনি গড়গাঁৱলৈ পঠিয়ালে। তাতে সিবিলাক দুইকে বধ কৰা হয়। মুছলমানৰ সকলাে অগ্র-শস্ত্র বৰফুকনৰ হাতত পৰিল। ১৬৬ খ্রীষত সেই ৰণৰ সামৰণি পৰে, ফলত গুৱাহাটী পুনঃ আহোম ৰজাৰ দখললৈ আহে। এই সংবাদত মহা অভিমানী আৰেৱে বাদাহ অগ্নিৱত জলি উঠিল। অধিপতি ৰা ৰামসিংহৰু ৩০ ঘেণ-ৰণুৱা, ১৮••• মাটি ৰণুৱা, ১৫••• কোচবিহাৰৰ কাড়ী সৈন্য দি, আৰু নচৰত খা, ৰঘুনাথ সিংহ, ৰচি প্রভৃতি কেইবাজনাে সেনাপতিৰ ওপৰত তেওঁক প্রধান সেনাপতি পাতি, বিপুল আয়ােজনেৰে অসম দেশ আক্রমণ কৰিবলৈ পাচিলে। ইফালে অগদেৱ চক্ৰধ্বজসিংহয়ে বছাবছ কাজু আহােম সেনাপতি আৰু বিহুৰ সৈন্য- সামৰ ওপৰত লাচিত ঘোঁৰা-কোৱৰক বৰসেনাপতি পাতি, মুছলমানৰ আক্রমণ ওফৰাবলৈ গুৱাহাটীত সাজু কৰি ৰাখিলে। বৰসেনাপতি লাচিত ঘোঁৰা-কোৰৰ শৰাইঘাটত এটা ভালকৈ কোঠ মৰাই সৈন্য-সামন্ত লৈ মুছলমানক প্রতীক্ষা কৰিলে। ৰামসিংহৰ সসৈন্যে গুৱাহাটীৰ সীমা পালেহি। ইতিমধ্যতে লাচিতে শৰাইঘাটৰ কোঠ মেই এট। গড় মৰাবলৈ আয়ােজন কৰিলে। সেই গড় একে ৰাতিৰ ভিতৰতে উলিয়াব লগীয়া হৈছিল, কিয়নাে পিদিনা পুৱাতে মুছলমানে আহােম কোঠ আক্রমণ কৰিব। সেইকাৰণে, সেই গড় উলিয়াবলৈ তেওঁ নিজৰ মােমায়েকৰ গাত ভাৰ দিছিল। পিছে, শেহৰাতিলৈকে গড় মৰা হৈ মুঠা দেখি, লাচিত বীৰে একেবাপে মােমায়েকক কাটি দোহােৱা কৰিলে। তেওঁৰ তেনেকুৱা তীমতিৰ বৈদ্যুতিক উত্তেজনাত উত্তেজিত হৈ, বাকী গড় মৰা মানুহবিলাকে মৰে। জীকৈ লাগি, ৰাতি নৌ-পুৱাওঁতেই গড়টো বাজি উশিয়ালে। সেই গড় এতিয়াও “মােমাই কটা গড়” নামে খ্যাত। তাৰ পাচত, লাচিত বীৰে, একেৰাহে ছমাহ মাটি-যু, পানী-যুদ্ধ, ঘে-যুদ্ধ তয়াময়াকৈ পাঁতি, মুছলমান সেনা -সেনাপতিক বিচেষ্টা কৰি পেলালে। পিচে, এনেতে, হঠাৎ জলসাৰ নৰিয়াত পৰি স্বৰ্গদেৱ চক্ৰধ্বজসিংহ অগী হােৱাত, তেওঁৰ ভায়েক উদয়াদিত্যই, ৰাজপাটত উঠি, সেই মহাৰৰ চলাব লগাত পৰে। মুছলমান বাবল কমাৎ ক্ষয় হৈ আহিল; মুছমান সেনাপতি এজন এজনকৈ ৰণত পৰিবলৈ ধৰিলে; আৰু সিহঁতৰ বহুত বাৰু, বন্দুক, তােপ, ব-ভৰি আহােমৰ

  • কিন্তী আছে, লাচিত মােমাই তামুলী বৰুৱাৰ সৰুণৰ একটি পুতেক। সাপিত ও

ৰে তেওঁ ঘৰ চহকী। সেই হীরেই কালত তেও মান-মর্যাদা আৰু বাকীয় বিভূতিনেও চী কৰিলে। মুলমানৰ লগত ৰণ দি, এখৰ খাটি, জসিংহ সেরে এদিন মন মাৰি ধৰি কাছে এনে এত আহােম ৰ ণ লাচিত ডেকাই দেখি গল। তেওঁ ঘৰলৈ গৈ আৰু সৈতে এই গুলি কোৱামেলা খিলিলৈ, "নাই, অামাৰ সে অাছি মন আমি যা দেৰি আহি মােৰ মনত যা ৰোৰ লাগিছে। এই খেলত আমাৰ ৰজাৰ ৰাই মুছলমানক হফয়াৰ নােৱাৰিলে সেই বাবেই বগলে মনত ৰা বিন লাগিছে। কিন্তু, মই যাবলৈ পােৰা হলে, মুছলমানক ওফৰাই পালেগৈলে। মাকে বলে, “বুই এনে মা কৈ ৰিবি, কোনাে পৰীক্ষা-চৰীয়াই শুনি। তশিল, জাই তােক খণলৈ গঠি। পাটিতে সাহসৰ বহি মাৰি এই খুলি সাবান দিলে, “আই, এ কে গলা ফ ল ৫। হে মােৰ মনৰ ক খ । ব দি কিবল না , নাৰ এ এল খবাই যিয়। আই মোৰ মনেৰে মেলাতে, যে মা সে [ ৭২ ] হাতত পৰিল। শেহান্তৰত, ই-সেনাপতি ৰজা ৰামসিংহই আহােমৰ পৰা সহিৰ নােৱাৰি পলাব লগাত পৰে। এই ৰণ-জলে পলম ঘটিছিল মাখােন দৈৱৰ গণনাৰ যেত। উলটি যাবৰ সময়ত এশীয়া সৈন্তৰ নিপুণতা দেখি, পাওৰেৰে চাহৰ সেনাপতি মীর্জা বা জয়সিংহৰ পুত্ৰ ৰ ৰামসিংহে এই বুলি বখানিছিল,- প্রত্যেক অসমীয়া সেনাই নাও বাব পাৰে, কাড় মাৰিব পাৰে, মাটি কাটিৰ পাৰে, বন্দুক মাৰিব পাৰে। এনেকুৱা সকলাে কামত নিপুণ সেনা মই ভাৰতবৰ্ষৰ আন কোনাে ঠাইত দেখা নাছিলো।” ১৬৭• এটাত শৰাই ঘাটৰ ৰণত আহােমৰ এয় হােৱাত, মানাহ নৈলৈকে আহােম ৰাজ্য বহলাই, তাত চকী আৰু ৰাট পাতি, বঁটাৰূপে লাচিত ঘোৰা-কোঁৱৰক বৰফুকন পাতি গুৱাহাটীত নিগাজীকৈ ৰখা হয়। অলপ দিনৰ পাচতে লাচিত বৰফুকনৰ সকাল- মৃত্যু হােৱাত, ককায়েক লালক নিমাতী ফুকনৰ বৰফুকন পতা হয়। চুন্যতফা, চুষা, চুহুং, গােৰৰকোৱৰ ৰু চুজিফা স্বৰ্গদেৱ চক্ৰধবজসিংহৰ পাচত, তেওঁৰ ভায়েক চুগতফা কোৱৰ, ঐ ১৬৪১ চনত না হয়। তেওঁ শিঙৰিঘৰ উঠাৰ পাচত, হিন্দুমতে উদয়াদিত্য নাম লয়। (১) চুন্যতফা স্বৰ্গদেৱে গুৱাহাটীত ৰামগড়, পানীগড়, উজনিত বৰাগ-আলি প্রভৃতি কৰাই কিছুমান কীৰ্তিচিন্ ৰাখে। ফলা-আক্রমণলৈ গৈ বিষমৰূপে ঘাটি হাত সেনাপতি ৰজাই বৰ লাজ দিয়ে; সেই আপাহতে স্বৰ্গদেৱৰ ভায়েক সৰু- গগাহাঞিৰ লগাই, ঐঃ ১৬৭১ চনত, ভেবে হাজৰিকাই ৰজাক বধ কৰালে ; আৰু তেওঁৰ লােকান্তৰৰ পাচত, সেই ভায়েক সৰুগগাহাঞি বা চুফা কোৱৰক জঃ ১৬৭২ চনত ৰা পতা হয়। হিন্দুমতে তেওঁক মধ্বজ নামেৰেও জনা মুহলশান সােহাৰি পেলামগৈ।” এনেতে, এটা চৰীয়াই শুৰি গৈ ৰজাত অনলে। ফলে চলজে লাচিতক অনতিপলমে মতাই নি সুধিলে, “তই সঁচাকৈয়ে মুছলমানক জিৰিব পাৰিৰিনে?” মাটিতে এই বুলি তালিকে সাহসেৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে, “আমি স্বৰ্গদেৱ-ঈশ্বৰ। এতে সুধিলে, “কেনেকৈ পাৰিৰি? লাঠিতে বি, ধী, গহীনভাৱে উত্তৰত এই বুলি নিৰেদিতে, যাজকীয় ৰে সৈতে বিনিমগৈ নেই।” ৰাই লাচিতৰ মূৰৰপৰা পৰিলৈকে এবাৰ একা মনেৰে চাই লৈ, কড়-মা তৰােৰাল-খুৰৰাৱা, বেবি-চলােৱা, যতী-সৰা এনে গােটাচেৰে বিৰু বিলৰ পৰীক্ষা কৰি চালে। সেই পৰীক্ষাত লাটিভে এনী তিনােতা কেক-পি কাণৰ বি সি এপাড় সবাই পায়; এলােতে এটা খেলিনেলিকৈ পুতি দিয়া কলগুলি হেই হাে হাে কৰে। চেৰি এৰি বো, ইটাৰপৰা পিয়াই সিটোলৈ উঠ, চলি খুেৱা; জীবনে দেখবেশিৰি, তলা দি ৰ কৰি নেতা। যাই কে িনি হৈ কৈ , ও, মােৰ মৰে বিহ। তোই মুছলমানক জিরি মােৰ মানা ক্ষা কৰিব পাৰি। এক মই আজিয়েই এবণেতি বিৰ ৰাৰ দিলে। সেই অনুসৰি, লাটি পেলেই “ মোৰ পতা । অৰ পা, ভেও নিজ বিভাযাৰীৰি লাৰুলৰ চিনাকি মি বাই বিশে। | ১) অতি আবেগ আহা সে পায় না । কাৰ “তু *৮ । [ ৭৩ ] অৰ্গদেৱ চুমুং বা অর্গনাৰায়ণ মধ্বজ স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত দেউৰী-চুটিয়া আৰু মিছিমিৰ বিৰোহ উঠিছিল। এই ৰাজত্বত নুখুৰখনৰ লেচাই-ডেবেৰা বৰবৰুৱা আৰু চেন বৰগােহাঞি হয়। ভেবে আগেয়ে হাজৰিকীয়া পদত আছিল; ৰাম ৰাই তেওঁক বিখাসী বন্ধু ভাৰি বৰবৰুৱা পাতি ললে। কিন্তু, দুবছৰ মাখােন ৰা কৰােতই, ভেবে বৰবৰুৱাৰ লগত ৰামসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ মনান্তৰ ঘটে; আৰু সেই আশাতে স্বৰ্গদেৱক নৰিয়া অৱস্থাত ডেবেৰাই ধৰম নামেৰে ৰৰ এটাৰ হতুৱাই বিহু খুৱাই মাৰে। তাৰ পাচত, তিপাম-ৰা নাৰায়ণ গােহাঞিকে আদিকৰি চৈধ্য জনা ৰাজকোঁৱৰক ভেবেই চক্ৰান্তৰ ওপৰত বধ কৰালে; তাৰৰ পাচত, নাম- ৰূপীয়া ৰজাকো মৰালে। এই অনুক্রমে, ভেবেৰাৰ হাতত ৰামখাজ খৰ্গদেৱৰ বংশছে হােৱাত, সদৌশেহত, তুংখুঙ্গীয়া ফৈদৰ কোৱৰ এজনক তেওঁ ৰজা পাতি লয় (১)। কিন্তু, ১২ দিন মাথোন ৰাজপাট খাওঁতেই, এই তুংখুনীয়া কোৱৰজনকে অবাবত বধ কৰাই, ডেবেৰা বৰবৰুৱাই চামগুৰীয়া ফৈদৰ চুই কোৱৰক : ১৬৭৩ চনত ৰ পাতি, মােমাইতামূলী বৰবৰুৱাৰ জীয়েকক স্বৰ্গদেৱৰ বৰ-আইকুঁৱৰী পাতিলে। পিচে, চুহং স্বৰ্গদেৱে ভেবেৰা বৰবৰুৱাৰ অধর্ম- অত্যাচাৰ অন্ত পেলাবৰ অভিপ্রায়ে তেওঁক বধিবৰ উপায় চিন্তিছিল; কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ খাৰছাই এজনীৰ মুখে সেই কথাৰ সম্ভেদ পাই, ভেৰেই স্বৰ্গদেৱক, ডেৰমাহ মানে ৰাজপাট খাওঁতেই, গুপুত ব্যৱস্থাৰে বিহু খুৱাই মাৰিলে। তাৰ পাচত, ডেবেৰা বৰবৰুৱাই গড়গঞা ৰজাৰ নাতিয়ে তুংখুঙ্গীয়া ফৈদৰ গগাবৰ নামেৰে কোৱৰক ঔঃ ১৬৭৪ চনত ৰজা পাতি লয়। গােবৰ বগদেৱে ২০ কুৰি দিন মাথােন ৰাজপাটত বহিবলৈ পালে; তেওঁ তেৰে বৰবৰুৱাৰ মননানয়ন মতে গেৱা ৰজা কাৰণে, বাঁহগৰীয়া অতন বুঢ়াগোহাঞি ভাবীয়া প্রমূখ্য আনাে আনাে তা-ভাঙ্গৰীয়া, ফা-ফুকন, বৰুৱা-বিষয়াসকলে লগলাগি তেওঁক বধ কৰায়। সদৌশেহত, ভেবেৰা বৰবৰুৱাৰ মইমতীয় আচৰণ অসহনীয় হােৱাত, আৰু তেওঁৰ ষড়যন্ত্রত অকালত আৰু অবাৰত ভালেমান ৰাজকোৱৰৰ কালৰ সংঘটিত হােৱাত, বাহগৰীয়া আতন বুঢ়াগােহাঞি ভাজৰীয়াৰ নেতৃত্বত (২), বৰগােহাঞ্জি ভাজৰীয়া, লালুকমােলা বুঢ়াফুকন, পানীফুকন, খােৱা, হাজৰিকীয়া প্রভৃতি - বিষয়াসকলে (৩) লগলাগি চাপি গৈ, বাহগড়ত ৰণ দি, তেৰে বৰবৰা ধৰি নি, জাহাটত বধ কৰালে (০)। গােৰৰ ৰাৰ অকালমৃত্যুৰ পাচত, সেই সতে দিহিঙ্গীয়া ফৈদৰ চুজিফা কোৱৰক ৰা পতা হয়। স্বৰ্গদেৱ চুজিনাই তিনি ৰছৰ মাথোেন বাস কৰোতেই, আনাে আনো তা-ভাঙ্গৰীয়া বিষয়া সকলেরে যােগ (১) একে তুংখুঙ্গীয়া ফৈদৰ প্ৰথম ৰা বুলি ধৰা যায়।"ী যুঞ্জী"। পৃ। (২) মিল-না দুৱৰা বৰবৰুৱাৰ “তুখুৰীয়া বুৰঞ্জী, পৃষ্ঠা। (৩) "শৰাইঘাটৰ ৰণত কয়লাৰ বাৰে ইবিলাকটা বিয়া” নামেলে । (৩) “গনে অনেক কিনা কৰি যাহাটলৈ আলি আন এটাই ছেৰেক পিল নিতে জল কি টা যা গৰিল। তাৰ পাচত, টতে যেখবিলালেকে কুল। এল ভেবে তিনি আলনুন । [ ৭৪ ] অসমৰ বুৰঞ্জী হৈ, এভন বাহগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি ডাৰীয়াই তেওঁক ঘূণ লগাই ৰাজপাট অযােগ কৰাত, স্বৰ্গদেৱে মনৰ ধিকাৰত শিলত মূৰ আলি , ঐঃ ১৬৭৭ চনত, আত্মহত্যা কৰিলে। সেই সময়ত ভা-ডালৰীয়া, ফা-ফুকন আৰু বৰুৱা-বিষয়াসকলৰ ভিতৰত অমিল থকাৰ কাৰণেই ৰাজকোঁৱৰসকলৰ এইদৰে অকালত আৰু অবাৰত অপমৃত্যু ঘটিছিল। স্বৰ্গদেৱ চুভৈফা। | “এতেকে অজ্য হ’ল। পাত্ৰ-মন্ত্রী সবাৱে বহগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞিকে আৱৰি ছিল। গােহায়েও তিনি পক্ষ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰি আছিল। পাচে, গােহাঞে বােলে, ‘মন্ত্ৰীৰ ই কৰ্ম অকাৰ্য্য; এই বুলি বুঢ়াৰৰ মৈদামৰপৰা পৰ্বতীয়া কোঁৱৰক আনিলে। ডেক। ৰজাৰ বংশ বুলি পত্রি-মন্ত্রী সবাৱে সেৱা কৰিলে (১)।” | দেৱক ৰখিবৰ চেষ্টা:-“জাচিলা ফুকনৰ পুতেক মো বৰবৰুৱাই লাহােৰ দী কুৰীক নিলে। স্বৰ্গদেৱে বুঢ়াগােহাঞিক সুধিব দিলে। পাচে সােধ-পােছ কৰি মোক ভাজি চক্রপাণিক বৰবৰুৱা পাতিলে। ভগা বৰবৰুৱা ভয়ত শৰাইঘাটলৈ পলাই গল। তাৰ পাচত, ১৬০০ শকৰ বহাগ মাহত স্বৰ্গদেৱক চোৰে যালিলে, তথাপি মৃত্যু নহ'ল। বামহাতৰ বুঢ়. আঙ্গুলি ছেদ হ’ল, মুণ্ডত ওধা, হাততাে এঘ, পিঠিতে এখা, তলুৱাতত এঘা এই পাঁচ ঠাইত গালিলে, দেৱ আয়ুসেহে জীলে। পৰশুৰা -খন মৰংঘৰতে এৰি চোৰ পলাই গল। এই কাৰ্যৰ মূলত ভগা- বৰবৰুৱাকে সন্দেহ মানি থকা হ'ল।” (২)। বুঢ়াকলৰ বালৰ সহায় তি:-“উজনিত বাহগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞিৰ ক্ষমতালৈ ঈষ। কৰি, গুৱাহাটীত লালুকােলা বৰফুকনে আপুনি শকত হৈ থাকিবৰ অভিপ্রায়ে বালৰ ৰুটিখােৱা বাদুলিৰ জৰিয়তে মনছু খা নবাবলৈ তিনিটা মানুহ পঠিয়ালে। সেই তিনিটাই ক'লেগৈ, বােলে, উত্তৰে-দক্ষিণে দুশমান ঘোঁৰ, আৰু পানীয়ে দুকুৰিমান নাও আহি শৰাইঘাটত দেখা দিওহি। বুঢ়াফুকনে গড় এৰি উজাই যাবগৈ। কিন্তু লালুকমােলা বুঢ়াফুকনক চম ৰাজ্যৰ অধিকাৰী কৰিব লাগিব। এই কথা শুনি পাতাজাদাই বদলে, মই কবুল কৰিলো অৱশ্যে মামুক (লালুক-সােলাক) অচমৰ ৰাজ্যৰ অধিকাৰী কৰিম। গুৱাহাটীৰ গড় এৰি দিবৰ নিমিত্তে চাৰিলাখ ৰূপকো দিব বুলিলে।” (৩) | চিমণি গড় –“বাললৈ মানুহ পঠিওৱা কথা শৰাইঘটীয়া মানুহে বুঢ়াগােহাঞিলৈ অনাই পঠিয়ালে। শুনি, বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াই ৰলে; গুৱাহাটী আৰু চামধৰা এই দুই ঠাইত হাত-ভৰি পিছলিলে বহিৰৰ ঠাই নেদেখো। এই বুলি, অৰ্গদেৱক নিমিত্ত কৰি তুলসীজনৰ পৰ্বতৰপৰা দিহিত লগাই, সকলােৰে নােল তুলি পড় এটা ৰাজিৰ দিলে। গড়ৰ নাম থলে লাইমতী ; কি চিমণি গড় বুলিহে প্রখ্যাত হ'ল। (০) (১) (২) খ য়ৰ যাৰ “দুখুৰীয়া বুৰঞ্জী, ১২ পৃষ্ঠ। (৩), (), “ যুঞ্জী" -। [ ৭৫ ] স্বৰ্গদেৱ চুং ৰা অৰ্গনাৰায়ণ বিনামুতে জাতৰ গুৱাই অধিকাৰ-শালুক-লােলা বুঢ়াকনে বােলে, আমি দেখোঁ গুৱাহাটীৰ গড়ত শক্তক সমুখ হৈ বহিছে; মাজ ৰাজ্যত গড় বাজে কালৈ? আমালৈকেহে বাজে। সেই পাহত শালুক বুঢ়াকন বালেৰে সৈতে বহিপৰীয়া বুঢ়াগােহাঞিক ধৰিবলৈ আগয়াটি পালেহি। পানীফুকন আৰু মিৰি সন্দিকৈ ফুকনে ইয়াৰ সদে, বুঢ়াগােহাঞিলৈ দি পঠিয়ালে। সেই হেগতে, ১৬•• শকৰ ১৫ ফাগুনত লালুৰুসােলা বুঢ়াফুকনে মিত্ৰভাৱে বালক গুৱাহাটী গড় এৰি দি, উজাই গৈ কলিয়াবৰ পাই স্বয়ং প্ৰৱৰ্তিৰ ধৰিলে, বিষয়াও প্রাণ কৰিব ধৰিলে। পানীফুকনক ভাজি কঁাড়ী-ডেকাক ফুকন পাতিলে; মিৰি-সন্দিকৈ ভাজি চেটিয়া-খােৱাক ফুকন পাতিলে ; দীলা গােহাঞিক বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়া পাতিলে। (১) | বগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি বৰঃ-“লাকমােলা বৰফুকনে ৰা হৈ জিলিকি উঠা দেখি, স্বৰ্গদেৱে তিনিওজনা ডাজৰীয়াক গুৱাহাটীলৈ পাঁচিলে। সিকি ভটিয়াই বিশ্বনাথত ৰলহি। শৰাইঘটীয়াৰেৰে উজাই আহি তাতে ব’ল। পাচে, লাকসােলাই সভে পাই, তেওঁৰ ফলীয়া মানুহ লৈ তাতে গােহাঞিসকলক বেৰি ধৰিলেগৈ। বাহগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি গােপনে ৰামৰয় ৰাজখােৱাৰ ঘৰেদি নগাওঁলৈ যাৰলৈ ধৰােতে, তাতে ধৰি তেওঁক বন্দী কৰা হ'ল। তাৰ পাচত, কলিয়াবৰত সােল বৰগােহাঞিৰ বাৰীত বাহগৰীয়া আন বুঢ়াগােহাঞিক লালুকমােলা বৰফুকনে বয়ষ্ণু ৰাৰ ক্ষমতাৰে খােনা গােহাঞি চাওডাং বৰুৱাৰ ৰাৰাই ৰধ কৰালে। (২) দুভৈকাৰ্গদেৱ বন্দীঃ-বাঁহগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি প্ৰমুখ্যে ভা-ভাজৰীয়া আৰু বিষয়াহিক লালুকে নিজ ক্ষমতাৰে বধ কৰা শুনি, স্বৰ্গদেৱে গড়গঞা সন্দিকৈৰ পুতেক ফুকন পাতি বুঢ়াফুকনক ধৰিবলৈ পাঁচিলে। পিচে, লাকসােলা বৰফুকনে গড়গাঁৱলৈকে খেদি গৈ, তাতে স্বৰ্গদেৱ চুভৈফাক বন্দী কৰি থলে।” (৩) | বৰ্গদেৱ চুলিফা ৰা ল'ৰা-ৰজা। চুভৈফা স্বৰ্গদেৱৰ লােকাভৰৰ পাচত, চামগুৰীয়া ফৈদৰ চৈধ্য ৰছৰীয়া চুলি কোৱৰক, খ্রঃ ১৬৭৯ চনত ৰজা পতা হয়। হিন্দুমতে, চুলিফা অর্গদেৱে যত্ন নাম লয় (৫। তেওঁ ল’ৰাকালতে ৰজা হৈছিল কাৰণে, তেওঁক ‘ল ’ নামেৰেও জনা যায়। ল'ৰা-ৰজাক ৰজা পাতিয়েই লালুকসোলা বৰফুকনে তেওঁৰ হতুৱাই বন্দী চুছৈফা বৰ্গদেৱক বধ কৰালে। এই ৰাজত লাইথেপেনা বৰগােহাঞ্চি ভাৰীয়া আৰু দীঘলা বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া হয়; লাকশােল। বৰফুকনৰ ভায়েক মঙ্গীক বৰবৰুৱা, লানমাখৰু চেটিয়াৰ নাতি বন্দৰ ৰাজখােৱাক বৰফুকন পতা হয়; লালুলােনা বৰফুকনৰ পাঁচবছৰীয়া জীয়েক বৰফুৰী, ভায়েক ভাৰধৰাৰ বাৰৰছৰীয়া জীয়ে পৰ্বতীয়া কুঁৱৰী হ'ল। ৩) ৯. (১ - ৰুগী* ১০-১২ । [ ৭৬ ] মনৰ ১৩ আক্রমণ বা মা - চুতাৰ ৰাজ্যৰ কাণত মুছলমানৰে সৈতে যি বিবাদ লাগে, সি চো হবলৈ নৌ পাওঁতেই, ইফালে এন আৰ অপৰত্যুত আন এজন সিংহাত উঠাৰ উৎপাত লাগিল। সেই হেগতে মূলমানে আকৌ আহােম বা আক্রমণ কৰেহি। সিফালে লালুকােেলা কনে মাটিৰ নাম নবাবক গুৱাহাগৰ সৰ্ত্ত এৰি দি আহি, চক্রান্ত কৰি চুতে অৰ্গদেৱক বধ কৰাত, আনাে সকলাে ভাঙৰীয়া বিষয়াই তেওঁকো তেনে চক্রান্তেৰেই বধ কৰালে। এনে অৱস্থাত, ভাৰধৰাৰে নতুনকৈ বৰফুকন পাতি মুছলমানৰ লগত যুঁজিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পিচে, তেওঁ মুছলমানক খেদিবলৈ অক্ষম হােৱাত, তেওঁক দি শানখৰ চেটিয়াৰ বৰ ৰাজখোৱাক বৰফুকন পতা হ’ল। বৰ বৰফুকন এজন ৰাহৰণী আৰু যুদ্ধবিষ্যত পৈণত পুৰুৰ আছিল। তেওঁ বিষম বিক্ৰমেৰে মুছলমানৰে সৈতে ৰামাটিত ৰ দিলেগৈ। বৰ বৰফুকনৰ বিক্রম সহিব নােৱাৰি হলমান সেনা কাপ এৰি পলাবলৈ বাধ্য হ’ল। সেই ৰণত সম্পূর্ণ জয়লাভ কৰাৰ বঁটাৰূপে, বন্দক গুৱাহাটীত নিগাজিকৈ বৰফুকন পাতি ৰখা হল। | অতীৱৰ (১)-ডেৰে বৰবৰুৱাক বধ কৰাৰ পাচত, বৰ্গদেৱ চুলিফা ৰা ল'ৰা-ৰজাক যদিও তা-ভাৰীয়া আৰু বিষয়াসকলােৱে ৰা বুলি মানি লৈছিল, তথাপি তেওঁ আগৰ ৰজাসকলৰ ভাগ্যফল স্মৰণ কৰি, সততে নিজৰ অকাল মৃত্যু না কৰি আছিল। সেই সময়ত ৰা হ'ব পৰা ফৈদবিলাকত ভালেমান কোৱৰ আছিল। গতিকে, মীসকলে তেওঁলােক খাটনি এৰাব নােৱাৰি, এজনক বধি আন এজনক বা পাতি উৎপাত লগাইছিল। যােৱা ৯ বছৰৰ ভিতৰত সেইদৰেই কেইবাজনো কোৱৰৰ অকাল মৃত্যু হয়। সেই কাৰণে, ল’ৰা ৰজাই এনে আশঙ্কা সচ মাৰিবৰ নিমিতে ৰজা হ’ব যােগ্য কোৱৰবিলাকক চোৰাংচোৱা লগাই ঘুণীয়া কৰি ৰাৰ অযােগ্য কৰিবলৈ ধৰিলে। পিচে, তুংখুনীয়া ফৈদৰ গােবৰৰজাৰ পুতেক (১) লাগিদাপাণি এজন বৰ বাহুবলী কোৱৰ আছিল । আন আন ফৈদৰ কোৱৰ কঠিয়া মাৰি, ল' ৰাই গদাপাণিত চকু দিয়ে। তেওঁৰ ওচৰত কিন্তু চোৰাংচোৱাৰ কৌশল নৰছিল। তেওঁ এনে বাহুবলী আছিল যে দুজন চাৰিজনে তেওঁৰ কাৰ চপাই টান। সেই কথাত ল’ৰাৰজা অতিশয় আশঙ্কিত হৈ, গদাপাণিক ধৰিবলৈ সৰহকৈ ৰণুৱা মানুহ পাচিলে। মহাৰাহবশী গদাপাণিয়ে সিমানতাে কেপে, নকৰি ফেৰ পাতি ধৰিছিল; কি শেহাৰত, নিজৰ ভাৰ্যা আৰু আত্মীয়- কুটুদিৰ প্ৰেৰণাত তেওঁ অগত্যা অকলে নগৰ এৰি আঁতৰিবলৈ বাধ্য হয় (২)। (১) “কুখীয়া বুৰঞ্জীৰ ১৩ পৃষ্ঠাত সৎ গজাৰৰ সিংহ মহাৰৰ ভিংখাং নামেৰে নামত উ বৈ ই মে এ বাৰি গ'ল” নােগা হৈছে; ইয়াৰপৰা আমাৰ ম নে গাণি ভালেক যা ককায়েক এম আছিল। আকৌ, ১০ পৃষ্ঠাত “বুঢ়াফুন তাই অলা গােছই গাচা মলি বােলা ;ৈ কোনাের এভী গদাপাণিৰ এই পুত্র লাই আৰু লোই। শোয়ানোকে সেই গােহাঞি বুলি কয়। ( () যা যা মুমতে, গণি তেওঁৰ তা অঙ্গীক গত লৈ পলাইলি। পেলাই লৈ ‘লে তা পা সতি এই ত স লি; অত এ স [ ৭৭ ] গৰে চুং নাৰায়ণ। পােনতে কেইদিনমান তেওঁ মেটোত ৰগ ৰগােহাৰীৰ ঘৰত হৈছিলগৈ। তাৰ পাত সহায় বিচাৰি তেওঁ নগা পৰ্বতৰ ফালে যায়গৈ। গা কোৱৰে তেওঁৰ ভাৰ্যা জয়মতী কুঁৱৰীক নাই আৰু লেচাই নামেৰে দুটি পুত্ৰৰে সৈতে ঘৰত এৰি গৈছিল (১)। ইফালে গদাপাণিৰ সন্ধান বাতৰি নাপাই ল'ৰাৰ ভয়ত বিল হ’ল। পিছে, তেওঁৰ ভাৰ্য্যা জয়মতীয়ে অৱতে সেই সান মানে বুলি ভাৰি, তেওঁক বাৰৰ সােধা হয়, কিন্তু জয়মতীয়ে তাৰ সঙ্কেতে নিদিলে। গতিকে, এয়মতীক শান্তি দি গদাপাণিৰ বাতৰি উলিয়াবলৈ ৰাই আজ বিলে। কি, সেই শান্তি অ দেখুৱাতাে জয়মতীরে স্বামী সন্তান দিবলৈ পার্লে এবীকাৰ কৰিলে। তাৰ পাত, জানুসৰি চোৱা চাওয়াতে ফুৰীক জেৰেঙা পথাৰলৈ নি, তাতে কেণীয়া খুটাত বাজি, নানা শান্তি কৰি গদাপাণিৰ বাতৰি সােথ। কিন্তু, এমতীয়ে নীৰৱে সকলাে যন্ত্রণা সহি থাকে, তথাপি নিৰ দ্বামীৰ সম্পর্কে এৰাৰে এটি কথাকে নকয়। নিতে নন শান্তি উলিয়াই চাওভালে জয়মতীক ছয়-সাতদিন একেৰাহে শান্তি কৰিও তেওঁৰপৰা গদাপাণিৰ বাতৰি উলিয়াব পৰা নাই, জয়মতীয়ে গদাপাণিৰ কথা নকয়। পিচে, সেই শান্তিৰ বাতৰি নগা পর্বত আতৰি থকা ঘৰ গছৰ পাতৰে কৰি কাল যাপন কৰি আছিল।* * * (ভাতে লৈ ৰাৰ মাগুৰ বেলি বাত, ভাৰ্যাৰ কাকুতিতে গপাণি অকলে জাতৰ হােৱাত) নির্দয় শােৰু গাৰু ৰি পাতি কৰিব কৰিলে।”—য়া যৱাৰ আসাম যুগ” ৫৬০ পৃ। কিন্তু, এই বিঙি আর কোনা বুৰঞ্জী বাতিত পাবলৈ নাই। | (১) দুতিন হাজৰিকীয়াৰ “অসমৰ পশুতীত” সতী-গদাপাণিৰ শীয়ৰী এটি বাদানুসাৰে চাওভাজে শান্তিতে মাৰিলে;যেনে, বা বােল হাে নাপাইলি২ি কিৰি ঘূৰি। কৰি আন ৰাই Fত্রীবি একখানি গাছ বহু না। পিতৃৰ আহিলা ঘোতে সে।” “কুমাৰীকে শান্তি মাতৃৰ লগত। লেখায়া দিয়ে তােমাসাৰ পিতৃ কৈত।” “ভৈলে মায়া দিও কৰে ধৰি। সহিৰে কিমতে তিনি বিলে গৈলা গৰি।” -বায়বাহাদুৰ সুৰ্যকুমাৰ ভূসম্পাদিত দুতিন অকাৰ হাজৰিকীয়া ৱিটিত অসমৰ পৰী ”, ১৩-১৪ পূজা। গৰুৰঞ্জীত লাইলাইকোথা দিয়া যাই। যেনে- আয়ু পাত লৈ পৰলােকে গলা। লাইলোই দুই পুত্র বৈলা ভাৰ।” -লজ, পা। একে, এতে যদি আজ গণি সিল লত; ফিজিক যুঞ্জীমূলক , গৰকৈ কৰ পৰা নাই এমন। [ ৭৮ ] গদাপাণিৰ কাণত পৰিলগৈ (১) তেওঁ নিজৰ পতিব্রতা তাৰ্যাই তেনেকৈ লানা- ভুৰ বাতৰি সহিৰ নােৱাৰি, মনৰ বেগত, পৰ্বতৰপৰা নামি আহি ছদ্মবেশেৰে জয়মতীৰ কাষ চাপিল। গদাপাণিয়ে অচিনাকি ভাও জুৰি কেইবাৰাৰৰ কুঁৱৰীক এই বুলি কয়, “হেৰ মানুহজনী, তই কিয় যন্ত্রণা ভুতি মৰিছ, গিৰিয়েৰৰ কথা কৈ নিদিয়ন কিয়?” জয়মতীয়ে এনে হিত উপদেশ দিওঁতালৈ উলটিকে নাচায়। সাধ্বী জয়মতীয়ে পৰমেশ্বৰৰ আৰু স্বামী-গুৰুৰ চৰণ চিন্তি বেতৰ কোৰ, ভােম চোৰাত, চমটা ইত্যাদি একোতে কেৰেপ, নকৰি, সতীত্ব তেজেৰে তেজঘিনী হৈ, ল’ৰা-ৰজাৰ নৰঘাতী পাষণ্ডবিলাকৰ মনত বিস্ময় জন্মায়ে থাকিল; কিন্তু গা- পাণিৰ প্রাণে নহিলে! তেওঁ আকৌ কাষ চাপি কবলৈ ধৰিলে, “মানুহজনী। তই গিৰিয়ে বাতৰি কৈ দি ৰক্ষা পৰ?” এইবাৰ কুঁৱৰীয়ে কেঁৱৰক চিনি পালে। যাৰ নিমিত্তে তেওঁ অতনা যন্ত্রণালৈকে কটাদি নকৰি নিজৰ জীৱন উচৰ্গা কৰিছে, তেওঁ এতিয়া নিয়ে ধৰা দি সকলাে নাশ কৰে। এই ভাবি, জয়মতীয়ে মিহা ক্রোধ দেখুৱাই, অথচ কাকুতিৰ চেৱেৰে এই সমিধান দিলে, “মােৰ গৃহশ্বৰ কথা মই নকওঁ, ইবিলাকৰ কি হৈছে? ইবিলাকক ইয়ালৈ কোনে মাতিছে? - গুচি ৰা নাযায় কিয়!(3) মুখৰ কথাতকৈয়াে জয়মতীৰ চকুৰ কাতৰ ভাবৰ সঙ্কেতে গাণিক বেচিকৈ টলালে। গণিয়ে অগত্যা চন্দ্র-সূৰ্য্যাদি দেৱতাক সাক্ষী কৰি, ভাৰ্যাৰ উদ্ধাৰৰ অৰ্থে সহায় বিচাৰিবলৈ বেগাবেগিকৈ তাৰপৰা আঁতৰ হ’ল। তাৰ পাচতে চাওভালে জয়মতী কুঁৱৰীক ছয়-সাত দিন শান্তি দিয়ে; কিন্তু স্বামীৰ কুশল চিৰাই তেওঁৰ সকলাে যন্ত্রণাৰ ওপৰত যেন শান্তি-পানী ঢালি দিয়ে, জয়মতীয়ে কোনাে বিধৰ আকাৰে-প্ৰকাৰেও স্বামীৰ সন্ধান নিদিবলৈ দৃঢ়কৈ হে মন বান্ধিলে। সদৌশেহত, চৈধ্য দিন নিৰ্যাতনৰ মূৰত, ১৬৭৯ খ্ৰীষ্টাব্দত, ১৬০) শকৰ ১৩ চ'তত, বিগত জীয়ৰী জীৱনত প্রাণে-প্রাণ ধৰা দিয়া (৩) স্বামী-গুৰুৰ চৰণ ( () গঙ্গপাণি কেঁৱৰক ৰাজকীয় সেনাৰপৰা ৰক্ষা শিলতােৰ এতিয়াও শিৱসাগৰৰ লখিমীজান” বাগিচাৰপৰা দেখা পায়। সেই শিলৰ ওপৰৰ পুত্ৰ দীর্থ খণ্ডকে 'গদাধৰ সােনােৱা কাট' বুলি স্থানীয় লােকে নির্দেশ কৰে। (২) “কৈ কোন লােৰু আসে এতে তেহে। সিমে মােত কথা কহে ঠেহে ঠেহে।" | এতিম হাজৰিকীয়াৰ “প-যুঞ্জী।” (৩) এথিন খিয়-দুপৰীয়া, শহুদূৰৈ বাটকুৰিবাই ডোকোঁৱৰ গদাপাণি এখন গাও পালেহি। সেই সময়ত তেওঁৰ হতাশনীয় ভােকটো লাগি, “কি খাও, কি ৰওঁ গালে। আছিল এবৰত এ পলিপ, গাজ। কোৱৰে ফোনে সােমাই গৈ এই বুলি মাত লগালে, “গা কিকাছ দিও।” গাভৰুৰ সিমান তাতৈয়াকৈৰাৰ একো উপায় কৰিৰ নােৱাৰি, হাতীফেীয়া ৰাতিৰে এৰা পইতা ভাত মিঠাখাললাৰেৰে লাফা পাতেৰে দিলে। তাকে থাই বৰ তৃপ্তি লাগি গপালি এ বুলি ক'লে, “লগ কালে, লম তােমার দিল হিলে মিলা খাৰু।” সায়ত এই গাভৰুৰে কোৱৰে যি কৰাই আনিলে। তেওঁলেই বীজ। গান আরিকোপ জী গণ্ডি” নামেৰে বিলাস পাকোয়া নেশীপ [ ৭৯ ] স্বৰ্গদেৱ চুহং বা স্বৰ্গনাৰায়ণ চিতি, পাখী-সতী জয়মতীয়ে ল'ৰা-ৰজাৰ নৰপ দানৱ চাওভাঙ্গৰ হাতত নম্বৰ দেহ এৰি (১), অমৰবাহিত নাম-গৌৰৱেৰে আহােম জাতি আৰু অসমীয়া জাতিৰ নাম ধন্য কৰি, পৃথিৱীত নাৰীসকললৈ গতি-প্ৰাণৰ অল পটৰ ৰাখি, সীতা, সাবিত্রী আৰু দময়ন্তীৰ শাৰীত আসন ল’ৰলৈ বৈষ্ণুপ্ৰয়াণ কৰিলে। এতিয়াও, শিৱসাগৰত “জয়সাগৰ” আৰু “জয়দৌল” জয়মতীৰ সতীত্বৰ চানেকিপ বিলিটি আছে। ১৯১৩ খ্রষ্টাব্দ বা ১৮৩৫ শকৰপৰ বছৰি জয়সাগৰৰ পুণ্যসলিলত গান আৰু দৌল-মন্দিৰত সভা-সংকীৰ্ত্তনাদিৰে সৈতে জয়মতী-তিথি পালনৰ ৰীতি চলিব লাগিছে। সমসাময়িক ভাৰত-বুৰীৰ কথা-অসম বুৰঞ্জীৰ এই হােৱাৰ, ১৫২৫ ষ্টাৰৰ পৰা ১৬৭০ খ্রীষ্টালৈকে,-আহােম গৌৰৱৰ লগত ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ মােগল গৌৰৱৰ বিজনি খাটে। এই যুগতে ভাৰতবৰ্ষত মােগল ৰাজক্ষমতাৰ চুড়ান্ত উন্নতি। ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ এই ছােৱাত, আৰ্যাবত মুছলমানৰ প্রতিপত্তি বঢ়াৰ লগে-লগে, দাক্ষিণাত্যত সু-প্রখ্যাত হিন্দু বীৰ শিবাজীয়ে হিন্দু ৰাজক্ষমতা পুনৰপি বিস্তাৰ কৰিবলৈ প্রয়াস পায়। সেই কালত মােগল বংশধৰ বৰ, হুমায়ূন, আকব, জাহাঙ্গী, চাহজাহান আৰু আৰেংজেব এই পাঁচজন ৰজাই দিল্লীৰ ৰাজপাট খাইছিল। বাবৰে তাৰৰপৰা আহি ভাৰতবৰ্ষত মােগল ৰাজ্য স্থাপন কৰে; এওঁৰ দিনত পাণিপথৰ প্ৰথম যুদ্ধ আৰু কৰুৱা-যুদ্ধ এই দুখন ভাঙ্গৰ ৰ লাগে। হমায়ুনৰ ৰাজত্ব কালত আগ্ৰাৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু কনৌজ যুক্ত এই দুটা প্রধান ঘটনা। আকবৰে ‘দিল্লীশ্বৰ নামেৰে সম্রাটৰ খিতাপ লাভ কৰিছিল। আৰুৰ বাদচাহৰ আমােসত ভালেমান ডাঙ্গ ডাঙ্গৰ ঘটনা হৈছিল; তাৰ ভিতৰত চিতােৰ আক্রমণ, জিজিয়া-কৰ ৰহিত, আইনী-আকবৰী আৰু আকবনামা প্ৰচাৰ, “পানিপথৰ ২য়, বু এইবােৰ ঘাই। জাহাঙ্গীৰ বাদচাহৰ দিনত বিখ্যাত “ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি” আৰু “ফৰাচী কোম্পানি” নামেৰে ইংলণ্ড আৰু ফ্রান্স দেশৰ দুটা বেপেৰুৱা কোম্পানি পােন- প্ৰথম আগমন আৰু স্থাপন হয়। চাহজাহান দাহৰ বাৰাই তেওঁৰ প্রিয়তমা পত্নীৰ নামে পৃথিবীৰ সপ্তম আচৰিত বস্তু “তাজমহল” নির্মিত হয়। আৰেংজেব সম্রাটৰ ৰাজত শিবাজীৰ বিক্ৰমৰ ফলস্বৰূপ বিখ্যাত “পুৰন্দৰ সন্ধি স্থাপন, ইউৰােপীয় কোম্পানি বাণিজ্য বিস্তাৰ, ভাৰতবৰ্ষত বৃটিচৰ স্থিতি বিস্তাৰ আৰু ৰায়ীকৰণ এইবােৰই এই যুগত ভাৰত-বুৰঞ্জীৰ লেখত লবলগীয়া সমসাময়িক ঘাই ঘটনা। ৰাজ্যবিপ্লৱ ( ১৬৭১-৮২ চন) ঐ ১৬৭১ চনৰপৰা ১৬৮২ চনলৈকে এই এঘাৰ বছৰৰ ভিতৰত ভালেমান কোৱৰ কুঁৱৰী-বধৰ অভিনয়ে অসমত এটা দোৰ্ঘোৰ ৰাজ্য বিপ্লৱ ঘটাইছিল। সেই অভিনয়ৰ নায়কৰ ভিতৰত এই তিনিজন থাই:-(১)লুখুৰখনৰ লেচাই ভেবে হাজৰিকীয়া, পাচত (১) “ড়ে সধিতে আইৰীদের শান্তিতে মাৰিলে।”-অনাথ দুৱৰা ৰকৰ মা বু * ১০ পৃ।' = = [ ৮০ ] এম ফুল জেৰে ৰ; (২) বগৰীয়া অতন বুঢ়াগােহাঞি, পাচত বগৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি তাক্ষৰীয়া; (৩) মেটো-লীয়া লাকশােলা ৰৰফুকন। ১ম, আৰু ৩, জনে বলা নহৈ, তা চলােৱাৰ দুৰাকা সিভির উদ্দেশে বিস্ত গর্হিত কাৰ্য কৰাৰ পৰি, ভালেমান কোৰৰ আৰু ৰীক ৰাৰত কালত ৰখ কৰাইছিল। তাৰ ভিতৰত, ঃ ১৬৭১ চনত বৰ্গৰ উন্নহিত্য, ১৬৭৩ চনত ৰামসিংহ বৰ্গদেৱ, ১৬৭৪ চনত চুং কোৱৰ, ১৬৭৫ চনত তিপামৰ ৰা নাৰায়ণ গােহাঞি, ১৬৭৭ চনত গােৰৰ-কোৱ, ১৬৭৬ চনত মজসিংহ ৰজাৰ আইকুঁৱৰী, ১৬৭৭ নত চুক্তি স্বৰ্গদেৱ, ১৬৭৯ চনত চুতৈফা স্বৰ্গদেৱ, ১৬৮ চনত মহাসতী জয়মতী কুঁৱৰী, ১৬৭৬ চনত চৈধ্য কোৱৰৰে সৈতে নামৰূপীয়া ৰকা, ১৬৭৭ চনত চাৰিীয়া ৰজা, ৰাকীয়া বৰগােহাঞি আৰু নাৰা-কোৱৰ, ১৮৮১ চনত চুলিফা ৰা ল'ৰা-ৰা এই সকলৰ সেই সংসৰ্গত একাল-শত্যু ঘটে। তেৰে বৰবৰুৱা-ওপৰত কোৱা অভিনয় নাদিছােৱাৰ প্রধান নায়ক আছিল পুখুৰাখনৰ লেচাই ভেবেৰা বৰবৰুৱা। তেওঁ পােনতে এজন হাজৰিকীয়া বিষয়া আছিল। পিচে, উদয়াদিত্য বৰ্গদেৱক ৰধি, তেওঁৰ ভায়েক সৰুগগাহাঞি -ওকে চুনা বা ৰামসিংহৰ ৰা পতা কাৰ্য্যৰ গুৰি ধৰি, লেচাই-ভেবেৰা বৰবৰুৱাৰ পৰলৈ উঠি, ঘৰ্গদেৱৰ ৰৰ প্রিয়পাত্ৰ হৈ উঠিল। সেই সময়ত ঘোৰাকোৰৰ গুৱাহাটীত বৰফুকন (লাচিত বৰফুকন) হৈ ৰৈ যােবাৰ চেগতে, বৰ্গদেৱে ডেকে নিগাজিকৈ বৰবৰুৱা পাতি লয়। সেই বিষয়ৰাৰ পাই ভেবেৰা একেদোপে ইমান মইৰ হৈ উঠিল যে পাচলৈ তেও কাকো গণিতা নকৰা হ'ল; জা মাথােন নামত ৰজা থাকিল। আনকি, গৰ বৰ্গদেৱ এয়জসিংহ ৰাৰ আইকুৱৰীলৈকে ডেবেৰাৰ অসৎ কটাক্ষ পৰিল ; ভেবেই ক'লে,-"লাইকুৰীৰে মােৰ তে থাকক। সেই কথা শুনি একালৰ পাটমা আইকুঁৱৰীদেৱ অলি উঠি ভেবেৰাক ক'লে,-“বন্দী, নিশ্চয় তােক কাটিম।” কিন্তু তাৰ ফলত, “ছেৰেই আইকুৰীক প্রাণে মাৰি জয়ধ্বজসিংহ ৰজাৰ মৈদামত থলেনি। কিন্তু, “এশ গৰু মাৰিলে ৰাধৰ মৰণ এই ৰচন ফঁাকি ডেৰেৰ গাত ফলিয়ালে। শেহাত, বহগৰীয়া আল বুঢ়াগােহাঞি, লালুসােলা বৰফুকন আৰু শৰাইঘটীয়া ফুকন, ৰাজখােৱা, হাজৰিকীয়া আদি লগলাগি ডেকে বন্দী কৰিবলৈ উলাই আহিল। ভেবেৰাই ৰণৰল গােটাই লৈ গৈ ভেটা দি ধৰাত, বাহগৰত এখন ৰণ লাগে। ৰণত মাটি পলাই ভেবে খুকুৰিলৰ কাষৰত সােমাইছিলগৈ। পিচে ; তাৰপৰা ধৰাই আনি, ভেবেৰাক শাকবাৰীৰ নাওখালিত ওপৰ-চাং সাজি থােৱা হয়। তাৰ পাচত, তাৰপৰা হাটলৈ নি, তাতে বুঢ়াফুকনে (লাকমােলা বৰফুকন) বিষৰ বিকর্থনা কৰি, আৰু নানা উৎকটু শান্তি দিয়াই, ভেবেৰা হাৰীৰ হতুৱাই ভৰিৰপৰা মূৰলৈকে কোৰেৰে চৰিয়াই-কোবাই বধ কৰিলে , এই ৰেই ৰা ৰধি জ প লেচাই ভেবেৰ-বৰৰ ৰৰ নিৰ পৰিল। সেই বিগ নিয়ৰ উৎপতীয়া প্রধান নায়ক আছিল তেৰে বৰ , গলা বুঢ়াগােহাৰি আৰু নানুসােলা বন। এই কেইন অত্যাচাৰী আৰু [ ৮১ ] তুংখুলীয়া ফৈদৰ ধাৰাবাহিক ৰাজ দুৰাকী ৰাজকৰ্মচাৰীৰ উৎপাতত ৰাজ্যজুৰি অশান্তি বিস্তাৰ হৈছিল। আনকি, ইবিলাকৰ চক্ৰান্তৰ ফেৰত, মহাসতী জয়মতী কুঁৱৰীয়েও অকাণত সগৰ্তা গৱস্থাত দেহ। এৰিব লগাত পৰে। ভেবেৰ বৰবৰুৱাক বধিবৰ সময়ত আন বুঢ়াগােহাঞিয়ে ৰাজত শান্তি স্থাপিৰ বুলি শালগ্রাম ম-তুলসী চুই শপত খাইছিল; কিন্তু সেই সংকল্প কাৰ্যত পৰিণত কৰিব নােৱাৰি, নিজে লুকমােলা বৰফুকনৰ হাতত বন্দী হৈ হে। এৰিব লগাত পৰে। তাৰ পৰিণামত দোৰ্ঘোৰ শান্তি ভুজি ডেৰে বৰবৰুৱা আৰু শানুসােলা বৰফুকন দুয়াে অকালমৃত্যুৰ গৰাহত পৰে। আধ্যা-৩ তুংখুঙ্গীয়া ফৈদৰ ধাৰাবাহিক ৰাজত্ব স্বৰ্গদেৱ চুপাতা বাগদাধৰসিংহ পতিপ্রাণ প্রিয়তমা ভাৰ্য্যা জয়মতীৰ উৰার্থে গদাপাণিয়ে পাকতে গৈ এলাক নগা-ৰণুৱা লৈ আহিছিল (১); কিন্তু তেওঁ আহি পােৱাৰ আগেয়েই সাধ্বীসতী জয়মতীয়ে ইফালে ত-ত্যাগ কৰিলে। পত্নী-বিয়ােগৰ পাচত, গদাপাণিৰ মন উদাস হােৱাত, তেওঁ বিপদৰ ভয় এৰি, য’তে-ত’তে ঘূৰি ফুৰি (২) শেহত কলিয়াবৰত ওলালগৈ। তাতে ভিনিহিয়েক বন্দৰ বৰফুকনে তেওঁক লগ পায়। বৰফুকনে ইয়াৰ পূৰ্বৰেপৰা লৰাৰাৰ অত্যাচাৰত বিৰক্ত হৈ আছিল ; গদাপাণিক লগ পােৱা মাত্ৰকে তেওঁৰপৰা আঘােপান্ত শুনি লৈ, আৰু নিজৰৰ মনােভাব ব্যক্ত কৰি, “কলিয়াবৰত থকা ভা-ভাঙ্গৰীয়া, ফা-ফুকন, বৰুৱা-ৰাজখােৱা, বৰ-বুক সকলে একযােগ হৈ, ১৬৮১ চনৰ ২• শাওণত তুংখুঙ্গীয়া বুঢ়াৰজা শ্রীশ্রীগদাধৰসিংহ মহাৰজাক কলিয়াবৰতে ৰজা পাতি, পিচদিন গড়গাওঁ নগৰলৈ উজাই লৈ গলগৈ।” (৩) | তাৰ পাচত, গড়গাওঁ নগৰত, ১৬০৩ শক বা খ্রঃ ১৬৮১ চনত, শাওণৰ ২২ দিন | (১) আগােপনৰ কাণত গদাপাণিয়ে নামচা চাদৰ কাঞ্চল নামেৰে নগা ৰাজমা এগৰাকীৰ আশ্ৰমত বাস কৰে। এয়মতীৰ নিৰ্যাতনৰ কথা শুনি, তেওঁৰু উৰ কৰিবলৈ বলা সএত সহায় কৰি চি, কাফাই গদাপাণিৰু লৰালৰিকৈ পঠিয়াই দিয়ে। | (২) গােসাইৰ জৰিয়তে বৰ বৰফুকনৰ সাহায্য লাভার্থে গণিয়ে উত্তর কোল কলাবাৰীত শিপতীয়া সৰু বনমালী বাপুৰ সত্ৰত দিনাৰে আলহীৰূপে বাস কৰিলি; “কি আপােনাৰ সেৱক চামওৰী অৰ্গদেৱ (লা ) নই যােৱা যে আমি গােসাই বাপুরে বা জল বি,ি সামান্সপে নােবাৰ দি সােপােহা কৰি,উদাসীন হাটীৰ বালে বালি। পাড়ে, ৰজ (গলপাশি) বিচাৰি নাপাই ধৰিশিয়ে পাই শান্তিতে মাৰিলে।-না বা না “ আৰুৰী ,১০ পৃ। | (৩) বিষয়াৰ “ জী ১৫-১৬ পৃষ্ঠা। [ ৮২ ] সমৰ বুৰী যাতে, মহাৰজা গাধৰসিংহ শিৰিৰ উঠিল; ২৩ তাৰিখে সিংহপীৰাত ৰছিল ২০ তাৰিখে মালবাৰে সিংহাসনত উঠিল। সেইদিনাই বৰ্গদেৱে আহােম লাতিনা “চাচুপাতফা” আৰু হিন্দুমতে “গদাধৰসিংহ নাম গ্ৰহণ কৰে। সেই নাম মজুলা ঘৰণৰ কাপেৰে লিখি পাত্ৰ-মন্ত্রী সমতকে শুনালে। আক, ১৬ গৰুৰ বহাগ আওৰ ফলে (১)। | গাধসিংহ বৰ্গদে যেনে বাহুবলী, শাসন কাৰ্যত তেওঁ তেনে এজন টানমুখী ৰা আছিল। তেওঁ যদিও ভাঙ্গৰীয়া কেইজন আৰু আন আন বৰমূৰীয় বিষয়া সকলৰ সাহায্যত হে ৰাজপাট লাভ কৰে, তথাপি ল'ৰা-ৰজা বর্তমান থাকোতে যিবিলাক বিষয়াই গদাপাণিক ৰজা পতা কাৰ্যত যােগ দিছিল, সিবিলাকক ৰাজত্রোই পাৰত কৰি ৰাজধর্মমতে দণ্ড বিহিবলৈ তেওঁ অলপপ কাতৰ নহৈছিল। গদাধৰসিং। বৰ্গদেৱে সিবিলাকক স্বয়ং আগত থাকি শালত দিয়ালে। আক, সেই ঠাই আজিকালি

  • শালমৰা বুলি জনা যায়। আনকি, তেওঁক নিৰয় অৱস্থাত আয় দি উপকা

কৰোতা ভিনিহিয়েক বৰ বৰফুকনক, প্রাণে মাথােন এৰি দি, বিষয়া ভাজি ৰাৰপৰা বাহিৰ কৰি খেদি দিয়ে। তাৰ পাচত, তেওঁ নিজৰ বাচনিমতে লকীয়া খাম্পেক বুঢ়াগােহাঞি, আচুকক বৰপাত্ৰগােহাঞি আৰু সন্দিকৈ ফুকনক বৰফুক পাতিলে। স্বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই দেখিলে যে হিন্দুধর্ম প্ৰৱৰ্ত্তক মেধি-মহন্তসকলৰ ভিতৰত ৰহতৰ ভণ্ডামি আৰু কুটিল ৰভাৱৰ দোষত ৰাজ্যত ধৰ্মৰ সলনি অধৰ্ম আৰু অন্যায় উপৱ আদি হে বাঢ়িছে; সেই কাৰণে তেওঁ ভালেমান মহাজন-মহন্তব সিবিলাকৰ সত্ৰৰপৰা ৰাজ কৰি চেউনী, টোকোলাই আৰু নামৰূপত নিলগকৈ পাতিলে | বৈষ্ণৱ নিৰ্যাতন :-“বেজালৈ ৰঙ্গাচৰণ ভণ্ডাৰী বৰুৱাই মহাৰাজত গােচৰ দিলে বলে, 'ভকতৰ ঘৰত ধন কিলেই লাগিছে, চাউল কঠাহে লাগে ; তাকে সেৱক শৰণীয়াই দিছে। যদি স্বৰ্গদেৱৰ আজ হয়, সেই ধন আনিব পাৰে। ৰজাদের বােলে, ‘তকত-মহাজন, গাের্সাই মহন্তৰ কপট আচৰণৰ কথা মােৰৰ মনত আছে। অর্থাৎ পূর্বে জােেৱ পলাই ফুৰোতে ক্ষিণপাটৰ কলাবাৰী সত্ৰতে আছোতে, তো গােসায়ে এদিন বঢ়াকৈ বাক্য বুলিলে। সেই কথা মনতে আছিল। আৰু যেতিয়া কলিয়াবৰত গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱক ডা-ভাঙ্গৰীয়া, ফা-ফুকন,বৰুৱা-বিষয়াবৰ-বুক সকলে ৰা পাতি শৰণ ললে, তেতিয়া গােসায়ে আজীয়া-বিষয়াসকলক কৈ দেৱক ৰা চাবৰ নিমিত্তে কলাবাৰীৰপৰা নাৱে লুইতে ভটিয়াই গৈছিল। স্বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই বিশ্বনাথ বাহৰৰপৰা দেখি দক্ষিণপাটীয় ডেকা গােসাইক মাতি পঠিয়ালে, বলে, মােক আশীৰ্বাৰ কৰি যাওঁকহি। মানুহে নাও মেলি গৈ কলত গােসই নাহিল। এই এক নিমিত্ত। আৰু বনমালী গােসায়ে সুৱৰ্ণৰ মূর্তি এখান কৰালে এয়াে কথা মনতে আছিল। এইবােৰ আগ-পাচ সাত-পাঁচ গুণি স্বৰ্গদেৱে অনুমতি দিয়াত, বেলৈয়ে লগত লৈ গৈ মহাজনসকলক লঘুলানা কৰি ভৰি-ৰাজি ধন আনিলে। পূৰ্বৰ অপৰাধক লৈ দক্ষিণপাটৰ সুৱৰ্ণৰ মূৰ্ত্তিকো কাঢ়ি আনি সেই সত্ৰৰ ৰাম গাের্মইৰৰ মৰ্য্যাদা (১) মিল-না মুৰ যাৰ “তুখুৰীয়া ৰুৰঞ্জী ১—১৬ পৃষ্ঠা। [ ৮৩ ] তুংখুঙ্গীয়া ফৈদৰ ধাৰাবাহিক ৰাজত্ব নষ্ট কৰিলে। ১৬১৫ শকৰ ভাত আউনীআটীয়া বাপুক ধন ভাঙি লৈ শদিয়াত থলে নি। আনাে গােসাঁই-মহাজন, মেধি-মহন্ত সমস্তকে ধন ভাঙি লৈ নিজ নিজ সত্ৰৰপৰা উচ্ছন্ন কৰি নামৰূপ, টোকোলাই, চেউনী আদি ঠাইত নিলগাই পাতি পুৰণি সত্ৰাদি জুই যিশুৰিলে।” (১) গুলশান ১৪ শ বা শেহ আক্রমণ, বা ইটাখুলিৰ ৰ:-শাসন পদ্ধতি ভিতৰ-ব্যৱস্থা ঠিক কৰি লৈ উঠি, বৰ্গদেৱ গদাধৰসিংহই ভা-ােৰীয়া, ফা-ফুকন, বৰুৱা-ৰাজখােৱা আৰু বৰা-বুকেৰে আলচ কৰি গুৱাহাটীৰ বালক মাৰিবৰ যুগুভি কৰিলে। সেই অর্থে গড়গঞা ডাঙ্গৰীয়া, দিলিহিয়াল শাদি বুঢ়াগােহাঞি, সাল গগাহাঞি চেৎখাম, দিহিঙ্গীয়া আপুন বৰবৰুৱা, পিকচাই হলো ফুকন, লামা ফুকন, ভাটাৰ লামাখ বন্দৰ বৰফুকন, খামং পানীফুকন, চাৰিীয়া খামৰাক ফুকন, আনন ৰাজখােৱা, হাজৰিকীয়া সকলেৰে ৰণ-যাত্ৰা কৰালে। সিবিলাকে পােনেই বাহবাৰী। মাৰিলেগৈ। তাৰ পাচে কাজলী মাৰিলে। তাৰ পাচত আহােমৰ ৰণৰল ভাগ ভাগ কৰি কুৰুৱ', সাউদৰ কোঠ, বৰনদীমুখ প্রভৃতি ভিন্ তিন কেঁঠত খাপ দিয়ালে। এনেতে, মুছলমানৰ ৰণবলে গছ-নাও’ (পালত পানচৈ নাও) আনি বৰনৈমুখত ফেৰ পাতি লাগিলেহি। অসমীয়া ৰণুৱায়াে আন আন কোঠৰপৰা খেদি গৈ যােগ দিলে। মুছলমান ৰণুৱাই ঠাৱৰিব নােৱাৰি পলাবলৈ ধৰিলে। ইতিছেগতে আলুন বৰবৰুৱাই ইটাখুলি দখল কৰি ললে। মঙুৰ খাঁ নবাবদ ভাগি পলাল। অসমীয়া ৰণুৱাই পিচে পিচে খেদি নি মানহত ঠেকালেগৈ। পিতলীয়া বৰহিলৈ, বৰসৰু হিলৈ, আন অস্ত্র- শয় অনেক পােৱা হ'ল। ধন-মানে, ঘোঁৰা, উট, বলধি, ম'হ বিষৰ পােৰা গ'ল। মুঠৰ ওপৰত, এই যুদ্ধত যিমান সভাৰ পােৱা গ'ল, আগেয়ে কোনাে যুত ইমান পােৱা নাই। ১৬০ ৪ শকৰ শাওণত এই যুদ্ধ আহােমে জিনিলে। এয়ে অসমত মুছলমানৰ শেষ আক্রমণ। (২) ইটাখুলি ৰণ-জয়ৰ ফলত, লালুকমােলা বৰফুকনে চক্রান্তকৈ এৰি দিয়া গুৱাহাটী পুনাৰ কৰা হ'ল। ইয়াৰ পাচত আৰু মুছলমান সম্রাটে আহােম সম্রাট জোকাৰলৈ সাহ কৰিব পৰা নাই। এই যুদ্ধৰ পৰিণতিয়ে গদাধৰসিংহ বৰ্গদেৱৰ বাহবলৰ পৰিচয় ভাৰতৰ চৌদিশে বহলকৈ বিস্তাৰ কৰে। আলীয়া আৰু বিষয়াৰ ষড়য-ইতিপূৰ্বতে ভাঙৰীয়া আৰু বৰুৱা ফুকনাদি বিষয়াসকলে যি ষড়যন্ত্র কৰি স্বৰ্গদেৱসকলৰ অকাল পতন ঘটাইছিল, সেই বিদ্রোহ যড়যন্ত্র তলে তলে উকাৰৰ আগন্তুক দেখা গ’ল। কিন্তু, সেই কু-তিনছি কাৰ্যত ফলিয়াবলৈ নাপালে; স্বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই নিজ বাহবল আৰু ৰাজনৈতিক নৰলেৰে সেইবােৰ শাসনসংক্রান্ত অপায় দুপতীয়াতে মুচৰি জয় পেলাই নিষ্কণ্টক হৈ ললে। তাৰে গােটাচাৰেকৰ চমু বিবৃতি তলত দিয়া হ'ল : - (ক) *১৬• শকৰ ২৪ পুহত সঙ্গে পােৱা গ'ল, বােল, কাৰ বৰফুকনৰ ফুল (১) যাৰ জী:২৬ পা। (২) বিল- বুখী, ১৭ । [ ৮৪ ] ৰৰ পুতেক পানীংকনৰে মন বিধাৰণ। বৰ্গদেৱৰ এমুল অনুসৰি ৰৰফুকন আৰু পানীংকনক গুৱাহাটীৰপৰা ধৰাই গড়গাওঁ নগৰলৈ অনােৱা হ'ল। দুই ফুকনক লোেৰ আগৰ চৰালৈ আনি, তিনি না ভাবীয়াই সােধা-পােছ কৰিলে। দুই ফুকনেও বাটি ললে, বােলে, আমাৰ অপৰাধক চহি মাৰি-কাটি পেলাৰহে লাগে। ৱেৰ লাভাম-পুষীয়া বন্দী, যেইখান কৰে। পাচে, স্বৰ্গদেৱে গুনি ভাঙৰৰূপে দায় ধৰিলে। বৰপাগগাহাঞি বৰগােহাঞি, বুঢ়াগােহাঞি বৰবৰুৱা, মৌপিয়া ফুকন, লৌধুকন, তাংে ফুকন এই সকলে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত মাতিলে। ১৬০০ শকৰ বহাগৰ তিনদিন যাওঁতে স্বৰ্গদেৱে বৰফুকন আৰু পানীফুকন দুইৰো দায় ক্ষমা কৰি ঘৰলৈ খেদিলে। সন্দিকৈ নেওগক বৰফুকন পাতিলে। লালুকীৰ ফৈদীয়া তেবাক ফুকন পাতিলে। দিহিকীয়া লাখো ফুকনৰ পুতেক ভকতিক পানীফুকন পাতিলে। (১)। | (খ) ১৬০৭ শকৰ আঘােত সদে পােৱা গ'ল, চেংৰাই ফুকন, খামৰাক ফুকন, খেতৌ খামচিন ফুকন আৰু পানীফুকন এই চাৰিয়ে স্বৰ্গদেৱক দ্রোহ কৰিবলৈ আলচিছে। ফিলিহিয়াল বুঢ়াগােহাঞি হলৌফুকন, আনাে হাজৰিকীয়া দুই-চাৰি যােগ একা জনা গ'ল। বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই চাৰিংৰা, বৰপাত্ৰগােহাঞি বৰগােহাঞি, বৰচেটিয়া বৰবৰুৱা, দুৱৰা ফুকন, নাওবৈচা ফুকন এই সকলক লৈ বিদ্রোহীক ধৰিবলৈ স্বয়ং ভটিয়াই গ'ল। আৰীয়া-বিষয়াসকলক ঠায়ে ঠায়ে কোঠ পাতি ৰবলৈ দি, চামৰা গড়ৰ উজনিত লুইতৰ দক্ষিণে বালিত বাহৰ পাতি স্বৰ্গদেৱ নিজে ৰলগৈ। তালৈকে বৰবৰুৱাৰ ভায়েক পানীফুকনকো বুদ্ধি কৰি মই আনিলে। খামৰা ফুকন আৰু চেংৰাই ফুকনক বৰফুকনে ধৰি আনি স্বৰ্গদেৱৰ বালি-বাহৰত ঠেকালেহি। তাৰপৰা কলিয়াবৰলৈ উঠি, দিলিহিয়াল বুঢ়াগােহাঞিক ভাঙ্গি, কুঁৱৈগঞা মৌ গগাহাঞিৰ বুঢ়াগােহাঞি পাতিলে। বৰবৰুৱালৈ চাই, পানীফুকনক নামাৰি ঘৰলৈ খেদিলে। খামৰাক আৰু চেংৰাই এই দুই ফুকনক স্বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই আগত থাকি বধ কৰাই, কলাপটুৱাৰ ভুত শালত বহুৱাই ডিঙিত তামােল-হাচত দি লুইতত উটাই পঠিয়ালে।” (২) (গ) ১৬০৭ শকৰ ভাগত ভগা-পানীফুকনে গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱক ভাঙ্গি চাৰিং- জাক ৰজা পতাৰ উদ্দেশ্যে দ্রোহ আচৰ সম্ভেদ পাই, বৰ্গদেৱে ভগা-পানীফুকনক ঘৰৰপৰা ধৰাই আনি হাতীশালত বন্দী কৰি থােকালে। তাৰ পাচত, স্বৰ্গদেৱে, বােলে, পূর্বেই মােক অনিষ্টক আচৰিলে, তেতিয়াই আক মাৰিব লাগিছিল, নামাৰি ৰাখিলো। এতিয়াও দেখে আশয় সেইএহে। এইবুলি আহিনৰ তিনদিন যাওঁতে ৰজাহাটত পানীফুকনক গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে আগত থাকি ছেপাই মৰালে; (৩)। (ক) কেঁৱৰণােৰা:-মিলিহিয়াল ভগা-বুঢ়াগােহাঞিয়ে হিচৈয়াল কোৱৰক বােজ দি পুহিছে বুলি সভে পাই, বিচাৰ কৰি, সেই লাদি বুঢ়াগােহাঞিক (১), ২), “খুনীমুখী ১—১৯ । ৩ বিল- *২২ পৃষ্ঠা। [ ৮৫ ] তুংখুৰীয়া কৈ ধৰাবাহিক ৰা ১৬১২ শকৰ ৰহাগত তেওঁৰ ৰৈৰহে সৈতে তেওঁক ঘৰতে মাৰি নিল কৰা হ'ল। (১) | মিৰি আক্রমণ:-১৬৮৭ ঞ্জাত মিৰিতে ৰাতি শদিয়া আক্রমণ কৰি শদিয়াখােৱা গােহাঞি আৰু ৰূপ-সন্দিকৈৰ ঘৰত জুই দিয়ে। সেই অপৰাধত গদাধৰ- সিংহ স্বৰ্গদেৱে এল অসমীয়া সৈন্যৰে সৈতে মৌপিয়া ফুকনক সেনাপতিকৈ পঠিয়াই মিৰিচাং আক্রমণ কৰায়। মিৰিহঁতৰণত ঘাটি শৰণাগত হ'ল; আৰু ভৱিষ্যতলৈ উৎপাত ৩চাৰৰ অভিপ্রায়ে, মিৰি চাত দুটা কোঠ মৰাই, তাৰপৰা ইমূৰে-সিমূৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰত লগাই দুটা মাটি-গড় বন্ধোৱা হয়। | এগা-আক্রমণ—১৬৯২ খ্রীষ্টাব্দত নগাহঁতে বৈয়াৰ গাওঁবিলাকত উপৱ কৰেহি। পিচে, মহাৰ গদাধৰ সিংহই সিহঁতক সমুচিত শান্তি দিয়াৰ পাচত, ক্ষতিপূৰণ লৈ, সেইবাৰলৈ ক্ষমা কৰিলে। তাৰ অলপৰ পাচতে, নামচাৰ নগাবিলাকেও বিয়োহ তুলিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱে দিহিঙ্গীয়া ফুকন আৰু চেটিয়া ভগা-ৰৰফুকনক শােকন লগত দি পঠিয়াই সিহঁতৰ প্রধান প্রধান নেতাবিলাকক ধৰাই আনি বধ কৰােৱাত সকল উৎপাত কেঁচা পৰিল। নগা-নেতাবিলাকে বন্দী-বেটীৰে সৈতে দুটি নাগিনী কুঁৱৰী বৰ্গদেৱক দি সেৱা কৰিলেহি। | বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই শাসনকার্যত যেনে সুখ্যাতি লাভ কৰিছিল, সেইদৰে তেওঁ ভালেমান সৎকর্ষ সাধন কৰিও কীৰ্তিচিন ৰাখিছিল। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ কালত গােটেই দৰং ৰাজ্যৰ মাটি পিয়ল কৰােৱা হয় ; তাৰপৰাহে অসমত মাটি-পিয়ল কৰাৰ নিয়ম চলে। মহাৰজা গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে সেই সময়তে, ঐঃ ১৬৮৫ চনত, বিশ্বনাথৰ দৌল বন্ধায়। তাত বাজেও, স্বৰ্গদেৱে ভালেমান আলি, পুখুৰী, মৌল (২) আদি কৰাইছিল, তাৰ ভিতৰত ধােদৰ (৩) আলি, অকাৰ আলি, বৰবৰুৱা আলি, ফুকনৰ আলি, ৰহদৈ আলি, ৰহদৈ দৌল, ভােগৰৈ পুখুৰী, ভােগলৈ লাল, লঙ্কাকত সােণাদৈ পুখুৰী, ৰা গড়, গােটা দৌল, দিলৈৰ শিলৰ সঁকো, বগী দৌল, বগী পুখুৰী, ৰহদৈৰ শিলৰ সঁকো, উমানন্দ দৌল এইবিলাকেই প্রধান। স্বৰ্গদেৱ গদাধৰ সিংহই ডাক্ষৰীয়া-বিষয়াসকলৰ অন্যায়-উপদ্ৰৱ গুচাই দেশত শান্তি বিস্তাৰ কৰে, আৰু তেতিয়াৰপৰা পুনৰপি ৰাৰ ৰা-ক্ষমতা বাঢ়িবলৈ ধৰে। এইদৰে, ১৪ বছৰ ৮ মাহ ১ দিন সুখ্যাতিৰে ৰাজত্ব কৰি, ঐ ১৬৫ চনত, (১) মিল,-“তুগুলী বুৰঞ্জী", ২২, ২০ পৃষ্ঠা। (২) ১৬০৬ গত তিংঙ্গত পুখুৰী খনাই, আউনীআটীয়া, ৰেজেনাকাটায়। কাটলীপৰীয় মহাজন- সকলক অনাই যজ্ঞ কৰাই নাগ পুতিলে। উহর্ণি নাম হলে হল। ১৩১৩ শত মাইৱেলাত দৌল যাই পুখুৰীখনাই উদগি নাম ধ'লে ভােগলৈ। তাৰ পাচত লাৰুত পুখুৰী খনাই উদগি নাম থলে 'সােপাল -ঐখ দুৱৰাৰৰৱৰ দুখুজীয়া বুৰঞ্জী'—১৮ আৰু ২৫ পৃষ্ঠা। | (৩) যে বুলিলে বহি খাবলৈ পায়। সেই চলতে যেয়ে সেরে যাে হৈ যােত চাচ্ছে না বিলি। পি, বােপৰীক্ষার্থে বােদ-ঘৰত লগাই দিয়া । ফলি মােৰােৰ ওলাই লৰ গৰিলে; কি আল গােটা সিমানতে নলবিল, গৰু গাহী লাইলি হয়। তাৰ পাণ্ড, ফাকিল মা বিলাক বা আলি বলে লগােৱা । তাৰ লেলা বালি। কাৰ মান ও আলি এ খাত হিত আনি। [ ৮৬ ] এ অসমৰ বুৰঞ্জী ভিজিত গাৰ এটা হােৱাত, তাৰ বেদনাতে মহাৰজা গদাধৰসিংহ গী হয় (১)। | গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱ বৰ বাহুবলী আৰু অতি ৰূপহ (১) পুরুষ আছিল। জনশ্রুতি আছে যে স্বৰ্গদেৱে বৰ লৱন্ত বলিয়া হাতীকে খেদি আহোঁতে দাতত ধৰি বিমুখকৈ পঠিয়াব পাৰিছিল। তেওঁৰ ভােজনাে সেই অনুপাতে প্ৰচুৰ আছিল। গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ নৈতিক চৰিত্ৰও অতি উত্তম আছিল । তেওঁৰ আগে-পাচে তেওঁৰ নিচিনা বাৱান আৰু চৰিত্ৰৱান কোনাে ৰজাই অসমত ৰাজৰ কৰা নাছিল। তেওঁ ৰাজদ্রোহী বুলি জানি, নিজক সহায় কৰাৰ ৰূলতত, শৰাৰাৰ বিৰুদ্ধে উঠা বিদ্রোহীৰিলাকক সমুচিত ও বিহিলে। এই কর্মটি যদিও এপিনে, ভাবি চালে, নিঠুৰতা আৰু অকৃতজ্ঞতাৰ চিন যেন লাগে, আনপিনে ই মনৰ ধৈৰ্য্য আৰু ৰাজোপযুক্ত দৃঢ়সংকলৰ পৰিচয় দিয়ে। বীৰবাহ গদাধৰসিংহ বৰ্গদেৱেই “অসমত মুছলমানৰ আক্ৰমণৰ অন্ত পেলায় । গদাধৰসিংহ বৰ্গদেৱৰ জীৱনত বহু অপায়-অমঙ্গল গল বুলিও, তেওঁ আনবিলাক বৰ্গদেৱতকৈ ভাগ্যৱস্ত আছিল—যাৰ ভাগ্যত মহাসতী জয়মতীৰ নিচিনা ভাৰ্য্যা লাভ, তেওঁৰ সমান ভাগ্যৱান আৰু আছে কোন। তাত বাজেও, তেওঁ বহুত | যড়যমী কু-মন্ত্ৰীৰ বিপদ-জাল কাটি, সুচাৰুৰূপে ৰাজকার্য নির্বাহ কৰি, আহােম স্বৰ্গদেৱসকলৰ মাজত সর্বোচ্চ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। অৰ্গদেৱ গদাধৰসিংহৰ শাৰীৰিক গঠন আৰু বল-শক্তি অনুযায়ীকৈ তেওঁৰ ভােজনো অসাধাৰণ আছিল (৩)। গদাপাণিয়ে নামনি অসমত আত্মগােপনকৈ ফুৰা কালত, মুছলমানে মাটি জৰিণ কৰা ব্যৱস্থা দেখি, তেওঁ মনতে যি শিকিছিল, সেই শিক্ষাৰ গুণেৰেই, ৰা হােৱাৰ পাচত, সদৌ অসম ৰাজ্যৰ পিয়ল শিৱসাগৰৰপৰা আৰয় কৰাইছিল ; কিন্তু সেই পিয়ল সমাপন নৌহওঁতেই স্বৰ্গদেৱ গদাধৰসিংহ অকালত অগী হয়। মাটি-জোখা ৮ হতীয়া টাৰ ৰা নল' তেতিয়াৰপৰাহে ব্যৱহৃত হয়। (৪)। | (১) মহা গলাধৰসিংহ স্বগী হােৱাত, তেওঁৰ শৱটো চৰাইদেও পৰ্বতৰ ওপৰলৈ তুলি, ধুৱাই যথাবিধি সৎকাৰ কৰি, মৈদাম দিয়া হয়। সেই পৰ্বতৰ ওপৰত থকা বৃহৎ পুখুৰীটোকে শখো-পুখুৰী” দােলে। তাৰ পাচত, শিলৰ কোণা-অর্থ-কুণ্ড আদি আজিকো পর্যন্ত আছে। সেই ঠাই অতি নিন আৰু গী। চৰাইদেওত আহােমসকল আদি নগৰ আছিল। কুকু-কাটি দেও চৰােৱাৰ বাবেই সেই মাইক “চৰাইদেও" বােলা হয়। | (২) স্বৰ্গদেৱ গদাধৰসিংহৰ দেহাৰ লাৱণ্য আৰু সৌষ্ঠৱতাত মুক্ত হৈ অনেক নাৰীয়ে-পৰ্বতীয়া নাগিনী আদিত্রেওতেওঁত আসক্তি ৰাখিছিল। গেলেকী' বাগিচাৰ দক্ষিণদিশত এতিয়াও এখন কুঁৱৰী গও আছে। তাতে গদাধৰসিংহৰ প্রেমাকানিসকলে একে ঠাই হৈ ৰাস কৰিছিল। | Insaription on • cannon at Dibrugarh-King Gadodho singh, horn vanquished the Musalman at Gauhati, obtained this wespon in 10% Bak (16991 D,"sir Naward Gaitraistory of Mem, page 1. (৩) এবাদ আছে, গলামিই বৰ্গদেৱৰ প্রত্যেক সাজত ২৯ খন ৰঞ্জন আছিল। তাৰে সৈতে তোমত লেজৰ কৰিলি। 0) মিল }ir Edward Guits, distory of Assam, p 10 [ ৮৭ ] আধ্যা-৪ স্বৰ্গদেৱ চুংফা ওৰফে ৰুদ্ৰসিংহ (১) ওপৰত উনুকিয়াই অহা হৈছে যে, লৰা-ৰজাৰ অত্যাচাৰত গদাপাণি কোৱৰে, নগৰ এৰি যাওঁতে, নাই আৰু লেচাই নামেৰে তেওঁৰ পুত্র দুটি সিবিলাকৰ মাতৃ জয়মতী কুঁৱৰীৰে সৈতে ঘৰত এৰি গৈছিল। মহাৰজা গদাধৰসিংহ অগী হােৱাত, তেওঁৰ বৰপুত্র লাই গােহাঞিদেৱ, খ্ৰীঃ ১৬৯৫ চনত আহােম ৰাজপাটত উঠে। তেওঁ গড়গাওঁ নগৰত শিঙৰিঘৰ উঠি, আহােম প্রথামতে চুংফা আৰু হিন্দুমতে ৰুদ্ৰসিংহ নাম লয়। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ শেহছােৱাত লাইথেপেনা বৰগােহাঞিৰ পুতেক বৰগােহাঞি, ফুৱৈগঞা ফুকন বুঢ়াগােহাঞি আৰু কেন্দুগুৰীয়া ডেকা-বৰপাত্ৰ- গগাহাঞি এই তিনিজনা ভাঙ্গৰীয়াই ঘাই মন্ত্রী বাব পাইছিল।২)। | লাই গােহাঞিদেৱৰ সৰুৰেপৰা হিন্দুধৰ্মত বৰ আসক্তি আছিল। তেওঁ যেতিয়া সিংহ নামেৰে আহােম ৰাজপাটত উঠি দুপৰ-পূৰ্য্যৰ দৰে চাৰিওফালে নিজ ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ দীপ্তি বিস্তাৰ কৰে, তেতিয়া তেওঁৰ অন্তৰৰ কুমলীয়া ধর্মভাবৰ প্ৰবৃত্তিও সেই দীপ্তিৰ প্ৰভাৱত জিলিকি উঠে। তেওঁৰ ৰাজ্যত কেনেকৈ হিন্দুধৰ্মৰ চৰ্চা বাঢ়ি, প্ৰজাসকলৰ মনৰপৰা অন্যায়, অধর্ম, ভণ্ডামি আনি কু-ভাৰ আঁতৰ হ’ব, তাৰে তেওঁ উপায় চিন্তিবলৈ ধৰিলে। সেই অর্থে, স্বৰ্গদের গদাধৰ সিংহই নামৰূপ, চেউনী, টোকোলাই আদি ঠাইত নিলগাই থিতাপিত কৰােৱ মহন্তসকলক ৰুদ্ৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে চপাই আনি পুনঃ পূৰ্বৰ ঠায়ে-ঠায়ে থাপিলেহি, আৰু আউনীআটীয় গােদামীক নিজ-দীক্ষা-গুৰুৰূপে ৰৰণ কৰি, সৰাতকৈ অধিক সম্মান প্রদান কৰিলে। তাৰ পাচত, স্বৰ্গদেৱে : ১৭২ চনত গড়গাঁৱত “মহাজন-সন্মিলনী” পাতি, শান্তাদি আলােচনা কৰাই, বামুণ আৰু তদিৰীয়া মহাজনসকলৰ মাজত ধৰ্মাচৰণৰ সু-দিহা লগাই দিয়ে (৩)। অসিংহ স্বৰ্গদেৱ বেনে ধার্মিক, তেওঁৰ শাসন কাৰ্যও তেনে নিখুত আছিল। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ কালত ৰাজ্যত, গােটাঙ্গিয়েক সৰসুৰা বিদ্রোহত বাজে, বিশেষ কোনাে অশান্তি নাছিল, বাহিৰতে বৰ উপদ্ৰৱ নাছিল। ৰজা আৰু ৰাইজ সকলোৱে, ঐ ১৮৯৫ চনৰপৰা ১৭১৪ চনলৈকে, এই উনৈশ বছৰ নিৰাপদে কটালে। স্বৰ্গদেৱে ধৰ্ম- (১) দেৱ কলসি এজন বৰ অনী আৰু গুৱনী পু ছিল। সেইকাল জনৈক অসমীয়া কৰিয়ে তেওঁৰ ৰূপ এইদৰে ৰখানিছিল-“কামিনীজনৰ মন মীন হৰণৰ। বৰিষ সদৃশ ঘিটে মদন তা ।” (২) মিলনাৰ দুৱৰাৰৰবৰুৱাৰ “খুন্নীয়া বুৰঞ্জী” ৩৫ পৃষ্ঠা। The Aunisti doin we specially honoured, s the king not only called he iron ho orilo, but appointed bim bin spiritual propor "Sir Edward rison of A , PA1 . (৩) মিল-লাখ মুৰৰ “খুলী গ্রী, ৩০ পৃষ্ঠা। c [ ৮৮ ] লৰ কৰ্ম আৰু সু-শাসনৰ লগে লগে, ভালেমান দেশহিতকৰ কাৰ্য্যৰ ৰাই খিলঞ্জীয়া কীৰ্তিচিন ৰাখি চলিছিল। তেওঁৰ মাতৃ জয়মতী কুঁৱৰীৰ সতীৰ কীর্তিটি যুগমীয়া কৰিবৰ অর্থে, কুঁৱৰীক যতে বাজি শান্তি দিছিল, ত’তে নাগ বহুৱাই তাকে সম মাল কৰি, এ ১৬৯৭ চনত “জয়সাগৰ নামেৰে সাগৰ যেন পুখুৰী খনাই, মহানসকলক আনি উছগি, ১৬৮ চনত তাৰ পাৰত ‘জয়দৌল’ নামেৰে দৌল বলে (১)। জয়সাগৰৰ উত্তৰণাৰে মেটেকাত ৰংপুৰ নগৰ, কাৰেংঘৰ, ৰনাথৰ দৌল, ফাকুৱা দৌল, ডিমৌ আৰু নামৰ শিলৰ সাঁকো (২, খৰিকটীয়া আলি, দুবৰীয়নী আলি, মেটেকাৰ আলি এইবােৰ তেওঁৰ সকৰ ঘাই কীৰ্তিচিন্। তেওঁৰ ৰাজত মাটি পিলৰ বহুল উন্নতি হয়। স্বৰ্গদেৱে ঐ: ১৭•• চনত শিৱদৌল, বিষ্ণুদৌল আৰু জয়দৌল উছৰ্গা কৰাই; জয়সাগৰ পুখুৰীৰ উত্তৰপাৰে ৰংপুৰ নামেৰে এখন বিতােপন নগৰ পাতিলে। ঘনশ্যাম খনিকৰ:-ভাল পকী ইটাৰ পকীঘৰ আৰু নগৰ সজাবলৈ আগ্ৰহ কৰি, মহাৰজা ৰুদ্ৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে কোচবিহাৰৰপৰা ঘনশ্যাম নামেৰে এজন সুনিপুণ খনিকৰ অনাই লৈ, ৰংপুৰত নতুনকৈ ন-ধৰণেৰে এখন পৰিপাটিকৈ নগৰ পাতে। নিজৰ উদ্দেশ্য সিভি হােৱাৰ পাচত, অৰ্গদেৱে ঘনশ্যামৰ হাতৰ উত্তম কাকাৰ্য্য দেখি সন্তুষ্ট হৈ তেওঁক সমুচিত বঁটা দি বিদায় দিয়ে। কিন্তু, ৰংপুৰ এৰি যাওঁতে বাটত ঘনশ্যামৰ হাতত গুপ্ত অভিসন্ধি এখন কাকত ধৰা পৰে; তাত আহােম ৰজাৰ নগৰৰ চিত্রপট আৰু প্ৰজাবিলাকৰ ভিতৰুৱা কথাৰ বিষয়ে বিস্তাৰিত বর্ণনা লিখা আছিল। বিশেষ অনুসন্ধানৰ দ্বাৰাই জনা গ'ল যে মুছলমান ৰজাৰ দ্বাৰাই আহােম ৰাজ্য পুনঃ আক্রমণ কৰাৰলৈ তেওঁ সেইবিলাক তথ্য যুগুত কৰি লৈছিল (৩)। সেই | (১) আগলে অসিংহই বাজপাটত উঠিয়েই মাতৃ জয়মতীৰ কীর্তিগাপনৰ দিহা কৰে। অতী হীর তপত কোৰ হেঁচাত বি লােপা কোট-কোবা গত হাউলি গা হৈছিল, তাকে কেন্দ্ৰ কৰি তেওঁ এটা সাগৰ নে পুখুৰী নায়; পুখুৰীটো কুৰী পূৰা ; কোট-টোৰ গছতে নাগ বহু ; সােণ- পতাম- ডাল-ভাৰ গাগৰী সজাই থলে। সাগৰীবােত সেই থাৎ ভাষাতেও। হিন্দুমতে পুখুৰী উগাল। দেই সকলেও আহােম মতে উছাৰিলে। ব্রাহ্মণ, মত, দেওবাইক একোটা একোটা গাখী গান দিয়া হয়। এজন যাপুৱে এটা পাৰৰ সকলাে ৰূপৰ সাগৰী পাবলৈ গদেৱত জনালে। প্রার্থনা শরু হল। কিন্তু, তেওঁৰ ঘৰ আজিও আক্রোহী ভট্টাচাৰ্য বােলে।” -“পুৰণি অসম যুঞ্জী। | (২) অতি আছে, নামড়া শিলৰ সৰ একেতিৰ ভিতৰত যক্ষাই উনিও । "Woeording to wade the bridge ove the Amdans rive was constructed by worknon imported from Bengal v the local namon did no poor the nece kill (Annual Asiatic Register, 1805, quoted by Sir Edward Gaib. daies"Bino of som, page 181. | (৩) “সাগৰ পুখুৰীৰ পহিমপাৰ গৱৈ কাৰত যি নাম-শিষ” (চিত্রালয়) পাশে বৈ, তাতে তা খৰি মাৰ ফাললৈকে ৰী কৰি ৰা হৈলি। অটোৰ সিসিটিনি টিচিত। [ ৮৯ ] বৰ্গদেৱ চুংফা ওৰফে সিংহ(১) অপৰাধৰ বাবে ঘনশ্যাম নিজ দেশলৈ উলটি যাৰলৈ এৰি নিছি, “অনমত বলী কৰি খা হয় (১)। মৰাৰৰ পৰিয়াল- ১৬৮৩ চনত ৰঙ্গামাটিৰ নবাৰ মলখাৰ আক্ৰমণ গৱে গদাধৰ সিংহই ওফৰাই পঠিওৱাৰ লগতে, উজনি অসমলৈ মুছলমানৰ সমাগম সম্পূর্ণ বহিত কৰা হৈছিল। কিন্তু, সিংহ স্বৰ্গদেৱে মুছলমানৰ লগত ৰাজকীয় স একেবাৰে ছিৰি পেলোৱাটো বিধেয় বােধ নকৰিলে; সেই কাৰণে, অনেৰে গুৱাল- পাৰাৰণ নবাৰৰ পৰিয়াল এটা গড়গাওঁ নগৰলৈ অনাই অভয়পুৰত থিতাপিত হ'বলৈ দিয়ে। তেতিয়াৰেপৰা আহােম ৰজাদিনীয়া বিষয়াসকলৰ খিতাপৰ তালিকাত নৰাৰ খিণে ভুক্ত হয়, আৰু তাৰ পাচৰণৰ উজনি অসমৰ ঠায়ে ঠায়ে অসমীয়া নবাৰৰ পৰিয়াল ৰাঢ়িবলৈ ধৰে। শিৱসাগৰ জিলাৰ অভয়পুৰ মৌজাত “নবাৰৰ পুখুৰীয়ে আজিকোপতি অসমত নবী বিষয়-বাৰৰ চিনাকি দিব লাগিছে। নেচাই বিদ্রোহ-১৬২২ শকৰ চত মাহত, সন্দিকৈ ভিতৰুৱাল ফুকন, শান- মাখৰুৰ বৰ, মৰাণৰ বুঢ়াগোহাঞিৰ নাওবৈচা ফুকন, বাইং ডেকা ফুকন, হিলৈদাৰীৰ চেখাম হাজৰিকীয়া, ঘোঁৰাচোৱাৰ লােচন বৰা এই বিলাকৰ ষড়যন্ত্ৰত যােগ দি, সিংহ স্বৰ্গদেৱৰ আপােন ভায়েক লেচাই গােহাঞিদেৱে বৰ্গদেৱৰ এতি স্লোহ আচৰিৰ খুজিছিল। গােহাঞিৰ ফালৰ মেচাগৰীয়া দামোদৰ ফুকনৰ মূখে এই কথাৰ সঙে পাই, স্বৰ্গদেৱে সকলোকে মাৰিবলৈ আজ দিলে। সেই অনুসৰি, বিদ্রোহীবিলাকক ধৰাই আনি, ভাঙ্গৰীয়া তিনি জনাই বিচাৰ কৰি সিবিলাকক দোষী প্রমাণ পাই স্বৰ্গদেৱত জনালে। স্বৰ্গদেৱে ফুকন তিনিজনক প্রাণে নামাৰি বিষয়া আঙ্গি লৈ খেদিলে; বৰা, হাজৰিকীয়া আৰু আনো দুই-চাৰিক প্রাণে মৰালে; সকানা লোই গগাহাঞিদেৱক নামকলৈ নিয়ালে। এই অনুক্রমে বিদ্রোহ মাই স্বৰ্গদেৱে শাড়ি ৰা কৰিলে। কাছাৰ-জয়ন্তা অভিযান আৰু বিশ্বনাথৰ দৰবাৰ ঐ ১৭০৮ চনত, ১৬৩০ শত, কছাৰী ৰজা বলে কটকী পঠাই পাড় সন্দেশ দি, বৰ্গদেৱ ৰুদ্ৰসিংহক জনালে, বােলে, “পূৰ্বৰ আমাৰ মহং সীমা কৰি ৰা; বর্গমহাৰজাই মােক এৰি দিয়ক। সেই কথাত স্বৰ্গদেৱে তাৰিলে যে কছাৰী ৰজাই আমাক আগতকৈ হীনবল ভাবিছে; এতেকে, কছাৰী ৰাজা মাৰিবলৈ যােৱা হে যুত। সেই অর্থে, স্বৰ্গদেৱে তিনি জনা ছাৰীয়াৰে সৈতে বৰুৱা, ফুকন আদি বিষয়াবৰ্গক লৈ, ভটিয়াই বিশ্বনাথত কোঠ পাতি ৰ'লগৈ। তাৰেপৰা মৰজিৰ নগা চকীৰ বাট দি, আৰু (১) মিল-Gai, “History of Monsm", Pore i71.

  • "In the middle of April (1708 . D.). Budra sinha surroup. x l ho

ch and noon, received Tanradhoj grand durbar instant pupport by po of god and iller

  • For ing out he wreceived a ccond dub, 1 su০ এ ।

d o to ple of Bawons, la ado M০ wory o o show or in an , B , 0 [ ৯০ ] অসমৰ বুৰী কপিলীৰ ৰাটেনি অভিযান পঠাই, ভেমেৰা আৰু মাইবাং এই দুই কছাৰী নগৰ খল কৰালে। এনেতে, কছাৰী ৰজা তাম্রবল পলাই অয়াত সােলগৈ। জয়ন্ত ৰা ৰামসিংহই “শৰণাগত এৰিৰ নােৱাৰৰ বােলাত, তেওঁকে ধৰিবৰ যুগতি কৰা হ'ল। সেইমতে, আহােম অভিযানে কছাৰী ৰজা তাম্ৰধ্বজ সমন্বিতে জয় যা ৰামসিংহৰ ধৰি, গোভাৰ বাটেদি নি, বিশ্বনাথত স্বৰ্গদেৱক অর্পণ কৰিলে। পাচ, দুয়াে ৰাই বৰ্গদেৱৰ চৰণত শৰণ মাগিলে। বৰ্গদেৱ সিংহই কছাৰী আৰু জয়া ৰাজ্য আহােম ৰাজ্যৰ চামিল কৰি (৩), বিশ্বনাথত, ঐঃ ১৭৮ চনত, দৰবাৰ পাতি (২), মণিপুৰ, হট, কমতাপুৰ, বৰং প্রভৃতি আনে আনাে ৰাজ্যৰ মিত্ৰ আৰু শৰণীয়া তবর্গকে। নিম দি অনাই লৈ, কাছাৰ আৰু জয়ন্তাৰ ৰজা সমন্বিতে সকলােৰেপৰা যৰিধি ওলগ লৈসিবিলাকক মিত্ৰ আৰু শৰণীয়া ৰা কৰিলে। তাৰ পাচত, ভাজ আৰু ৰামসিংহ ৰজাক লগত লৈ, স্বৰ্গদেৱ ৰংপুৰ নগৰলৈ উলাই আহিল। ৰংপুৰতে নৰিয়া পৰি ৰামসিংহ ৰজা ঢুকাল। বা অভিমানস্বৰ্গদেৱ ঢাকালৈকে সীমা বঢ়াই ৰজাগড়াৰপৰা ভাটী ৰাজ্য মাৰিবলৈ মন কৰিলে। “বৰপাত্ৰগােহাঞে তাতে ভৰ দি ক'লে, বােল, কতীয়া-গঙ্গা- সীমা কৰি আমাৰেহে ৰাজ্য। নিজৰ সীমনা ৰাখি ৰাজ্য লােৱাহে যুগুত। বুঢ়া- গগাহাঞে সেই কথাত আসোঁৱাহ দেখুৱায়। তথাপি, বৰুৱা-ফুকনাদিৰে সৈতে লােকজন | লৈ গৱে ৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ বুলি অভিযান কৰিলে। * পাচে, বৰদুৱাৰমুখৰপৰা লুইতলৈকে ৰালিৰ দুয়াে কাযে খলা চিকনাই, ৰাইজৰ আশীৰ্বাদ লৈ বাহৰ কৰি ৰওঁতেই, তাতে গদেৱ নৰিয়া পৰাত, অভিযান স্থগিত থাকিল।” (১) আয়তয়া বিজোহ-১৭৮ খ্ৰীষ্টাৰত জয়ন্তীয়া ৰাজ্য আহােম ৰাজ্যৰ চামিল হােৱাৰ পাচত, খৈৰামৰ ৰাক নেতা ৰূপে লৈ, দয়াৰ প্রধান প্রধান বিষয়াবিলাকে এটা বৰ ভাৰ বিদ্রোহ উপস্থিত কৰে। জয়াবাসীবিলাকে আহােমৰ বৰবৰুৱা আৰু বৰফুকনৰ কোঠ আক্রমণ কৰি সিবিলাকক এক প্রকাৰ পৰাস্ত কৰিছিল; এনে সময়তে স্বৰ্গদেৱে সসৈতে বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াক সহায় পঠিওৱাত, তিনিওজন আহোম সেনাপতিয়ে লগ লাগি বহু প্রবন্ধেৰে বিদ্রোহ থমাই জয়ন্তাত আহােম ৰজাৰ প্ৰভুৰ বাহাল খিলে। বিদেশ সাজপাৰৰ প্ৰচলন-সাহিত্য আৰু সঙ্গীত (২) স্বৰ্গদেৱ সিংহ | "Envoy announcing that the chori and into findom. bad be onsored to dominion of Ahon Roja were sent to hit a tho Mohonadon Puja a h , wa০, 1 in wild, md ourteous roy. sir award Gi, Mos of Mon Pai, | The khari and Jointia Rja joined bin any with long and ipcco follow, r ootival ord oo Data motion o ১. nor o ho Dra ০ -৫ "Eistory of Assam, 181. (১) এ বিষৰ খুনী যুঞ্জী, পৃ। (২) অসিত বলে বিবেচনা কৰাৰেীৰ গীত কেইবাটাও না পুতি [ ৯১ ] বৰ্গদেৱ চুংকা ওয়েসিংহ (১) বিশেষ বাপ, আৰু বুৎপত্তি ছিল। ধ, সমাস, সাহিত্য আৰু শাসনসংক্রান্ত ভিত সংস্কাৰৰ লগে লগে স্বৰ্গদেৱে লাজ-পাৰ (১) আদিত বিদেশীয় বাহিৰা সংস্কাৰে পাখিছিল। তেওঁৰ দিনৰপৰা অসমীয়া মানুহৰ আগৰ সাজ-পাৰ আৰু গঢ়-গতি আদি অলেমান পৰিবলৈ ধৰে; বিশের হাতে খনিকৰী আৰু কাৰকৰী কাৰ্য কৰােৱ হয়। “বাল হাতে ৰংপুৰত হেৱালীঘৰ, টোবাৰীত অলাভল-ঘৰ সজােৱা হল। (২) | কলিং স্বৰ্গদেৱ অতি ধীৰ অভাৱৰ সুদূৰদৰ্শী ৰজা আছিল। তেওঁ নিজৰ বিবেচনাৰে শগ ৰা মিছা ঠাৱৰ নকৰাকৈ আনৰ লগৰীয়া কোনাে কথাত পতিয়ন নগৈছিল। স্বৰ্গদেৱৰ ভায়েক লেচাই গােহাঞিদেৱৰ বিদ্রোহিতাত গঢ়ি লৈ, তেওঁৰ বিৰুদ্ধে পাল-মন্ত্ৰীসকলৰ অনেকে অনেক একাৰে লগনীয়া কৰা লগাইছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেতে সেইবােৰ কথাত পতিয়ন নগৈ, ভায়েকক মান- মাৰে সৈতে নামৰূপীয়া ৰজা পাতি ৰাখিলে। ৰুদ্ৰসিংহ মহাৰজাৰ দিনৰপৰা বামুণৰ প্ৰতিপতি বিশেষকৈ বাঢ়ি উঠে। স্বৰ্গদেৱ যদ্যপি এজন প্ৰতাপী ৰা আছিল, তথাপি আহােমৰ আগৰ ৰাজকীয় ৰীতি-নীতি লৰাই, পূজা-সেৱা আদি ধর্ম-কর্মত ৰজাৰ মনােযােগ এৱল কৰাত, পাচলৈ ৰাজকাৰ্য শিথিল হ'বলৈ ধৰিলে; আহােম ৰাজক্ষমতা পতনৰ মূলত ইও এটা ধাই কাৰণ। বৰ্গদেৱ ৰুদ্ৰসিংহৰ চাৰি গৰাকী কুঁৱৰীৰপৰা শিৱসিংহ, প্রমত্তসিংহ, মােহনমালাকে, ৰাজেশ্বৰসিংহ আৰু লক্ষ্মীসিং নামেৰে পাঁচজনা কোৱৰ আছিল। বৰ্গদেৱে ৰৰপুল শিৱসিংহক যুৱৰাজ পাতি থৈ, গঙ্গানদী ভিতৰ কৰি নিজৰ ৰাজ ৰচাৰৰ অৰ্থে সসৈতে ভটিয়াই গৈছিল। পিচে, বাটতে নৰিয়া পৰি, গুৱাহাটীত, এ ১০১০ চনত, ১৬৩৬ কৰ তা মাহত, মহাৰজা ৰুদ্ৰসিংহ অগী হয়। বর্তমান গুৱাহাটীত যিটো ৰুদ্ৰেখৰ শিৱমন্দিৰ আছে, সেই মন্দিৰ ৰুদ্ৰসিংহ মহাৰজাৰ সোঁৱৰণ ৰখাৰ উদ্দেশ্যে, পাচত পুতেক এম সিংহৰ ৰাই প্রতিষ্টিত হয়। স্বৰ্গদেৱ চুনকা বা শিৱসিংহ মহাৰজা সিংহ অগী হােৱাত, তেওঁৰ বৰপত্ৰ শিৱসিংহ কোৱৰ : ১৭১০ চনত, শিৰিৰ উঠি আহােম থামতে চুতনুফা নাম লৈ ৰা হয়। এই গত পুখুৰীপৰীয়া বা গাউত গােহাৰি বুঢ়াগােহাঞি, তেৰে পুতেকক ডিগগাহাঞি, পাতৰ ৰষন, ( () মােগল সম্রাট আদিৰে “মােগই” পাৰি অসিত গলেজে এমত পােল হাত কৰে। বর্তমান গাৰে-কুঞেতাওনাদিত গান-বায়ন আৰু পুষাৰে ব্যৱহাৰ কৰা “আমি তাৰেই আই | ০ ১ পৰে যজাল যাতে যংপুৰত হোলীন সালে। টোষাঙ্গীত লালঘৰ সজলে। ফল পাই এর, মলে। গজল , পাম, পিতলে। সকালে কােপ দিল। সলিলবণ গালি গালাগা কেটে যােব এই তা নাই তাে, আপােমা নে । এৰি, যেনে জালাল ল এই যা কােন কাজ । [ ৯২ ] দুৱৰাৰ ভিতৰুৱাল ফুকন, মিৰি-সন্দিকৈৰ দিহিঙ্গীয়া ফুকন, জপৰজলৰ পুতেকক বৰচেটিয়াগোহাঞি এইসকলক নতুনকৈ ডাঙ্গৰীয়া বিষয়া পতা হয়।

 পিতৃৰ দৰেই স্বৰ্গদেৱ শিৱসিংহৰ হিন্দুধৰ্মত বৰ আসক্তি আছিল। সততে দীক্ষা-মন্ত্ৰ জঁপোতেই তেওঁ বহুত সময় নিয়াইছিল। বাস্তৱতে, শিৱসিংহ স্বৰ্গদেৱ এজন ঘোৰ শাক্ত ৰাজৰ্ষি আছিল।পিতৃ-অনুজ্ঞা অনুসৰি,তেওঁ শান্তিপুৰৰ কৃষ্ণানন্দ ন্যায়বাগীশ ভট্টাচাৰ্য্য গোসাঁইত শৰণ নয়। এই জনা গোসাঁইক উজনিত আৰু কামৰূপত ভালেমান ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটি দান কৰি, স্বৰ্গদেৱে তেওঁৰ মনোমতকৈ গুৱাহাটীৰ নীলাচলত ঘৰ-বাৰী কৰাই দি, বসতি কৰিবলৈ দিয়ে সেই কাৰণেই, তেওঁক "পৰ্ব্বতীয়া গোসাঁই” বোলে, আৰু তেতিয়াৰপৰা অসমত পৰ্বতীয়া গোসাঁইৰ শিষ্য বাঢ়িবলৈ ধৰে।

 ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰী:-এওঁ চিনাতপীয়া নটৰ জীয়ৰী; নাম ফুলমতী নাচনি আছিল। শিৱসিংহ স্বৰ্গদেৱে ছমাহমান ৰাজত্ব কৰোঁতেই, দৈবজ্ঞ আৰু জ্যোতিষীয়া পণ্ডিতসকলে তেওঁৰ 'ছত্ৰভঙ্গ যুগ' পৰিছে বুলি কোৱাত, দৈবিক যুগৰ হাত এৰাবৰ মনেৰে তেওঁ দেৱী-দেৱালয়ত আৰু ব্ৰাহ্মণ-মহন্তসকলক দান-দক্ষিণাদি দিবলৈ ধৰিলে; সদৌশেহত, তেওঁ ৰাজ্যভাৰ এৰি, তেওঁৰ পাটমাদৈ ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীক সিংহাসনত বহুৱাই বৰকুঁৱৰী পাতি,নিজে মুকলিমূৰীয়া হৈ থাকিল। এই গৰাকী কুঁৱৰীক প্ৰমতেশ্বৰী নামেৰেও জানা যায়। আৰু এওঁৰ দুয়ো নামত ৰূপ আৰু সোণৰ মোহৰ মৰোৱা হৈছিল। এওঁৰ আমোলত ধাই-আলি, গৌৰীসাগৰ পুখুৰী আৰু দৌল, কালুগাৱঁত দৌল আৰু পুখুৰী কৰোৱা হয়। “এও বৰকুঁৱৰীয়ে ৰাজক্ষমতা পায়েই ভায়েকক বৰপাত্ৰ, দদায়েকক তিপমীয়া ফুকন,ভতিজাকক ঢেঁকীয়াল বৰুৱা পাতিলে। আহোমৰ পূৰ্ব্বৰ ধাৰণা গুচাই মৰাক পোৰালে। ঠাকুৰীয়া মহাজনসকলক আনি আউনীআটীত গড়মূৰত সেৱা কৰাই শ্ৰীমূৰ্ত্তি ভাগৱত শালগ্ৰাম, দেউৰী ভাগৱতী দি পূজা-সেৱা কৰিব দিলে। আৰু অনেক অপকাৰ কৰিলে, এই এক দোষ। ফুলবাৰীক ধৰি সমস্তো দেৱালয়ৰ মূৰ্ত্তিসকল অনাই সোণাৰীজনৰ বাহৰত থাকি লুইতত সেই মূৰ্ত্তিবিলাক পেলোৱালে; পাচে শিলৰ পিতলৰ প্ৰতিমা কৰাই স্থানে স্থানে দিলে। এই এক দোষ! সেই দোষতে ললাট ভুঞ্জি মৰিল (১)।”

 ডফলাৰ বিৰুদ্ধে ৰণ যাত্ৰা:— ১৭১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ডফলাবিলাকে আকৌ ওচৰৰ গাওঁবোৰত উপদ্ৰৱ কৰেহি, আৰু আহোম ৰজাৰ অধীনতা নমনা হয়। সেই কাৰণে, ডফলাৰ বিৰদ্ধে অসমীয়া সেনা পঠিয়াই সিহঁতক আকৌ বশ কৰি, এইবাৰ পৰ্ব্বতৰ দাঁতিয়েদি এটা গড় মৰোৱা হয়। সেই গড় মৰোৱাৰপৰা ডফলাহঁতৰ উপদ্ৰৱলৈ আৰু সুবিধা নাথাকিল।

 মাটি-পিয়ল:— স্বৰ্গদেৱ শিৱসিংহৰ অনুজ্ঞানুসৰি কামৰূপ আৰু বকটাত মাটিপিয়ল কৰোৱা হয়। তেতিয়াৰপৰা হে মাটিৰ “জমাবন্দী" আৰু “পেৰাৰকাকত" ৰখাৰ নিয়ম প্ৰচলিত হয়। সেই কাকতত, বস্ততী বাজে, সকলো বিধৰ আবাদী আৰু নিষ্কৰ মাটিৰ মাটি-কালিয়ে সৈতে বিস্তাৰিত বৰ্ণনা লিখা হৈছিল।


শ্ৰীনাথ দুৱৰা বৰৱৰুৱাৰ "তুংখুঙ্গীয়া বুৰঞ্জী" ৩৭,৬৮ পৃষ্ঠা। [ ৯৩ ]  মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত:— ওপৰত কোৱা শাক্ত গোঁসাইক মহাৰাণী ফুলেশ্বৰীয়ে বৰ ভক্তি কৰিছিল। ইহাতে মোৱামৰীয়া বৈষ্ণৱসকলে আকৌ গোসাঁনী নামানে। সেই কথাত ফুলেশ্বৰী বৰকুঁৱৰী বৰ সৰু অসন্তুষ্ট হৈছিল। ৰজাই যি ধৰ্ম্ম গ্ৰহণ কৰে, প্ৰজায়ো তাকে গ্ৰহণ কৰা উচিত; এই ভাবি, তেওঁ এবাৰ দুৰ্গোৎসৱ পূজা পাতি, শূদ্ৰ মহন্তসকলক তালৈ নিমন্ত্ৰণ কৰালে। ৰাজাজ্ঞা শিৰোধাৰ্য্য বুলি পূজালৈ সকলো মহন্ত আহিল। তাতে ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীয়ে গোসাঁনী নমনা বৈষ্ণৱবিলাকৰ কপালত বলেৰে বলিকটা ম'হ-ছাগলীৰ তেজৰ ফোঁট দিয়ালে, আৰু সকলোকে গোসাঁনী সেৱা কৰোৱাই, গোসাঁনীৰ প্ৰসাদ কঁটিয়াই নগুৰশাস্তি কৰালে। এই কথা মহন্তসকলৰ পক্ষে অতি অসহনীয় হ’ল। গতিকে, কেনেকৈ ইয়াৰ প্ৰতিশোধ দিব পৰা যায়, মোৱামৰীয়া মহন্তই ভিতৰি তাৰ আলচ পাতিৰলৈ ধৰিলে। “মোৱামৰীয়া-বিদ্ৰোহৰ" এয়ে সূত্ৰপাত(খ্ৰী: ১৭১৬ চন)।

 অম্বিকা দেৱী পৰ্ব্বতীয়া কুঁৱৰী:— মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত হোৱাৰ পাচতে, ১৭১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ পৰলোক হোৱাত, স্বৰ্গদেৱে সলাল গোহাঞিৰ ভাৰ্য্য অম্বিকা দেৱীক (১) বিয়া কৰাই, তেওঁক মদাম্বিকা নাম দি, মহাৰাণী পাতে। তেওঁক দ্ৰৌপদী নামেৰেও জনা যায়। এই গৰাকী কুঁৱৰীৰ নামতো ৰূপ আৰু সোণৰ মোহৰ মৰোৱা হৈছিল। মদাম্বিকা কুঁৱৰীয়ে, খ্ৰী: ১৭২০ চনত "শিৱসাগৰ" পুখুৰী খনাই পাৰত "শিৱদৌল” বন্ধাই, তাত দেৱালয় স্থাপন কৰালে। মদাম্বিকা কুঁৱৰী বা অম্বিকা দেৱী (২) এগৰাকী বিদ্যোৎসাহিনী পণ্ডিতা ৰাণী আছিল; তেওঁৰ পাণ্ডিত্যিক উদ্যোগত “হস্তিবিদ্যা" বুলি এখন সচিত্ৰ বিচিত্ৰ পুথি প্ৰচাৰিত হৈছিল; সি এতিয়া পৃথিৱীত


 (১) "এওঁ মিৰি-সন্দিকৈ সলাল গোহাঞিৰ ভাৰ্য্যা আছিল। তেওঁৰ ফালৰ দুটা ল'ৰাও হয়। এনেতে ৰজাদেৱে আনি পৰ্ব্বতীয়া কুঁৱৰী পাতিলে। এখেতৰো লৰা এটা হল। তেওঁক তিপাম-ৰজা পাতিলে। আগৰ দুটাৰ এটাক বৰগোহাঞি আৰু আনটোৰক শদিয়াখোৱা গোহাঞি পাতিলে। কলুঞ্চপৰীয়া গোহাঞি গাঁৱৰ কাষত পুখুৰী এটাই খন্দাই নাম থলে "শিৱসাগৰ"। চিনাতলি বাহৰৰ যি ঠাইত কুঁৱৰী স্বৰ্গী হ'ল, তাৰ ওপৰত তেওঁৰ নামেৰে দৌল বন্ধোৱা হ'ল।”— শ্ৰীনাথ দুৱৰা বৰবৰুৱাৰ "তুংখুঙ্গীয়া বুৰঞ্জী" ৩৮ পৃষ্ঠা।

 (২) কোনো-কোনোৰ মুখে এনে আখ্যাও শুনা যায় যে শিৱসিংহ ৰজাৰ প্ৰথমা কুঁৱৰী অম্বিকা দেৱীহে। ফুলেশ্বৰী বা ফুলমতী চিনাতলীয়া নটৰ জীয়ৰী আছিল। জয়দৌলত দেৱতাৰ আগত নাচ-গীত কৰি থাকোঁতে তেওঁ এদিন স্বৰ্গদেৱ শিৱসিংহৰ চকুত পৰিল। ফুলেশ্বৰীৰ অঙ্গৰ লনীয়ে, শৰীৰৰ সৌন্দৰ্য্যই আৰু অসীম প্ৰতিভাৰ আভাসে শিৱসিংহ ৰজাৰ মন বিশেষৰূপে আকৰ্ষণ কৰিলে। ৰজাই তেওঁক বিয়া কৰাবলৈকে মন মেলিলে; কিন্তু মহাৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে বিয়া কৰাব নোৱাৰি,জয়খামডাং খাতৰ বিশেষ বিশ্বস্ত খাত মানুহ এঘৰত ফুলেশ্বৰীক থোৱালে। ৰজাই সেই ফালে মাজে-সময়ে যোৱা-অহা কৰোঁতে ফুলেশ্বৰীক চাবলৈ নাপাহৰিছিল। এনেতে, মহাৰাণী অম্বিকা দেৱী মৰাবুঢ়া নৰিয়াত পৰে। তেওঁ মৃত্যুশয্যাত স্বামী শিৱসিংহ ৰজাক স্নেহ-ভক্তি এইবুলি জনালে; "বঙ্গহৰ দেও,ফুলেশ্বৰীক বিয়া কৰাবৰ আপোনাৰ একান্ত মন যেতিয়া, মোৰ মৰণৰ পাছত আপুনি তেওঁক বিয়া কৰাব। নহ'লে জানোচা আপোনাৰ মনত খেদ ৰৈ যায়।" সেই অনুসৰি,অম্বিকা দেৱীৰমৃত্যুৰ পাচত, ফুলেশ্বৰীক শিৱসিংহ স্বৰ্গদেৱে বিয়া কৰায়। কিন্তু এই বিবৃতি সম্পূৰ্ণ প্ৰকৃত বুলি ধৰিলে, ১৭১৪-১৭ খ্ৰী:চনৰ টকা-মোহৰ, ঘাই আলি, গৌৰীসাগৰ পুখুৰী, কালুগঞা দৌল, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত এইবোৰ ১৭২০-৪৪ খ্ৰী: চনৰ শিৱসাগৰ পুখুৰী, শিৱদৌল, দেবি ৰাজমাও দৌল ইত্যাদিৰ আগত থিয় হলহি। [ ৯৪ ] অতুলনীয় ব; গােটেই ইউৰােত এনে এখন গ্ৰন্থ নােলাব। স্বৰ্গদেৱৰে সৈতে চিনাতলিত মাছ-পহ মাৰি ৰং চাবলৈ যাওঁতে সেই বাহুতে শূল ধৰি পৰ্বতীয়া আইকুঁৱৰী অগী হ’ল। | অথিকা দেৱী বা মৰিকা বা দ্রৌপদী কুঁৱৰী ১৭৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত স্বৰ্গী হােৱাত, স্বৰ্গদেৱে ঐঃ ১৭৩৯ চনত, মাদুৰিয়াল লাইথেপেন বৰগােহাঞিৰ পুতেক ভগাজনা লাল বৰগােহাঞিৰ জীয়েক, কালুগঞা বৰপাতৰৰ ভাৰ্যা অনাদৰী গাভৰুক বিয়া কৰাই আনি কুঁৱৰী পাতিলে ১}। | মহাৰাণী পতাৰ পাচত, অনাদীৰ নাম সর্বেশ্বৰী হয়। তেওঁৰ সেই নামেৰেও ৰূপ আৰু সােণৰ মােহ মৰােৱা হৈছিল। সর্বেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ আমােলত “কেৰি-জমাও দৌল বকােৱা হয়। | ওপৰত কোৱাৰ দৰে, নিজৰ কুঁৱৰীসকলৰ মহাৰাণী পাতি লৈ, ভেৰ কুৰি বছৰ ৰাজ কৰাৰ পাচত, খ্ৰীঃ ১৭৪৪ চনত, মহাৰজ। শিৱসিংহ অগী হয়। তেওঁৰ দিনৰপৰাই ৰাজাৰ্যতকৈ পূজা-সেৱা আদি ধৰ্ম কত ৰজাৰ ৰাপ, চৰি উঠাত, আহােমৰ ৰাজকীয় শাৰীৰিক বল-বীৰ্য ক্ৰমাৎ পৰি আহিবলৈ ধৰিলে। খ্রীঃ ১৭৩৯ চনত বিল, গউইন, লিষ্টাৰ আৰু মিল এই চাৰিজন বিশিষ্ট ইউৰােপীয়া পৰিাক চাহাবে ৰংপুৰ নগৰলৈ আহি, শিৱসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত দীঘল দি পৰি সেৱা কৰি ওলগ লৈছিল। স্বৰ্গদেৱ চুনো বা প্রমভসিংহ অগমেৱ শিৱসিংহ স্বগী হােৱাত, তেওঁৰ অম্বিকা দেৱী কুঁৱৰীৰ গৰ্ভজাত পুত্র, তিপাম ৰজাক ৰজা পাতিবলৈ কালুগা বৰপাত্ৰগােহাঞি, দিহিঙ্গীয়া বৰগােহাঞি আৰ দিহিকীয়া নাওৰৈা ফুকনে ভিতৰাল মানুহে সৈতে এফলীয়া হৈ যত্ন কৰিছিল; এনেতে পুখুৰীপৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি আৰু বকতিয়ালৰ বৰবৰুৱাই মনাহি দি উঠিলে, ৰােল, গীৰা কসিংহ মহাৰজাৰ নির্দেশ মতে, তেওঁৰ পুতেকসকল হে ৰা হ'ব পায়, সিবিলাকৰ জীৱিত কালত অপৰ ৰজা হ'ব নােৱাৰে। এই বাদ-বিসংবাদ ফলত মদাধিকা ব অম্বিকা দেৱীৰ পুত্ৰ তিপাম ৰজা আহােম ৰাজপাটত উঠিব নােৱাৰিলে; স্বৰ্গদেৱ শিৱসিংহৰ পাচত, ৰজাৰ পুতেকৰ হ’ব নােৱাৰাত, মহাৰা সিংহ স্বৰ্গদেৱৰ পূৰ্বৰ আদেশ অনুসৰি, বৰ ভায়েক এমসিংহ হে ৰজা হ’ল (২)। তেওঁ ১০ জাত শিঙৰিঘৰ উঠি আহােম থামতে চুনো নাম নয়। স্বর্গ (১) মিলনাথ দুৱৰা বৰুৱাৰ “তুংখুয়া বুৰঞ্জী”—৩৯ পৃষ্ঠা, ৭২ ছে। • I in recorded that in so four uropean, whose name appy to hore been Bill, Godwin, Liter, and wil, visited aiba sinha • Bangpur, অhe king ne thon at the principal go a be city where it in ala, th dia Mim home by telling prostrat a his feet"Sir Edward Gait into of Manen, is,. (২) মিলা এ ভূখী ফু••১ পা। [ ৯৫ ] ৭১ স্বৰ্গদেৱ চুংফা ফেসিংহ (১) এমসিংহৰ ৰাজত দিহিকীয়া সােণাই বৰগােহাঞি, পুখুৰীপৰীয়া খাপে যুঢ়াগােহাঞ্জি আৰু কালুগা মৃত্যুঞ্জয় বৰপাত্ৰগােহাঞি আছিল; পিচে, ৰাজত্ৰোহৰ অপৰাধত চিহিলীয়া বৰগােহাঞিক ভাজি লাইথেপেনা বৰগােহাঞিৰ পুতেক খামচং গােহাঞি বৰগােহাঞি আৰু কালুগা বৰপাত্ৰক ভাগি কেন্দুৰীয়া বৰপাত্ৰৰ পুতেকক বৰপাত্ৰগােহাঞ্জি পতা হয়। এমসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনত ভালেমান দৌল আৰু পকীঘৰ হােৱা হৈছিল; তাৰ ভিতৰত, খ্রঃ ১৭৪৬ চনৰপৰা ১৭৫ চনলৈকে এই সময়ত কৰােৱা ৰংপুৰৰ-ৰংঘৰ (১), গড়গাওঁ নগৰৰ সিংহ দুৱাৰ, গুৱাহাটীত শুথেৰ দৌল, মহাৰা সিংহ স্বৰ্গদেৱ অগী হােৱা ঠাইত ‘হেশ্বৰ শিৱমন্দিৰ' এই বােৰেই প্রধান। এই বাজতে আহােমৰ কামৰূপ ৰাজ্যত মানুহ-পিয়ল প্ৰথাৰ প্ৰচলন আত হয়। স্বৰ্গদেৱ চুমো বা ৰাজেশ্বৰসিংহ ঐ: ১৭৫১ চনত প্ৰমসিংহ বৰ্গদেৱৰ লােকান্তৰ হােৱাত, ভায়েক ৰাজেশ্বৰসিংহ না হয়। তেওঁ শিঙৰিঘৰ উঠি, আহােম প্রথামতে চুমেফা নাম লয়। তেওঁৰ ৰাজত ফুৱৈগঞা বুঢ়াগােহাঞি, মাদুৰিয়াল বৰগােহাঞি, লেচেঙ্গিয়াল বৰপাত্ৰগােহাঞি, বকতিয়ালৰ গেলাে বা কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা আৰু দুৱৰাৰ বৰফুকন হয়। এমসিংহ বৰ্গদেৱৰ পাচত তেওঁৰ ভায়েক মােহনমালা কেৱৰে হে সিংহাসন পাব লাগিছিল; পিচে সৰুতে বসন্ত ৰােগত তেওঁ ঘুণীয়া হােৱা হেতুকে, তেওঁক ছাট পেলাই তেওঁতকৈ সক ভায়েক চুমো কোৱৰক ৰা পতা হয়। আক, পাচলৈ সেই কথাত বিষম পাই জানােবা বিদ্রোহ আচৰে, সেই আশঙ্কত মন্ত্রীসকলৰ মন্ত্রণামতে বর্গদেৱে ককায়েক মােহনমালাক নগৰৰপৰা আঁতৰাই ৰাখিলে। মােহনমালা কেৱৰে, সেই বেজাৰতে, মৰাণৰ বিদ্রোহী দলৰ লগত যােগ দিয়েগৈ। ফলাৰ উপজৱ-১৭৫৮ খ্রীষ্টাব্দত ডফলাহঁতে আকৌ ঘিলাধাৰীৰ প্ৰবিলাকৰ ওপৰত উপদ্ৰৱ কৰেহি। স্বৰ্গদেৱ ৰাজেশ্বৰসিংহই এইবাৰ ভফলাহঁতক সমূলঞ্চে হে কৰিবৰ অভিপ্রায়ে, ডফলা-দুৱাৰবােৰৰ প্রত্যেকত একোটাকৈ কোঠ মাই, তেতিয়াৰপৰা ভফলাহঁতক ভৈয়ামলৈ নামিব নিদিয়া কৰিলে। গতিকে, ডফলাহঁত বৰ আকাশত পৰি, বিস্তৰ উপহাৰৰে সৈতে আহােম ৰজাত শৰণাগত হয়হি। পিচে, স্বৰ্গদেৱে ভাদৰীয়াসকলৰ সৈতে আলােচনা কৰি এই স্থিৰ কৰিলে যে, ভবিষ্যতে কোনাে উপত্ৰৰ নকৰে যদি, ডফলাইতে পৰ্বতৰ নামনিবাসী আৰু ফল-দুৱাৰৰ ওচৰৰ এতি বায়তৰপৰা বছৰি এৰা ধান আৰু ৩২৩) কড়ি পচা পাৰ পাৰিব। ডফলাইত তাতে মাতি হ'ল। মিকিৰ দমন-মিকিৰবিলাকে ভালেমান দিনৰেপৰা মাজে মাজে ভৈয়ামৰ এবিলাকক উপত্ৰৱ কৰিছিলহি। সেইকাৰণে, সিহঁতক মাৰৰ নিমিত্তে - (১) এই বংশৰ ওপৰশলাত সিপে পাতি বহি আছে যা আগৰ নিত মাল এ বাক্স তালুসো-মেলা আলি নং গলি । এই বৰ শিৱসাগৰ লগত আজি কোলতি বিলে হৈ বিছি । [ ৯৬ ] ৮ সিংহ বৰ্গদেতে, ১৭৬৫ ষ্টাত, দুফালৰপৰা দুলাক অসমীয়া সেনা পঠিয়াই মিকি পর্বত কাম কৰায়। পিচে, মিকিৰবিলাক ৰণত বিষমৰপে ঘাটি আহােৰ কাৰ ওচৰত শৰণাগত হ’লছি। তেতিয়াৰপৰা সিহতে আহােৰ আৰু কৰ শােধাৰলৈ গাত লয়।। | লতাটাৰণ:-হ্মদেশৰ ৰাৰ সেনাপতি মানতৰাই, ১৭৫৮ চনত, মণিপুৰ শে নাম কৰেগৈ ; তাকে সহিব নােৱাৰি মণিপুৰৰ জা জয়সিংহই সপৰিয়ালে কছাৰী ৰাৰ আয় লৈ, তাৰপৰা কছাৰী ৰাৰ জৰিয়তে সন্দেশ-পত্ৰৰে সৈতে আহােম ৰজাৰ সাহায্য ভিক্ষা কৰি কটকী পঠিয়ালে, বােলে, অনুমতি পালে, দুয়ে ৰাই বৰ্গদেৱৰ চৰণত শৰণাপন্ন হবহি থাে ে(১)। বৰ্গদেৱে ১৭৬৭ এটাৰত, হনা ভিতৰুৱাল ফুকনক সেনাপতি পাতি, মণিপুৰ ৰা উদ্ধাৰ কৰিবৰ নিমিত্তে এজাক লৈ পঠিয়ালে। আহােম সেনাপতিয়ে বিতৰ হাবি-লতা কাটি নগা পর্বতেদি পােনাই যাওঁতে বাটতে ‘দিমােহ' হৈ উজাই চৰাইদেও পৰ্বতৰ পােন পালেগৈ। সিমানতে আহাৰ-পাটিৰ নাটনি পৰাত, খাবলৈ নাপাই, বনকলৰ ৰস-পানী খাই, আই মূৰ ভাৰ হৈ, ভালেমান সৈন্যৰ মৃত্যু হয়। সেই বাতৰি পাই স্বৰ্গদেৱে হৰনাথ ফুকনক উলটি আহিবলৈ আদেশ দি ঘূৰাই আনি তেওঁক অপৰাধী কৰিলে। তাৰ পাচত, ৭৬ ষ্টাব্দত, ৰকতিয়ালৰ কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাক বৰসেনাপতি পাতি পুনঃ যুলৈ পঠোৱা হয়। ইয়াকে কটাৰণ” বােলা হয় (২)। সিফালে মানতৰাই আহােম অসংখ্য সেনা আহিছে বুলি উৰ বাতৰি পাই, ভয়ত মণিপুৰ ৰাজ্য এৰি গুচি গ'ল। মণিপুৰী ৰজা অয়সিংহই সেইবাবে কৃতজ্ঞ হৈ, নিজৰ জীয়েক কুঙ্গনয়নীক বাসযােগ্য যৌতুকেৰ সৈতে সালতাকৈ স্বৰ্গদেৱলৈ বিয়া দি, আহােম ৰজাৰে সৈতে বৈবাহিক সূত্ৰেৰে মিতিৰ পাতিলে। | দুৱী কু য়লী-কীর্তি বৰবৰুৱাৰ কটকীয়ালিত (৩) স্বৰ্গদেৱ ৰাজেশ্বৰ সিংহই মণিপুৰী ৰাজকুমাৰী কুনয়নীক যথামৰ্যাদাৰে সৈতে গৌৰীসাগৰলৈকে নাই, সােণাই নৈৰপাৰত, স্বৰ্গদেৱে চকলং কৰি বিবাহ কৰে; এই বিবাহত কীর্তি বৰবৰুৱাই কন্যাৰ পিতৃ হৈ কাদান কৰিছিল। মণিপুৰীয়া কুৱঁৰীয়ে খনাত পুখুৰী খনালে, আৰু দিচৈৰ নামনিত সচৰাই নামেৰে হাবিত মনাইমারি গাৱত খাত তালে। তাতে যুতীয়া মগলুবােক (মণিপুৰী) বসতি কৰিবলৈ দিয়ালে। তাৰ পাচত তিনিওজনা ভাৰীয়াত সােধ-পােছ কৰি, কুনয়নী কুৰৰীক স্বৰ্গদেৱে বানা আইকুৰী পাতিলে। (৪) স্বৰ্গমেৰ ৰাজেশৰসিংহৰ আমােত ভালেমান লাগতিয়াল আলি, দৌল, পকীঘৰ । ১৬ (১ লিনা মা খুন , , , ৩ । এই এতে বেলে, “পীয় বা এম মণী। পম গরিলা যা না মন কবি কােকে বিষয়ও।” -“লী ( ০১ পৃ. ৩ছে। ০ লিঃ- যাৰ “ তু মুলী, ৫৯-৭২। যে এই আই, আৰু শং, মা। [ ৯৭ ] স্বৰ্গদেৱ চুং এফেলি বন্ধোৱা হয়। তাৰ ভিতৰত, গড়গাৱৰ কাৰেংঘৰ (১) বণিঠাশ্ৰমৰ মন্দিৰ, নগ্রহ মন্দিৰ, মণিকৰ্ণেৰৰ মন্দিৰ, চিত্ৰাচল মন্দিৰ, নেঘেৰিটিৰ দৌল, হৰগৌৰী দেৱাল, ৰংপুৰৰ অলাতল ঘৰ (১) এই বিলাকেই এখান। তেওঁৰ দিনত মােৱামৰীয়া মহল্পই মালাে পথাৰত আৰু নেমেৰিটিত সকলাে শিল্প-সাম গােটাই লৈ, আধীনভাৱে শৰ পাতিৰৰ অৰ্থে, বৰভেটি বায়; আৰু তাতে এটা ভয়ঙ্কর বিদ্ৰোহৰ কাৰণে সিবিলাকে সকলে। আয়ােলন কৰি লয়। এনে সময়তে, প্রায় ১৮ বছৰ ৰাজ কৰাৰ পাচত, এ ১৭৬৯ চনত, নৰিয়া পৰি মহাৰাজ ৰাজেশনিং শী কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা:-এওঁ এজন ৰা বুদ্ধিমান আৰু সুচতুৰ ৰাজনৈতিক পু আছিল। কীর্তিই নিজৰ বিচক্ষণ বুজি-কৌশলৰ ৰণতে এতপক্ষে কাৰ্যত হাত নিদিয়াকৈয়ো ভালেমান মহৎ কাৰ্য্য সাধন কৰাইছিল। কীর্তিচন্দ্ৰ বৰুৱাই যুদ্ধক্ষেত্ৰত উপস্থিত নােহােৱাকৈয়ে ‘ল-কটা ৰণত’ জয়লাভ কৰি যা লাভ কৰে। আৰু, বৰ্গদেৱে মণিপুৰীয়া কুঁৱৰীক বিয়া কৰাওঁতে তেওঁ কটকীৰ কাৰ্য কৰি, আহােম আৰু মণিপুৰী ৰা দুইৰে বিখাসী মিত্ৰ হৈ উঠিছিল। এনে বিধৰ আৰু ভালেমান কাৰ্য কবি, পাচলৈ তেওঁ বৰ্গদেৱৰ অভিপাত প্রিয়পাত্র হৈ উঠা, তেওঁৰ ৰাজকীয় মৰ্য্যা আৰু (১) আহােম সাটৰ এই কাৰেংঘৰ বৰা কৰি, ইন শা গুলি মাৰে শাল লোকে তার হৈ, এই বুলি বনাম একাণ ছিল, ধর, এযেন অনােথ মিলে যায়। আমাৰ মােগল সাটৰ ৰাজ্যৰ অভুক্ত নহ'ল” এই লেখক এই না এই পুথিৰ পৰু অখ্যাত বলাই দিয়া হৈছে। | (২) আহােম আটৰ এই ভুয়া কাৰেং ৰা তলাতল এটা সামলী এ কৌশল পকীঘৰ। ইয়াৰ সমলত এতলা, ওপৰে খিৰি অল আৰু তললৈ তিনি কলা। সালৰ তলত সােলাই আপাকে বুৰিলে সে-দুৱাৰেদি ওপৰ ভিৰি ভলালৈ উঠা যা, আৰু ললাকে ও নেটি তল তিনি তললৈ না যায়। সােলাই গৈ, আশে পানি না যে বা বির আহ; দৈবাৎ দিহা হলে, সােমােনা যায় ওলাবলৈ সতকা বির শালাই পাণি এই মতে বাড়ি ঘুৰি থাকে। কােনাে এলাকা মাছে কেতিৰ ওলাবলৈ শিৰি সেই এ যায়, এক সােমাবলৈ বিচাৰি ওলাই যে ৰে। তাৰ তৃতীয় তলাপৰ পূৰে এটা পঙালী ননা শিখো মত লাইনলৈ ; উতে, কোনাে এক অণ নাৰলৈ হ'লে, যে দেশি যাই ওলাই ৩টি যাব পাৰে। এনে এত কৌশলৰ অৰতৰ সি ভি । পৃথিবীৰ এন এত বা অতি যত লেখত পৰিৰৰ যোগ্য ছিল। কালৰ ৰি সমাণে পৰলৈ আহিলাকৈ দীছে মৰি যত, পলিয়ে তিনি কুৰি যত পৰিমাণৰ এটা গী এ ১৮ এৰি খোলী পীথ ; অত বৰ গায় লিখি আৰু লৈল এম এ আলি। পা সিমূৰলৈকে পৰীয়াই পৰা লি এটা লৰাই সমাজে এল বি এটা ও খোটা করি। ঠাৎ একণা ফল এই য দি নাপাইল দিনে এ সিগ। এ িপুৰণি' যত (শিৱসাগৰ উম সমীপত) সেই নিয়ে যায় আসে এবার মনে। এ ল গ ২ি প ল ল ম ঃ লেল নলা মারহাই পেলাে পােব না এ এলাকায় একে লিৰ লা মােপ অৰ, বা e t এ লৈ গান কোনােতকাে। ১১ [ ৯৮ ] অসমৰ ফুল ক্ষমতাও অপৰিমিতকৈ বাঢ়িবলৈ ধৰিলে (১)। সেই কথাত ভা-ডাৰীয়া, ফা-ফুকন, ৰ-ৰাজখােৱা আৰু আন আন বিষয় সকলাে পেটে পেটে অসন্তুষ্ট হৈছিল। সেই আপাহতে কীৰ্ত্তিৰ বৰবৰুৱাক বধ কৰিবলৈ যড়যন্ত্র চলিবলৈ ধৰে। ৰংপুৰ নগৰত ১৮৫শকৰ কার্তিক মাহত কীর্তিক কোনােবা চৌৰে পিচৰপৰা ভিজিত গাৰে বা মাৰিলে, কথমপি নলি নিছিগিল। টেকেলা বৰাই সেই চৌক সাবট মাৰি ধৰি ৰাখিলে;সি এটা নাজিৰাটীয় গণক, নাম ৰতিকাত। (২) স্বৰ্গদেৱে তা-ভয়কৈ ইয়াৰ বিচাৰ কৰিলে। মণ বুঢ়াগােহাঞি ফৈদৰ নব্যৈাফুকন, ঘৰফলীয়া বৰুৱা, সুখুৰাখনৰ টকীয়াল বৰুৱা এমুখ্যে ভালেমান বিষয়ক অপৰাধী পাই আটাইকে স্বৰ্গদেৱে সমুচিত ও বিহিলে। তাৰ পাচত, সেই আপাহতে, মাদুৰিয়াল বৰগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াই “চকৰি কেটী” নামেৰে এখন বুৰী উলিয়াই তাত বকতিয়ালৰ ঘৰ অলমবটা' বুলি প্ৰচাৰ কৰে (৩)। তদুপৰি, এদিন কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই কাড়ী-কাকত পৰী কৰোতে এটা কঁাড়ী লেখত নাপাই বিচাৰ নাৰ কৰালে, কিয়নাে কঁাড়ী গােপন গুৰুতৰ অপৰাধ। পিচে, এনেতে এখন বাই মৰণত শৰণ দি এই বুলি আঁঠু ললে, “দেউতা ঈশ্বৰে । লেখিছে; গা লেখিলেই হেৰােৱা কঁাড়ী ওলাব।” বুদ্ধিমান বৰবৰুৱাই বুজি উঠিল যে তেওঁ নিজেই সেই ঝড়ী ; তেওঁ কাড়ী-কাকতৰপৰা নাম নকটোৱাকৈ,আৰু চমুৱা নােহােৱাকৈয়ে কাড়ীৰপৰা পিয়াই বিষয়ালৈ উঠিছিল। এইবােৰ কথাত অপমান পাই, আগলৈকো তাৰ অই মাৰিবৰ অর্থে, কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই, ৰাজ-অজ্ঞাৰে সৈতে, যাৰ ঘৰত যি বুৰঞ্জী আছিল, আটাইবােৰ নাই গােটাই লৈ ভালেমান লাগতিয়াল বুৰঞ্জী পুথি পুৰি ছাই কৰিলে ! কীর্তিচন্দ্র ৰৰ যদিও নিজৰ বুজি বলেৰে বৰ মানুহ হােৱা এজন বিচক্ষণীয়া ৰাজনৈতিক পুৰুষ আছিল, তথাপি এই বুৰঞ্জী পােৰ আখ্যাতি ছাই-চেকা তেওঁৰ জীৱন-চৰিতৰপৰা মচিলেও মচা নাযায়! সমসাময়িক ভাৰত বুৰীৰ কথা :—এই যুগতে মােগল ৰাজক্ষমতাৰ অধঃপতন হয়। সম্রাট আওৰেৰেৰ মৃত্যুৰ পাচত, ৰাজপাট লৈ মােগল উত্তৰাধিকাৰীবিলাকৰ মা মােকামােৰা লাগি সিবিলাক ক্ৰমাৎ দুর্বল হৈ পৰে। সেই ছেলে শাহ, ২ শিবাজী, বালাজী বিশ্বনাথ, ৰাজীৰাও প্রভৃতি হিন্দু ৰাজকোৱৰসকলে মূহমানৰ বিৰুদ্ধে উঠ, কোলাপুৰ, চেতা, হায়দৰাৰা, মহাৰাষ্ট্ৰ এইবােৰ ৰাজ্য স্বাধীন কবি ভােল; সিবিলাকৰ সহানুভূতিৰ বলতে পছি ভাৰতত ৩ট, গােয়ালিয়ৰ এভৃতি ৰাবােৰৰ এখীন হৈ উঠে। ইতিমধ্য পাৰদেশৰ ৰা নাৰীৰচাৰে ভাৰতবৰ আক্ৰমণ কৰি নােগল বৰ ভৰপৰা দিয়ীকে আদি কৰি ভালেমান আল কাটি নয়হি।, ইতিহেগতে ইউৰী ৰেপেৰুৱা ৰামৰে সৈতে ইংরা ফী কোম্পানিয়ে নিৰিলাৰৰ (১) “বিয়েপতি একোজনকৈ কী বৰ এগ উন না । আযেৰু মা কে চদা মলম লা এলে নি চুল যখন মুখ কাকে আগত ৰা, পেল আরাে বলে- ( নিমফুল, পা। (৩) বিল-খালি গােহাৰি দিকে মুখ খুলি। [ ৯৯ ] স্বৰ্গদেৱ চুংফা ওকে অসিংহ দখল বিস্তাৰ কৰিবলৈ আগ বাঢিলে; তাৰ ফলস্বৰূপে ইংৰাজ কোম্পানিয়ে (“ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি) বােম্বাই, মাদ্রাজ, কলিকতা, কাচিম বজাৰ প্ৰভৃতি ঠাইতভালকৈ খােগনিপিটি ললে। আক, সেই সােণাময় সুযােগতে ফৰাচী কোম্পানিয়েও নাচতে চন্দননগৰ, মাহী, পণ্ডিচেৰি আদি ঠাইত সিবিলাকৰ প্ৰভু স্থাপন কৰি ললে। এনেতে, যাদেশৰ প্রখ্যাত নৰাৰ চিৰাজুদ্দৌলাই বঙ্গদেশৰপৰা বিশেক বা কৰিবৰ অভিপ্রায়ে, ইংৰা কোম্পানিক কাচিমবাজাৰৰপৰা ৰণত হৰুৱাই খেদি নি, কলিকতাত হেচি ধৰিলেগৈ। কোম্পানি সৈন্য ৰণত ঘাটি সৰহভাগ পলাই সাৰিল ; বাকী ১৪৬ জন ইংৰাজক বায় নসৰকা আন্ধাৰ কুঠৰী এটাৰ ভিতৰত ঠাহখুবাই সুমাই খােৱা হয় ; পিচদিনা পুৱা তাৰ ভিতৰত ২৩ জন মাধােন জীয়াই আছিল। ইয়াকে “অন্ধকুপহত্যা” বােলে। এই যুগত “কর্ণাটৰ যুদ্ধ, “পলাশৰ যুদ্ধ”, “পাটনাৰ যুদ্ধ”, “পাণিপথৰ যুদ্ধ” এইবােৰ প্ৰধান ঘটনা। এই যুগতে বুজিৰীৰ কর্ণেল ফাইৰ ভাৰতৰলৈ আহি প্রখ্যাত হৈ উঠে। পাচত, তেওঁ লর্ড খিতাপধাৰী হৈ, বঙ্গৰ গৱৰ্ণৰৰ পদলৈ উঠিছিল। বাস্তৱতে, লর্ড ক্লাইৰ এজন অসাধাৰণ ৰাজনৈতিক পুৰুষ আছিল। স্বৰ্গদেৱ চুন্যেউফা বা লক্ষ্মীসিংহ স্বৰ্গদেৱ ৰাজেশ্বৰ সিংহ স্বৰ্গী হােৱাত, লেচেঙ্গিয়াল বৰপাত্ৰ গােহাঞি, কুৱৈগঞ। বুঢ়াগােহাঞি, মাদুৰিয়াল বৰগােহাঞি (১), বকতিয়ালৰ গেলাে (পাত কীর্তিচন্দ্র) বৰবৰুৱা, দিহিঙ্গীয় ঢােলপেটা নাওবৈচা ফুকন, দুৱৰাৰ জীয়া ভিতৰুৱাল ফুকন, পুথাও ডেকাফুকন, ৰূপ-সন্দিকৈৰ দিহিঙ্গীয়া ফুকন, মাদুৰিয়ালৰ বলিয়া ন-ফুকন, মৰাণৰ গগাহাঞিবৰুৱা, বকতিয়ালৰ ৰাজনেওগ এই সকল পাত্র-মন্ত্ৰীয়ে পৰ্যালােচনা কৰি, ৰাজেশ্বৰসিংহ বৰ্গদেৱৰ ভায়েক নামৰূপীয়া ৰা গােহাঞিদেৱক দেৰগাঁৱৰ বাহৰতে ৰা পাতিলে। তেওঁ কালশিণীয়া গােহাঞিদেৱ নামেৰেও জনাজাত। তাৰ পাচত, সেই ১৬৯১ শক বা ঐঃ ১৭৬৯ চনত নামৰূপীয়া ৰজা গােহাঞিদেৱে শিঙৰিষৰ উঠি, আহােম ৰাজপাটত বহি, আহােম মতে চুতেউফা আৰু হিন্দুমতে লক্ষ্মীসিংহ নাম নয়। বলা হৈ স্বৰ্গদেৱে মালিউজনা গােহাঞিদেৱ আৰু সৰুজনা গােহাঞিদের এই আয়েৰু দুজনা, ভবিষৎ উৎপাত-অশান্তি ধীজ মাৰি যােৱাৰ উদ্দেশে, নামৰূপলৈ শেটি তে দুইকো ঘূণ লগাই থলে (২)। নােলাই-লক্ষীসিংহ কোঁৱৰ ক'লা বৰণীয়া ৰাৰে পিতৃ আৰু জৰীয়া সকলৰ নাদৃত হৈ, যামানন্দ ভট্টাচাৰ্য নামেৰে অধ্যাপকৰ বহুত ভাৰ-দীঘল হৈছিল। • “পশিপথৰ যুৱৰ ফলেই হিন্দু পতনৰ ফালে প্রত্যক্ষ ঢাল খুৱায়। ৫) শ্রীসিংহ কোৱক ৰা পল অন্তত গােহাঞি ডাখৰীয় পােমতে অত হৈছিল তেওঁ আমেসি মেয়ৰ পুত্ৰক হে মনােনীত কৰিছিল। কাৰ, মতি ও নে । ডল ই পাই মা পা পাখি গুলি লিগিনি, সেই ভাইৰপতিইলি।of Aw, is, (২ বিল বা ব্যাকৰ “ ল। [ ১০০ ] অসমৰ বুৰী সেই কাৰণে, ৰজা হােৱাৰ পাচত, তেওঁ পৰ্বতীয়া গােসাইত শৰণ লৈ, সেই অধ্যাপক দীক্ষিত হয়। এইজনা গােসই নতুনকৈ ৰাৰ হােৱাৰ কাৰণে, এওঁক ন-গােসাই নাম দিয়া হয়। তেতিয়াৰপৰা অসমত “ন গাের্সাই” শিষ বাঢ়িবলৈ ধৰে। | মৰাণৰ ১ম বিদ্ৰোহ-ইয়াৰ আগেয়ে উনুকিয়াই অহা হৈছে যে মােহনমালা গগাহাঞিদেৱে ভায়েকৰ হাতত অপমান পাই বিদ্রোহী মৰাণৰ ফলত (১) যােগ দিয়েগৈ। তাৰ আগেয়েই নেমেৰিটিত বৰঙেটি' (২) কৰাওঁতেই ৰাজেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনত মােৱামৰীয়া মহন্তই বিদ্ৰোহৰ আয়ােজন কৰি থয়। মোৱামৰীয়াবিলাকে সেই ষড়যন্ত্র কৰি থাকোতেই ইফালে মহাৰজা ৰাজেশ্বৰসিংহ অৰ্গী হয়। লক্ষ্মীসিংহ স্বৰ্গদেৱ ৰজা হােৱাৰ পাচত, মােৱামৰীয়া মহন্তবিলাকে কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ দ্বাৰাই কোনো কাৰণত আকৌ অপমানিত হয়। মােৱামৰীয়বিলাকৰ আগেয়েই গা জলি আছিল; তাতে ৰজাৰ বিষয়া এজনৰপৰও অসহনীয় লাইন! গতিকে, মােৱামৰীয়া মহাজনে মৰাণক উগনি দিলে ; তাৰ লগতে মােহনমালা গােহাঞিদেৱৰ উদগনিও লগ লাগিল। এইবােৰ উত্তেজনাই পাই মৰাণবিলাকক মতলীয়া কৰি তুলিলে। সিহঁতে মােহনমালা গােহাঞি- দেৱক প্রধান সেনাপতি পাতি, তেওঁৰ তলত, লক্ষ্মীসিংহ স্বৰ্গদেৱে নামৰূপত ঘুণ লগাই নজৰ-বন্দীকৈ ৰখা মাজিউজনা আৰু সৰুজনা গােহাঞিৰে সৈতে, ৰাঘৱ আৰু নাহৰ খােৰা নামেৰে দুজন মৰাণক পালি-সেনাপতিৰ বাব দি, খ্ৰীঃ ১৭৬৯ চনত, দেখাদেখিকৈয়ে ৰজাৰ নগৰৰ সমুখতে বিদ্রোহ উপস্থিত কৰিলেগৈ। “কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই ৰা লৈ, চুটিয়া ফাড়ী আৰু হিলৈদাৰী হাজৰিকীয়াৰে সৈতে টেকেলা-বৰ বেজক মূৰ কৰি ৰণলৈ পাঁচিলে। ৰণত দুই হাজৰিকীয়া পৰিল ; বেজবৰাই এৰাই আহি বৰবৰুৱাত জনালেহি, বদলে, ৰণ টান, আৰু অল্প সৈন্তে বলে নােৱাৰি” (৩)। “মৰাণৰ জি”-ৰাজকীয় সৈন্যৰ পৰাজয় শুনি অৰ্গদেৱে তিনিওজনা ভাঙ্গৰীয়া, ৰৰৱা, আনাে বৰ, ফুকন, বাজখােৱাৰে সৈতে সমালােচন কৰি, দুৱৰাৰ হৰনাথ ভিতৰাল ফুকনক সেনাপতি পাতি, কেইবাজনাে বৰা, হাজৰিকীয়াৰে সৈতে ৮••• ৰণুৱা, ৮টা তাল হাতী, ১২টা ঘে, বিবিধ ৰণৰ আহিলা আৰু সুণীয়া হেংদান দি, মৰাণৰ লগত ৰণ দিবলৈ পঠিয়ালে। হৰনাথ সেনাপতিয়ে ভিনৈৰ দক্ষিণ পাৰে কোঠ দি গৈ ; আৰু দলং দি ভিৰু পাৰ হৈ, মনচোকা টেকেলাৰ বাৰীত কোঠ দিবলৈ ধৰোতেই মৰাণে কেইওফালৰপৰা বেৰি ধৰিলেগৈ। মানুহ-দুহ, চাউলসমলীয়া যাব (১) চতুভুজ মােৰীয়া মহাজন আছিল। তেওঁৰ নাম লৈ, মৰাণইতে হাতত টোক লৈ মাটিত পুলিই শত কবি, ভুলে ভুলে ভুলে যাবে। তাই তাকে কাতাৰে বিলৈ তাকে মাৰে, চলে যাবে” এই বুলি নাম গাই ৰাজকীয় সেনাৰু ভাবুকি দি খেলিছিলাখ দুখৰৱা | “খুজীয়া বুৰঞ্জী",১ পৃষ্ঠা। | (২) ছু মহাজনৰ পুতেক বান ডে ময়নামতে নােমৰীয়া বিভাগ নামগুলি খেৰ এটা, কামি এটা এইদৰে ভােলা নাম মুখে জুলি “বৰভেটি ৰজাৱা যে, যদি এ যেতে এটা ৰ সজোৱ । পিষাই মই অমানবি ফিলে যেমন এতিনি ।- -মা বা বাম ". পা। [ ১০১ ] ০ স্বৰ্গদেৱ চুখংকা ওৰফেসিংহ নােৱাৰা হ'ল। সৈন্যবিলাকে ভাতৰ অভাবত ঔ-টো, টেকিয়া, কচু, কাক-গাজ খাই আঠু ভাজৰ হৈ অগ্রহণীত পৰি মৰিবলগীয়া হ'ল। ইহাতে, সেই ৰণত ৰাঘৱ মৰাণৰ ৰাধা আৰু কুণী নামেৰে দুই ঘৈণীয়েকেও পুৰুষৰ লগত ঝাড়-ধনু লৈ ৰণ দিছিল। এই তিৰােতা দুগৰাকী বৰ চতুৰা আছিল। আক, গুপুতে ৰণৰ কৌশল অনাৰ কাৰণে, সিবিলাকৰ গাত কেৱে ধনুৰ কঁাড় কিম্বা হিলৈৰ গুলী লগাৰ নােৱাৰিছিল। সেই আপাহতে ৰাজকীয় সৈন্যৰ মাজত বিপক্ষৰ কোনােবা চোৰাংচোৱাই এনে অনৰৱ দুশি দিলে যে ৰা কুণীয়ে আঁচল পাতি উৰি অহা বন্দুক গুণী ধৰে;-সাক্ষাৎ বণচণ্ডীয়ে ৰাধাক্সিণীৰ ৰূপ ধৰি আহােম সৈন্যৰ লগত ৰ দিছেহি। এই কুসংস্কাৰ তয় বিরণি পৰাত, ৰাজকীয় সেনা তয়ত ভাগিবলৈ ধৰিলে (১); আৰু নিঃসহায় সেনাপতি ফুকনক মৰাণে বন্দী কৰি থলে নি। তাৰ পাচত, বাজাজৰে সৈতে বিস্তৰ সৈন্য-সামন্ত গােটাই লৈ, বৰবৰুৱা নিজেই ৰণলৈ ওলাল। কিন্তু, প্রথম হেঁচাত কৃতকাৰ্য হৈ উৎসাহিত হৈ থকা মৰাণৰ বিষম আক্ৰমণত সৰহ পৰ ঠাৱৰিব নোৱাৰি ৰাজকীয় সেনাবিলাক ভাগিবলৈ ধৰিলে। বৰবৰুৱা শত্ৰুৰ হাতত বন্দী হ’ল। মােহনমালা গােহাঞিদেৱে পূৰ্বৰ শত্রুতা মনত কৰি, ততালিকে কীর্বিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাক নিজ হাতে বধিলে। তাৰ পাচত, বৰৈদুৱলীয়া পানীফুকনে মৰাণৰে সৈতে প্রাণটাকি যুঁজিবলৈ ধৰিলে। বিস্তৰ কঁড়ি- ঋড়ি লাগিল; এনেতে ফুকনৰ কঁাড় ঢুকাল, ফুকন ৰণত পৰিল (২)। ৰণত জিনি মৰাণে নাহ খােৰা মৰাণৰ পুতেক মাকান্তক ৰজা পাতি, ১৬৯১ শকত (১৭৬৯ খ্রীষ্টাব্দত) আহােমৰ আঠচুকীয়া মােহৰৰ সলনি তেওঁৰ নামেৰে নচুকীয়া মােৰ মৰলে; নাহৰ থােক ‘দেওগােগাই’ আৰু ৰাঘৱ মৰাণৰ বৰবৰুৱা পাতিলে (৩)। মৰাণ ৰণত জয়লাভ কৰি, আনত মতলীয়া হৈ, সিবিলাকৰ প্ৰধান সহায়কাৰী আই সেনাপতি মােহনমালা গােহাঞিদেৱৰ ফালে একেবাৰে পিঠি দিলে। সেইকথাত মর্মান্তিক যোৰ পাই, মনৰ ধিত মােহনমালা গােহাঞিদের গুৱাহাটীৰ ফালে ভটিয়াই গুচি গলগৈ। মালিউ গােহাঞিদেৱ আৰু সৰু গােহাঞিদেৱক মৰাণে বিহ খুৱাই মাৰিলে। ৰাজকীয় সেনাৰ পৰাজয় নি, বৰ্গদেৱে ভাৰীয়া সকলেৰে সমালোচন কৰি, নগৰ এৰি গুৱাহাটীলৈ ভটিয়াই যােৱাটো স্থিৰ কৰিলে। সেই অনুসৰি, ১৬৯১ শৰ আঘােণ ৮ দিন যাওঁতে, অৰ্গদেৱ লীসিংহ সােণাই নৈৰ বাহৰ পালেগৈ, আৰু পাৰ (১) যাৰ টেৰুেলা গণ চোৰাই যাৱা দিলেছি, বােলে, “যাভীচুক্তি নবাণে অশীতি মতে এৰিা , বৰৱ পাতি, ঘৰতীয়া তুলি ধাশী পাতি, আধুৰী নেল পাতি, যশ উলিয়াইলা ঘৰৰকৰাৰ “তুংখুয়া বুৰঞ্জী”, ৫৭ পৃষ্ঠা, ১৮ ছো। | ( বাণৰ বিশ্রাহ সংক্রান্ত যত এই তিনি প্রতি বিচক্ষণতা অসমীয়া টিনাকি পােৱা য4) হানা ছিল ফুকন, (২) দিছিলীয়া বুঢ়াপানীফুন পুতে ৰৈদুৱলীল পানীফুক, (৩) যৰেদুৱলীয়া পানীফুলৰ তামােল-টা লিগিৰ। ইবিলাকৰ ৰীৰতেজ আৰু প্রভুভক্তি পৃথিবীর সর্শ • পােনতে মােৰামৰীয়া গােসাঁইৰ পুতেক যজনক হজ পাতি লােৱা হৈলিপিতে, নিজ পুক পাললৈ গােসাইলাহে রাঙ্গা পায়।-৫s, glor of Am" vie, (ভ বিলীনাথ বৰাৰ লীল , পা, ১১৫ ঠে। [ ১০২ ] সমৰ ৰূ নাও যুগুত হৈ হঠাত সেই ৰাতি তাতে থাকিল। এনেতে, মৰাণৰ খবৰ যােগনিয়া। অন্ধৰিযে মানুহ পঠাই ৰাঘৱ মৰাণত কোৱালে,বােলে, ৰা নগৰ এৰি ভটিয়াই গ'ল ; সিহঁতে শীমে আহি নগৰ লওকহি। এই বার্তা পাই ৰাঘৱ মৰাণে সসৈন্যে আহি ৰাতি দুপৰত নগৰ উঠি হিলৈ ৰাই কৰিলে, আৰু সেই ৰাতিয়েই বৰতীয়া •• চাৰি-শ পঠাই বৰ্গদেৱক সােণাৰি নগৰৰ বাহিৰৰপৰা ধৰাই অনাই জয়সাগৰ বৰ’লত ৰখীয়া দি থলে। তাৰ পাচত, ৰাঘৱ বৰবৰুৱাৰ দিহা মতে, ৰা ৰমাকান্তই বাপেক নাহৰ খােৰা আৰু বাঘৱৰ দুই ৰৈণীয়েক বাধা-ফুণীৰে সৈতে নগৰ সােমালেহি। মৰণে পতা বৰুৱা- ফুকনে ৰাজকীয় বৰুৱা-ফুকনক ঘৰৰপৰা উলিয়াই খেদি সেই ঘরে-ঘৰে সােমাই ৰলহি। মৰাণ ৰাজ্যৰ ৰাজ প্রতিনিধি মৰাণৰ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াৰ বংশধৰ আজোখা মৰাণৰ গােহাঞিবৰুৱাক ঘৰৰপৰা উলিয়াই খেদি, তেওঁৰ ঘৰত মৰাণে পতা মৰাণৰ বৰুৱা সােমাল; ৰাঘৱ বৰবৰুৱা সােমাল বকতিয়ালৰ কীর্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ ঘৰত। এইরূপে বজয়ী হৈ, ৰাঘৱ মৰাণৰ বৰবৰুৱাই অহাৰত ওফন্দি ক'লে, বােলে, ‘মই এশ ভাৰ্য্যা আনিম’, এই বুলি মণিপুৰীয়া ৰজাৰ জী কুৰঙ্গনয়নী আইকুঁৱৰীকে নিলে, আনে। ফুকন-বৰুৱাৰ জীয়ৰীকে নিলে। ৰজা ৰমাকান্তই ভণ্ডাৰীবৰুৱা টাৰিমুৱাৰ জীয়েকক আনি কুঁৱৰী পাতিলে। (১) | মৰাণৰ বিষয়া বাচনি-নগৰ দখল কৰি লৈ, মৰাণৰ ৰজা ৰমাকান্তই “মৰাণৰে এটাক বুঢ়াগােহাঞি, এটাক বৰগােহাঞি, এটাক বৰপাত্ৰগােহাঞি, আনাে-আনােক বৰুৱা, ফুকন, ৰাজখােৱা পাতি ললে। তাৰ পাচত, লিগিৰি-ফাড়ীক বৰফুকন পাতি গুৱাহাটীলৈ পাচিলে। গুৱাহাটীয়া ছয়-ফুকন, চৌধ-ৰাজখােৱা মৰাণৰে পাতিলে। শহিয়াখােৱা গৰুৰীয়াৰ এটা হ’ল। কছাৰীযােৱা চেটিয়াৰ এটা মৰদিখােৱা হ'ল, সিও মােৱামৰীয়। ইয়াৰ পাচত, মােৱামৰীয়া মহাজনৰে সৈতে মিত্ৰতা কৰি, মৰাণৰ ৰাজকীয় বন বঢ়াৰৰ অতিপ্রায়, নগৰত ৰাৰ বৰবৰুৱাক থৈ, মৰাণৰ ফুকন, বৰুৱা, ৰাজখােৱ, তা-ভাবী, ফা-ফুকন সমৰিতে ৰজা ৰমাকায় খুটিয়াপােত মােৱামৰীয়া মহাজনৰ ঘৰলৈ গ'ল। ককুণীৰে সৈতে ৰাৰ ৰংনাখতে বল ; ৰাধা গৌৰীসাগৰত থাকিলগৈ। সেই ছেগতে সেনাপতি হৰনাৰ ফুকন পাই ভটিয়াই গল; তাৰ পাচত তেওঁ মানাস পাৰ হৈ চিলমাৰীত লােমালেগৈ (২)। | বাণীয়া নহত নিৰ্যাতন-“পাঠে জা মাকাই খুটিয়াপােতালৈ গৈ, আউনীআটীয়া, শিয়া, গড়মূৰীয়া, কুৱাৰীয়া, আনাে বামুণীয়া, ঠাকুৰীয়া সকলাে মহক আনি বন্দী কৰি ধন ললে। আউনীআটীৰ ললে ৮••• টকা, ক্ষিণ পাটৰ ৮০০ টকা, গড়মূৰৰ ••• টকা, কুৱাৰাহীৰ ••• টকা এই সকলাে মহন্তৰ তাৰতম্যৰূপে ধন তাৰি ললে। আউনীআটীয়বাগীশ বাপুৰ নাক, কাণ, চকু গুচাই ও কৰিলে। মােৱামৰীয়া মহন্তে চহৰৰ মানুহ যুগে-যুণে জনাই শৰণ লগালে। মােৱামৰীয়া মহাজনেও কেঁকোৰা গােলা বলে। (৩ (৯(খ, লাং এ বা “ফয়া , ৫ পৃষ্ঠা, ১২-২৫। “মাণ জাগােহাঞি মৰাণগােষিয়াখালী। ৩ লাখ কী , । [ ১০৩ ] স্বৰ্গদেৱ চুখংফা ওফেসিংহ আহােমৰ চেতন-“ইমানতে আহােমৰ চেতন উদয় হ’ল। স্বৰ্গদেৱৰ লগ নেৰা ভং-ডাঙ্গৰীয়া, ফা-ফুকন, বৰুৱা-ৰাজখােৱা সদৌ বিষয়াই মণ মাৰি নগৰ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ গুৰুষৰলৈ চাই অঙ্গীকাৰ কৰিলে। সেই আলােচনা মতে, প্রথষতে ৰাষ মৰাণক ধৰিবৰ কাৰণে, শােকন লগত দি, যাদৱ তামুলীৰ পুতেক মাইক পাচিলে। ৰামকৃষ্ণায়ে গুপুতে মগলু কুঁৱৰী বুনয়নীৰে সৈতে আলচ পাতিলে।” (১) কুনয়নীৰ হাতত ৰাৰ-ব্যঃ-“এইরূপে আলচ কৰি, ১৬৯২ শকৰ বহাগৰ সংক্রান্তি দিনা, ৰামকৃষ্ণায়ে বছা বছা মানুহ লৈ ৰাঘৰ ভিতৰ দুৱাৰত ৰলগৈ। ৰাই বার্তা পাই, বলে, ‘শশুৰ মূৰিৰ গােবিন্দ গাওঁবুঢ়া সেনাপতি, চেকণী-কোবােৱা ৰণুৱা আহিছে। এই বুলি শৰায়েৰে তামােল-পাণ লৈ আগবাঢ়ি ওলাই আহিল। পাচতে, কততবোৰ তিৰতাৰ হাতে হাতে দা দি, মণিপুৰী আইকুঁৱৰী কুনয়নীয়ে পিচ লাগিলে। এনেতে, ৰামকৃষ্ণায়ে মাত লগালে। তেওঁৰ মাত বুজি পাই, সেই ছেগতে কুৰঙ্গনয়নীয়ে ৰাঘৰ ফানিত তৰােৱালেৰে ঘা মাৰিলে; ৰাথ হাথুৰি খাই পৰিল। পৰেতেই ৰামকৃষ্ণায়েও এধাপ মাৰিলে। তাৰ পাচত, লগৰীয়াবিলাকে আধামৰা ৰাঘৰ নানা শান্তি দি বধিলে।” ৰাধা-হত্যা :-“ঘবৈৰী মানুহেই গৈ হৰ-গৌৰীৰ দ’লত বেৰি ধৰি ৰণচণ্ডী ৰাধাক ধুচি মাৰিলে। তাৰ পাচত, সেই মানুহেই হাতীৰে বৰদুৱাৰ ভাঙ্গি দাৰিকা- দুৱাৰেদি গড় সোমাই ৰমাকান্ত ৰা ধৰিবলৈ চোচা ললে। পিচে, খােদে সৰকি ৰমাকান্ত পলাই গ'ল।” (২)। | কী বখ।-ইয়াৰ আগতে, গুৱাহাটীত মৰাণ-মৰাৰ আয়ােজনৰ গম পাই ককুণীয়ে তাত ৰণ দিবলৈ যাত্ৰা কৰিছিল। পিছে, ৰংপুৰৰপৰা পঠোৱা স্বৰ্গদেৱৰ ফণীয়। ধনেশ্বৰ বৰকটকী গুৱাহাটীলৈ গৈ, মৰাণৰ কাড়ী-বৰফুকন সমন্বিতে মৰাণ-বিষয়াৰিকক বেৰি ধৰি মাৰি, একেলগতে ৰণচণ্ডী’ কুণীকে বধ কৰিলে। (৩) মােৰা মৰাণৰ মৰ:-পাচে, পটীয়া ৰমাকাত ৰজাক ধৰিবলৈ ৰাজকীয় সেনাই পিচে পিচে খেদিলে। পিচে, কচুদপত ৰাপেক-পুতেক দুয়ো ধৰা পৰিল। তাৰপৰা আনি ৰংপুৰ নগৰত নাহৰ খােৰা মৰাণ আৰু পুতেক মাকান্ত ৰজাক নানা শান্তি দি বধ কৰা হ'ল। (৪) | ৰুৰ ইয়াৰ-এই অনুক্রমে মৰাণ মাৰি ৰংপুৰ নগৰ উৰ কৰা হ'ল। তাৰ পাচত, ফুৱৈগঞা বুঢ়াগােহাঞিৰ ঘৰৰ ঘনশ্যাম গােঞিহাজৰিকীয়াক মূখ্য কৰি, কন, ব-বিষয়, বৰ-বৰুক সমধিতে অনেক লােকন গৈ সলাত তুলি ধ্বগতে লীসিংহ জয়সাগৰৰ বৰ'লৰপৰা মহা আড়ম্বৰেৰে নি পুনঃ ৰাজপাটত বহুৱালে। সেই দিনাই ৰকতিয়ালৰ ৰাজনেওগৰ পুতেক আসেন বৰবৰুৱা, ৰা বৰগােহাঞিৰ পুতে বাইক বৰগােহাঞিৰ, ফুৱৈগ বুঢ়াগােহাঞিৰ ঘৰৰ ঘনশ্যাম গােহাঞি- হাৰিকীয়াৰ বুঢ়াগোহাঞি ভাৰী, মৰাণ পাত কৈ বৰপাত্ৰগােহাঞি তাৰী, (১)-মা দুবাৰ খুৰীয়া ৰুজী,,, পৃষ্ঠা। (২, ৩, ৫) মিল-

- ১,০৯, পৃষ্ঠা। [ ১০৪ ] ৮ অসমৰ মূখী লাই সন্দিকৈৰ ঘৰৰ বাৰমুৱাক নাওবৈচা ফুকন ইত্যাদি নতুনকৈ কিছুমান আহােম বিষয় পতা হল।(১)। | যিহং বা কলিতাফুকনৰ বিদ্রোহ-মৰাণ বিদ্ৰোহৰ সময়ত মিহং নামেৰে নাৰায়ণপুৰত এজন কলিতা বিষয়া আছিল। তেওঁ মৰাণ-মনত ৰৰ কাম দিছিল। সেই কাজুৱা গুণৰ বাৰেই বৰ্গদেৱে ভাৰীয়াসকলৰ কথা মতে তেওঁক ফুকন পাতে। আদিতে তেওঁ বৰগােহাঞি মেলৰ বিলতীয়া পাইক আছিল। সেই আপাহতে কলিতা- ফুকন অৰ্গদেৱৰ ওচৰত অতি বল্পত খাটনিয়াৰ হৈ উঠিল। ভাৰীসকলক তেওঁ গণিতাকে নকৰা হ'ল। পিছে, তিনিওনা ভাঙ্গীয়াই একেলগে ৰচনাত বহি গোচৰ কৰাত, স্বৰ্গদেৱে ঐ ১৭৭৪ চনত কলিতাক ফুকন ভাজি লােহিতৰ উত্তৰ পাৰে তামােল বাৰীত থােৱালে। কলিতাই বিস্তৰ কাকুতি কৰিও ডাঙ্গৰীয়াসকলৰপৰা মাডিকা নাপালে। শেহত, কলিতাই বিদ্ৰোহৰ ষড়যন্ত্ৰত ধৰিলে। তাতে কোনাে কোনো ভগা-ফুকন বৰুৱাৰ ল'ৰাও সােমালগৈ। ৰাঘৰীয়া টেকেল। গলেও ধৰি ৰখা হয়। গতিকে, অগত্যা, কলিতা-ফুকনৰ বিৰুদ্ধে অভিযান পঠাবলগীয়া হ'ল। ৰাজকীয় সেনাই গৈ বেৰি ধৰাত কলিতা পলাই কেচামাটি পৰ্বতত সোমাল গৈ। তাৰপৰা ধৰি আনি কলিতাক বন্দী কৰি থােৱা হয়। বাপেক-পুতেক দুইকো বন্দী কৰা হৈছিল। মিহঙ্গে কুটু-কৌশলেৰে বন্দীশালৰপৰা পলাই যাওঁতে ঢেকেৰেজুৰি নামে ঠাইত ধৰা পৰিছিল; কিন্তু কোনাে কৌশল কৰি তেওঁ তাৰপৰাও এৰাই গৈ ভফলা-পৰ্বতত উঠিল গৈ। পিচে, ডফলাহঁতে আশ্রয় দিবলৈ মান্তি নােহােৱাত, মিহং ভটিয়াই যাবলৈ ওলাইছিল ; এনেতে ৰাজকীয় সেনাই ধৰা পেলাই বাপেক-পুতেক দুইকো সাজোৰ লগাই নগৰলৈ আনিছিল, এনেতে বাটতে ৰাতি চোৰে কাটিলে। * মৰাণৰ বিতীয় বিদ্রোহ-প্ৰথমবাৰ মৰাণ-বিদ্রোহ উঠাৰ আগতে কুণ্ডিলত বাহৰ এখন সাজিবলৈ ৰাজকীয় মানুহ হাজাৰদিয়েক লগােৱা হৈছিল; প্রথম বিদ্রোহ ফলাফল শুনি, হাতীচুদি মৰাণে সেই মানুহ ফলকৈ কাটিলে ; কিছুমান এৰাই আহিল। সেই আলমতে ৰজাৰ গােলাগ ভাঙ্গি অলঙ্কাদি অনেক বয়-বস্তু মৰাণে লুটি নিলে। সেই সংবাদ পাই, স্বৰ্গদেৱৰ আদেশ অনুসৰি, ন-ফুকন, গায়সােধা-ফুকন আৰু ভগা- দুৱলীয়া ফুকন এই তিনিক সসৈন্যে মৰাণৰ লগত ৰণ দিবলৈ পঠোৱা হয়। ৰণ টান। সিবিলাকে বলে নােৱাৰা যেন দেখি, নগৰলৈ বাতৰি দিলে। পিচে, স্বৰ্গদেৱে তিনিজনা ভাঙ্গৰীয়াৰে সৈতে সমালােচন কৰি, মহামন্ত্রী কুঁগৈঞা ঘনশ্যাম বুঢ়াগােহাঞি ডাৰীয়াক বিপুল আয়ােজনেৰে ৰণত যােগ দিবলৈ পঠিয়ালে। আগেয়ে যােৱা ফুকন সেনাপতি- সকলৰ ওপৰত ঘাই সেনাপতি হৈ, ভাঙ্গণীয়াই ৰণত যােগ দিলেগৈ। পােনেই হােলােলাগুৰীয়া মৰাণ গাওঁ, তাৰ পাচত সচকৰী, বৰচকৰীভৃতি গাওঁ মাৰি আৰীয়াই আশির্কেকুৰীত গড় দি ৰ'লগৈ। মৰাণ ভাগি হাৰি সােলগৈ। শেহাতত মৰাণে খাবলৈ নাপাই ওলাই আহি আপুনি বৰিলেহি (২)। ইয়াৰ পাচত, (১) মিল-অলা মুৰবাৰ “দুখুৰীয়া যুঞ্জী- পৃষ্ঠা।

  • যিল-Sir Award Get's "Eitory of Asson, p 103.

(২) মিল- কানু, ৭৩, ৭০, ৭৫ পৃষ্ঠা। [ ১০৫ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিত, পঙফা ৰ গৌৰীনাখসিংহ মৰাণবিলাকক নিজ নিজ গাঁৱৰপৰা আঁতৰাই আন ঠায়ে ঠায়ে সিচৰতিকৈ পতা স্বৰ্গদের লক্ষ্মীসিংহৰ ৰাজত্বত বিবােৰ দৌল, পুখুৰী, শালি কৰােৱ হৈছিল, তাৰ ভিতৰত ঘাইকৈ ১৭৭৫ খ্রীষ্টাব্দত বন্ধোৱা ৰাজমাও-দৌল, গৌৰীৰত মোৰ আৰু পুখুৰী, সাগৰ পুখুৰী এইবােৰই প্রধান। লক্ষ্মীসিংহ বৰ্গদেৱৰ জীৱনত ভালেমান বিপদ যায়; অন্তিমত গ্রহণী নৰিয়াত পৰি, ১২ বছৰমান ৰাজ কৰাৰ পাচত, পুতেক গৌৰীনাথসিংহক যুৱৰাজ পাতি থৈ, খ্ৰীঃ ১৭৮ চনত বৰ্গদেৱ অকালত বগী হয়। স্বৰ্গদেৱ লক্ষ্মীসিংহৰ দিনৰপৰা আহােম-ৰাজক্ষমতা দেখাদেখিকৈ পৰিবৰ লক্ষণ ক্রমাৎ বাঢ়িবলৈ ধৰে। ৰাজ-কর্মতকৈ পূজা সেৱা আদি ধৰ্ম্ম-কর্ষত ৰজাৰ আসক্তি অধিক প্ৰৱল হােৱাটোৱেই তাৰ মূল কাৰ। তদুপৰি, মৰাণৰ বিদ্রোহে ৰাজকীয় ক্ষমতা ভিতৰুৱা দুৰ্বলতা আৰু দেশৰ দুৰৱস্থা উলঙ্গাই দেখুৱাটোও তাৰ এটা ঘাই কাৰণ। আধ্যা-৫ স্বৰ্গদেৱ চুহিত,পঙফা বা গৌৰীনাৎসিংহ স্বৰ্গদেৱ লক্ষ্মীসিংহৰ ৰাজত্বৰ কালতে পুতেক গৌৰীনাথসিংহ ৰোৱক যুৱৰাজ পতা হৈছিল। পিতৃৰ লোকাস্তৰৰ পাচত, তেওঁ শিঙৰিঘৰ উঠি, আহােম প্রথামতে চুহিত,পঙফা নাম লৈ, খ্ৰীঃ ১৭৮• চনত আহােম ৰাজপাটত উঠে। তেওঁৰ ৰাৰত মহামন্ত্রী কুঁৱৈগঞা ঘনশ্যাম বুঢ়াগােহাঞিৰ মৃত্যুত তেওঁৰ পুতেক পূর্ণানন্দ পড়ি গগাহাঞিদেৱ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া হয় ; বকতিয়ালৰ ন্যায়শােধা ফুকনৰ পুতেক মঞ্জয় বৰবৰুৱা হয় ; মাজ আৰু শেহছােৱাত চোলাধৰফুকন গেলো আৰু কছাৰী কুমাৰ চেটিয়া বৰফুকন হয়। | মােৱামৰীয়াৰ ১ম বিদ্রোহ:-গৌৰীনাথসিংহ স্বৰ্গদেৱে সিংহাসনত বহি, নিটাল মৰা মােৱামৰীয়া মহাজনবিলাকক আকৌ উপদ্ৰৱ কৰিবলৈ ধৰে। তেওঁ পূর্ব শত্রুতালৈ মনত কৰি , মােৱামৰীয়া মহত বিলাকক ধৰাই আনি নানা প্রকাৰে শতি দি অত্যাচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। সােধ-পােছ নাই, মােৱামৰীয়া মহাজন বুলিলেই ধৰি বান্ধি শাস্তি-লাছনা আদি কৰি উপদ্ৰৱ কৰা হয়। মােৱামৰীয়া মহাজনৰ পক্ষে এনে অত্যাচাৰ অসহনীয় হৈ উঠাত, সিবিলাকে তলে তলে বিদ্রোহ উপস্থিত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্র কৰিলে। প্ৰথমতে, এদিন নাজিৰাঘাটৰপৰা ৰাতি জোৰ ধৰি ৰজাক গড়গাঁৱৰ ভিতৰলৈ নিয়া জোৰ-ধৰা মানুহৰ মাজত মিহলি হৈ সােমাই, এল যােৱামৰীয়াই শিঙৰিঘৰত জুই লগাই দিয়ে। তাৰপৰা ওলাই আহি, মােৰামৰীয়াই ৰচৰাত দুই লগালে, তাৰ পাচত হােললাংঘৰত জুই দিলে। তাৰপাত, মাছুৰিয়াল ৰগােহাঞি ভালৰীয়াৰ ঘৰত, কেন্দুৰীয়া বৰপাত্ৰ গােহাঞি ভাৰীৰ যত, লগাই, [ ১০৬ ] অসমৰ বুৰঞ্জী ভিতৰুৱাল ফুকন, বৰফুকন, পৰ্বতীয়া ভট্টাচাৰ্য গাের্সাই এইসকলৰ ঘৰত মােৱামৰীয়াই জুই দিবলৈ ধৰিলে। সেই ঘটনাই নগৰত তােলপাৰ লগালে। ঘাইমন্ত্রী কশেৰ বৰপাত্ৰগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াই আকৌ মােৱামৰীয়াৰ বিদ্ৰোহৰ আগন্তক আনি, আৰু পূৰে মৰাণ বিদ্রোহত ভাঙ্গৰীয়া বিষয়াৰ দুৰ্দশাৰ কথালৈ সুৱৰি চাই, ভয়ত ভটিয়াই পলাই আত্মৰক্ষা কৰিলে। তেওঁ ভটিয়াই যােৱাত, ঘনশ্যাম বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াই, ঐঃ ১৭৮২ চনত, ঘাই-মন্ত্ৰীৰ বাৰ লৈ, নানা কৌশলেৰে বিদ্রোহী বিলাকক দমন কৰি আকৌ ৰাজ্যত শান্তি স্থাপন কৰিলে। | মােৱামৰীয়াৰ ২য় বিদ্রোহ-প্ৰথমবাৰৰ বিয়োহত মােৱামৰীয়াবিলাকে ঘনশ্যাম বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ কৌশল ভেদিব নােৱাৰি উলটি পলাল যদিও, সিবিলাকৰ মন নাগিল ; সিবিলাকে তলে তলে আকৌ ষড়যন্ত্র কৰিবলৈ ধৰিলে। মােৱামৰীয়াবিলকে গৌৰীনাথসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ অত্যাচাৰৰ প্রতিশােধ দিবৰ নিমিতে দৃঢ়প্রতিজ্ঞ হৈ এইবাৰৰ আয়ােজনত একাণপতীয়া মনােযােগ দি লাগিলে। এনে সমস্যাত, ঘনশ্যাম ডাঙ্গৰীয়াৰ মৃত্যু হােৱাত, তেওঁৰ ডেকা পুত্ৰ পূৰ্ণানন্দ গােহাঞিদেয় নতুনকৈ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া হয়। এই কথাত অধিক বল পাই, মােৱামৰীয়াবিলাক চালি ধৰি উঠিল, আৰু খ্রীঃ ১৭৮৭ চনত, দেখাদেখিকৈয়ে বিদ্রোহ উপস্থিত কৰি, মােৱামৰীয়াবিলাকে চাৰিওফালৰপৰা নগৰ বেৰি ধৰিলেহি। * ভেকা মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া এজন বৰ বিচক্ষণীয়া বুদ্ধিৰ পুৰুষ আছিল। হঠাৎ বিপদে গ্রাস কৰিবলৈ ধৰা যেন দেখিও, তেওঁ বিচলিত নহল। তেওঁ ধীৰভাৱে এজাক ৰণুৱা সজাই মােৱামৰীয়াবিলাকৰ লগত ৰণ দিবলৈ পঠিয়ালে। কিন্তু মােৱামৰীয়াবিলাক এইবাৰ বিষম বিক্ৰমেৰে আহিছিল ; ৰাজকীয় সেনাই সিবিলাকৰ আগত সৰপৰ ঠাৱৰিব নােৱাৰিলে। মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া ইমানতাে চঞ্চল নহল, তেওঁ নানা ঠাইত আহােম কোঠ মৰাই মােৱামৰীয়াৰে সৈতে ৰণ দিবলৈ ধৰিলে (১; ইতিমধ্যত স্বৰ্গদেৱক গুৱাহাটীৰ ফালে সৈন্য-সামন্ত যােগাৰ কৰিবৰ অৰ্থে পঠিয়াই লৈ, নিজে নানা কৌশলৰে নগৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ ধৰিলে। ইফালে নগৰৰ বাহিৰত মােৱামৰীয়াবিলাকে যুদ্ধত জয় হােৱাৰ ঢৌ তুলি দি, ভৰতসি হ নামেৰে মটক এটাক ৰা বুলি ঘোষণা কৰিলে; আৰু সৰ্বানন্দ নামেৰে আন এটা মটকক মােৱামৰীয়াৰ ৰাজ্যৰ গৰাকী পাতিলে। স্বৰ্গদেৱ গুৱাহাটীলৈ ভটিয়াই যােৱাৰ বাতৰি পাই, পূর্বে তলতীয়া হৈ থকা কছাৰী, জয়ন্তা আৰু ৰহৰ ৰজা এই সকলেও মূৰ জােকাৰি উঠিলে। এইদৰে চাৰিওফালৰপৰা বিপদে বেৰি ধৰাত, স্বৰ্গদেৱে অগত্যা বৰফুকনৰে সৈতে যুগুতি কৰি, গুৱাহাটীৰপৰাই পানীফুকন আৰু ঢেকীয়াল ফুকনৰ লগত কিছুমান সৈন্য | + মিল,sir Edward Gait’s History of Assam," Page 19, (১) চি-কোঠ (বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াৰ ঘাই কে-কোঠ), আপৰিভিটা, যুন-হাট, খবৰী, গড়, সোণাই নৈ, গৌৰীসাগৰ, শগুণমূৰী, টায়াৰপাৰ, মাছখােৱাগড়, জয়সাগৰ, আলিৰুেৰী, মিজান, মেৎে কপৌখাট, নামডাং, গােলাঘাট, দেওলি, চামগুৰি, কছাৰীহাট, ৰণৰাম, কলিয়াবৰ, চুটি , চৰাইবাহ, যোৰহাট, টীয়ক, চা, ফৈয়াং, চেইনীজলি, ৰি, মৰজি, কাজলী, আক্রো টাৰ্য্যৰ বালি, তিনি। [ ১০৭ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিত গঙফা বা গৌৰীনাখসিংহ দি বুঢ়াগােহাঞ্জি ভাজৰীয়াক সহায় কৰিবৰ অৰ্থে নগৰলৈ পঠিয়াইছিল; কি মােৱামৰীয়াবিলাকে বাটতে ধৰি সিবিলাকক কাটি মাৰি অন্ত কৰিলে। তাৰ পাচত, বাঁহৰীয়াৰ কটকী বিষ্ণুৰামক মণিপুৰৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়াই সহায় বিচৰা হ'ল। মণিপুৰৰ ৰজাই পূৰ্বৰ উপকাৰ সুৱৰি স্বৰ্গদেৱক সহায় কৰিবলৈ কিছুমান লৈ লৈ আহিছিল; কিন্তু মােৱামৰীয়াৰ বিষম আক্রমণ সহিব নােৱাৰি, মণিপুৰীয়া সেন বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ জিম্মাত দি, মণিপুৰী ৰজা জয়সিংহ উলটি গ'লগৈ। এনে অৱস্থাতে ৬ ছবছৰমান মােৱামৰীয়াৰ উপদ্ৰৱ আৰু অধিকাৰ চলি থকাৰ পাচত, বৰ্গদেৱে আন উপায় নেদেখি, বিকা মজুমদাৰ আৰু ভৱ কটকী নামেৰে দুজন উকীলক “ইউ ইন্ডিয়া কোম্পানিৰ ওচৰত সাহায্য ভিক্ষা কৰিবৰ অৰ্থে কলিকতালৈ পঠিয়ালে। সেই সময়ত ভাৰতবৰ্ষত বৃটিচ ৰাজপ্রতিনিধি লর্ড কর্ণওয়ালিচ, গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল। তেওঁ, ঐঃ ১৭৯২ চনত, কাপ্তান ওৱেলচ, চাদাবক ‘সাত কোম্পানি’ চিপাহীৰ সেনাপতি পাতি আহােম ৰজাক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়ায়। ওৱেল, চাহেবে গুৱাহাটীত স্বৰ্গদেৱৰে সৈতে দেখা-সাক্ষাৎ কৰি, তেওঁৰপৰা সমুদায় বৃত্তান্ত জানি লৈ, পােনপ্রথমে জয়স্তাৰ ৰজাক ৰণত ঘটাই পুনঃ আহােম ৰজাৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰালে। তাৰ পাচত, ৰৰ ৰজা কৃষ্ণনাৰায়ণক দমাই আকৌ আহােম ৰজাৰ তলতীয়া কৰিলে। তাৰ পাচত কাপ্তান ওৱেলচ, স্বৰ্গদেৱৰে সৈতে নগৰলৈ উজাই আহিল। | তেতিয়ালৈকে মহামন্ত্রী মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াই তেওঁৰ অভেদ্য কৌশলৰ বলেৰে । সাত বছৰ নগৰ ৰক্ষা কৰি আছিল। পূর্বে কেইবাবাৰে জয়লাভ কৰি মন বাঢ়ি থকা মােৱামৰীয়াবিলাকে অলপীয়া সৈন্যৰে সৈতে অহা চাহাবক দা-যাঠি জোকাৰি ভাবুকি দি খেদিবৰ অৰ্থে, হাজাৰে-হাজাৰে আহি বেৰি ধৰিলে। কিন্তু, বৃটিচৰ সুশিক্ষিত সৈন্যৰ বন্দুকৰ গুলীৰ আগত তেনে দা-জোকাৰণি কিমান পৰ ঠাৱৰিব। -বৃটিচ সৈন্যৰ কৌশল অদ্ভুত মানি অলপ সময়ৰ ভিতৰতে মােৱামৰীয়াবিলাক মূৰ নেদেখুৱাত পৰিল! এইদৰে মােৱামৰীয়াক সম্পূর্ণ বশ কৰি, কাপ্তান ওৱেলচ, চাহাবে অসম ৰজাৰপৰা বিস্তৰ ধন-বস্তুৰ উপহাৰ লৈ (১), বঙ্গদেশলৈ উলটি গ’ল। স্বৰ্গদেৱে, খ্ৰী: ১৭৯৩ চনত, নিজৰ নগৰ আকৌ হাত কৰি ললে। কাপ্তান চাহাবে পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডেকা ডাঙ্গৰীয়াক দেখি, এই বুলি ৰহকৈ কৈছিল, “বুঢ়াগােহাঞি বুঢ়া বুলিহে জানিছিলে , এতিয়া দেখো ডেকাহে” ২)। “পতা-ফুকন” বা স্বয়ম্ভু ৰজা :-মােৱামৰীয়াৰ বিদ্রোহ চলি থাকোতেই সিফালে গােটই ৰাজ্যত ভাগে ভাগে অলেখ স্বয়ম্ভু ৰজা বা ৰা' নামধাৰী ক্ষুদ্র ক্ষু শাসনকর্তাই প্রভুত্ব চলাবলৈ ধৰিলে। লোহিতৰ উত্তৰ পাৰে জাপৰীভিটাত তাতী নামেৰে যুগ মানুহ এটাই ৰজা বোলাই গা-চালি দি উঠিছিল; দিহিঙ্গৰ পূবে ৰেমৰা | (১) –“বৰ লেখা-সােণৰ অলঙ্কাৰ ১, ••••• টা, ৰূপৰ ••••• টা, সােণ ২••••••• টকা। আৰু তাম, ফাহ, পিতল, বন্ধু-অলঙ্কাৰ যিমান নিলে তা লেখি কোনে অন্ত পাৰ? মাও ২••• খন, তাল হাতী ১টা, মাখুশী ১৮ হিলৈ ০••• টা, এইবােৰ লৈ ১৭১৬ শফৰ জেষ্ঠ মাস সকল চাহাব চিপ সৈতে আইকলিকতালৈ গ'ল।” -মায়াছৰ ভূঞা সম্পাদিতুমুলীয়া বুৰঞ্জী,” ১২৯ পৃষ্ঠা ২০ জন। ( আনা ঘৰবৰুৱাৰ—“তুখীয়া বুৰঞ্জী,” ১২৭ পৃ. ৭০১ ছেদ। [ ১০৮ ] অসমৰ বুৰী নামে ঠাইত সৰ্বানন্দ নামেৰে মৰাণ এটা প্রধান শাসনকর্তা হৈছিল। মাজুলীত হাউহা নামেৰে এটা ওভাঙ্গ’ মানুহ ৰাজকীয় ক্ষমতাৰে সৈতে বলৱত হৈ উঠিছিল ; শদিয়াত বাতিবিলাকে নিজৰ ৰজা পাতি অখণ্ড প্রতাপেৰে ৰাজ্য শাসন কৰিবলৈ ধৰিছিল ; ৰংপুৰ নগৰত ভৰণি বা ভসিংহ নামেৰে মটক এটা ঘাই ৰজা হৈ বহিছিল; ইত্যাদি। ভতসিংহে ১৭৯২ শকৰপৰা আৰম্ভ কৰি নিজৰ নামত ৰূপ আৰু মােহৰ মৰাবলৈকো ৰাকী নাৰাখিছিল। সেই কালত এইবিলাক ৰাজকীয় ক্ষমতাধাৰী মানুহৰ অখণ্ড প্রতাপ চলিছিল। পিচে, ৰাজ্যত পুনঃ শান্তি স্থাপিত হােৱাত, সিবিলাকক “নপত-ফুকন” নাম দি পাচলৈ বিপ কৰা হয়। আকাল:- মোৱামৰীয়াৰ ভয়ঙ্কৰ বিদ্ৰোহৰ উৎপাতত আহােম ৰাজ্যৰ ৰাজশক্তি নিতান্ত দুর্বল হল, আৰু প্ৰজাৰ অৱস্থা অতি শশাচনীয় হৈ পৰিল। ৰাজ্যত শাস্তিক নােহােৱাত, প্ৰজাই খেতি-বাতিত হাত দিব নােৱাৰা হ'ল। গতিকে, ৰাজ্যজুৰি ভয়ানক আকাল লাগি উঠিল। এনে কি, সেই সময়ত একঠ। চাউলৰ বেচ এটা সােণৰ মােহৰ হৈছিল। পেটৰ তােত মানুহে অখাদ্য খাবলৈকো কুষ্ঠিত নহৈছিল। পাচলৈ কঠা এৰি টেমীৰে চাউল জুখি দিয়াত পৰিছিল; আৰু এটেমী চাউলৰ বেচ এটকা হৈছিল। এই হেন অকাল-আপদত দয়াময় পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি মহামন্ত্রীয়ে ৰাজ্য- ৰক্ষাৰ লগে লগে প্রজাবৰ্গক পুত্ৰৱত পালন কৰিছিল। (১) | অহোম ফৌজ গঠন :-“ইষ্ট-ইন্ডিয়া কোম্পানি” বৃটিচ ফৌজৰ আৰ্হিৰে নগৰ ৰক্ষাৰ নিমিত্তে মহামতি ৰাজনৈতিক পুৰুষ পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ দিহামতে, বৰ্গদেৱ গৌৰীনাথসিংহই, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত কিছুমান আহােম সেনাৰে সৈতে নতুনকৈ এটা ফৌজ গঠন কৰায়। কাপ্তান ওৱেলচৰ লগত অহা দুজনে (২) নেটীভ অফিচাৰ' (দেশ কৰ্মচাৰী) ৰাখি সেই ফৌজৰ কাপ্তান’ আৰু লেফটেনেন্ট' (ঘাই আৰু পালি) সেনাপতি পত হয়। এয়ে অসমত বৃটিচৰ আহিৰে গঠিত হােৱা প্রথম ফৌজ। কাপ্তান ওৱেলচ, চাহাব উলটি যােৱাৰ পাচত, মােৱামৰীয়াবিলাকে আকৌ মূৰ তুলিবলৈ তলে তলে আয়ােজন কৰিছিল; কিন্তু নতুনকৈ গঠিত হােৱা আহােম পণ্টনৰ ভয়ত সিবিলাকে নিটাল মাৰিলে। চেটিয়া বৰফুকনৰ দ্রোহ:-বিপদবন্ধু কাপ্তান ওয়েলচ, চাহাবৰ অনুৰােধ মতে, স্বৰ্গদেৱে কছাৰী কুমাৰ চেটিয়াক বৰফুকন পাতি, ভাঙ্গৰীয়াসকলৰ শাৰীত বহিবলৈ এতপৰীয়া তলা দি তেওঁৰ মৰ্যাদা বঢ়ালে। পিচে চেটিয়া বৰফুকনে সেই ওখ মৰ্য্যাদা পাই মইবৰ ভাৰত ওফলি পৰি, উলটি স্বৰ্গদেৱৰ প্ৰতি দ্রোহ আচৰিবলৈ ষড়যন্ত্র কৰিলে। সেই অর্থে, তেওঁ হাজাৰাচিং নামেৰে বঙ্গাল জামাদাৰ এটাক কিছুমান চিপাহীৰে সৈতে আনি লগত ললে। সেই বলেৰেই চেটিয়া বৰফুকনে গুৱাহাটীত সুকীয়াকৈ ৰাজ্য | (১) “সেই বেলা মহামন্ত্রী বুঢ়াগােহাঞি ডালৰীয়া পক্ষীয়ে যেনেকৈ শিশু-চটৰ পথাৰে আৰি বাৰে, সেইপে ডাঙ্গৰীয়াই ৰক্ষা কৰিছিল।”—এনাথ দুৱৰা বৰবৰুৱাৰীয়া বুৰঞ্জী,১১৬ পৃষ্ঠা। | (২) কুগ মহামন্ত্রী বুঢ়াগােজি ভাগৰীয় মন্ত্রণ কৰি কাপ্তানৰ লগৰ চিপাহী দিনা আৰু ফকিন এই দুই পাখিলে”। -“তুংখুঙ্গী বুৰঞ্জী, ১২ পৃষ্ঠা। [ ১০৯ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিত,পওফা ৰা গৌৰীনাথসিংহ পাতিৰৰ উদ্দেশ্যে তুংখুঙ্গীয়া ৰাহৰৰ বাপী গােহাঞিৰ পুতেকক ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিলে। এই ষড়যন্ত্রত কলিয়াবৰৰ হে লমেলি সাল গােহাঞিও যােগ আছিল। এই কথাৰ সছে পাই, স্বৰ্গদেৱে পুখুৰখনৰ ডেকাফুকন, লামাখৰ খাৰঘৰীয়া ফুকন, ব্রাহ্মণ তামুলী ফুকন এই তিনি ফুকনক সসৈঙ্গে পঠিয়াই চেটিয়া বৰফুকনক আৰু হেলিমেলি লাল গগাহাঞিক ধৰিবলৈ পাঁচিলে। ইতিমধ্যত স্বৰ্গদেৱৰ গুৰু পহুমৰীয়া ন-গােসাইৰ দিহামতে, এহেজাৰ টকা দি, হাজাৰাচিং জামদাৰক হাত কৰি লােৱা হ'ল। এই আয়ােলনেৰে গৈ ৰাজকীয় সেনাই চেটিয়া বৰফুকনক গুৱাহাটীত, আৰু হেলিমেলি সকাল গোহা ঞক ‘অক্রোহী ভট্টাচাৰ্যৰ বালিত ধৰি বন্দী কৰি বধ কৰাত, বিদ্রোহ মাৰ গ'ল। জোগানগিৰিৰ গুৱাহাটী দখল :-চেটিয়া বৰফুকনৰ দ্রোহ মাৰ যােৱাৰ পাচত, জোগানগিৰি নামেৰে বঙ্গাল এটাই কিছুমান চিপাহী লগত লৈ গুৱাহাটী বলেৰে দখল কৰেহি। বৰফুকন ঠাৱৰিব নােৱাৰি হ'হকি কাজলীত ৰলহি। এই বাতৰি পাই, স্বৰ্গদেৱে মৰঙ্গিখােৱা গােহাঞি আৰু দৈয়ঙ্গীয়া ৰাজখােৱা ভােমোৰাকলীয়াক সসৈন্তে গুৱাহাটীলৈ যাত্ৰা কৰালে। এনেতে, এই বাতৰি কলিকতাত পাই, কাপ্তান ওৱেলচ, চাহাবক আগবঢ়াই থবলৈ যােৱা কটকী বেজীয়া আৰু বৰাগ দত্তই কিছুমান চিপাহীৰে সৈতে নিয়ামউল্লা নামেৰে চুবাদাৰক লৈ গুৱাহাটী পালেহি। তাতে চুৰচুৰীয়াকৈ এখন ৰণ লাগিল। ৰণত জোগানগিৰি পৰিল। অননা বঙ্গাল বিস্তৰ মৰিল। বৰফুকনে কাজলীৰপৰা উলটি গৈ গুৱাহাটী পুনৰ অধিকাৰ কৰিলে। তাৰ পাচত, বেঙ্গীয়া কটকী আৰু বৰাগী দত্তই কলিকতাৰপৰা কিনি অনা হিলৈ, বাৰুদ আদি যােগ দি, বচা:দৈয়ঙ্গীয়াই শিকোৱা অসমীয়া চিপাহীক “কুতি টুপী” দি, স্বৰ্গদেৱৰ ৰাৰে, মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই নতুনকৈ অসমীয়া চিপাহী ফৌজ এটা গঠন কৰালে। তিনিৰতীয়া মােহ-মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াৰ বিচক্ষণীয়া ৰাজনৈতিক জ্ঞান-বুদ্ধি-কৌশলৰ ফলত, আৰু যথাসাময়িক বৃটিচ, সাহায্যৰ গুণত, আহােম সাম্রাজ্যত পুনঃ শান্তি স্থাপিত হােৱাত, গৌৰীনাথসিংহ স্বৰ্গদেৱে প্ৰজাবৰ্গক আনন্দ দিয়াৰ অভিপ্রায়ে, দিচৈৰ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ কেন্দ্র-কোঠত, সাত দিন ব্যাপী বিবিধ আনন্দ-উৎসৱেৰে যাগ-যজ্ঞ পতালে ; সেই উপলক্ষে সন্ত-মহন্তসকলক দান-দক্ষিণা আৰু দুখীয়া-মগনীয়াক অৰিহণ। দিবলৈ কড়িৰ নাটনি পৰত, স্বৰ্গদেৱে ‘তিনিৰীয়া মৰালে। তেতিয়াৰপৰাহে ‘তিনিৰতীয়া’ প্রচলিত হয়। ওপৰত কোৱা বিদ্রোহ অন্ত পৰাৰ পাচৰ বছৰতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত, স্বৰ্গদেৱ গৌৰীনাথসিংহই যােৰহাটলৈ ৰাজধানী তুলি আনিলে। তাতে গ্ৰহণী নৰিয়া পৰি ১৫ বছৰমান ৰাজ কৰাৰ পাচত, খ্রীঃ ১৭৯৫ চনত তেওঁ বৰ্গী হয়। তেওঁৰ ৰাজৰ কালত মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাগৰীয়া ৰাজ্যৰ ৰাই ধৰণী গৰূপ আছিল। ভাদৰীয়াৰ যুক্তি আৰু কৌশলৰ বলতে স্বৰ্গদেৱ গৌৰীনাখসিংহই অশেষ অপায়-অমঙ্গল এৰাই, ১৫ বছৰ কাল অশান্তিপূর্ণ ৰাজ কৰিলে। বিপ্লৱৰপৰা উপয় হােৱা আগলেই এই ৰাজত আহােমৰ ৰমতা এত্যকে পতনােহ কৰিলে। [ ১১০ ] অসমৰ বুৰঞ্জী | সমসাময়িক ভাৰতীৰ কথা অসম বুৰীৰ এই ছেত ভাৰত বুৰঞ্জীৰ বৃটিচ ৰাজ্যৰ প্রতিপত্তি বিশেষকৈ বাঢ়ে। কর্ণেল চাইবে বিলাতৰপৰা লর্ড খিতাপ লৈ ভাৰতবৰলৈ ঘূৰি আহেগৈ। তেওঁ বঙ্গদেশ গৱৰ্ণৰী কাম চলাই অৱসৰ লৈ বিলাতলৈ যােৱাত, তেওঁৰ ঠাইত ওৱাৰেণ হেষ্টিংচ, বৰ গৱৰ্ণৰ হৈ আহে। এওঁৰ আমােত “ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনপদ্ধতিৰ ভালেমান লৰচৰ ঘটে। ১৭৭৩ খ্রীষ্টাব্দ ‘রেগুলেটিং এক্ট' নামে বৃটিচ, আইনমতে ভাৰতবৰ্ষত সদৌ বৃটিচ, সাম্রাজ্যৰ শাসন- কৰ্তাৰূপে এখন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ পদ সৃষ্টি কৰা হয় ; আৰু ১৭৭৪ খ্রীষ্টাব্দত বঙ্গ গৱৰ্ণৰ ওৱাৰেণ হেষ্টিংচকে পােথয় গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পাতি, তেওঁৰ তলতীয়াকৈ বোম্বাই, মাত্ৰাল আৰু বঙ্গদেশত তিনিজন গৱৰ্ণৰ পতা হয়। এই প্রসঙ্গতে ভাৰত- বৰ্ষত বৃটিচ, ‘চুপ্রিম কোর্ট বা চুড়ান্ত আদালত, আৰু ‘চুপ্রিম কাউন্সিল বা চুড়ান্ত বাৱস্থাপক সভা স্থাপিত হয়। ওৱাৰে। হেষ্টিংচ, এজন বৰ অর্থলােভী শাসনকর্তা আছিল। সেই অর্থে তেওঁ ভালেমান ভাৰতীয় ৰাজকোৱৰ আৰু বিধবা ৰাণীসকলৰ প্রতি অত্যাচাৰ কৰিছিল। অযধ্যাৰ নবাব চুজাউদ্দৌলাই হেষ্টিংচৰ মনােমতকৈ ধন দিব নােৱাৰত, তেওঁৰ মাক আৰু বুঢ়ীমাকৰপৰা ওৱাৰেণ হেষ্টিংচে বলেৰে এক কোটিমান টকা উলিয়াই লয়। হেষ্টিংচ কুচক্ৰৰ ফেৰত কৃষ্ণনগৰৰ ৰজা নন্দকুমাৰৰ অবিচাৰকৈ ফাচী হয়। হেষ্টিংচৰ উৎপাত-অত্যাচাৰ আৰু অনীতি-অধর্মাচৰণ অসহনীয় হৈ উঠা, চুপ্রিম কাউন্সিল অনুমােদন মতে, তেওঁক বর্ণান্ত কৰি, ১৭৮৬ খ্ৰীষ্টাব্দত লর্ড কর্ণৱালিচক বৃটিচ সাম্রাজ্যৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পাতি ভাৰতবৰ্ষলৈ পঠিওৱা হয়। এই ছেদত, ইয়াত বাজেও, ৰােহিলা-যুদ্ধ, মহীশুৰ যুদ্ধ, টিপু চুলতানৰ উখান, চেঠসিংহৰ প্রতি অত্যাচাৰ, এইবােৰ ঘটনা প্রধান। ইফালে ভাৰতবৰ্ষত ওৱাৰেণ হেষ্টিংচে এইবােৰ অত্যাচাৰ কৰি থাকোতে, সিফালে ইংলণ্ডত বার্ক নামেৰে বিখ্যাত বাগী মন্ত্ৰীয়ে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে বৰ তেজী। ভাৱে পার্সিয়ামেণ্ট ৰাজসভাত বক্তৃতা দিছিল ; তাৰ ফলস্বৰূপে ওৱাৰেণ হেষ্টিংচে কামৰপৰা অৱসৰ লৈ, কথমপিহে ৰক্ষা পৰে। স্বৰ্গদেৱ কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱ গৌৰীনাথসিংহ স্বৰ্গী হােৱাৰ পাচত, আহােমৰ ৰাজকোৱৰসকলৰ মাজত ৰাজপাট লৈ ভীষণ কোঢ়াল লাগি উঠিছিল। কিন্তু সুদূৰদৰ্শী ৰাজনৈতিক পুৰুষ মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়া সেই সময়ত ঘাইমন্ত্রী থকাত, সেই কোঢ়াল তেওঁ অতি সােনকালে মাৰ নিয়ালে। আগেয়ে কৈ অহা হৈছে যে গদাধৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ সৰু পুতেক লেচাই গােহাঞিদেৱক নামৰপীয়া ৰা পতা হৈছিল। লেচাই গগাহাঞিদেৱৰ পুতেক আয়ুত গােহাঞিদেৱৰ কাম-লীলা গােহাঞিদের নামেৰে এটি পুত্ৰ আহিল। কম-লীলা গােহাঞিদেৱৰ আকৌ কিনাৰাম আৰু কাল নামেৰে দুটি পুত্র ছিল। জ্যেষ্ঠ কিনাৰাম গােহাঞিদেৱকে আহােম ৰাপাটৰ নিমিত্তে ফুৱৈগঞা বুঢ়াগােহাঞি আৰীয়া, মাদুৰিয়াল বৰগোহাৰিীয়া আৰু কেন্দুৰীয়া পাগগাহাঞিৰীয়াই মনােনীত কৰিলে। তেওঁ শিবিৰঠাৰ কাৰণে, হােম [ ১১১ ] ১৫ স্বৰ্গদেৱ চুহিত পঙফাৰ গৌৰীনাথ সিংহ নাম পােৱা নাছিল ; ৰজা হােৱাৰ পাচত, হিন্দুমতে তেওঁ কমলেশ্বৰসিংহ নাম লয়। কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে, ১৭৯৬ খ্রীষ্টাব্দত ৰাজপাটত উঠি, তেওঁৰ পিতৃ কদম-দীঘলা গগাহাঞিদেৱক চাৰিীয়া ৰা পাতি লয়। কিন্তু, তাৰপৰা দুবছৰমানৰ পাচতে তেওঁৰ পৰলােক হােৱাত, স্বৰ্গদেৱব ভায়েক চন্দ্রকান্ত গােহাঞিদেৱক নিচেই কুমলীয়া বয়সতে চাৰিীয়া ৰজা পতা হয়। পাইকৰ এই বিষয়া তলা:-কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বত পাইকে গোচৰ দি মাদুৰিয়াল বৰগােহাঞিক ভাজিলত, তেওঁৰ পাচত, গজাৰাম আৰু নৰহৰিক অগাপিচাকৈ বৰগােহাঞি পতা হয়; কেন্দুগুৰীয়া বৰপাত্তগগাহাঞিক খেলুৱাসকলে গােচৰ দি ভাত, দুর্গেশ্বৰ গােহাঞিবৰুৱা বৰপাত্ৰগােহাঞি হয়; সন্দিকৈৰ ভৰি আৰু দুৱৰাৰ শ্ৰীনাথ অগা-পিচাকৈ বৰবৰুৱা হয় ; সন্দিকৈৰ ভােমােৰাকীয়া গেন্ধেলা ওপৰদৈয়ঙ্গীয়া ৰাজখােৱাক কলিয়াভােমােৰা নামেৰে বৰফুকন পতা হয়। | ডুমডুমীয়া বিদ্রোহ:-১৭৯৬ খ্ৰীষ্টাব্দত হৰদত্ত আৰু বীৰদত্ত নামেৰে দুজন ককাই- ভাইয়ে বিজনী আৰু কোচবিহাৰৰ বজাৰপৰা গুপ্ত সহায় লৈ, গুৱাহাটীত এটা ভয়ানক বিদ্রোহ উপস্থিত কৰে। সেই বিদ্রোহত ভালেমান হিন্দুস্থানী আৰু পঞ্জাবী মানুহেও যােগ দিছিল; আৰু গুৱাহাটীৰ প্ৰায় গােটেই উত্তৰভাগ সিবিলাকে অধিকাৰ কৰিছিল। সিফালে ৰংপুৰ নগৰত মােৱামৰীয়াৰ বিদ্রোহ আৰু নানা উৎপাত থমাই শান্তি স্থাপিব লগীয়া হােৱাত, পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াই সৈন্যৰে সৈতে বৰফুকনক একো সহায় কৰিব নােৱাৰিলে। এনে অৱস্থাত, বৰফুকন কলিয়াভােমােৰাই ইফাল-সিফালৰণৰ কিছুমান সেনা গোটাই লৈ, বেলতলা আৰু ডিমৰুৱা ৰাৰ সহায়েৰে বিদ্রোহী দলক আক্ৰমণ কৰিলেগৈ। শত্রুপকে কলিয়াভােমােৰা বৰফুকনৰ বিক্রম সহিব নােৱাৰি পলাই ফাটু মাৰিলে; হৰদত্ত আৰু বীৰক ধৰি আনি বধ কৰা হ'ল। ইয়াৰ লগতে ইয়াৰে পোখা দুলীয়া দ্ৰোহৰে অন্ত পৰিল। ফিৰিদি ৰােষ চাহাৰে মােৱামৰীয়া বিদ্রোহত আহােম ৰজাক বিশুৰ সহায় কৰিছিল। সেই আপাহতে তেওঁ স্বৰ্গদেৱৰ প্রিয়পাত্ৰ হৈ, দৰঙ্গত বেপাৰ কৰি আছিল। পিচে, হৰদত্ত চৌধাৰীৰ লগত যােগ হৈ, দুলীয়া নাঙ্গা বঙ্গালে ৰােষ চাহাবক মাৰি তেওঁৰ নাও লুট কৰিলে। সেই আলমতে, স্বৰ্গদেৱৰ আজ লৈ, কলিয়াভােমােৰা বৰফুকনে নিয়ামউল্লা চুদাৰ, বন্ধুচিং আৰু আলােচিং জামদাৰৰে সৈতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ কামাখ্যাঘাটত ৰ৭ দি, দুলীয়াক জিনিলেগৈ। স্বৰ্গদেৱে সেইবাবে সন্তুষ্ট হৈ কলিয়াভােমােৰা বৰফুকনক প্ৰতাপৰত নাম দিলে। | শান্তি বিতাৰ নামনিতকৈ উজনি অসমত বিদ্ৰোহৰ উৎপাত প্ৰৱল হৈছিল। গতিকে, মােৱামৰী, অফলা, খাতি, চিংফৌ ইত্যাদিক মাবলৈ মহামন্ত্রী পূর্বানন্দ বুঢ়া- গগাহাঞি ছাৰীয়াই নিয়ে সেনাপতিপে ঘূৰি ৰহ পৰিশ্ৰম কৰিব লগাত পৰিছিল। সেইবিলা মাই লৈ, আৰীয়াই জাগি যােৱ খেতিয়কৰিলাক মতাই আমি আকৌ পূৰ্বৰ খেতি-ভি কাভি নাট গাই দিলে। আৰু নাগৰিয়েলিকিনে এনেকক কা, লা লিটি হি এৰি সৈতে ৰাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। [ ১১২ ] অসমৰ বুৰী | কলিয়াভােমােৰা:-এইজনা বৰফুকন বৰ বুদ্ধিমন্ত, বহুদর্শী আৰু ৰাজনীতি শাসনকর্তা আছিল। ৰজাৰ নগৰত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া ঘাইমন্ত্রী, আৰু গুৱাহাটীত কলিয়ামোেৰা বৰফুকন ৰাজ প্রতিনিধি, এই দুজন। প্রধান প্রধান বিষয়াৰ বিচক্ষণীয়া বুদ্ধি বাতে কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত শাসনকাৰ্য অতি সুচাৰুৰূপে চলিছিল। বৰফুকন কলিয়াভোমোৰাই ভালেমান মহৎ কাৰ্য্য সাধন কৰি সুখ্যাতি লাভ কৰিছিল। তেওঁৱেই পােনপ্ৰথমে বিদেশী চিপাহী আনাই বৃটিচৰ আৰ্হিৰে ১৭৯৬ খ্রীষ্টাব্দত গুৱাহাটীত আৰু যােৰহাটত দুটা “পন্টন” গঠন কৰে; আৰু বুঢ়াগােহাঞি পৰিয়ালৰ চন্দ্র গগাহাঞিদেৱ আৰু খঙ্গীয়া ফুকনক সেই দুই পণ্টনৰ কাপ্তান বা সেনাপতি পাতে। বৰফুকনে স্বৰ্গদেৱৰ অনুজ্ঞানুসৰি গুৱাহাটীৰ কামাখ্যাত এটি বিতােপন তামৰ ঘৰ সজায়, আৰু ছত্রাকাৰ দেৱালয় বন্ধায়। বৰফুকন কলিয়াভােমােৰা যেনে বুদ্ধিমত্ত আৰু ওখ মনৰ পুৰুষ আছিল, তেওঁ কৰা কাৰ্যবিলাকো তেনে পৰিপাটি আৰু ওখ খাপৰ হৈছিল। শেহছােৱাত, বৰফুকন কলিয়াভােমােৰাই বর্তমান তেজপুৰ নগৰৰ পূবে তােমােৰাৰি পৰ্বতীয়া টিলাৰপৰা শিলঘাটৰ পৰ্বতীয়া টিলত লগাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওপৰেদি এখন সকো বন্ধাবলৈ এটা মহৎ অনুষ্ঠান হাতত লৈছিল । কিন্তু তেওঁৰ সেই সংকল্প কাৰ্যত পৰিণত হ’বলৈ নৌ পাওঁতেই, তেওঁ মানৱ-লীলা সামৰিব লগাত পৰিল। এতিয়াও তেওঁৰ নাম অনুসৰি খ্যাত “তােমােৰাগুৰিৰ ওচৰত এখন পােতাধিলত পােত, গৈ থকা তালেমান প্রকাণ্ড প্রকাণ্ড শাল কাঠ আৰু পৰ্বতাকাৰ হৈ থকা ‘চুশ-চুকী’ আদিয়ে তেজপুৰত তেওঁৰ সেই মহৎ অনুষ্ঠানৰ চিনাকি দিব লাগিছে। কলিয়াভােমােৰা বৰফুকন যুদ্ধ বিদ্যাতাে এজন সুনিপুণ সেনাপতি আছিল; আৰু কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনত কেইবাখনাে যুদ্ধত তেওঁ জয়লাভ কৰিছিল। এইবােৰ কাৰণত বৰ সন্তুষ্ট হৈ, কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে বৰফুকন কলিয়াতােমােক “প্রতাপবল্লভ” নাম দিছিল। জী: ১৭৯৬ চনত খাতি ৰজাৰে সৈতে চুৰচুৰীয়াকৈ এখন ৰণ লাগিছিল। বৰফুকন কলিয়াতােমােৰাৰ নতুন পণ্টনে” ৰণত খাতিহঁতক ঘটাই খামতিৰ বুঢ়া ৰজাক বন্দী কৰি আনিলেগৈ । খ্রঃ ১৮০২ চনত দৰঙ্গী ৰজাই আহােম ৰজাৰ অধীনতা যুৱলি পেলাই পুনঃ মূৰ দালিবলৈ আয়ােজন কৰা যেন গম পােৱাত, গুৱাহাটীৰ নতুন পণ্টনে” তেওঁক ৰণত জিনি আকৌ আহােম ৰজাৰ তলতীয়া কৰি থৈ আহিলগৈ। এই ৰাজত্বত ভফলা- বিলাকে বঙ্গী এজাক উপত্ৰৱ কৰি, শিলঘাটত ৰাজকীয় সেনাক আক্রমণ কৰিছিলগৈ ; বৰফুকনে তিনি কোম্পানি চিপাহী পঠিয়াই দুইমুনিশিলৰ ঘাটতে এখন ৰণ পাতে; ৰণত ঘাটি নদুৱৰীয়া, ছয়দুৱৰীয়া দুয়ােখেলৰ তাই বৰিলেহি। “নাদা বঙ্গাল” বুলি এক বেপেৰুৱা বালে তেতিয়া উত্তৰ গুৱাহাটীত ৰৰ প্ৰভুৰ চলাইছিল। তাৰ পাচত, ক্ষিণপাৰলৈকো সিহঁতে হাত মেলিছিল। এনেতে পাওয়াটৰ ওচৰত কামাখ্যাঘাত কলিয়াডােমােৰা বৰফুকনৰ ৰাজকীয় সেনাই সিহঁতৰ ভালকৈ এপালি দি, আহােৰ ৰাজ্য ৰাজ কৰি খেৰিলে। কোকাইনোপতি ম্রোহং-১৭১৮ কত, উত্তৰণাৰে ৰাচটাত তলা মত, 'গণীয়, আন আনাে াীিয় তয় মা গােখাইৰতীয়াৰে [ ১১৩ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিত ৰা গৌৰীনাখসিংহ ফোফাই নামেৰে এটাক সেনাপতি পাতি লৈ, মুঠ জি স্বৰ্গদেৱক দ্রোহ আচৰিলৈ যড়ষ্য কৰি, তাৰেপৰা মধুৰাম বৈৰাগীক বঙ্গাললৈ পঠাই বৰকাৰী বঙ্গাল চিপাহী কিছু অনাই লগত লৈ গাওঁ আদিছিল; স্বৰ্গদেৱে এই বিদ্ৰোহৰ সভেদ পাই, গুৱাহনীয়া ডেকাফুকনক কিছুমান চিপাহীৰে সৈতে উজাই আহি ফোফাইক ধৰিবলৈ আভা দিলে। সেইমতে ফুকন উজাই আহি উত্তৰে ভৰলী পাওঁতেই বাচকটীয়া বিদ্রোহী দলে ভটিয়াই গৈ ভৰলী কোষতে ফুকনৰে সৈতে ৰব পাতিলে। পিচে, ফুকনৰ পৈণত চিপাহীৰ বন্দুক গুণী খাই ৰব নােৱাৰি বাচকটীয়াবােৰ ভাগি গৈ আকৌ বাচটাত মুঠ ধৰিলেহি। তাৰ পাচত, স্বৰ্গদেৱৰ আদেশ মতে, কুৱৈগা মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই শান্তি স্থাপনৰ অৰ্থে উত্তৰপাৰলৈ গৈ, বৰসেনাপতি ফোফাইকে মুখ্য কৰি, বিদ্রোহীবিলাকক বুজালেগৈ ৰণ নকৰিবৰ কাৰণে। কিন্তু সিহঁতে নামানিলে। গতিকে, সেনাপতি ফোফাইক ধৰিবলৈ ভাঙ্গৰীয়াৰ আজ্ঞা হ’ল। সেই মতে ‘দুই কুনি’ চিপাহী গৈ ফোফাইক গুলীয়াই মাৰি, আনাে বিদ্রোহী বিলাকক ধৰি আনি ভাগৰীয়াৰ আগত দিলেহি। মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াই দোষীক সমুচিত ও বিহি ৰাজ্যৰ সেই অঞ্চলত শান্তি স্থাপন কৰিলে।” (১) | মােৱামৰীয়াৰ পুনর্লোহ -১৭২• শকত তলে-তলে লঙ্কৰ কছাৰী, ভগনীয়া এনে কিছুমান মানুহৰে সৈতে লগলাগি মােৱামৰীয়াই পুনঃ হে আচৰিবলৈ ষড়যন্ত্র কৰাৰ সম্ভেদ পাই, স্বৰ্গদেৱৰ আজৰে বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াই গুৱাহাটীৰপৰা আহােম চিপাহী ফৌজৰে সৈতে গুৱাহনীয়া ডেকাফুকনক অনাই চকীহাটত মােৱামৰীয়াৰ লগত ৰণ দিবলৈ পঠিয়ালে। সেই মতে ৰ লাগিল। ৰণত ঠাৰিব নােৱাৰি মােৱামৰীয়া ভাগি পলল। মােৱামৰীয়াৰ নেতা পীতাম্বৰ ঠাকুক ধৰাই আনি ধুটিয়াপােত নৰ- বন্দীকৈ ৰখা হ’ল। পলৰীয়া মােৱামৰীয়াবিলাকেও খাৰলৈ নাপাই ৰব নােৱাৰি হাবিৰপৰা ওলাই ভাদৰীয়াত ৰৰিলেহি। ডেকাফুকনে আকৌ ভটিয়াই আহি, আনাে-আনন। কছাৰী, লঙ্কৰ, মােৱামৰীয়া, ভগনীয়া, বিদ্রোহীবিলাকক ধৰিবৰ মনেৰে কলং পাৰ হৈ কছাৰীগাওঁ সােমই তাতে কোঠ কৰি ৰল। তাৰ পাচত, বাঁহৰৰীয়াৰ কটকী ধীৰেশ্বৰৰ মূখে ভাদৰীয়াৰ আদেশ পাই, গুৱাহাটীৰপৰা আৰু এটা আহােম ফৌজে লাগৰ ৰাটেনি সােমাই তেকাফুকনৰ লগত যােগ দিলেহি। এনেতে, মােৱামৰীয়া বিষােধীকালে চাংকীলৈকে খেদি আহি ৰণত ধৰিলে। এ আয়াকৈ চলিল। অন্তত মােৰামৰীয়া পৰান্ত হৈ পলাল। ডেকাফুকনে বৰথললৈকে সিহঁতক খেদি, গাওঁ-ই জুই লগাই গুৰি, লঞ্চ, কছাৰী, মােৱামৰীয়া, ভগনীয়া এনে মানুষ কিছুমান ধৰি আনি বন্দী কৰিলে, কেবােৰ ভাগ খাচপুৰ আৰু জয়ন্তীপুৰত সােমালগৈ। এই ৰণত ফলাফলত মােৱা- মৰীৰিক মূৰ দাবি নােৱাৰাকৈ পৰিল ; দেশত শান্তি স্থাপিত হল।(২) এ-চিংফৌৰ ৰণ আৰু তৰবি ৰাৰ পতন:-১৭২৩ শকত, মৰাণৰ গােহাঞি কৈীয়া ডেকান উজনিৰ আগৰ জিৰৰ নিমিত্তে মেরে মাল | (১ যিল-“ (২) মিল-“ং কী বু ” ১১,১৫০ । যু, ১১, ১৫০ পৃষ্ঠা। [ ১১৪ ] , অসমৰ বুৰঞ্জী কৰিলে। তেকাফুকনে ‘পাঁচ ফুম্পানি’ আহােম চিপাহী লৈ মৰাণ মাৰিবলৈ খেদি গল। মৰাণ আৰু চিংফৌহঁতেও ফেৰ পাতি ধৰাত, বেংমৰা চাপৰিত এখন আময়া ৰণ লাগিল। পাচে, চিপাহীৰ গুলীৰ আগত ঠাৱৰিব নােৱাৰি, মৰাণ ভাগি গৈ নামৰূপত সােমাই, মটকত চিংফৌৰে সৈতে মিলি বল। আহােম ফৌজে খেদি গৈ তাতে এখন ৭ দিলে। মৰাণ-চিংফৌ দুয়াে দুদী হৈ দুফাললৈ ভাগি পাল। মৰাণ ৰাইজ ভাগি ঘৰ-বাৰী এৰি হাবি সােমাল। আহােম চিপাহীয়ে সিহঁতক হাবিতে যেৰি ধৰিলেগৈ। সেইখিনিতে, মনৰ বেগত, পাঁচোটামান মৰাণৰে সৈতে ওলাই আহি, মৰাণৰ তৰথি বই হাউহি মাৰি ধৰিছিলহি। এনেতে, যােগসিং চিপাহীয়ে গুলী দিলে। ভথিৰ কৰণত গুলী লাগিল। তথাপি, পিচমুখ নকৰি ভৰথিয়ে হিলৈত খামোচ মাৰি ধৰিছিলহি ; পিচে; সিমানতে চিপাহীয়ে তেওঁক চাঙ্গিনেৰে খুচি মাৰিলে। এই ৰণৰ ফলত মৰাণত মূৰ দাঙ্গিব নােৱাৰাকৈ বশ হ ল। (১) পানীমুৱাৰ খবৰ:-১৭২৪ শকৰ ফাগুন মাহত লক্ষীমপুৰীয়া জাবৰে বীতিয়ামতে প্ৰৱৰ্তি, কিছুমান বিষয়াৰে সৈতে লগ-লাগি স্বৰ্গদেৱক দ্রোহ চিন্ডিব খুজিছিল। সেই লালসৰ লােক,-মিৰি-সন্দিকৈৰ দোলাধৰীয়া বৰুৱা, চাওভাং খেলৰ লেফেৰাৰ ঘৰৰ চাওডাঙ্গৰ বৰুৱা, মৰাণৰ গােহাঞি বৰুৱাৰ ঘৰৰ তিপমীয়া ফুকন, জৰাধৰ খেলৰ জৰাধৰা বৰুৱা, বাকলি চাংমাই খেলৰ চাংমাই খুটিখােৱা, হৰগৌৰীৰ দেৱলীয়া ওজা লিগিৰা হালােৱা, কলিতা হাজৰিকীয়া, মলপুৰচাৰ লিগিৰা লুটুম, মনৰ হাজৰিকীয়া, লেং হাতীমূৰীয়া, কটকী বৰ, বৰবৰুৱাৰ মোৰ লিকচন বৰা কৃষ্ণাই, আনো আনে পাঁচশ মানুহ। এই সবাৰৰ উপৰি গজপুৰীয়াৰ খেলৰ পানীমুৱা নেতা। পানীমুৱাই ৰাহুলৰ ফৰে পােনেই স্বৰ্গদেৱৰ বাহৰত জুই দিবলৈ আহোঁতে তাক তাতে ধৰি বন্দী কৰা হয়। তাৰ পাচত, আচত থকা লােকবিলাক ধৰাই আনি পানীমুৱাৰে সৈতে একলগে | বিবিধ বিধানেৰে বধ কৰা হয়। সেই সময়তে কাটনিপাৰৰ মহন্ত ৰাহ্মণ নন্দক ৰীতিয়া মতে প্ৰৱৰ্তা বাবে গাধত তুলি মদ ঢালি আপচু কৰি খেদা হয়। (২) , কটকী-তােল:- দেশত শান্তি বিস্তাৰ স্থায়ী কৰিবৰ উদ্দেশ্যে মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়া মহামন্ত্রী মন্ত্রণামতে স্বৰ্গদেৱে মিত্ৰ আৰু কৰ-কাটলীয়া ৰজা- সকলৰে সৈতে সন্দেশ-পত্ৰ দিয়া-দিয়ি কৰি, কটকী ভােলা ব্যৱস্থাত ধৰিলে। সেই অর্থে, গােটৰ ৰা, জয়ন্তাৰ ৰজা, কছাৰী ৰা, মুকাৰ ৰা এই সকলৰ লশে-পত্ৰই সৈতে কটকী-তােলা কাৰ্য বৰ্গদেৱে স্বয়ং আৰু বুঢ়াগােহাঞি ডাৰীয়াৰ জৰিয়তে সম্পাদন কৰে। তাৰ খাই সদৌ ৰাজৰাজোৱাৰৰ পৰা সম্ভাৱ-সম্প্রীতি লাভ হােৱাত দেশজুৰি শান্তি বিস্তাৰিত হয়। (৩) ‘ভােগদৈ’ নাম উৎপত্তি-কহাৰী, ভগনীয়া, মৰাণ ৰাৰ মােৰীয়াৰ সম্মিলিত ৰণ-বিদ্ৰোহৰ পাচত, যেতিয়া সিইতে স্বৰ্গদেৱত ৰৰিলেহি, তেতিয়া সেই গীতি বায়ী কৰিৰ অভিপ্রায়ে, ভৌগােলিক নীতি অনুসৰি, মহামতি পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাবি (১) বিল-ভূখুলবু ১২-১৮২ পৃ। (২), (৩) বিল-“দীয়া মূয়ী ১,১০৫, ১০০ । [ ১১৫ ] t স্বৰ্গদেৱ চুহিতপা বা গৌৰীনাখসিংহ ডাৰীয়াই দিচৈৰপৰা কলিনীলৈকে নতুনকৈ এখন নৈ খনালে। সেই নৈ খনাত অধিকাৰবিলাকে খেলে খেলে ৰাইজক চাউল-পিঠা খুৱাইছিল; তাৰ লগতে স্বৰ্গদেৱ, ডাঙ্গৰীয়া আৰু বৰবৰুৱায়ো ৰাইজক জলপান দিছিল। সেই আপাহতে সেই নৈৰ নাম ‘ভােগহৈ 'ল। (১) কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনৰ বিষয়া আৰু পাত্র-মন্ত্রী-স্বৰ্গদেৱ গৌৰীনাথসিংহৰ দিনৰপৰাই দেশৰ বিবিধ বিদ্রোহ সংসৰ্গত আহোম ৰজাৰ ডা-ভাঙ্গৰীয়া, ফা-ফুকন, বকৰা ৰাজখােৱা, কটকী, কাকতী, দলৈ আদি বিষয় ভালেমান ভঙ্গা-পত। হৈ, সিবিলাকৰ ঠাইত কমলেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজত্বৰ শেহছােৱাত এই সকল বিষয় আৰু পাৰ-মন্ত্রী বিষয়-বাবত ৰৈছিল : কুৱৈগঞা ৰামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়া ; ভায়েক দোলাঘৰীয়া বৰুৱা, নিচাৱেকৰ পুতেক ৰাজনেওগ ফুকন; পুথাও বেলেগতীয়া পানীফুকন ; বচা ৰাজখােৱা ; নামভঙ্গীয়া ৰাজখােৱা; মৌ গােহাঞিৰ কাপ্তান গােহাঞি; দিলিহিয়াল ভিতৰুৱাল ফুকন; জবকিয়াল চেটিয়া-পাতৰ বৰুৱা , ঘৰফলীয়া বৰুৱা ; লংকেকীয়া ৰংপুৰীয়া স্যায়সােধা ফুকন ; কুঁৱৈগঞা ডেকাফুকন , কেন্দুগুৰীয়া বৰপাত্ৰ ডাঙ্গৰীয়া ; মৰাণৰ বুঢ়াগােহাঞি ফৈদীয়া নাওবৈচা ফুকন ; মাদুৰিয়াল লাল গােহাঞিৰ ভতিজাক বৰগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া ; দৈনীয়া চেতিয়াপাতৰ বৰুৱা; বাৰুকীয়া সাল গােহাঞি ; দুৱৰাৰ বৰবৰুৱা; হাহচৰীয়া দিহিঙ্গীয়া ৰাজখােৱা ; দেৱাবজীয়া ৰাজখােৱা ; সন্দিকৈৰ এদাবৰীয়া বাহৰ বৰফুকন ; বেতিয়নীয়া বাহৰ ন্যায়সােধা ফুকন ; উপৰ দৈয়ঙ্গীয়া ৰাজখােৱা ; নাচুকীয়া বাহৰ দুলীয়া বৰুৱা ; ঘিলাধৰীয়া ৰাজখােৱা ; ৰাইডঙ্গীয়া ফুকন ; দিহিঙ্গীয়াৰ ন-কন; পানীদিহিঙ্গীয় ৰাজখােৱা ; লাহনৰ ঢেকীয়াল ফুকন ; শলগুৰীয়া ৰাজখােৱা; চেটিয়া ফুকন ; মিৰি সন্দিকৈৰ দিহিঙ্গীয়া ফুকন ; কুকুৰাচোৱা ঘৰৰ নিবুকিয়াল ৰাজখােৱা ; বুঢ়াগােহাঞি- পৰীয়া ডেকাফুকন ; গন্ধীয়া বৰুৱা; লানমাখৰ খাৰঘৰীয়া ফুকন ; শেনচোৱা বৰুৱা ; পানী অভয়পুৰীয়া ৰাজখােৱা; টিপমীয়া ফুকন খেলৰ চেটিয়া-পাতৰ ; গুৱাহনীয়া দিহিঙ্গীয়া ফুকন ; চিৰিৰ চোলাধৰা ফুকন ; চিৰিং ফুকন ; নাওশলীয়া ফুকন ; ঘােৰা বৰুৱা; বকতিয়ালৰ শলগুৰীয়া ৰাজখােৱা ; কাঠকটীয়া বৰুৱা ; পাতৰৰ বৰফুকনৰ সৰু অভয়পুৰীয়া ৰাজখােৱা ; মৰাণৰ গােহাঞিবৰুৱাৰ ঘৰৰ টিপমীয়া ৰাজখােৱা ; কামনৰ দোলাষৰীয়া বৰুৱা ; চাওৰ চাওবৰুৱা ; সােনােৱাল কছাৰীৰ ৰাইভঙ্গীয়া বৰুৱা; ভায়েক মাজিউমেলীয়া বৰুৱা ; ব্রাহ্মণ কাকতীয়াৰ ঘৰৰ তামুলী ফুকন; তায়েক সালমাৰী ফুকন; পুতেক মলীয়া বৰুৱা; ভতিজাক খঙ্গীয়া ফুকন; অতি পৰ্বতীয়া ফুকন; শূলপাণিৰ পুতেক বৰ-ভণ্ডাৰী বৰুৱা ; দলৈ নাতিয়েক ভাৰীৰ ব্ৰাহ্মণ ; দেৱৰগঞা খীয়া বৰুৱা ; বেজ গাভ-মেলৰ বৰুৱা; সেৰ ঘৰৰ পুৰণি-মেলীয়া বৰুৱা ; কলীৰে মেলৰ বৰুৱা ; পাখীমৰীয়াৰ গহপুৰীয়া ৰাজখােৱা ; চু দিখৌমুখীয়া ৰাজখােৱা ; গায়নৰ ন-মেলীয়া বৰুৱা, বৰাহীৰ খনিকৰ ৰ; চেটিয়াৰ (লিংগীয় , ১১, ১০, ১৫০ পৃ। [ ১১৬ ] অসমৰ বুৰঞ্জী চা ফুকন; হে লাল টিপমীয়া ৰা; গণৰ মজিলাৰ বৰুৱা; ভায়েক গপুৰীয়া ৰা; লুখুৰখনৰ গুৱাহাটীয়া ভোকন। (১) খুব সীমান্তলৈ যুদ্ধ যাত্রা নামনি অসম, মাৰ অসম আৰু উজনি অসমত শান্তি স্থাপিত হােৱাৰ পাচত, শদিয়াৰ পাচ দখল লৰৰ উদ্দেশ্যে, তিনিজনা আৰীয়া, বৰবৰুৱা, বৰফুকন, আনন বৰুৱা, ফুকন, ৰাজখােৱা আদি বিষয়া সকলেৰে আলােচনা কবি, ১৭২৮ শকত, স্বৰ্গদেৱে পূর্ব সীমান্তলৈ ৰণ যাত্ৰা কৰালে। সেই ৰণলৈ যাবলৈ দুৱৰাৰ ডেকানা বৰুৱাই স্বৰ্গদেৱৰ আৰে তিনিজনা ডাঙ্গীয়, বৰুৱা, ফুকন, মেলগীয়া বৰুৱা, ফুকন, আউনীআটী, দক্ষিণপাট প্ৰমুখ্যে সকলো মহন্তৰ ভাগৰ নাও এখনীয়া, দুখনীয়া, তিনিখনীয়া এইদৰে তাৰতম্যৰূপে লৈ দিলে। সেই আয়ােজনেৰে 'কুম্পানি চিপাহী’ লগত লৈ আহােম ফৌজ পচলাখােৰা মুখত বাণিত কোঠ মাৰি ৰলগৈ। পাচত, মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াই স্বয়ং তালৈ গৈ, আহােম ফৌজ তিনি দল কৰি পঠিয়াই, তিনি ফালৰপৰা শদিয়াৰ খামতি, চিংফৌ, ভগনীয়া, মােৱামৰীয়া এই বিলাকক আক্রমণ কৰালে। ৰণত আহােম ৰজাৰ সম্পূৰ্ণ জয় হােৱাত, খামতি, চিংফৌ আদি পূৰান্তৰ সদৌ মাতিয়ে চাপি কুচি ভাঙ্গৰীয়াত বৰিলেহি। তাৰ ফলত, ৫ ১৮৬ চনত শদিয়া অঞ্চল আহােম ৰজাৰ খাচ দখল অন্তভুত হল।(২) | স্বৰ্গদেৱ কমলেশ্বৰসিংহৰ দিনত যিবােৰ আলি, পুখুৰী, দৌল আছি কৰােৱা হৈছিল, তাৰ ভিতৰত ন-আলি, ৰজাবাহৰৰ আলি, মহবন্ধা আলি, কৰবন্ধা আলি, চেউনী আলিৰ পুখুৰী, কামাখ্যাত তামৰ ঘৰ, হাকাৰত ফোলয় এইবােৰই প্রধান। ওপৰত কোৱাৰ দৰে, মন্ত্রী আৰু বিষয়াসকলৰ বুজি আৰু কাৰ্য্যৰ বলত, ১৬ বছৰমান মুখেৰে আৰু সুখ্যাতিৰে সৈতে ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, খ্ৰীঃ ১৮১০ চনত, স্বৰ্গদেৱ কমলেশ্বৰসিংহ গী হয়। তেওঁৰ পাৰপৰা আহােম ৰজাৰ ক্ষমতা বেগেৰে নিতে হবলৈ ধৰে। স্বৰ্গদেৱ চন্দ্রকান্তসিংহ অৰ্গদেৱ কমলেশ্বৰসিংহ অগী হােৱাত, তেওঁৰ ভায়েক চাৰিীয়া ৰজা চন্দ্রকানুসিংহই আহােম ৰাজপাট লাভ কৰিলে। তেৱো ককায়েকৰ ৰে শিঙৰিঘৰ উঠিবলৈ নহল কাৰণে, আহােম নাম নাপালে। ৰাজপাটত উঠাৰ সময়ত চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ বয়স নিচেই কোমল,-১২ বছৰ মাখােন হৈছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি আৰীয়াই, সেই কাৰণে, নিজৰ মূৰতে ৰাজকাৰ্যৰ সকলো ভাৰ লৈ, সুচাৰুৰূপে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। চন্দ্রকানুসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজৰ শেহতাগত, পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি আৰীয়াৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক কচিলাথ বুঢ়াগােহাঞি, নির্ভয়নাৰায়ণ বগােয়ি অনিৰ ভাগৰু ধনী বৰপাত্ৰগােহাঞি, সন্দিকৈৰ ধনী বৰবৰুৱা, আৰু ৰন বৰফুকন এই কেইজন নতুনকৈ আৰীয়া আৰু বিয়া হৈছিল। (১ যিনা বা “লীয়া বুৰঞ্জী–১৮২১৮৩ পৃষ্ঠা। (২ যিল-এ বষৰৱাৰ খুৰীয়া বু” ১৮৬ পৃষ্ঠা। [ ১১৭ ] বৰ্গদেৱ চুহিতফা বা গৌৰীনাখসিংহ দুচোৱা দুৰ পুতেকৰ খবৰ:-চকাসিংহ স্বৰ্গদেৱ নিচেই কুমলীয়া বয়সতে ৰজা হােৱাৰ কাৰণে, ভালেমান দিনলৈকে তেওঁ পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাৰীয়াৰ ওপৰতে নির্ভৰ কৰি সুকলমে ৰাজপাট ভােগ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ আন আন ল'ৰা-ছােৱালীৰ লগত ৰং-ধেমালি কৰিয়েই কাল কটাইছিল। যেতিয়া ডেকা হলহি, তেতিয়াও স্বৰ্গদেৱে সকালৰ লগৰীয়াবিলাকক নাপাহৰিলে। সেই আপাহতে ভুত নামেৰে কুকুৰাচোৱা বৰাৰ পুতেক শতনাম তেওঁৰ বৰ খাটনিয়াৰ আৰু প্রিয়পাত্ৰ হৈ উঠে। স্বৰ্গদেৱৰ অনুগ্ৰহত এই শৰাম লাহে লাহে চাৰিীয়া ফুকনৰ পদলৈ উঠিল। ৰজাৰ লাই পাই, ইয়াৰ পাচত শতৰমৰ মন দোপত দোপে উধাবলৈ ধৰিলে। আনকি, মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাদৰীয়াৰ ক্ষমতাৰ ফালেও শতৰামে ঈর্ষাৱে চকু দিয়া হলগৈ ; আন আন ভাঙ্গৰীয়া বিষয়াসকলক যে তেওঁ গণিতা নকৰই হ'ল। শতৰামে যিমান পাৰে বুঢ়াগােহাঞি ভাজৰীয়াৰ বিপক্ষে নানা তৰহৰ লগীয়া কথা লগাই, লাহে লাহে ৰজাক ভাৰীয়াৰে সৈতে আতৰি কৰিবলৈ ধৰিলে। দুৰণী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই ইয়াৰ সম্ভেদ পাই, ৰজাক সাৱধান কৰিবৰ অর্থে, সকলো কথা ৰাজমাও আইচুদেৱত জনাই থলে। পিচে, শতৰামে তাৰ গম পাই, পাচলৈ দেখাদেখিকৈয়ে ডাক্ষৰীয়াৰ বিপক্ষে শৰিবলৈ কঁকালত টালি বাজিলে। ইফালে চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱ ৰজা হােৱাৰ বছৰেকৰ পাচতে, খ্রঃ ১৮১২ চনত, কশিয়াভােমােৰা বৰফুকন মৃত্যু হােৱাত, প্ৰথমতে তেওঁৰ ককায়েকক, পাচত বদনচত্ৰক বৰফুকন পতা হয়। ইয়াৰ অলপ পাচতে, বদনচন্দ্ৰৰে সৈতে বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়াৰ কোনাে ঘৰুৱা কথাপ্রসঙ্গত মনান্তৰ ঘটে। সেই আপাহতে ৰদনই ভাঙ্গৰীয়াৰ অহিত চিন্তি, শতমৰ ষড়যন্ত্রত যােগ দিয়ে। ৰজাৰ বলতে শতনামক অকলেই ৰাইখনও বলে নােৱাৰে, তাতে বদনচন্দ্ৰ বৰফুকনৰ বল পাই মহামন্ত্রী পূর্ণাঙ্গ বুঢ়াগােহাঞি ভাজৰীয়াক শতনামে তৃণ এভালৰ সমাননা নগণা হল- ভাৰীয়াক নানা প্রসঙ্গত ৰজাৰ আগতে অপমান কৰিবলৈ ধৰিলে। সাগৰ যেন গভীৰ-গম্ভীৰ প্ৰকৃতিৰ সুদূৰদৰ্শী ৰাজনৈতিক মহাপুৰুষ মতিমান পূর্ণান বুঢ়াগােহাঞি মহামন্ত্রী ভাঙ্গৰীয়াই স্থিভাৱে ভাবি চালে যে ৰজাক এইদৰে হাৰ মুঠিত লব লাগিলে, শতৰমে ৰাজ্যত মহা অমঙ্গল ঘটাব। এই ভাবি, তেওঁ আন আন ভা-ভাৰীয়া ফা-ফুকন আৰু বৰুৱা বিষয়াসকলৰে সৈতে মন্ত্রণা কৰি, এদিন একা ভাৱে তিনিওজনা ভাঙ্গৰীয়া শতৰামৰ বিৰুদ্ধে জাৰ চৰাত ৰহিলগৈ (১)। তাৰ পাচত, বিচাৰত শৰামক দ্রোহী বুলি থিৰাং কৰা হয়। তাৰ লগতে, সেই ম্রোহত বােগ দিয়া আন আন সকলােকে সমুচিত জণ্ড বিহি, শতৰামক দেশাৰ কৰা হয়। ৰাজজোহীৰ ভিতৰত বহুত ভাৰ ভাগৰ বিষয়াৰ ল'ৰাও পৰিছিল। সেই কাৰণে, সেই সময়ত উজনিত এখন ভয়ানক হলফুল লাগিছিল। এই বিদ্রোহকে বুকুৰাচোৱা ভূত পুতেকৰ খৰৰ বুলি জনা যায়। না, এয়ে অসমলৈ মান না কাৰ্যৰে অতিৰি।। | (১) জাগায়কি, গােহাঞ্জি, পাগােজি এই খিনিৰ তা একে সময়তে যাৰ মাত লগ আৰু এ বি এলাকা হতে এলে; সতেনাতকোধিকবকে। [ ১১৮ ] ১• অসমৰ মূখী মনৰ ১ম আ ল -কুকুৰাচোৱা ভূতৰ পুতেকৰ খবৰ যেতিয়া গুৱাহাটী পালেগৈ, তেতিয়া তাৰ আদিৰেপৰা অন্তলৈকে সকলাে বৃত্তান্ত নি, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন মনে মনে নানা আশফাত বিহুৰ হবলৈ ধৰিলে। সেই সময়ত বৰফুকনে গুৱাহাটীয়া এবিলাকক বৰ উপদ্ৰৱ কৰিছিল। সেই বিষয়ে মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাঙ্গৰীয়ালৈ কেইবাবাৰে গুৱাহাটীৰ বাতৰি গৈছিল। কিন্তু, ডাঙ্গৰীয়া শতৰামৰ বিদ্রোহত বৰকৈ লাগি থকাত, আৰু বৰফুকন সেই বিদ্রোহত মােগ থকাটো জানি, তেওঁ সেইফালে বৰকৈ মন দিব নােৱাৰিছিল। পিছে, ইফালৰপৰা আজৰি পাই, মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাষৰীয়াই বদনচন্দ্ৰ বৰফুকনক ধৰি আনিবৰ কাৰণে মহেশ্বৰ পৰ্বতীয়া ফুকনক গুৱাহাটীলৈ পঠিয়ালে। কিন্তু ইতিমধ্যত বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াৰ বােৱাৰীয়েক, বৰফুকনৰীয়েক, পিজৌ গাভৰুৱে সেই কথাৰ সতে পাই তলে তলে বৰফুকন দেউতাকলৈ আদ্যোপান্ত কথা ভাজি লিখাই পঠিয়ালে (১)। জীয়েকৰপৰা আগন্তুক বিপদৰ বাতৰি পাই বদনচত্র আগধৰি সতর্ক হৈ আছিল। মহেশ্বৰ ফুকন যি দিনা গুৱাহাটীত উপস্থিত হয়গৈ, তাৰ আগ-ৰাতিয়েই, জন্মি আৰু পিয়লি নামেৰে পুতেক দুজনক লৈ, বদনচন্দ্ৰ দেশৰ ফালে ভটিয়াই পলাই গ'ল। সেই বাতৰি পাই মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি আৰীয়াই ঘনশ্যামক গুৱাহাটীত বৰফুকন পাতি বদনক সপুত্ৰে ধৰি আনিবলৈ আদেশ দিলে। ঘনশ্যাম বৰফুকনৰ মানুহে কোবাকুবিকৈ বিচাৰি গৈ বদনচক চিলমাৰিত পাইছিল; কিন্তু সেই দেশত আহােম ৰজাৰ অধিকাৰ নথকাত, তাৰপৰা তেওঁক ধৰি আনিৰ পৰা নহ'ল। তাৰ পাচত, বদনচন্দ্ৰই কলিকতালৈ গৈ, গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লর্ড মেয়ােৰ ওচৰত বিপদৰ বিবৃতি বহলাই কৈ সহায় ভিক্ষা কৰে। পিচে, সেই সময়ত বৃটিচ গৱৰ্ণমেণ্টৰ অন্তৰ ৰাজ্য সম্পর্কীয় কাৰ্যত হস্তক্ষেপ নকৰা নীতি” (Non-intervention Policy) আছিল। সেই কাৰণে, গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলে বদনচন্দ্ৰৰ প্রার্থনা লিয়াই পেলালে। কিন্তু, ঠিক সেই সময়তে কলিকতালৈ ব্ৰহ্মদেশৰ এজেন্ট বা কটকী এজন আহিছিল; বদনচত্রই সেই এজেন্টজনৰ কাষ চাপি, তেওঁৰ আগত তিলকে তাল কৰি অসম দেশৰ দুৰবস্থাৰ কথা জনােৱাত, তেওঁ বদনচন্দ্ৰক সহায় কৰিবলৈ প্রতিশ্রুতি দিয়ে, আৰু সৈন্য-সামন্ত যুগুত কৰি দিয়াৰৰ নিমিত্তে তেওঁক লগতে ব্ৰদ্ধাদেশলৈ লৈ যায় (২)। তেওঁৰ সাহায্যত বানচত্ৰৰ আশং-লতাত ফুল মেন্সিল; ব্ৰহ্মাৰজাই ৬•••মান সেনা দি, তেওঁক সহায় কৰিলে। সেই সেনা-বল আগ্ৰহেৰে লগত লৈ, বানচন্দ্ৰই, ১৮১৬ চনত, মুংকুং, হুকু আৰু মণিপুৰেদি যুদ্ধযাত্ৰা কৰি অসমৰ নামৰূপত সােমায়হি। ইয়াতে আৰু হাজাৰচেৰেক বাৰেৰীয় সেনা গােটাই লৈ, ৰনচত্র অসমৰজাৰ নগৰৰ ফালে আগ বাঢ়িল। মহামতি পূর্ণাঙ্গ বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াৰ সেই সময়ত শাৰীৰিক অৱস্থা (১) পিজৌ গাভৰু সেই বাতৰি তেওঁ আৰী ৰেনাথ চোয়াল ফুকনৰ ভুৱাই লিখায়; ওযেবানাৰ পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞিৰীয়া মাটিতে। (২) মাৰ জােৱাৰ আৰোম ৰী এগৰাকী ৰচক মানৰ লগত সাক্ষাৎ কই পি, তেওঁৰ সৈয়দা সায় লােৱ কাৰ্যত সহায় কৰিছিল। সৰুতে এই বী নামঘৰৰ কাৰী আলি, চাগা পাই ভেতর মাল লি ফিলি। বীৰ কথা পেলাব নোৱাৰিমােনাই লৈ দিয়ে। [ ১১৯ ] বৰ বিষম আছিল। তথাপি, তেওঁ লৰালৰিকৈ মানৰ লগত ৰণ দিবলৈ এজাক ৰণুৱা যুগুতকৈ পঠিয়ালে। প্ৰথমতে ঘিলাধাৰীত এখন যুদ্ধ হয়, মান-আহোমৰ সেই যুদ্ধত ৰাজকীয় সেনা ঘাটিল। সেই ছেগতে মানহঁত নগৰ সোমালহি। সেই বাতৰি পাই মহামন্ত্ৰী বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই মহা চিন্তিত হৈ, আকৌ নৰীয়া-গাৰেই ভাল ভাল সৈন্য বাছি যুদ্ধলৈ পঠিয়াবৰ নিমিত্তে আয়োজন কৰিছিল; কিন্তু,ঈশ্বৰৰ ইচ্ছা, অসমৰ অধঃপতন অনিবাৰ্য্য,—পূৰ্ব্বৰ নৰিয়া টান হোৱাত(১), আহোম ৰাজ্যৰ ঘাই ধৰণী মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই এনে সঙ্কটৰ সময়ত হোজা অসমীয়া প্ৰজাক বাঘৰ মুখত পোৱালি এৰাৰ দৰে এৰি, ইহ সংসাৰৰপৰা বিদায় ললে। ৰজা, প্ৰজা সকলোৰে ডাঙ্গৰীয়াৰ বলবুদ্ধিৰ ওপৰত অটল বিশ্বাস আছিল। গতিকে,ডাঙ্গৰীয়াৰ অকালমৃত্যুত সকলো নিৰাশ হ’ল, সকলোৰে মন ভাগিল! মানহঁতে যিমান আগুৱাবলৈ ধৰিলে, সিমান নায়ক-নোহোৱা সেনাৰ দল ভগাৰ দৰে অসমীয়া প্ৰজা ছিটিকি পলাবলৈ ধৰিলে। মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ কুঁৱৈগঞা বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ পৰলোক হোৱাত, তেওঁৰ পুতেক ৰুচিনাথ গোহাঞিদেৱক বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়া পাতি আগ কৰি দিয়া হৈছিল; কিন্তু কেঁচা তেজৰ সোৱাদ পোৱা বাঘৰ নিচিনা মানহঁতৰ বিক্ৰমৰ আগত নতুন ৰাজমন্ত্ৰী ৰুচিনাথ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ সকলো চেষ্টা ‘লুইতত বালিভেটা'ৰ নিচিনা হল! শেহত, ৰুচিনাথ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই আন উপায় নাপাই, ৰজাক গুৱাহাটীলৈ ভটিয়াই পলাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। স্বৰ্গদেৱ পলাবলৈ অসম্মত হোৱাত, তেওঁৰ ওপৰতো সন্দেহ মানি, ৰুচিনাথ ডাঙ্গৰীয়াই নিজেই সপৰিয়ালে গুৱাহাটীলৈ ভটিয়াই গলগৈ। এনে ছেগত পাই, বদনচন্দ্ৰই নগৰ সম্পূৰ্ণৰূপে হাত কৰি ললে; আৰু পূৰ্ব্বশত্ৰু পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি ভাঙ্গৰীয়াক নাপাই, তেওঁৰ বংশ পৰিয়ালৰ আন-আন মানুহক নানা তৰহৰ অত্যাচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। ইফালে ধনলোভী মানহঁতৰ পাশৱিক অত্যাচাৰ-উৎপাতত দেশত হাহাকাৰ লাগি উঠিল। সদৌশেহত, স্বৰ্গদেৱৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱতবমান্তি হৈ, বদনচন্দ্ৰই তেওঁক অভয় দান দি, নিজে ‘মন্ত্ৰীফুকন' হৈ ৰাজ্য শাসন কৰিবলৈ স্থিৰ কৰিলে। তাৰ পাচত, তুংখুদীয়া ফৈদৰ বগা কোঁৱৰৰ আইদেউ এগৰাকীক, ৰজাৰ নিজৰ জীয়েক বুলি, সালঙ্কৃতাকৈ ব্ৰহ্মা-ৰজাৰ লগত বিয়া দিয়া হয়। ভেঁটী পঠিয়াই, আৰু বহুত ধন বস্তু দি, মানহঁতক বিদায় দিয়া হয়। এয়ে উজনি অসমত মানৰ প্ৰথম আক্ৰমণ, আৰু এই আপাহতে বদনচন্দ্ৰক “মান-অনা-বৰফুকন” বুলি গৰিহণা দিয়া হয়।

 মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়া:— এওঁ আহোমৰ এজন মহামন্ত্ৰী পুৰুষ আছিল। মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞিৰ তুল্য অসাধাৰণ ৰাজনীতিজ্ঞ পুৰুষ সেই সময়ত ভাৰতবৰ্ষত দ্বিতীয় নাছিল বুলিলে বঢ়াই কোৱা নহ’ব। আন কি, ইংৰাজ ৰাজনীতিজ্ঞ পুৰুষেও তেওঁৰ বিচক্ষণ বুদ্ধি আৰু ৰাজনীতিজ্ঞানৰ অশেষ গুণবাদভকৰিছিল। বুঢ়াগোহাঞি পূৰ্ণানন্দ মহামন্ত্ৰীৰ মূৰেদি ভয়ঙ্কৰ বিদ্ৰোহ-ধুমুহা পাৰ হয়। কিন্তু তেওঁ জীৱনৰ তেনেকুৱা অশেষ অপায়-বিঘিনি খণ্ডাই, কি যে অতুলনীয় অসাধাৰণ


(১) কোনো-কোনোৰ মতে, নিজৰ হাতৰ আঙ্গুলি হীৰা পতা আঙ্গঠি চেলেকি বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়া আত্মঘাতী হয়। [ ১২০ ] জীৱন যাপন কৰিছিল, সেই বিষয়ে মোৱামৰীয়াৰ দ্বিতীয় বিদ্ৰোহৰপৰা মানৰ প্ৰথম আক্ৰমণলৈকে অসমৰ বুৰঞ্জীৰ এই মহা বিপ্লৱপূৰ্ণ বিৱৰণছোৱাই বিশিষ্ট সাক্ষ্য দিয়ে। ডেকা (১) পূৰ্ণানন্দ গোহাঞিদেৱে বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ আসন গ্ৰহণ কৰি উঠিয়েই মোৱামৰীয়াৰ ভীষণ বিদ্ৰোহৰ উৎপাত খণ্ডাব লগাত পৰে। তাৰ পাচতো নানা উৎপাতত ছাৰখাৰ হোৱা অসমদেশত তেওঁ অহোপুৰুষাৰ্থ কৰি শান্তি স্থাপিব লগীয়া হয়। লগৰীয়া মন্ত্ৰী-বিষয়া আদি সকলোৱে গা-এৰা দিয়াৰ স্থলতো, ৰজাৰ অনুপস্থিতিত মোৱামৰীয়াৰ বিদ্ৰোহত সাত বছৰলৈকে মহা উৎপাতৰ মাজত নগৰ ৰক্ষা কৰালৈ চাই,মহামতি পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ ৰাজনীতি-জ্ঞান পৃথিৱীৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ সত্য জাতিয়েও বখানিব লাগিছে। মহামন্ত্ৰী পুৰ্ণানন্দ ডাঙ্গৰীয়া মন্ত্ৰীত্বত যেনে এজন অসাধাৰণ বুদ্ধিমান পুৰুষ আছিল, যুদ্ধ বিদ্যাতো তেওঁ তেনে এজন সুনিপুণ সেনাপতি বুলি চিনাকি দিছিল। অসমৰ দুৰ্ভাগ্যক্ৰমে তেওঁ অকালত কালপ্ৰাপ্ত নোহোৱা হলে, স্বাৰ্থপৰ দুৰ্ম্মতি বদনচন্দ্ৰৰ দেশদ্ৰোহিতাৰ ফলস্বৰূপ মানহঁতৰ আসুৰিক উৎপাতত অসমদেশ ছাৰখাৰ হবলৈ নাপালেহেঁতেন। “যি লাই বাঢ়িব, তাৰ দুপতীয়াতে চিন্” এই কথা প্ৰতিতাপন্ন পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াত নিভাঁজকৈ খাটিছিল। তেওঁ পৈণত বয়সত যি এজন অদ্বিতীয় ৰাজনৈতিক মহাপুৰুষ হৈ উঠিছিল, নিচেই কুমলীয়া বয়সৰেপৰা তেওঁৰ কাৰ্যত সেই মহত্বৰ চিনাকি পোৱা গৈছিল; পূৰ্ণানন্দ সৰুৰেপৰা চিন্তাশীল, বাহুবলী, দয়ালু আৰু কাৰ্যপ্ৰিয় ল'ৰা আছিল। ভৰবয়সত পূৰ্ণানন্দৰ সুপ্ৰশস্ত হিয়া এখন কৰুণাৰ মহাসাগৰ যেন হৈ জিলিকিছিল (২)।

 মান উলটি যোৱাৰ পাচত, দেশত বদনচন্দ্ৰ মন্ত্ৰী-ফুকন প্ৰায় এদনীয়া অধিপতিৰ দৰে হ'ল। আৰু ক্ষমতা বঢ়াৰ লগে লগে বদনীয়া অত্যাচাৰৰ মাত্ৰাও চৰি আহিল। ইতিপূৰ্ব্বতে মান আনি দেশত উৎপাত লগোৱাৰ বাৰে ৰজা, ডাঙ্গৰীয়া, বিষয়া আৰু ৰাইজৰ সকলোৱে ৰাইজক আন্তৰিক গৰিহণা দিছিল, এতিয়া বদনৰ অন্যায়-অত্যাচাৰ চৰি অহাত,তেওঁ সকলোৰে চকুৰ হুলৰ দৰে হৈ উঠিল। বিশেষকৈ, ৰাজমাওদেৱতাৰ পক্ষে বদনৰ অত্যাচাৰ অতিকৈ অসহনীয় হ’ল। মহাজ্ঞানী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ প্ৰতি ৰাজমাওদেৱতাৰ বৰ শ্ৰদ্ধা আছিল (৩)। এতিয়া সেই মহাধাৰ্মিক মহামন্ত্ৰী ডাঙ্গৰীয়াৰ


 (১) কাপ্তানে (কাপ্তান ওৱেলচ্ চাহাবে) ডাঙ্গৰীয়াক দেখি আনন্দযুক্ত হৈ বহিবলৈ চকী-পীৰা দিলে। পাচে কাপ্তানে বোলে,—'বুঢ়াগোহাঁইক বুঢ়া বুলিহে জানিছিলোঁ, এতিয়া দেখো ডেকা হে।" — "দেওধাই অসম বুৰঞ্জী" ১২৭ পৃষ্ঠা।

 (২) ১৭২৫ শঁকত এজন অসমীয়া জাতীয় বুৰঞ্জী লিখকে কৈছিল-“সেইবেলা মহামন্ত্ৰী -বুঢ়াগোহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই পখীয়ে যেনেকৈ পখাৰে আৱৰি থাকে, সেইৰূপ ডাঙ্গৰীয়াই প্ৰজাক ৰক্ষা কৰিছিল।"


 (৩) মহামতি মহাবাহু পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঞি মহামন্ত্ৰী ৰূপহ পুৰুষৰ গুণ-যশ সেই কালৰ এজন সুকবিয়ে এনেদৰে গাইছিল:—

জয়তি কমলেশ্বৰসিংহ মহাৰাজ।  যাৰ কীৰ্ত্তি ইন্দু ৰাজে পৃথিৱীৰ মাজ
তান মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ মহাবীৰ।  বুঢ়াগোহাঞি পাত্ৰস্থিত পৰম সুধিৰ।
মহামন্ত্ৰী কুলে জন্মি প্ৰবীণতা ভৈল।  ৰাজমন্ত্ৰী হুয়া তেনে প্ৰকাশিলা যৈন।
অগাধ জলত মগ্ন নৌকা বিতোপন  যেন কোন সুবুদ্ধে কৰিলা উত্তাৰণ।

[ ১২১ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিতপঙফা ৰা গৌৰীনাখসিংহ

বংশত ৰচন্দ্ৰই ধৰম-অত্যাচাৰ কৰা দেখি ৰাজমাও নাইচুদেউ ৰৰ ব্যথিত হ'ল। সদৌশেহত, মাওদেৱতাৰ কৌশলমতেই, অপটিং নামেৰে হিন্দুস্থানী চুদাৰ এনে দেশদ্রোহী বদনচন্দ্রক, শৌচ কৰিবলৈ যাওঁতে, হলেৰে বধ কৰিলে (১)। তাৰ পাচত, মাওতােই কঠিনাথ বুঢ়াগােহাঞি ভাজৰীয়াক নগৰলৈ মাতি পঠিয়ালে। কিন্তু ডাঙ্গৰীয়াই চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ ওপৰত সন্দেহ মানি, তেওঁ ৰা থকা কালত উজাই আহিবলৈ মাস্তি নহ’ল। তাৰ কিছুমান দিনৰ পাচত হে তেওঁ চিলমাৰিত ভাগি গৈ একা, ৰাজেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ বংশৰ, পুৰৰসিংহ কেঁৱৰক ৰা পাৰিৰ মনেৰে, তেওঁক লগত লৈ ৰজাৰ নগৰলৈ আহিল। সেই বাতৰি পাই, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱে লুকু-ভেকাফুকন নগৰ গতাই দি, আনঠাইলৈ গতি কৰিলে। যথাসময়ত ডেকাফুকনৰ লগত চিনা ডাৰীয়াৰ চুচীয়াকৈ এখন ৰণ লাগে , ণত ডেকাকন করা যায়। তাৰ পাচত ফচিনাৰ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াই সকলােৰেপৰা সন্মতি লৈ, ঐঃ ১৮১৮ চনত, পুৰৰসিংহ কোৱক যুৱৰাজ পাতি, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱক মহাৰজা পাতিবলৈ বুলি তেওঁক মাতি পঠিয়ালে; কিন্তু চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱে সেই কথাত সন্দেহ মানি আহিবলৈ অস্বীকার কৰিলে। সেই কাৰণে, তেওঁক ৰংপুৰতে সুবন্তেৰে ৰাখি, পুৰৰসিংহ কোৱক সকলােৱে মিলি ৰাজপাটত তুলি নিগাজীকৈ ৰজা পাতিলে। এই ৰাজৰ পৰাই প্ৰতাৰুে আহােম ৰজাৰ অস্তিত্ব লোপ পােৱাৰ আগন্তুক দেখা যায়। বৰ্গদেৱ পুৰৰসিংহ-চিনাখ বুঢ়াগােহাঞি ভাবীয়াৰ এৰি অনুসৰি পুৰৰসিংহ কেঁৱৰে, খ্ৰীঃ ১৮১৮ চনত, ৰাজপাট লাভ কৰে। কিন্তু, জা হল বুলিও পুৰৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে, তেওঁৰ এবছৰ মাথােন ৰাজত্বৰ কালত, ভাঙ্গৰীয়াসকলৰ তা-পতা আৰু মানৰ আক্ৰমণৰ বাবে এদিনে সুখেৰে নিয়াবলৈ নাপালে। তেওঁৰ ৰাৰ কালত নির্ভয়নাৰায়ণক ভাজি বাৰুকিয়ালৰ মালভােগক বৰগােহাঞি ; ঘনশ্যাম ভাঙ্গি পুতেক নিগুণক বৰফুকন, ধনীক ভাজি সন্দিকৈৰ ঘিনাইক বৰবৰুৱা, অনিৰ আয়েক ধনী ভাজি দণ্ডেশ্বৰক বৰপাত্ৰগােহাঞি ; মটকৰ মাটিৰ বৰসেনাপতিৰ ভায়েক কৰিব বুঢ়াগােহাঞি পতা হয় (২)। যেনমতে ভগৰাজ্য কৰিলা বিচাৰ। বুদ্ধিবলে ইটো দেশ বিলাউজ। পুৰুষ স ব াৰ সাগৰ। যায় সৰ চিৰিা ৰি। নাকিত তান সম গুরু নিত। নলে কোষ থতি সয়ে নিত। নকৰে নৈশ মন লােক সমত। লাবণ্য শৰীৰ চাৰু বচন মধু। যাৰ যশৰাশি মুখ দেশ-দেশান্তৰি। আনন্দ লখিয়া যেতে তা পান নি। এই মতে একান্ত মহামন্ত্রী বাই। ব্যয় বিবেচনা কৰি তিনি প চাই। (১) “বানচন্দ্ৰৰ গাত বােলে কেইন বিৰি আছিল। সেই বিবি এভাত কতে একে। বিঘিনি লােহােহাৱাকৈ বৰফুকন সু মানদেণৰপৰা উভতি আহেগৈ। কথিত আছে যে এই বিৰি গাত থাকে মানে বৰফুকনৰ বাৰে কুৰিয়াই-খুকি মাৰিব নোেৱাৰি, এই পানীত পৰিলেও তেওঁ ৰে। ৰাওৱে চল কৰি নিৰ পাৰিলে যে পুৱা শৌচ সাত খুনে সেই বিৰি কেই বাইত থৈ দিয়ে। সেই লেতে তেওঁক মাৰিাৰ পাৰি। বলছি না, তােয়া বিয়ালী চিপাহী এটা সেই কাজ নিয় । ১৭৪• শক খাতে পনি কে চাইফুকনৰ প্ৰাণৰে ।বাহ পূৰ্যৰ সলিত “ধুম । (লিয়ায় শায়িত আমাৰ ,” • । ১৪ [ ১২২ ] ১৬ অসমৰ বুৰঞ্জী | মানৰ ২য় আক্রমণ কচিখ বুঢ়াগােহাঞি আৰীয়াই যদিও চৰকাশিংহ বৰ্গদেৱকান একোকে নকৰাকৈৰংপুৰতে কলমে এৰিলে, ভাজৰীয়াৰ ভায়েক মজিখােৱা। গগাহাঞি কিন্তু সিমানতে সন্তুষ্ট নহ; তেওঁ কোনাে এটা উপায় কৰি চন্দ্ৰকানিংহ ভৱিষ্যতলৈ ৰাজপাটৰ এযােগ্য কৰিবৰ মনেৰে তেওঁৰ কাণ এখনত ঘুণ লগালে। ৰাৰ আশা এৰি নিটাল মাৰি থকা চক্রাসিংহ অৰ্গদেৱৰ পক্ষে এনে অপমান অতিকৈ অসহনীয় হ’ল। প্ৰথমৰাৰ মান আহোতেই তেওঁৰে সৈতে ব্ৰহ্মাৰ ৰজাই। বৈবাহিক সূত্ৰেৰে মিত্ৰতা কৰিছিল। মৰদখােৱা গােহাঞিৰ অধ্যায় ব্যৱহাৰত মর্মান্তিক ৰেজাৰ পাই, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱে আগৰ বদনচন্দ্ৰ বৰফুকনৰ ফলীয়া এনচাৰে মানুহক গােপনে ব্ৰহ্মদেশলৈ পঠিয়ালে, আৰু নিজৰ দুৰ্দশা আৰু বদনচন্দ্র বৰফুকনৰ অপমৃত্যুৰ বাতৰি জনাই ব্রহ্মা ৰাৰপৰা সাহায্য ভিক্ষা কৰিলে। মান ৰজাই এই বাতৰিত কুপিত হৈ, ৩•••• মান সেনা দি, অলিমিলি নামেৰে মান- বৰগােহাঞিক সেনাপতি পাতি, ১৮১৯ খ্রীষ্টাব্দত আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ পঠিয়ালে। সিৰাৰ অলপীয়া মান-সেনৰ লগতেই মহামন্ত্রী পূর্ণানন্দ বুঢ়াগােহাঞি ভাৰীয়াৰ শিক্ষিত সৈন্যও হাৰ মানিলে; এইবাৰ ডেৰকুৰি হাজাৰ মান-সেনাৰ লগত যুঁজিৰলৈ নতুন যা আৰু নতুন মন্ত্রীয়ে ক'ৰ মানুহ পায় ! তথাপি, এজাক অসমীয়া ৰণুৱা মানৰ লগত ৰণ দিবৰ নিমিতে নাজিৰালৈকে পঠিওৱা হয়। কিন্তু, সিহঁতক মান- সেনাই হতাহতি কৰিবলৈকে নাটিলে! পিচে, ৰণত পৰাজয় হােৱাৰ বাতৰি পাই, পুৰৰসিংহ স্বৰ্গদেৱক লৈ, চিনাথ বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়া আকৌ সপৰিয়ালে গুৱাহাটীলৈ ভটিয়াই গ'ল। গতিকে, নগৰ পুনঃ মান-সেনাৰ হাতত পৰিল। মান সেনাপতিয়ে ঐ ১৮১৯ চনত, চন্দ্রকান্তসিংহক পুনৰ ৰাজপাটত বহুৱাই, পুৰন্দৰসিংহক ধৰিৰৰ কাৰণে মানুহ পাঁচিলে। পুৰশসিংহ স্বৰ্গদেৱে সেই বাতৰি পাই আকৌ চিলমাৰিত আশ্রয় ললেগৈ। ইফালে পূর্বে নটা পাই যােৱা মান সেনাই হােজা অসমীয়া এজাক নকৰিবৰ-চকৰি কৰি ধনৰ লুটিবলৈ ধৰিলে। সদৌশেহত, চন্দ্ৰকাভসিংহ বৰ্গদেৱক যান সেনাপতিয়ে ব্রহ্মাণেশৰ ৰ তলতীয়া ৰা পাতি, আৰু আহােৰ বাত কিমান সৈন্য ৰাখি, বাকী সৈৰিলাকৰে সৈতে তেওঁ খদেশলৈ উলটি গ'ল। চন্দ্রকান্ত আৰু পুৰৰসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ দিনত ৰজাৰ নামমাত্র সাৰ আছিল। চন্দ্রকান্তসিংহ(২য় ৰাৰ); যোগেসিংহ; “মানৰ দিন; বৃতি গৱৰ্ণমেন্ট আগমন-মান সেনাপতি আলামিলিয়ে পাতি থৈ যােৱা মতেই একাভসিংহ বৰ্গদেৱে, ১৮১৯ চনত, দ্বিতীয়বাৰ ৰাজপাটত উঠি পুনঃ ৰাজত্ব আৰত কৰে। তেওঁৰ এই ৰাৰত মটৰ মাটিৰৰ সেনাপতি গায়ে কলিৰ কাগােহাৰি বিহি ফৈৰ পাৰি, বৰগােহালিৰীয়া মিৰি পৰিকৈৰ ধন বৰগােহ; ধনী আৰু ৰান ৰপাত্ৰগােহাঞি ; দুৱৰাৰ ফুকীয়া বৰ, খেৰমিয়াল কৰীৰ পতা, সন্দিকৈ ধনী এই কেইন কমে য ; মুৰবাৰ বনৰ [ ১২৩ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিতপফা বা গৌৰীনাখসিংহ পুতেক জমি, বকতিয়ালৰ চত্ৰ আৰু লানমাখৰুৰ লােেৰ এই কেইজন বৰফুকন | লিৰ ৩য় আক্রমণ আগৰ দুৰাৰত অহা মান কেনাবিলাক মুখে অসমদেশৰ নিচেই দুর্বল অবস্থা আৰু অসমীয়া গাভৰুবিলাকৰ পৰণ্যৰ কথা শুনি ব্রহ্মাণে ৰাই অসম শে এইবাৰ উপচি আক্রমণ কৰিবলৈ মন মেলিলে। ইফালে চন্দ্রকান্তসিংহ বৰ্গদেৱে, আলামিলিয়ে এৰি যোৱা অলপীয়া মান সেনাবিলাকক বলে পৰা যাব বুলি ভাবি, আগলৈ আৰু মান আহিব নােৱাৰাকৈ উজনিৰ দীঘলীঘাটত জয়পুৰ নামেৰে ভালকৈ এটা গড় বা ‘কিল্লা মাৰিবৰ নিমিত্তে পতাল বৰবৰুৱাৰ গাত তাৰ যিয়ে। সেই গড় মাৰােতে লগত কিছুমান মান সেনাও নিয়া হৈছিল। মান সেনাৰিলাকে ৰজাৰ গড় মৰাৰ উদ্দেশ্য বুজিব পাৰি, তাতে ছলকৈ বৰবৰুৱাক বধ কৰি, শােপনে ব্ৰহ্মদেশৰ অাগত সংবাদ দিলেগৈ। সেই বাতৰি পাই ব্ৰহ্মদেশৰ ৰজা খত অলি উঠিল। আক, যিমান সােনকালে পাৰে, অসম দেশ আক্রমণ কৰিবলৈ বুলি ৰাই মিহিমাহা তিলােৱ নামেৰে এজন সেনাপতিৰ অধীনত এদল সৈন্য পঠিয়ালে। মান সেনা অহা বাতৰি পাই, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱে কলিৰৰ বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াৰ হাতত নগৰ গই থি, নিজে গুৱাহাটীলৈ গুচি যায়। মিহিমাহ তিলােৱাই নগৰ সােমাব খােজাত বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়াৰ সৈৰে সৈতে তেওঁৰ এখন ৰ লাগে। ৰণত মান জিকির। মান সেনাপতিয়ে ইয়াৰ পাচত, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱক নগৰলৈ মাতি পঠিয়ালে। কিন্তু স্বৰ্গদেৱে বিপদৰ আশঙ্কা কৰি আহিৰলৈ মাতি হােৱাত, মিঙ্গিমা ভিলােৱাই নিজৰ ৰজাৰ জেঠেৰীয়েক, বগা কোৱৰৰ (১) পুতেক মােগেশ্বৰ কোৰৰক, ঐ ১৮২১ চনত, ব্ৰহ্মাৰজাৰ তলতীয়া ৰজা পাতিলে। (২) | মহগড়ৰৰণ:-মিঙ্গিমাহা তিলােৱাই যােগেশ্বৰসিংহৰু নাম মাত্ৰকৈ লােকাক ৰজা পাতি, গােটেই দেশত এইবাৰ নিজৰ এক্তিয়াৰ চলাবলৈ ধৰিলে; আৰু চাৰিও ফালে “মানৰ দিন বুলি ৰাই হৈ পৰিল। তাৰ পাচত, টেপৰণীয়া ৰূপেখৰ আৰু কলিমন বুঢ়াগােহাঞি ; জাইৰো ফলীয়া ফৈদৰ কোটালৰ পুত্ৰ বৰগােহাঞি ; পিলি বৰপাত্ৰগােহাঞি; বদন বৰফুকনৰ দ্বিতীয় পুত্র পিয়ালি, সন্দিকৈৰ বালি আৰু অত্র বৰবৰুৱা; সুখুৰাখনৰ বগাদমৰা, দুৱৰাৰ পিয়ালি বৰফুকন; এই বিলাক মান-সেনাপতি বাচনিমতে নতুনকৈ বিষয়া হয় (৩)। সেই সময়ত দেশ অবাক হৰে হােত, বাই। ভাগিবলৈ ধৰিলে। মিনিমাহ তিলােৱাৰ অধীনত সহ হাজাৰ মান-সেনা আছিল। সেই বিলাকক পোহপাল যােগান দিয়াটো তেওঁৰ পৰুে টান হলহি। সেই কাৰণে, তেওঁ সেনাবিলা তিনি ভাগ কৰি, এভাগ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে, এভাগ গণি | (১ মানৰ প্ৰথমবাৰৰ আক্ৰমণতে তুংখু কৈৰ বগা কোৱৰ ৰী পৰে আ ৰু সালতাকৈ মানব সভ্ৰাৰ দিয়া হৈছিল। বােগর কোন মৌ মাইলেজ ফা । না না কােমেলা। | ta) সেতে মানব পাৰি মােৰ যে । ( S hon Pey ca orna abnorphy of A. k. Indi, daiEitor of Men, P an.) ) বিল- হাসান । [ ১২৪ ] বাৰে আৰু একাগ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজেদি ভটিয়াই দেশত লুটপাট লগাবলৈ এৰি বিলে। সিহঁত যি ফালেদি গ'ল, সেই ফালে দেশত মহামাৰী হােৱাৰ দৰে হল। লগে লগে এজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰ সীমা নথকাত পৰিল। সেই উৎপাত লগাই, মান-সেনা উত্তৰ পাৰে সীমা আৰু দক্ষিণ পাৰে গুৱাহাটীৰ সীমা পালেগৈ। এনেতে চন্দ্রকা সিংহ স্বৰ্গদেৱে মানহঁতক আকৌ ওচৰ চাপিবৰ দেখি, অলপীয়া সৈন্তেৰেই যথাৰতকৈ আগভেটা দিবৰ অৰ্থে আয়ােজন কৰিছিল। কিন্তু, সেই সময়তে মানৰ ভিনিওজাক সেনা গৈ আকৌ একে ঠাই হােৱাত, সিহঁতৰ গতি ভেটা দি ৰখা অসম্ভৱ হ'ল। গতিকে, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱ ভটিয়াই বৃটিচ ৰাজ্যত সােমালগৈ। মানহঁতে গুৱাহাটা নগৰ হাত কৰি লৈ, আকৌ উলটি উজাৰলৈ ধৰিলে। ভটিয়াই যাওঁতে মানতে ঢলিয়াই যােৱা অসমীয়া এজা পুনঃ ঠন ধৰিবলৈ নৌ পাওঁতেই, আকৌ সিহঁতে উজাই আহোতে কৰা অত্যাচাৰত সমূলি জয় পৰিল। এনে ওপৰা-উপৰি পীড়নত অসমীয়া এলাৰ একেবাৰে পিত মৰিল ! এজাৰ দুৰ্গতিৰ সীমা নােহাের। হ’ল ! চন্দ্রকান্তসিংহ বৰ্গদেৱৰ পক্ষে এই কথা অসহনীয় হােৱাত, তেওঁ ইফালে-সিফালে বিচাৰি ••• বাৰেবৰণীয়া সেনা গােটাই লৈ, মৰসাহ দি, মানসেনাক আক্রমণ কৰিবলৈ উজাই গ'ল। ইফালে পুসিংহ স্বৰ্গদেৱ আৰু ৰুচিনাৰ বুঢ়াগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়ায়ে। বেজিনী আৰু টোনৰপৰা কিছুমান সৈন্য গােটাই লৈ চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱক সহায় কৰিবলৈ গাত ললে। এনে বলবন্তত অলপীয়া সেনাৰেই স্বৰ্গদেৱ চন্দ্রকান্তসিংহই মৰােজীকৈ বিষম বিক্ৰমেৰে, ১৮২১ চনত যােৰহাটৰ উৰে মহগড়’ নামে ঠাইত মান-সেনাৰে সৈতে বণ পাতিলেগৈ। চন্দ্রকান্তসিংহ বৰ্গদেৱে মনৰ বেজাৰত প্রাণটাকি যুঁজিলে। আৰু মান-সেনা পাচলৈ ঠাৱৰিব নােৱাৰা হৈছিলগৈ। এনেতে, ১৮২২ খ্রীষ্টাব্দৰ আৰম্ভণত যহত সৈয় লৈ মান-সেনাপতি মিঙ্গিমাহা বলা বৰগােহাঞিয়ে যােগ দিলেহি। এই যুত বর্গদেৱ যদিও বাটিল, তথাপি মানেও এপালি ভালকৈ পালে। চন্দ্রকান্তসিংহ গৱে ৰণত মাটিলত, পুৰৰসিংহ বৰ্গদেৱে গােটোৱা সৈন্যৰে সৈতে আৰু তেওঁ একো কৰিব নােৱাৰিলে। মহগড়ত’ চন্দ্রকান্তসিংহৰ হাতত সেকা পাই মানতে নেগুৰত গহা পাপৰ দৰে খঙ্গত যাকে যতে পালে তাকে ততে নানা অসহনীয় অত্যাচাৰ কৰি নি অসমীয়া ৰােৰৰ ওপৰত খং সাৰিবলৈ ধৰিলে। মহগড়ৰ ৰণত জয়লাভ কৰি মানতে দুগুণ উৎসাহেৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ দুয়ােপাৰে গােটেইখন অসমশে সম্পূর্ণদে হাত কৰি ললে।—চাৰিওফালে ‘মানৰ দিন' বুলি অত্যাচাৰৰ ঢৌ বিয়পি পৰিল! এনেতে, মিমািহানাক্যাভেজ মগউন আহি বদলি দিয়াত, ঐ: ১৮২৬ চনৰ আহিনত মিলিহানুলাই পাইকান চমুৱাৰ ঘৰমূৰি আৰু পাইকান পােৱাৰি । টকাকৈ ৰগণি ধন তােনাই লৈ দেশলৈ গুচি গ'ল। তেওঁৰ পাচতে মিঙ্গিমাহা তিলােৱাও যমূ হ'ল। ৫) মানৰ দিনৰ উৎপাত অসমীয়া প্ৰজাৰ ওপৰত মানৰ অমানুষিক অত্যাচাৰৰ বিয়ে লৈ কৰা নােলায়, লিখিৰলৈ কাপ নচলে! খুহি ওপৰত অত্যাচাৰতকৈ (১) বিল- কালাম ১২। [ ১২৫ ] স্বৰ্গদেৱ চুহিতপফা ৰা গৌৰীনাখসিংহ নির্দোষী ল'ৰা-ছােৱালী আৰু তিৰােতাৰিলাকৰ প্রতি মানহঁতৰ পাশৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয় অকখনীয়! মানহঁতে সৰু ল'ৰা-ছােৱালীৰ গছলৈ ফটিয়াই ৩টি পাৰি খাইছিল। গৰ্ভাৱতীৰ গৰ্ট ছিৰি সন্তান উলিয়াই ৰং চাইছিল। ল’ৰাতিৰ পিচলৈ হাত পাই শলা মাৰি ৰৈ এৰি গৈছিল! কুমলীয়া বাহ-গাজেৰে মৰিয়াই তাৰ ব্যং লগাই কিমান লেলাত ভুাই এৰিছিল। কিমান ল'ৰা-ছােৱালী-তিৰােৰু ঘৰৰ ভিতৰত সুমাই লৈ দুৱাৰ বাৰি জুই লগাই দি ৰং চাইছিল! কোনাে কোনাে ঠাইত বাঁহৰ চাং পাতি তাৰ ওপৰত ল'ৰা-ছােৱালী, কেঁচুৱা-পােৱাতীক তুলি তলত ধোৱা দি শান্তি দি ৰধিছিল! ইত্যাদি। মানহঁতৰ এনে উৎপাতৰ উপৰিও, কিছুমান দাতিকাষৰীয়া পৰ্বতীয় জতিয়েও লুটপাট আদি নানা অত্যাচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। আনকি, পেটৰ দায়ত পৰি অসমীয়া মানুহেও মানৰ বেশ ধৰি গাওঁৱে-ভূঞে ডকাইতি কৰিবলৈ এৰা নাছিল। মুঠকৈ কবলৈ গলে, সেই দুর্দিনত ইতৰ জন্তুৱেও সহিৰ নলগা দুখ-কষ্ট-যন্ত্রণা-লোেত নিৰ্যাতন অসমীয়া প্ৰজাই ভুজিব লগাত পৰিছিল। আজিকালি “মানৰ দিন” বুলিলে অসমীয়া জনসাধাৰণৰ মানত অঘাইত অত্যাচাৰ বুলি বােধ হয়। আনৰ শ্যাম ফুকনৰ এৰাৰ”:-আহােম ৰাজ্যত নানা অত্যাচাৰ কৰি গৈ গৈ মান-সেনা বৃটিচ সীমা হাদিৰাচকী পালেগৈ। তাতে ১৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ডেভি ঝট চাহাৰৰ লগত এখন ৰণ লাগিল। সেই ৰণত হাৰি মান হটিল। রুট চাহাবে ক্ৰমাৎ উলাই আহি গুৱাহাটী, দৰং, নগাওঁ, কলিয়াবৰ এইকেইখন ঠাই দখল কৰি, ১৮২৫ চনৰ ২ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে মানৰ শ্যাম ফুকনৰপৰা ‘একৰাৰ লৈ ৰংপুৰ নগৰ সােলগৈ। (১) | হাটবৰৰ ৰণঃ- দেশত মানৰ সম্পূর্ণ অধিকাৰ চলিব দেখি, পুনঃ ৰাজপাটলৈ আশা কৰি, চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱে অকলশৰীয়াকৈ ৰংপুৰ সােমাই মান-সেনাপতিৰ লগ লৈছিলগৈ। কিন্তু তেওঁৰ এই আশাত গুটি নধৰিল। মানহঁতে তেওঁক ৰংপুৰতে মােগান দি বন্দী কৰি ৰাখিলে। ইয়াৰ পাচত, মানহঁতৰ মন দোপত-দোপে উঠিবলৈ ধৰিলে। সিহঁতে অসম দেশৰ লগত চামিল কৰি লবৰ মনেৰে, খঃ ১৮২৩ চনত, কাচাৰ ৰাজ্য আক্রমণ কৰিলেগৈ। কাছাৰৰ ৰজা চৰজিতসিংহই সেই আক্রমণ সহিব নােৱাৰি বৃটিচৰ শৰণাগত হলগৈ। বৃটিচ গৱৰ্ণমেন্টে মানদাৰ সেনাপতিক কাৰ আজমিৰলৈ হাক দিলে। কিন্তু, মানহঁতে তালৈ কটাহি নকৰি ক্ৰমাৎ আগুৱাবলৈহে ধৰিলে। সদৌশেহত, বৃটিচসিংহৰ গাতত মানতে হাত দিলেগৈ ; চট্টগ্রামৰ ওচৰত ইংৰাজৰ খাচ- দখলৰ চাহপুৰ নামে এড়ােখৰ ঠাই সিহঁতে বলেৰে দখল কৰিলেগৈ। বৃটিচ গৱৰ্ণমেন্টে ইয়াৰ আগৰেপৰা অসমত মানহঁতৰ অমানুষিক অত্যাচাৰৰ বিষয়ে বার্তা পাই আছিল। এইবাৰ নিজৰ গাতে হাত পৰাত বৃটিচসিংহ গৰজি উঠিল। গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লর্ড আহায়ে, ঐ: ১৮২৪ চনত মানৰে সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ আদেশ দিলে। সেই আদেশ অনুসৰি, রুট আৰু মেমৰিণ চাহাৰে লগত কিছুমান সৈন্ত লৈ, দুয়ো দুফালৰপৰা মানক বেৰি ধৰিলেগৈ। মানহঁতে সেই আক্রমণ সহি নােৱাৰি উজাই পাৰলৈ ধৰিলে। বৃষ্টি সেনা ডেগ বুজি সিহঁতক পিচে পিচে গেছি নিলে। সেই খােত মানৰ সেনা শাক (১) যিকা বৰ আমাৰ ৰুগী”, “পৃ। [ ১২৬ ] অসমৰ ৰূরী ভগা গৰুৰ দৰে হ’ল। মানৰ দুৰ্গতি দেখি, পলাই থকা অসমীয়া জাৰিলাকেও ওলাই আহি বৃটিচ সেনাক সহায় কৰিবলৈ ধৰিলে। পিচে, হাটৰ নামে ঠাই এডােখৰত মানহঁতে উভতি ধৰাত, সিহঁতৰে সৈতে, ১৮৫ খ্রীষ্টাব্দত, কাপ্তান বিচার্জ এখন যু, লাগে; সেই যুত মান-সেনা দুভাগ কটা গল। এভাগ নৈ পাৰ হওঁতে মাজতে নাও বুৰি মৰিল। তাৰ পাচত, বৃটিচ সেনা কমাৎ উজাই নগৰ সােমালগৈ। মান-সেনাপতিয়ে উপায় নাপাই সখি এন্তাৱ কৰিলে। বিচার্ড চাহাৰেও নিজৰ ফৌজৰ গুলী-বাৰু আৰু আহাৰ-পাতিৰ নাটনি পৰাৰ আশাত সেই প্রস্তাৱত সম্মত হ’ল। সেই সমিতে এয়ে দি হয় যে মানতে আৰু অসম দেশত উপত্ৰৰ নকৰিব। যিবিলাক মানে দেশলৈ উলটি যাব খােজে, সিৰিলাকে যাৰ পাৰে ; যিবিলাকে অসমতে থাকিবলৈ মন কৰে, সিবিলাকে শান্তভাৱে বসতি কৰি থাকি। সেই অনুসৰি, মানবিলাকৰ কিছুমান বেজাৰ মনেৰে বলৈ উলটিল, কিছুমান অসমৰ দাতিয়ে-কাষৰে ৰৈ গ'ল। ইয়াৰ পাচত, ঝটু চাহাৰে দেশত শান্তি থাপিবলৈ মন কৰিলে। চন্দ্রকান্তসিংহ স্বৰ্গদেৱ তেতিয়ালৈকে ৰংপুৰতে আছিল। ফটু চাহাবৰ আদেশ অনুসৰি, তেওঁ গুৱাহাটীত বৃটিচ কোম্পানী চৰকাৰৰপৰা “মােছাহেৰা” বা পেচন ভােগ কৰি থকাটো স্থিৰ হ’ল (১); যােগেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱ যােগঘপাত গৈ বৰ্গী হয়। পুৰৰসিংহ স্বৰ্গদেৱকে। বৃটিচ চৰকাৰৰপৰা ‘পেনচন’ ধার্য্য কৰি দিয়া হয় (২)। এইদৰে, ৩ বছৰ ১০ মাহ ১৯ দিন ব্যাপী “মানৰ দিনৰ” দোৰ্যোৰ দুখৰ কাহিনীয়ে অসমত ইন্দ্রবংশী আহােম ৰজাসকলৰ •• বছৰীয়া ৰাজৰ অৱ পেলালে। সেই ছেগতে অসমদেশ আহােমৰ হাতৰপৰা বৃটিচৰ হাতলৈ পাৰ হয়। “ বাৰু লজি”:-কর্ণেল বিচার্ড, আৰু কাপ্তান রুট চাহৰৰ হাতত অসমৰ শাসন আৰ অৰ্পণ কৰি, লর্ড আমহাষ্টে চাৰ আৰ্টিবল কেৰেল চাহাবক, কিছুমান সৈন্ত দি, ব্রহ্মদেশ আক্রমণ কৰিবলৈ পঠিয়ালে। ঐঃ ১,২৫ চনত, বৃটিচ সৈন্যই পাে-প্রথমে নাৰ নামেৰে এভােৰ ঠাই অধিকাৰ কৰোতেই অসমলৈ অহা মান-সেনাপতি মিঙ্গিমাতা বলা ৰণত পৰিল। তাৰ পাচত, মান-সেনা ক্ৰমাৎ পলাই দেশৰ ভিতৰৰ ফালে পিচুৱাবলৈ ধৰিলে। বৃটিচ সেনাই ইয়াণ্ডাবু নামে ঠাইলৈকে মান-সেনাক খেদি নিলে। এখাদেশৰ ৰজাই সিমানতে বৰ ভয় পাই, ঐ ১৮২৬ চনত ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত, সেই ঠাইতে বৃষ্টিচৰে সৈতে সন্ধি কৰে। সেই সন্ধি অনুসৰি, বৃটিচ গৱৰ্ণমেন্টে মানৰ হাতৰপৰা আৰাকান, মাটন, টেনাচেৰিম এই কেইখন ব্রহ্মদেশৰ ৰাজ্য লাভ কৰিলে আৰু সেই আলগতে অসমমেশ হােমৰ হাতৰপৰা বৃটিচৰ হাতলৈ খাটাকৈ পাৰ হয়। ইয়াকে “ইয়াৰু সৰি ৰােল। () অসিংহ দেৱৰ পুতেক গনকাসি। তেওঁৰ পুতে শোকাহলি। ফেশান্দি ী হােত, তেওঁৰ বিষয় যা আমিত্রী দেৱীয়ে ১৯২০ চনলৈকে মৃত গানে পে ভাগ কৰিলে। তেওঁৰ পাচত, এলি সেই গণ পৰিল লি লােপ পােৰ নিচিনাগৈছি আমরাইট আছে। (২) পুৰণি অসমৰ পুতেক কালোৰি । তেওঁৰ পুতেক বলি। সে পুকে দেখছি আৰু মেসি। নিয়মৰ এতিলােপ পাচ্ছে। [ ১২৭ ] ১১ আহােমৰ ৰজাঘৰীয়া কথা সমসাময়িক ভাৰত বুৰঞ্জীৰ কথা ঐঃ ১৭৯৮ চনৰপৰা ১৮২৮ চনলৈকে এই ভেকুৰি বছৰত “ই ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ তৰফে লর্ড ওৱেবচলি, লর্ড কর্ণওৱালিচ (২য় বাৰ), লর্ড মিন্টো (১ম), লর্ড ময়ৰা আৰু লর্ড আহা এই কেইজন গৱৰ্ণৰ জেনেৰে ভাৰতবৰ্ষত বৃটিচ ৰা-প্রতিনিধি আছিল। সেই কালত, পােনতে মােগল-পাঠান আদি মুছলমান ৰামতা অধঃপাতে যােৱাৰ ছেলে, ভাৰতবৰ্ষৰ দক্ষিণ-পছিম আৰু উত্তৰ-পছিম অঞ্চলতভালেমান ভাৰতীয়ৰাজকতাৰ পুনৰুত্থান হয় ; তাৰ ভিতৰত নিজাম, মহারাষ্ট্র, পেচোৱা-ভেচলা, হলকা, চিড়িয়া, বৰােদা গেইকাৰ, মহী, পাব, ৰাজপুতনা, অতপুৰ এইবােৰ প্ৰধান। কিন্তু সুচতু বৃটিচ প্রতিনিধি লর্ড ওৱেলচলিয়ে ভাৰতীয় ৰাজক্ষমতাৰে সৈতে “সহযােগী সফি স্থাপন কৰি লৈ, তদুভুত কৌশলেৰে এটি-এটিকৈ ওপৰত উকিউবা আটাইকেইওটি ভাৰতীয় ক্ষমতা অনতিপলমে মিত্ৰৰাজ্যৰূপে বৃটিচৰ তলতীয়া কৰিলে। তাৰ পাচত, এখন। দুখনকৈ তেওঁ আৰু ভালেমান ভাৰতীয় ৰাজ্য বৃটিচ সাম্রাজ্যৰ চামিল কৰি ললে । তাৰ ভিতৰত অযোধ্যা, ফক্কাবাদ, তাৰে, চুট, কর্ণাট এই কেইখন প্রধান। কিন্তু, এই যুগৰ শেহছােৱাত, আৰ্য্যচুড়ামণি পঞ্জাবকেশৰী ৰণজিত সিংহ পাবত স্বাধীন ৰজা হৈ উঠে; তেওঁৰ ৰাজমুকুটত পৃথিবীর সর্বোৎকৃষ্ট উজ্জ্বল ত্ব কহিনুৰ’ বা ‘মন্তমণি’ জিলিকিছিল। পিচে, তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাচত, সেই অমূল্য ৰত্বই এতিয়া ইংলণ্ডত বৃটিচ ৰাজমুকুট শােভা কৰিছেগৈ। অসমত মানদিন’ হওঁতে লর্ড আমহার্ট ভাৰতবৰত গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল বৃটিচ ৰাজপ্রতিনিধি আছিল। আধ্যা-৬ আহােমৰ ৰজাঘৰীয়া কথা বানীঃ -অসমত আহােম ৰজাৰ ৰাজধানীয়ে পৃথিবীৰ সুসত্য ৰামৰ চিনাকি দিছিল। ৰাজনগৰ আৰু ৰাজধানীৰ পকী ঘৰদুৱাৰৰ আৰ্হিয়ে থাকা কাৰ্যাধিৰ চিন-মােকামে তাক ভাঠি সমর্থন কৰে। পৃথিবীৰ দূৰৈৰ শত ঠাইৰ কথা এৰিলেও, ভাৰতবৰ্ষৰ ভিতৰত আহােৰ ৰাজধানী আৰু আৰে নগৰ তুলনীয় বুলি জাতবৈৰীৰ কাপেও বর্ণনা কৰি গৈছে। এই বিষয়ে বহলাই ৰাৰলৈ এয় পুতি ঠাইৰ নাটনি। গতিকে, মিৰজাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁৰ লগত গুহ এখন মুছলমান কাকীয়ে পাৰ ভাষাত আহােম ৰা নগৰৰ বিষয়ে যি খপ বর্ণনা কৰি গৈছে, তাৰ সাৰাংশৰ ভানি মাখােন দিয়া হ'ল;-ইন মহা আলি নামেৰে সেই মুছলমান লেখকে, চকুৰে দেখি গৈ, তেওঁৰ কঠীয়া-ই ইসীমাহ’ (৮- Ibrica) নামেৰে পুৰিত বাহােম ৰজাৰ গড়াও নগৰখন এইৰে ৰাইহো- ও নগৰৰ চাৰিখন শকী দুয়াৰ। এতেখন দুৱাৰ ৰাজনৰ (কে) এ বিনি কৈ অত। নগৰৰ চৌপাশে মেৰা এটাৰ গুণ ললি। সে [ ১২৮ ] ৰাজদুৰ্গৰ পৰিধি। আলিৰ বাহিৰে কাষে-কাষে বেপাৰদিৰ দোকান-কাৰখানা; ভিতৰে আলিৰ কাৰে-কাষে নগৰীয় বাসিন্দবিলাক আৰু বিষয়াসকলৰ ঘৰ-বাৰী। এতি ঘৰৰ সমুখত ৰাজ-মালিবাটত লগাই একোখনি ফল-ফুলৰ ৰাগিচা। এই দুর্গ আলিৰ ভিতৰত ৰাৰ কাৰেৰ চৌপাশে মেৰাই আৰু এটা ধুনীয়া পকী আলি। তাৰ বাহিৰ ফালে কাযে-কাৰে এটা পানীৰে চপচপীয়া হৈ থকা গড়খাৱৈ। এই আলি। ৰে পৰিধি এক ক্রোশ চৈধ্য জৰিপ। এই ভিতৰ-গড়ৰ মাজত আলিমুখীয়াকৈ আৰু কাৰেংমুৱাকৈ দুখন-দুখন আগফালে আৰু পিচফালে ফল-ফুলৰ বাগিচাৰে সৈতে ফুকন বিষয়াসকলৰ ঘৰ-বাৰী। ইবিলাক প্রায় সকলােটি ৰজাৰ জোৱায়েক বা ৰাজপৰিয়ালৰ লােক। ৰজাৰ চোলং (দেৱানখানা) দীঘে ১২ হাত, পথালিয়ে ৩০ হাত। এই ঘৰৰ ৬টা ; এত্যেকটো বিতােপন স্তম্ভৰ বেৰ বা পৰিধি ও হাতকৈ। ঘৰটিৰ ছালবােৰ আচৰিত কৌশল খটাই কাঠৰ কাৰকাৰ্যেৰে সুশশাভিত কৰা হৈছে। ভিতৰ বাৰত পিতলৰ বাও-লগােৰা ডাঙ্গৰ ডাঙ্গাপােণ শাৰী শাৰী; তাত সূৰ্য্যৰ ৰশ্মি পৰি তাৰ অপূৰ্ব্ব জেউতি চৰায়। ৰা বহা খােটালিত সমুখা-সমুখী চাৰিটা চকচকীয়া স্তম্ভ। প্রত্যেকটোত ১ টাকৈ সােণৰ উল আংঠি মেৰোৱা। এই খােটালিত বিতােপন চকচকীয়া পাথৰৰ শাত-থলপীয়া ভেটিৰ ওপৰত ৰাজসিংহাসন পতা হয়। তাৰ ওপৰত হৰেক ৰকমৰ সােণ, গ আৰু মূল্যবান ধাতুৰ আগঠিৰে সৈতে তৰা ৯ খলপা চাঙ্গটি-চান্দোৱাৰ। নানাবিধ বহুমূলীয়া অলঙ্কাৰ আৰু অতুলন সাজ-সমলেৰে গােটেই ঘৰটি পৰিপূর্ণ। তাৰ সৌন্দৰ্য্য ভাষাৰে ৰণোৱা অসাধ্য। চমুকৈ কবলৈ হলে, এই পৃথিবীত তুমি এনেকুৱা ধুনীয়া লঙ্কাৰপূৰ্ণ ঘৰ দ্বিতীয় বুলিবলৈ আন এটা বিচাৰি নাপাবা। বাৰ হাজাৰ বাঢ়ৈয়ে এবছৰে এই অট্টালিকাটি বহু প্রবন্ধেৰে নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছিল। ইয়াকে চাই ৰজাৰ শয়ন-মন্দিৰ। ইয়াৰ সৌন্দৰ্য্যত মানুহ আপােন-পাহৰা হয়। ইয়াত বাজেও, ভালেমান আহল-বহুল সুশৃখলিত আৰু সুসজ্জিত মজবুট অট্টালিকাৰে সৈতে ৰজাৰ টোলটি জিলিকি আছে। হায়! এনেখন বিভােগন নগৰ আমাৰ সম্রাটৰ (মােগল সম্রাট) সাম্রাজ্যৰ ভিতৰ নহল।” -কি, কালৰ কি বিচিত্র গতি, এতিয়া সেই বিতােপন নগৰৰ চিন- মােকাম পৰ্যৰ নােহােৱাত পৰিছেগৈ। কাৰেংঘৰৰ ভগ্নাৱশেষ মানে সেই ৰজাদিনীয়। সভ্যতাৰ চিনাকি দিব লাগিছে। | ৰাচাৰী-অসম ৰাজ্য মুখকৈ শাসন কৰিবৰ অৰ্থে আহােমৰ সুগঠিত শাসন-ণালী নিবন্ধিত আছিল। শাসনৰ ঘাই ক্ষমতা ৰাৰ হাতত ; কিক গােহাঞি বৰগােহাঞি আৰু বৰপাত্ৰগগাহাঞি এই তিনি না গােহাঙিৰীয়া যাই বামীয়ে বৰফুকন আৰু বৰবৰুৱা এই দুজন পালি-মীৰে সৈতে ৰাজকাৰ্য পৰ্যালােচনা মন্ত্রণা দিয়াৰ নীতি-নিয়ম প্রচলিত ছিল। সকলাে লাগতিয়াল কথাত খই মন্ত্রী জিনিনেৰে সৈতে ৰাই পৰামৰ্শ কৰিব লাগে ; আৰু ইবিলাকৰ সন্মতি নােলােৱাকৈ যাই কোনাে ঘূ-বিগ্রহাদিও লাব নােৱাৰে। এই তিনিজনা ভাষীয়া একমত হলে, সিবিলাকে যাকে আদিৰ আৰু পাতিৰ পাৰিছিল। চৰ চাৰিজন মন্ত্রী বান, শদিয়াত শমিয়াখােৱা গােহা,ি মৰতি মদিখােৱা গােহাঞি, কলিয়াবৰত লাল [ ১২৯ ] আহােমৰীয়া কথা গোহাঞি, দাগত জাগিয়াল গােহা,ি গুৱাহাটীত বসুন, না ভি-কাৰত ৰাজন। ৰাজখােৱা উপাধিধাৰী আহােম আকৰ্মচাৰীয়ে আহােম মহাৰজাৰ এতিনিধিস্থলে শাসনৰ তাৰ পাইছিল। এইসকল বিষয়াত বাজে, নাজকাৰ্যৰ ভাগ অনুসৰি, আগে ভাগে বৰুৱা, ফুকন, বৰা, শইকীয়া, হাজৰিকীয়া, কাতী, কটকী আদি বিষয়া আৰু ৰাজ-কৰ্মচাৰী আছিল। সিবিলাকৰ তালিকা চমুকৈ তলত দিয়া হৈছে। আহােম ৰাৰ ৰিচাৰ-প্ৰণালী বৰ পকা আৰু কটকটীয়া আছিল। বিচাৰকে বাদী, বিনী মা সাক্ষীৰ জৱানবন্দী' লিখি লােৱাৰ নিয়ম চলিছিল। প্রাণদণ্ড বিহিৰৰ ক্ষমতা কেৱল ৰজা আৰু ঘাইমগ্ৰীৰ হাতত ৰখা হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ দিনত হােৱা বুলি যি উগ্ৰদণ্ডৰ কথা এতিয়া অতিৰঞ্জিতকৈ ৰণোৱা শুনা যায়, এতে সি তেনেকুৱা নাছিল। আহােম ৰাজ্যৰ শেহছােৱাত, যেতিয়াৰপৰ দেশত বিদ্রোহাদিৰ উৎপাত হ’বলৈ ধৰিলে, তেতিয়াৰপৰাহে উগ্র শান্তি দিয়াৰ নিয়ম চলিবলৈ ধৰে। মুঠতে, ক’বলৈ গ'লে, আহােম ৰজাসকলৰ ৰাজত্বৰ কালত এই দেশৰ কোনো দুখ-কই নাছিল, আৰু শেহছোৱাত যেনে অন্যায়, অধম, অত্যাচাৰ আদি হৈছিল, সেইবােৰ আগেয়ে একোৱেই নাছিল। এজ- সকলে মাটি-বাৰীৰ ৰাহৰ সলনি সততে ৰজাঘৰত খাটি দিয়াৰ নিয়ম চলিছিল; জাগাে প্ৰজাৰ দুখ-অভাৱ গুচাবৰ কাৰণে যি যি কৰিব লাগে সকলাে কৰিছিল। ৰা কৰ্মচাৰী বা বিষয়াসকলেও ৰজাঘৰৰপৰা অর্থ-কড়িৰে সৈতে ৰা বানচ, নাপাইছিল; ভাৰ সলনি সিবিলাকে পাইক, বা সিবিলাকক আলি খুৱাবলৈ এবিধ প্রজা পােৱাৰ নিয়ম চলিছিল। ৰজা আৰু বিষয়াৰ ঘৰত বৈ দিবলগীয়া প্ৰজা-শ্ৰেণীক কড়ী বা পাইক ৰােল হৈছিল। সেই পাইক চাৰি-চাৰিটাই একগােট বুলি লেখ হৈছিল; আৰু এটাক গুটীয়াকৈ এপােৱাৰ লেখত ধৰা হৈছিল। প্রতি কুৰিগােটৰ ওপৰত এজন ৰ; পাঁচজন বৰাৰ ওপৰত এজন ‘শইকীয়া’; দহজন শইকীয়াৰ ওপৰত এন হাজৰিকীয়া’; দহজন টেকেলাৰ ওপৰত এজন ‘টেকেলা-ব'; এই নিয়মে পাইক চলােৱা কৰ্মচাৰী আছিল। পাইক বাড়ী -লীৰ পৰা চমুৱালৈ উঠিব লাগে; তাৰপৰাহে কোনো উপযুক্ত লােক মােগ্যতা ফেত বিষয়ালৈ উঠিব পাৰিছিল। | ভাঙ্গৰীয়াসকলক ৰজাঘৰৰপৰা সুকীয়া আহিলা-পাতি দি, গতিবিধিৰ নিয়ম- নিৰ্ণ কৰি দিয়া হৈছিল। সেই সকলে ৰাজকীয় ম্যাচ অনুসৰি হে নির্যাতি হিলা-পাতি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পাইছিল। চাল-চলনতো ৰাজকীয় নীতি-নিয়ম পালন কৰি চলিবলৈ সিবিলাক বাধ্য আছিল। বুঢ়াগােহা,ি বৰগােহাঞি আৰু ৰৰপাৰগােগাহাঞি এই তিনিজনা আৰীয়াৰ সমান মর্যাদা। গতিকে, সিবিলাক তিনিও কেঁকোৰা-দোলা, সােণ চুলাৰে পানী-গণি, পাখি-বিছনি, কেপকৰা তলিচা ইত্যাদি আহিলা-পাতি সমানে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পাইছিল।\ চাল-চলনভাে তেনেকু। নিয়ম-নিৰ্ব আছিল। ভাৰীয়াসকল বাহিৰলৈ ওলালে, আগত ৰিলতীয়া গানে খাই খাই, কালীয়াই কালি মাৰি যাৰ লগে, যা চুলিৰে বহি আৰু চুলিলগা মা শত পালি যা দি আছিল। ৰাটত ৰাৰে সৈতে জেট শত, অৰ্গদেৱ যি ৰানত আছে, তেনে যান কামাল বাতি কে যি [ ১৩০ ] সৰ বুৰঞ্জী না। আৰ চৰাত মেল দুধিলে, ৰা ৰাকীয় কার্যত ৰজাৰ বচৰালৈ যাবলগীয়া হলে, খৰ্গদেৱে কটকীৰ মূৰে নিম পাঠয়াব লাগে ; ৰজাৰ বিনা অনুমতিৰে কোনাে ব, ফুকন, বাজখােৱা আদি বিষয়াই আৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ যাব নােৱাৰে। গতিশীয় গােহাঞি তিনিজনাৰ ভিতৰতত সেইদৰে সমান মর্যাদা। ইৰিাকবে। সুকীয়া আহিলা-পাতি আৰু চাল-চলনৰ গতিবিধি বা আছিল। পালি কেইনাই ই তিনি গােহাৰিীয়াৰে সৈতে ভেটা-ভেট হলে, পাকিয়ে বাইক বাট এৰি দিব লাগে। সেইদৰেই বৰবৰুৱা আৰু বৰফুকন এই দুজনাৰ মর্যাদা সমান। ইবিলাকৰে। সুকীয়া আহিলা-পাতি, চাল-চলনৰ গতি-বিধি বন্ধ আছিল। এওবিলাকে যাই তাৰীসলেৰে সৈতে ভেটা-টো হলে, চাদিৰপৰা নামি দেখা দিব লাগে। ইত্যাদি নিয়মেনেই অন্যান্য বেলেগ বেলেগ বিষয়াৰ বেলেগ বেলেগ মৰ্য্যাদা, সুকীয়া আহিলা-পাতি আৰু চাল-চলনৰ গতি-বিধি সুন্দৰকৈ নিৰ্ধাৰিত আছিল। | আল-যুদ্ধ-বিগ্রহাদিৰ বিষয়তাে আহােম ৰজাৰ অতি উত্তম ব্যৱস্থা আছিল। আদিছােৱাত পাইক শ্ৰেণী মানুহকে সময়মতে যুক্ত কাৰ্যতো লগে ৱা হৈছিল। কিন্তু, কুৱৈগঞা মহামন্ত্রী পূর্ণান বুঢ়াগােহাঞি ডাক্ষৰীয়াৰ বিধানমতে, কলিয়াভোমােৰা বৰফুকনে, ১৭৯৬ ঞ্জাত, বৃটিচৰ আৰ্হিৰে পল্টন গঠন কৰিবৰপৰা যুদ্ধ কাৰ্যৰ নিমিত্তে এৰে মানুহ স্বীয়াকৈ ৰখা হৈছিল। পাচলৈ ৰাজ্যৰ ভিতৰত নানা প্রকাৰ বিদ্ৰোহাদি হ’ৰৰপৰা দুর্বল হ’ল বুলিও, আগভােখৰত আহােম ৰজাৰ ৰণ-বল বৰ তেজী, পৈণত আৰু কাকুৱা আছিল। মাটি-যুদ্ধ আৰু পানী-যুত অসমীয়া সেনা বৰ পাকৈত থকাৰ প্রমাণ মিৰমাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত আৰু শৰাইঘাটৰ ৰণত ভালকৈ পােরা গৈছিল। অৰােহী বা ঘোঁৰাৰণুৱাল বৰ কাৰা নাছিল ; পাচলৈ এই বিধ সৈন্য একেৰাৰে অকামিলা হােৱাত, ক্ৰমাৎ তাৰ অতি নথকাৰ দৰে হয়গৈ। আহােমৰ যাত কোনাে কোন ডিমােতও যুদ্ধ-বিদ্যাত পাকৈত আছিল আৰু ৰণক্ষেত্ৰত সেনানন হৈছিল। বৰগােহাঞিৰ কাৰ্যা মূলা গাত, আৰু ৰা মৰাণৰ ঘৈণীয়েক বাধা আৰু তাৰ বিশিষ্ট প্রমাণ। ৰণৰ খাৰ-গুলী হিলৈ আহােম নিয়ে এতকৰি লৈছিল | বাৰে-হােম ৰাত বন্দী ৰা গােলাৰ আৰু বাকী ৰখাৰ এথা প্রচলিত ছিল। সেইবিলাক গােলাম যুত ৰী হােৱা মানুহৰপৰা ৰখা হৈছিল; কি কোনাে গভীয়া বা জাতিকাষৰীয়া মানুহৰপৰা কিনি লােৱা গৈছিল। নাচ লীখালীৰ ৰেচ, আল কুলীয় মত ২• কুৰি টকাৰপৰা নীহ বুলীয়া ভিৰৰতাত ৩ তিনটালৈকে প্রচলিত ছিল। সেই লীলীবিলাক গৰাকীৰ সুকীয়া সত্তিপ আছিল; সিং ওপৰত ঘৰৰ এৰি নাছিল। ভাজৰীয়া বিষয়াসকলৰ ৰী- লীবিলাকৰণলৈকো যাৰ নালাগিছিল। সেই কাৰণে, ভেজিৰ নীহ আৰ এ বিলাকে পাইক বা কাজীৰ বেৰত ভূত হােৱাকৈ ৰীৰাণী সােমাৰলৈ ভাল পাইছিল। গতিকে, এতে আপােনৰেও ৰলী খােমইলি। আমাৰ বাৰত ৰণীৰাশীৰ সংখ্যা নিচেই এক নাছিল। এনে কি, টিচ গৰ্থৰে আগৰ গাত, তেতি • brarnardo it , Bun, et, [ ১৩১ ] আহােমৰ ৰাষৰীয়া কথা ঝুট চাহাৰে অকল গুৱাহাটীৰপৰাই ১২••• বাৰ হাজাৰ ৰণীৰালীক মুক্তি দিয়ে। আহােম ৰাজ্যৰ পাচতো ভালেমান দিনলৈকে আদৰীয়া, বিষয় আৰু ত শ্ৰেণীৰ মানুহৰ ঘৰত, অন্ততঃ দুই-চাৰিকৈ বন্দী-বান্দী আছিল, কিন্তু আজিকালি কৰবাত কেনেকৈ হে তাৰ চিন্ মাখােন হৈছেগৈ। আহােম-জাজিনীয়া ভাষৰীয়া-বিষয়াসকলৰ খিতাপৰ তালিকা ১। বুঢ়াগােহাঞি ডাহৰীয়া ৩৪। মৰাণৰ গােহাঞিবৰুৱা ২। বৰগােহাঞি ডাঙ্গৰীয়া। ৩৫। দুজন ঘৰফলীয়া বৰা ৩। বৰপাত্ৰগােহাঞি ডাক্ষৰীয়া ৩৬। চাঙৰ বৰুৱা ৪। বৰফুকন ৩৭। চোলাধৰা বৰা ৫। বৰবৰুৱা ৩৮। খাৰঘৰীয়া ফুকন ৬। শদিয়াখােৱা গােহাঞি ৩৯। ঢেকীয়াল ফুকন ৭। সােল গােহাঞি ৪। নাওশলীয়ান ৮। মজিখােৱা গােহাঞি ৪১। তামুলী ফুকন । আগিয়াল গােহাঞি ৪২। চিৰিং ফুকন ১০। কাজলিমুখীয়া গােহাঞি ৪৩। গুৰু ফুকন ১১। নাওবৈচা ফুকন ১০। কাঠ-বৰুৱা | (মৰাণৰ বুঢ়াগােহাঞি ফৈীয়া) ১২। পানীফুকন ৫। চলিহ বৰুৱা ১৩। ভিতৰৱাল ফুকন ৪৬। মৰিলাৰ বৰুৱা ১৪। দুজন ডেকা-কন ৪৭। লিভাৰী ফুকন ১৫। দুজন দিহিঙ্গীয়া ফুকন ৪৮। গডিয়া ফুকন ১৬। ন-ফুকন ৯। নিকৰ বৰুৱা ১৭। চেটিয়া ফুকন •| শেনচোৱা ৰ ১৮। নেওগ ফুকন। ০১। চাংমাই বৰুৱা ১৯। কায়সােধা ফুকন ২। হাজী বৰুৱা ২০। চাঙৰ ফুকন ৫৩। মোৰাৰ আৰু নোকোৱৰ ২১। বহিয়াল ফুকন ৫৪। কুচো । ২২। নিবুকিয়াল ৰাজখােৱা ৫। চাওজং বৰুৱা ২৩। বটা খােবা। ৫৬। দোলাৰীয়া ৰকা ২০। দুন দিহিকীয়া ৰাজখোৱা ২৫। দুজন শলীয়া ৰাজখােৱা ৫৮। কেবৰুৱা ২। অয়পুৰীয়া ৰাখােৱা ৯। দুলীয়া বৰুৱা ২৭। নামীয়া ৰাজখােৱা ৩। বিধৰ বৰা ২৮। দিখৌমুখীয়া ৰাজখােৱা ৬। কাঠটীয়া ৰাৱা ২। গণৰীয়া ৰাজখােৱা ৩২। মলিয়া বৰুৱা । বিঃ ৩১। বিলায় যােব। ৩। পাৰিয় ৰূ ৩২। তিপৰীয়া ৰখোৱা ৫। গয়া ৩। চেটিয়ালার করা [ ১৩২ ] অসমৰ ৰূ ৩৭। চৰাইৰীয়া বৰা ৮। বেহুঠো ৰৱা ১। [কীয়া বৰুৱা ৭। আইভীয়া ফুকন ৭১। পৰ্বতীয়া ফুকন ৭২। খীয়া ফুকন ১৩। চাৰিীয়া ফুকন ৭০। ভিসমীয়া ফুকন ৭৫। আইভীয়া বৰুৱা ৭৬। পৰ্বতীয়া বৰুৱা •। নামৰূপীয়া বৰা ৮১। বহিয়াল বৰুৱা ৮২। পুৰণিমেলৰ বৰুৱা ৮৩। মাজিউমেলৰ বৰুৱা ৮৪। সমেলৰ বৰুৱা ৮৫। মাহীমেলৰ বৰুৱা ৮৬। ন-মেলৰ বৰুৱা । গাভৰুমেলৰ বৰুৱা ৮৮। কলীচেহৰ বৰুৱা ৮৯। এনাইঘৰীয়া বৰুৱা ১। লাদি ফুকন ১১। ফুল বৰুৱা ১২। পিকচাইচেটিয়া ফুকন ৭৮। গৰিীয়া ৰকৰা ৭। ভিষীয়া বৰুৱা | এই তালিকাৰ ওপৰঞ্চি নবাব, ভূঞা (১), কাকলী, বৰকাকতী, চাংকাকতী, কটকী, ৰকটকী, লৈ, বৰলৈ, দেৱলীয়া, সেৱা চলােৱা আদি বিষয় আগৰেপৰা আছিল; আৰু শেহছােৱাত কিছুমানক নকৈ পতা হৈছিল। বৰা, শইকীয়া, হাজ- বিকীয় আদিও চমুৱা শ্রেণীভুক্ত বিষয়া; ইবিলাকৰ গাত ঘাইকৈ টেকেলা আৰু পাইক লােৱ বাৰ আছিল। পাইক গােপন কৰাটো এটা গুৰুতৰ অপৰাধ ; কোনো পাইক লেখত নােমালে, পাইক চলোৱা বিষয়াসকল সেই ৰাবে বিশেষকৈ অগৰীয়া হৈছিল। আহােমৰ সামাজিক কথা ৰংৰ আহােমৰ সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ আদি ৰাজকীয় নিয়মে চলিছিল। আহহ পৰিয়ালৰ তাৰ ঠাল সকলাে অবস্থাতে ভাল। অর্থাৎ ককায়েকৰ গতি ভান তায়ে সন্তানালিকৈ বয়সে সৰু হলেও, সিৰিলাকে তাজৰ সন্মান পায় ; লম পুতেক নয়শত তা হলেও, নিতাও দেক (পিতা) পুতেকক কাছে বুলিব লাগে। আহােমৰ ভিতৰত এই নিয়ম এতিয়াও প্রচলিত। টাই জাতীয় আহােমৰ বিৰাহকাৰ্য গাজৰ এখাৰে সম্পাদিত হয়। আহােৰ তাত আৰু ‘চল বােলে। আনিকালি, লোেক নানাদি কা একান্তে সমাখা হােৱাৰ চ, ফলৰ কাৰ্য আৰুত দান কৰা হয়। কাৰ আপােন কি দুন বুৰি বা পূর্বপু মা না যায় না, মানে এই প নাপায়। | ১) - ই যাই, মা কৌষিক, উজি, , জেলা, মা, কেহ, আল -বিরুন । [ ১৩৩ ] আহােমৰ ৰাষৰীয়া কথা ১১৭ চল আধ্যাত্মিক লক্ষ্য এতি ওগ। ইয়াত দৰা-কই বিয়াৰ নােৱনি কেইদিন হাতত লােৱা আঙ্গঠি, কটাৰী, তামােল ইত্যাদি আহােম-বিয়া বিধিমতে সালসলনি কৰাই, সৃষ্টি পাভনৰ উপদেশ মন্ত্ৰেৰে দুইৰৰ দেহ-মন-প্রাণ একেটা ভাৰত ৰখা হয়, আৰু সেই অনুযায়ীকৈ দুই অাক মিলাই এক পূর্ণাঙ্গ কৰাৰ ধৰ্মোপদেশ দিয়া হয়। এই আধ্যাত্মিক উপদেশ আহােম পণ্ডিত দেওধাই, কি, তেওঁৰ অভাবে, এন বি ভি মূখে দিয়া হয়। | চকলং এ -যি বেদীৰ প্ৰান্তত কন্যাক উপবিষ্ট কৰাই, পােম্ এখমে মূৰত লে দিয়াৰেপৰা গাঁঠিয়ন খুন্দাৰ শেষলৈকে বিয়া-যজ্ঞৰ আগলী প্রক্রিয়া সমাধান কৰা হয়, তালৈকে দৰাক নি, কন্যাৰ সোৱে কাষতে আসন পাৰি উপবিষ্ট কৰাৰ। বেদীৰ সমূখত ১০৮টা ঠাকেৰে সােণৰ ৰা ৰূপৰ বা পিতলৰ ৰা কাঠৰ গছাত ১০টা চাকি চোমৰ প্ৰমুখ্যে ১০৮ জনা দেৱতা উদ্দেশি লিৰ। গছৰ সমুখত অউচৰাহ মন দিয়া ভূমিৰ ওপৰত, দোৱাই-বৰণৰে সৈতে কাপােৰ-কানি, বৰণমালা, আৰু দুটা গাৰুক তাই এখন শৰাই কাকা বা কন্যা-ধৰা জাতি গুৰুজনাই সসমে থৰ ; সেই অনুক্রমেই দৰাৰ ফালৰপৰাও কাৰ উদ্দেশ্যে অনা সঁজুলিৰে সৈতে এখন শৰাই পাতিৰ। তেনেতে, উভয়ৰে মধ্যস্থ হৈ দেওধাই পণ্ডিতে, তেওঁৰ অবিহনে, এজন বুৰঞ্জীবি বৃহ মাতিয়ে ৰা-কন্যাৰ সাতপুৰুষৰ চমু বিবৃতি শুনাৰ। তাৰ অৱত, এটা সােণৰ বা ৰূপৰ ৰা কঁহৰ বা পিতলৰ বাটিত ভৰাই দৈ, আৱা-গাখীৰ, মৌ, চেনি, বিট মিহলােৱা পাত ৰাৰ আগত দিব; ৰাই তাৰেপৰা আলি গত শগাই আনি, মুখলৈ টোৱাই মুক্তি পেলাই, খৰিকা লৈ, মুখ কুলকুলিয়াই পেলাই, গুৱা মূহদি কৰিৰ। সেই অনুমে, ২১ একৈশৰ পঞ্চামৃত দুদি, ২১ ভাল খৰিকা, ২১ চনু পানী লৈ, ২১ খন খুৰি তামােল চোৰাই পেলাৰ। তাৰ পাচত, ৰা • কড়া কড়ি পাট কানি-এডুখৰিত টোপােলা বাড়ি, সেই মধ্যস্থ জনে পুনৰপি দৰা-কন্যাৰ পিতৃ-পুৰুষসকলৰ চমু কাহিনী নাই, সৃষ্ট পাতনৰ ব্যাখ্যালৈ সেঁৱৰাই, দৰা-কন্যা উভয়কে আধ্যাত্মিক উপদেশ মিৰ ,- যেনে,ৰ ফালৰপৰা এই বুলি বুনি দিব,-আজিআপনিৰাৰেৱে এই কী বাহিনী ভাৰ্যাৰণে গ্রহণ কৰিছে, সুখ-দুখৰ গৰাকী আপুনিয়েই হৈছে, এই কাৰ মানত -গােসাই সকলো আপুনিয়েই, আপুনি প্রতিপাল নকৰিলে গালে চু, শলাে পাণকাপৰা ৰক্ষা কৰাৰ গৰাকী আপুনিয়েই হৈছে। এইৰে বুনি যি, যা কাণৰ কাষত কড়ি-টোপােলা যাই না; তাৰ পাচত কন্যাৰ ফালে বুল-মি- পৰা এই পুষেৱেই ভােমাৰ শৰদেৱতা হল, এওঁৰ পূজিলেই তােমাৰ দেৱতাক পূজা হৰ, আৰু চেৱাই তােমাৰ কোনাে পুজা-সেই সিদ্ধ নহৰ, এতেকে এক তুমি লায় শক্তিৰে মৰৰে কবিৰা, এও যি কয় তাকে মানি; য়াতি নকৰিবা, আপােনাৰ শৰীৰতকৈও একাধিক আৰ কৰিষ।' এই বুনিৰ অন্তত কৰ কাণৰ কাৰতে কড়ি-টোপােলা আই অনাৰ। এই অমোৰ এতি নির্দিৰ প্ৰতি ভিনিবেলি নি কিড়ি-টোপােলা বই ওনাৰ। তাৰ শা, বা গাৰু এটা চুই কন্যাৰ ফালে বিৰ, আৰু কই এটা দুই যাৰ ফাললৈ [ ১৩৪ ] অসমৰ বুৰী দিব। এই ক্রিয়ায় অন্তত, দুয়ো ফালৰপৰা শৰাই দুখনৰ ঢাকোন গুচাই চুদাচুই কৰি, ৰাৰ ফালৰ কন্যাৰ ফাললৈ আৰু কন্যাৰ ফালৰখন দৰাৰ ফাললৈ ভৰাই থৈ, সেই মৰলৰ ওপৰতে এখন বৰাহী পাতি তাতে দৰা-কন্যাই টেমী-কটাৰী সলােৱ-গলিকৈ প্রীতি-খেল কৰিব। তাৰ পাচত, সেই কঁাহীতে এফোন আৰৈ চাউলৰ ম বাজি তাৰ মাজত ৰা-কন্যাই পিজি (কা আদঠি দুটা এখমে দৰাই লৈ গুজি খব; কন্যাই খেপিয়াই বিচাৰি ৰাৰ আগঠিটো উলিয়াই লৰ; নােৱাৰিলে তামােল-পাণেৰে মাতি মাগি উলিয়াই লৰ ; সেই অনুক্রমেই গৰায়ে কন্যাৰ আদঠি লাভ কৰিব লাগিব। সদৌশেহত, দেওধাই পণ্ডিত ৰা জাতি গুৰ আশা লৈ, দৰা-কন্যা ভিতৰলৈ যাব। এয়ে চলৰ চমু একম। ৰজাৰ বিয়াত চকুৰ কাৰ্য দৰাৰ ঘৰত হে সম্পাদন কৰাৰ নিয়ম। জোৰণঃ-জাঘৰীয়া জোৰৰ হলে, “ঘৰৰপৰা কামােল-পাণ ২১ শৰাই আৰু ছােৱালীয়ে পিন্ধিবলৈ কাপােৰ-অলঙ্কাৰ । সঁজুলি সহিতে কুকুচোৱা চাওডাং, বুকুৰাচোৱা বৰা, বৰুৱা আৰু অন্য ফুকন ৰৱ অনদিয়ে দোলা-দুলীয়া সকলােকে পঠাই দিয়ে ; বাপেকে সেই সকল বৰাহানি চাই-চিতি লৈ গৈ, গঞা-ভূঞা দিয়েকক চপাই শৰাই মেলি তামােল-পাণ তাতে বাটি দি, বৰাহানি ভিতৰলৈ নিয়ে। ভিতৰতো কিছু তিৰােতা মানুহ মাতি আনি গােটাই লৈ ছােৱালীক সকলােৰে আগতে কানি-কাপােৰ অলঙ্কাৰ । যােৰ । বেলি পিন্ধায়। দুৱাৰ-পৰি উলিয়াই আনি বাহিৰত বহ। তকতক সেৱা কৰাই দোকাত তুলি বাপেকো যৌতুকত দিব লগা এৰ লৈ যাব। (১) ৰজাৰ ককা গ্রহণ:-“জাই লাঘৰীয়া আহােমৰ ঘৰৰ যৌৱত ছােৱালী কুঁৱৰী কৰিবলৈ নিয়ে। যদি কোনাে শ্যামি ফুকন বৰুৱাৰ ঘৰত তাৰ ছোৱালী থাকে, বাপেকেও দিয়ে, অকস্মাৎ তাকে কুঁৱৰী কৰিবলৈ নিয়ে। শুভ্রাদি ঘৰৰ ছােৱালী হলে, হিন্দুমতে বিয়া কৰি নিয়ে; আহােমৰ হলে চকলং কৰে। ৰালৈ হলে, ৰজাঘৰলৈকে বাপেকে সহিতে ছোৱালী নি চকলং কৰে। ৰজাৰ জীয়ৰী বা অন্য আহােমৰ হলে, ছােৱাণীৰ ঘৰত ৫ চকলং কৰিৰ পায়। (২)। আহােমৰ বিয়াৰ -ৰেণৰ দিনাৰপৰা কাষৰীয়া আৰু দৰাঘৰীয়াৰ ইচ্ছানুযায়ী ৩ ১১ দিনীয়াকৈ পানী-ভােলা, নােগুৱা- ধুৱা কৰি বিয়া পড়া হয়। আজিকালি এগৰ আৰীয়া-বিষয়া আৰু ভাল আহােমৰ কন্যাৰু ৰজাত হিন্দুশাস্ত্র অনুসৰি সত্ৰান দি লৈ, পাচ চলং কৰা হয়; তাৰ পাচত, পুনপি-লৈ আনি, নাই সেৱা কৰাই ৰা পুৰােহিতৰ মূৰে আখৰ ৰাণ নােৱা হয়। আহােফলে, সিলিক অল পিপুলকৰ দৰে ভিৰােতা সৰা, ৰ সল্লাম কৰিছিল। এতিয়াৰ পৰে আগৰ দিনত সিবিলাকৰ পৰ্দা’ না ‘আৰ এ এলন নাছিল। ৰাজমাওসকলে সতে বৰ মনৰে সৈতে ৰাকীয় বিষয়ক আলােচনাৰ ভাগ লৈছিল। অনেক কার্যক্ত কুঁৱৰীসকলৰ ক্ষমা চলাৰ উৰণ আছে। তেনেকুৱা কেইগৰাকী ৰূমৰীয় ৰ মানত আৰু অৱন ৰাজ্যৰ শাসন-ভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। আহােষ বসল ৰ জীনা, বুদ্ধিমতী চৰিতী ১. (২)যায় নুনুমা ( গণিত “ মই শৰ মুখ, ১৩ গুণ। . [ ১৩৫ ] আহােম ৰজাঘৰীয়া কথা আহিল;-পতিবৈৰী তুর্বক সেনাপতি হতে প্রতিশােধ দিবৰ হেঁপাহত ৰণলৈ যােৱা মূলা গাভৰ নামেৰে বৰগােহাঞি ভাৰীয়াৰ বিধৰা আৰীয়ানী, স্বামী মঙ্গলার্থে প্রাণ উছৰ্গা কৰা মহাসতী জয়মতী কুঁৱৰী, পৰােপাৰ ব্ৰতত প্রাণপণ কৰা জানৱতী লৰা-ৰজাৰ মাতৃ ৰাজমাও এই সকলেই তাৰ লন্ত পট। আহােমৰ বেলেগ বেলেগ কৈ ১। ৰজা-কেঁৱৰ ২১। মৰাণৰ গােহাঞিবৰুৱা ডেকা ০১। টঙচু ভেকা ২। বুঢ়াগােহাঞি ২২। চিলি তো ৪২। মৌপিয়া তো ৩। বগােহাঞি ২৩। হাতীবৰুৱা ডেকা ৪৩। মটক ভেক। ৪। বৰপাত্ৰগােহাঞি ২০। কুকুচোৱা বৰুৱা ডেকা ১০। মালৰ ডেকা ৫। দেওধাই ২৫। ঢেকীয়াল ডেকা ৫। আউচুনৰ ডেকা ৬। মহন। ২৬। হিলৈৰী তো। ০। বল তো ৭। বাইং । ২৭। চাৰিীয়া ডেকা ০। নেপাম তো ৮। সন্দিকৈ ২৮। পাখিমৰীয়া ডেকা ১৮। তরুণৱ তো । দুৱৰা ২৯। বিল ডেকা ০১। পাজি তেকা ১। দিহিঙ্গীয়া ডেকা ৩। লৰেৰ ডেকা ৫। বাটকটীয়া ডেকা ১১। লাহন ৩১। লেচামৰ ডেকা ৫১। চাৰিীয়া লেটাও ১২। লুখুৰাখন ৩২। লাখনৰ ডেকা ১৩। ৰানি চাংমায় ৩৩। সুখবি তো। ৫৩। চিপাতৰ ১৪। অপৰতুল চেটিয়া ৩৪। লেকে ডেকা ৫। মণ-গােহাঞি পাতৰ ১৫। লামাক চেটিয়া ৩৫। ভিমূল তো ৫৫। চলিহা সন্দিকৈ ১৬। পিচাই চেটিয়া ৩৬। নহৰ ডেকা ৫৬। বাঁহৰ চেটিয়া ১৭। হালধিবৰীয়া চেটিয়া ৩৭। খড়িনিক ডেকা ৫৭। নৈীয়া সলিকৈ ১৮। নাহতীয়া চেটিয়া ৮। আনৰ ডেকা ৮। ৰী চেটিয়া ১৯। পাতৰৰ ডেকা ৩৯। যেকোৱৰ ডেকা । পালং ২। বকতিয়ালৰ ডেকা •। নাকো তো। • সাই সন্দিকৈ • মুশশা খণত পৰাৰ পাচত, কনচেং যােক ভাবীমাই দুবক ভােয়ালেকে বিগত দিনে- | - collection of a ra Biro ( এw৪ ০ The con", ) [ ১৩৬ ] অসম যুকী আনাে আনো চমুৱা বিষয়াৰ হাজৰিকীয়া (১) ৩। দেৱলীয়া হাজৰিকীয়া ১। সোণােৱাল হাজৰিকীয়া ৪। চাইহুৰীয়া হাজৰিকীয়া ২। বাহী হাজৰিকীয়া ৫। জোলা কাটনী হাজৰিকীয়া শইকীয়া (২) ১। সােণােৱাল শইকীয়া ৫। পীৰাডেৰ শইকীয়া ২। বাহী শইকীয়া ৬। জেলা কাটনী শইকীয়া ৩। দেৱলীয়া শইকীয়া ৭। নাওখুলীয়া শইকীয়া ৪। নাওবৈচা শইকীয়া ৮। কুমাৰ শইকীয়া বা (৩) ১। সোণােৱাল বৰা ৯। নাওবৈচা বৰা ২। ধাহী বৰা ১। দজী বৰা ৩। দেৱলীয়া বৰা ১১। লগুৱা বৰা ৪। মিটভেৰা বৰা ১২। জেলা কাটনী বৰা ৫। ছেকা বৰা ১৩। নাওখুলীয়া বৰা ৬। আড়িয়াডেৰ বৰা ১৪। কুমাৰ বৰ। ৭। নগৰীয়া বৰা। ১৫। বাৰীচোৱা বৰা ৮। গুৱাল বৰা ১৬। দুৱৰী বৰা। বৰটেকেলা বৰা (৪) বৈৰাগী (৫) ১। ৰংপুৰীয়া বৰটেকেলা বৰা ১। কটকী বৈৰাগী ২। গুৱাহাটীয়া বৰটেকেলা বা ২। কাকতী বৈৰাগী। ৰজা, বুঢ়াগােহাঞি বৰগােহাঞি বৰপাত্ৰগােহাঞি বৰবৰুৱা আৰু বৰফুকনৰ বেলেগ বেলেগ ঠাল। ১। দিহিঙ্গীয়া ৫। নামৰূপীয়া ২। চাৰিীয়া ৬। তিপমীয়া ৩। তুংখুৰীয়া ( ভিখীয়া ) ৭। পৰ্বতীয়া ৪। চামগুৰীয়া বুঢ়াগােহাঞি ১। টেপতলীয়া ৫। লকীয়া ২। ফুৱৈগঞ। ৬। বাইয়া ৩। বাহগৰীয়া ।। মৰাণী (আন বুঢ়াগােহাঞিৰপৰা) (চাওভা মৰাণৰ বুঢ়াগােহাঞিৰপৰা) ৪। দিলিহিয়াল ৮। পুখুৰীগৰীয়া | (১), (২), (৩), (৩), ৩) মিল-The History of the Ahom Kings-He of once of the Ahon Government, P. VIIIx, by Dr. John Potter wode, ই তিনি মা--ৈপূর্বে চাইনামি। তেওঁয়ে তিনি তিনটা মনে আহি থাকিলে, তাকে বদলে তিশা। তাতে এক সময় তিন দিলিত নাক বােল ফিী ; উপৰ চাৰি । আমাৰু যেতে গলি; এই জিনিস আ ই যু ভিলী বী", ১১৯ পৃগ। অ [ ১৩৭ ] ১২১ আহােমৰ কাষৰীয়া কথা বৰগােহাঞি ১। ওইমেলা ২। পৰ্বতীয়া ৩। পিলিজা ৪। মোগৰীয়া ৫। মাছৰিয়াল ৬। কালুগঞা । দিহিঙ্গীয় ৮। টাই-লীয় । বাৰুকিয়াল ১•। মিৰি-সন্দিকৈ ১১। লাহন ১২। পাতৰ ১৩। বকতিয়াল ১৪। কছাৰী ১৫। চিৰিং ১৬। খামতি বৰপাজগােহাঞি ১। নগা-ঘৰীয়া (নাক দিয়া কুঁৱৰীৰ ল'ৰা ৩। মৰাণ-ঘৰীয়া (থাও বুঢ়াগােহাঞিৰ ‘নগা-কোৱৰৰ পৰা)। দ্বিতীয় পুত্ৰ মৰাণৰ গােহাঞিবৰুৱা ঘৰৰ লাৰু বৰপাত্ৰগােহাঞিৰপৰা)। ২। কালুগা । ৪। কেন্দুগুৰীয়া। বৰবৰুৱা ১। পুখুৰাখন। ২। মৰাণ-বৰপাত্ৰ ( লাৰু মৰাণ-বৰপাত্র গগাহাঞিৰ পুত্ৰ লাহােৰপৰা)। ৩। বুঢ়াগােহাঞি। ৪। সন্দিকৈ। । চেঙধৰা। ৬। ঘোঁৰা-কোৱৰ (লাচিত ঘোৰা- কোৱৰৰ পৰা)। ৭। চাৰিীয়া লেটাও। ৮। দুৱৰা। ১। লাঙ্গি। ২। লামাখ। ৩। চেটিয়া। । পিচাই চেটিয়া। ৫। বুঢ়াগােহাঞি ৬। ঘোঁৰাকোৱৰ (লাচিত বৰফুকনৰপৰা)। ৭। লুখুৰাখন। ৮। দুৱৰা। ৯। পাতৰ। ১০। ভণ দুৱৰা। ১১। দিহিঙ্গীয়া। ১২। লাহন। ১৩। বকতিয়াল। সাতঘৰ আদি ভাজৰীয়া-বিষয়। ১। খাওমুংকান (বৰগােহাঞি)। ২। খাওমুংকান খুংমুং (সন্দিকৈ)। ৩। খাওমুংমাংৰাই (বুঢ়াগােহাঞি)। ৪। থাওমুংখুত (সন্দিকৈ)। ৫। খাওমুংকেওখম (সন্দিকৈ)। ৩। খাওং খুলকে (সন্দিকৈ)। ৭। খাওমুং ধুকাই (কে)। আহােমৰ দিনত প্রতিষ্ঠিত সত্ৰসমুহ (১৪•• শকৰপৰা ১৭•• শকলৈকে)। প্রতিষ্ঠাপক ১। পাইসি ৰিভট্ট। হৰিলে। প্রতিষ্ঠান সাল। ২। গীৈ [ ১৩৮ ] অসমৰ বুৰী বাজার ১। “আউনীআটী সত্ৰ (১) ১৫৭৫ শকত নিৰঞ্জন বাপুৰ আৰাই বৰ্গদেৱ খাজসিংহ ৰাজানুগ্ৰহত স্থাপিত। । নীলাচলত “পৰ্বতীয়া গাের্মইৰ সত্ৰ-১৬৪৩ শত কৃষ্ণানন্দ ভট্টাচাৰ্য্য ন্যায়যাগৰ দ্বাৰাই বৰ্গদেৱ শিৱসিংহ জামুগ্ৰহত প্রতিষ্ঠিত। ৩। “ন গাের্মইৰ সত্ৰ,১৬৯• শকত ৰামানন্দ ভট্টাচাৰ্যৰ ৰাই বৰ্গদেৱ নীসিংহ ৰাজানুগ্ৰহত প্রতিষ্ঠিত। | চাৰি-পত্র (বামুণীয়া)। ১। আলী-আটা-বংশীগােপালদেৱৰ ৰাজপৰ লৰিমিৰ অন্যতম পুত্ৰ নিৰঞ্জন ৰাপুৰ ৰাই, ১৫৭৫ শকত, জয়ধ্বজসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ আমােলত আউনীআটীয় সন্ত্র প্রতিষ্ঠিত হয়। ২। দক্ষিণপাট-দামােদৰদেৱৰ আজ্ঞাপৰ হৰিদেৱ আৰু বলদেৱৰ বাক্য অনুসৰি, যদুদেৱ আৰু বনমালীদেৱে ক্রমে মাহাবা (২) আৰু দক্ষিণপাট সত্ৰ পাতে। ৩। কুরাবাহী-বংশীগোপালে দেবেৰাপাৰত ভাগৱতী ধর্ম পালন কৰি থাকে ; তোৰ বাক্যকে সৰিমিশ্ৰই প্ৰচাৰ কৰে। সেই লৰিমিৰ পুত্ৰ ৰামকৃষ্ণৰ দ্বাৰাই দিত কুৱাবাহী সত্ৰ পােপ্ৰথমে প্রতিষ্ঠিত হয়। ৪। গড়ং-বংশীগপালদেৱৰ আজ্ঞাপৰ পৰিমিত্ৰৰ অন্যতম পুত্র লক্ষ্মীদেৱে গড়মূৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। নিকা-গজ মহাপুৰুষীয়া) প্রতিষ্ঠাপক। এতিষ্ঠাপক ১। বৰপেটা মাস; ২। যেহেৰা বিনিবাস। ৩। ক্ষিণ-পত্ৰ । চামৰি) বিষ্ণু। ৰামচ। পদে। আতৈ। । বহুলা। গােপাল। ৭। কমলা মাধৱদেৱৰ আলাপৰ শঙ্কৰদেৱৰ বংশৰ পদ্মায় দূঞা। বৰবাৰেণীয়া পত্র মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ জেষ্ঠ পুত্র পুরুষােত্তমদেৱৰ বাৰজন আচাৰ্যৰ ৰাই এতিষ্ঠিত ১২ ধন সত্ৰ :- দিৰীয়া-গঞ্জ প্রতিষ্ঠাপক শৰিীয়া—সত্ৰ এতিষ্ঠান ১। এলেছি | লেটুৰ গ্ৰামৰ কৃষ্ণ। ২। চিপহা কৃষ্ণৰণ। ৩। বেদেনা আটা মূৰী। । কাঠৰ মুকুল। । সাউছি হৰিচৰণ। ৬। থালি কমল নােচ। | (১) অসমৰ এই সর্বপ্রধান শত্ৰৰ আগলেখত লৈৰে চাৰিসৰ হৈ। আ পনে আল- এটা সত্ৰ হে সর্বপ্রথম আৰু সখিন বাস। আলী সােস নে আমি মহাকাৰ গুৰু মনােনীত হৈছি।-Munio Goin we specially honoured, hini (Budinho not only rolled by iron o alo but১protnd bin hia piritual Propor sir Parod Git's"History of Ass , 10 ) | () মাহাবা টাইতকৈ পুৰণি বা সয়। এলিগে এই সপ কাট এ আই ই এ সব কো” এই মাৰ ঋতি চলি না ; আপাত হাসযােগৰিয়াৰ ৰােলা যায়। [ ১৩৯ ] আহােৰ ৰাষৰীয়া কথা বামুয়াত্র প্রতিষ্ঠাপক বামুণীয়া-এ এতিষ্ঠাপক •। পুনিয়া। পৰতৰাম। | ৮। চেকেৰাল গােপীনাথ। । মদিয়াৰ | ১•। হতমিয়া বারে। ১১। পুৰ পৰমানন্দ। ১২। গোমোৰা ৰামকৃষ্ণ ,। ওপৰৰ তালিকাত বাজেও, সিবিলাকৰ অনুবর্তী অাচাৰ্যসকলৰ বাৰাই কেইখনমান সত্ৰ এতিষ্ঠিত হয়। যেনে, ঠাকুৰীয়াত্র প্রতিষ্ঠাপক | ঠাকুৰীয়া-পত্র এভিষ্ঠাপক ১৩। মেহেৰুৱা লক্ষ্মীঠাকুৰ। ১৪। চামগুৰি চক্রপাণি। ১৫। শী সাৰপাণি। ১৬। চৰাইখােলা গদাপাণি। | গৰুৰাৰেনীয়া সজ প্রতিষ্ঠাপক পত্র এতিষ্ঠাপক ১। হালধি-শাট | মুকুন্দ। ।। চুঙ্গি ৩। চুপাৰ কানাই। ৪। বনগা হৰিবে। ৫। বিহপুৰ গগাবিন্দ। ৬। ঘৰকটা হৰি। • কাৱৈাৰী গােপীনাথ। ৮। বেলগুৰি সনাতন। ১। মিছিমি হৰিচৰণ। ১। ভাৰােৱা বিষ্ণুদের। ১১। গুৱাৰীয়া কানাই (২য়)। ১২। ৰাজগুক পুৰুষসংহতি পত্র এতিষ্ঠাপক এতিষ্ঠাপক ১। কোপাতি ৰামচ। । নাপাৰ ৰামশােন। ৩। নলতীয়া গােঙ্গীকান্ত। ৪। নেপালী অতিকায়। ৫। লক্ষ্মীপুর ৰঘুপতি। । কতি হৰিগতি। | কথােগ্রাম পৰমানন্দ। ৮। কমলাবাৰী। ১। নাপাৰ (২৪)। কৃষ্ণৰাম। ১০। পাশৰি কৃষ্ণগহন। ১১। শলমাৰী কৃষ্ণ। ১২। কোৱামৰা অনন্ত। | এপৰাপৰ ঘাই ঘাই দামােদৰীয় পত্র কোচি, তাড়াবাৰী, মােউৰা, নামচলা, কট, পাকা, ব্যাখকুচি, গােবিন ৰাতি, উচ্চাবৰী, বৰবাড়ী, অগ্নিশালা, খুদিয়া, ব্রহ্মত্তৰ (বৰনগৰ), নগাও, লেৰেী , ৰঙ্গী, গৰচুং, সমাৰকুছি, কোথ, পা, মাহা ইত্যাদি। | বিবিধ স ওপৰৰ তালিকাৰ ওপৰঞ্চি, কালজাৰ পন্থীয়া সত্ৰ আৰু হৰিদেয় এমুখে ভায় এ এক মহসৰুপৰ ৰাই ভালেমান অত্র প্রতিষ্ঠিত হৈছিল। তাৰ ভিতৰত এইবােৰ প্ৰখ্যাত বিবিধ সত্ৰৰ নাৰ লোৱা যায়; যেনোনীপুর, নহি, দি, বাপী, লােহিততী, নগৰীয়, চৰাইৰাহী, আহতগুৰি, খ, গ , সা , [ ১৪০ ] ১২৪ অসমৰ বুৰঞ্জী গল, শিলিখাতল, যিহিং, দিন, কাটনিপাৰ, ডিবুক, বলমি, চোখ, মালি, মৈৰামৰা, চলিহা, নিকামূল, ৰালি, বৰালিম, বুদবাৰী, ন-মাটি, খট, মোৱামৰা, মূৰাৰী, গলগোমা, ঠাণগুৰি, ব্ৰহ্মচাৰী, বৰগাও ইত্যাদি। সমসাময়িক ভাৰত বুৰঞ্জীৰ কথা অসমত আহোম ৰাজৰ আদিছোৱা ভাৰতত মুছলমান ৰাষৰ মাছোৱাৰ লগত মিলে। অসমত আহোম ৰাজৰ মাজহোৱা ভাৰতত বৃটিচ ৰাজত্বৰ দিছোৱাৰে সৈতে যিলে। সেই আপাহতে ভাৰতত মোগল সম্ৰাট আৰু বৃটিচ সম্ৰাটৰ দৰে, অসমত আহোম ৰাক অসম সম্ৰাট ৰোনা হয়; যি ৰাৰ্থত মোগলষক দিৱীখৰ আৰু বৃটিচৰাক তোৰ বোলা হয়, সেই ভাৰাৰ্থতে আহোমৰামক সৌমাৰেশ্বৰ ৰা কামৰূপেশ্বৰ বোলা যায়। মুছলমান আৰু আহোমৰ পতনৰ মূল কাৰণে একেটা-দুয়োটা ৰাজক্ষমতা নাকাল ফল পেই অধঃপাতে গল; আৰু সেই ছেগতে বৃটিচৰাজে অসম আৰু ভাৰত সাম্ৰাজ্যত খোপনি পিটি লৈ ক্ৰমাৎ উধাব লাগিছে। সৌমাৰত আহোমৰ প্ৰৱেশ আৰু আৰ্যাৰ মুছলমানৰ প্ৰৱেশৰ সম্পূৰ্ণ ৰিজনি খাটে; ভাৰতৰ পূব-কোণেছি আহোম পাটকাই দুৰাৰেদি সৌমাৰত সোমাইছিল, পছিম-কোণেদি ঠিক সেই দৰেই খাইৰাৰ দুৱাৰেদি মুছলমান আৰ্য্যাৱৰ্তত সোমাইছিল। সদৌশেহত, একে দোষতে আহোম আৰু মুছলমান দুয়ো ক্ষমতা একেদৰেই বৃটিচ ৰাজক্ষমতাত বিলীন হ’ল। চতুৰ্থ খণ্ড আধ্যা-১ | কোচ ৰজা কোচ-জাতি কামৰূপৰ আদি অধিবাসী মানুহ। ইবিলাকৰ অতিৰি ৰৰেং নেছ ৰা কছাৰী জাতিৰপৰা ওলাইছে। এই বংশ মানুহ গোটেই অসমত ব্যাপৃত হোৱাৰ পাচৰপৰা, ‘কোচ’ শব্দটো উনি আৰু নামনি অসমত দুই ভাৱে বৰত হয়। উজনিৰ কোচবিলাকে ইয়াক হিন্দু এটা জাত বা ফুলৰ নাম বুলি ধৰে, আৰু নামনিৰ বিলাকে এইটো ৰশৰ নাম বুলিহে ধৰে। অগত, নামনিৰ বিলাক মত হে ৩। চাৰ এভোঙ গেইটৰ মতে, উজনি অসমৰ কোৰিলাক হিন্দু হোৱাৰ | ‘he kindon of Acnn w an arla period flourishing and powerful, ed spable o nanding toth an army a tour hundred thousand men, but the alon o hoon nu sep war subdued by the monarch of ne, who can be cons to the bone of the ৫an by the spur of Gous and | p. Cock and the counior to be a o hococon format + c the tonion="aodaeton at the auto; to be aion he Mor" Mon Re was at a by Brundhara [ ১৪১ ] পাত, কছাৰী, লালুং, মিকি প্ৰভৃতি জাতিৰ মানুহে হিন্দু হৈ কোৰ শ্ৰেত সোমাই ভাৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিলে। কিন্তু, সেই একে বংশৰপৰা উৱ হোৱা নামনিৰ কোচবিলাকে আকৌ কোচ বোলাৰলৈ বেয়াহে পায়; সিবিলাকে বংশ' বুলিয়ে চিনাকি দিয়ে। এতিয়া যদি চিন্ মৰি আহিছে, তথাপি কেঁচবিলাকৰ নিজৰ ভাষা আছিল, আৰু আহোৰ বাহিৰে সিৰিলাকেও বুৰী লিখাৰ নিয়ম ৰাখিছিল। কিন্তু চা গেইটৰ মতে কোচ-বুবলী অভিহিত, আৰু ভাৰপৰা আহোৰ বুৰীৰ নিচিনাকৈ এত ঘটনাৰ বৰণ তথ্য পাব নোৱাৰি। বিলি-জীৰিবংশ ৰা ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হৈ পৰাত, বাৰভূঞাবিলাকে যেতিয়া ঠায়ে ঠায়ে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল, তেতিয়া হাজো নামেৰে মেছ ৰা কোচবংশ এজন শাসনকৰ্তায়ে কামৰূপৰ এক অংশত এখন সৰু ৰাজ্য চলাইছিল। হাজাৰ হীৰা আৰু দীৰ নামেৰে দুগৰাকী জীয়েক আছিল। তেওঁ দুয়ে জীয়েকলৈ দৰু মেছৰ পুতেক হৰিয়ামণ্ডল নামেৰে এজন মেছবংশী মানুহ চপাই নয়। কালত হৰিয় মেছৰপৰা হীৰা আৰু বীৰাৰ জমে বিশু আৰু শিশু নামে দুটি পুত্ৰ লাভ হয়। এনে এবাদে। আছে যে এই পুত্ৰ দুটি সদাশিৱৰ বৰ অনুসৰি লাভ কৰাৰ কাৰণে, ইবিলাকত নিচেই সৰুৰেপৰা বৰ ভাগৰ লক্ষণ দেখা গৈছিল; সেই আপাহতে ইবিলাকৰ বংশৰ শিৱবংশ বুলি অনা যায়। বিশু সৰুতে এটা সামান্য গৰখীয়া ল'ৰা (১) আছিল। তেওঁ ভৰ হলত, ঐ ১৪৮ চনত, মাতামহ হাজোৰ ৰাজ্যত ৰজা হৈ নিজৰ পৰাক্ৰমেৰে ফুলগুৰি, বেজিনী, এভৃতি ঠাইৰ ভূঞাবিলাকক তলতীয়া কৰি তেওঁৰ ৰা ক্ৰমাৎ বহলাৰলৈ ধৰিলে। চাক ভূঞাৰে সৈতে যুদ্ধত বিশু এবাৰ ঘাটিছিল; কিন্তু অলপ দিনৰ পাচতে তেওঁ পুন আক্ৰমণ কৰি চাৰু ভূঞাক যুদ্ধত ঘটাই বধ কৰে, আৰু চাক ভূঞাৰ শাসনত থকা সমুদায় ৰাজ্য নিজৰ দখললৈ আনে। এইদৰে বিষৰ ৰাজ্য পূৰে বৰনদীৰপৰা পছিয়ে কৰতোয়ালৈকে ৰংল হ’ল। ইয়াৰ পাচতে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্য ক্ৰমাৎ বহলাৰলৈ ধৰিলে। সদৌশেহত, ঐঃ ১৪৯৭ চনত, তেওঁ হিন্দুধৰ্ম আৰু হিন্দুৰ সকলো নিয়ম-কাৰণ গ্ৰহণ কৰি, • Big Edward hit sistor of sum." Page ০৪, (১) বি আল-পাচ গৰু চাৰি ফুৰে। কতো দিন বনৰ কোৰত শুই থাকে। তাতে গো সাপে ফেটু তুমি হয়া কৰি আছ। তাকে গৰয়াসৰুলে দেখি মাপেকৰ আগত ফলে, আমি বিতৰু সালে খাৰ খুলিলে। পাচে মণ্ডলে বেলে, “বৰ কোষ সুবি, ফোন বিনা সাপে কাৰ'। গা দিনে দিনে নিন কে কোন দিলো সাপে ফেট তুলি এ বি থাকে। পাচে মাপেকেও চাই দেখিলে, সেই। পাচে বিল মামি সেইমতে বলি। পালগয়াৰ গল্প লিক। কাকে কালে সেনাপতি পাতিলে। তাতে গোচৰীয়া পাকা হল। আট পালে এ কৰে। এইতে দিন গোট থাকে। গধুলি ল গৰু লৈ লৈ যায়। এতে নাহি পৰয়া ঢাপত বহি থাকে। পাচে গাও গোচৰ বিৰ ধৰিলে। মা কি প ল আলি সেলাই কৰে আট পালে ৩ নে। পাচে গলা বা টি + যা শাৰ ললে। চা খাও, কাঠ বাৰু ললে, লোহ নাইকাকৈ কাণ্ড ললে। গৰখীয়া সালে। -নেইমন মুঞ্জীৰত খুী, ১৬১। [ ১৪২ ] বিশ্বসিংহ (১) নাম লৈ, নিজক প্ৰবল প্ৰতাপী ৰজা ৰূপে চিনাকি দিয়ে। তাৰ পাচত, কোচবিহাৰত তেওঁ নতুনকৈ এখন সুন্দৰ ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰালে; আৰু জায়েক শিতক শিৱসিংহ নাম দি যুৱ পাতিলে। বিশসিংহ ৰজাৰ দিনতে, ২টা পাইকৰ ওপৰত ঠাকুৰীয়া, ১০টাৰ ওপৰত শৰেকীয়া, ১•••াৰ ওপৰত হাৰি , ৩০০টাৰ ওপৰত তা আৰু ••টাৰ ওপৰত নৰাৰ খিতাপ দি, ৰজাঘৰীয়া বিষয়া পতাৰ নিয়ম চলিত হয়। বিশ্বপিংই বৰ শিৱক ৰা নাছিল। শিৱপূজা আৰু কামাখ্যাপূজাৰ আজিৰ অৰ্থে তেওঁ ৰৰ পুৰুষাৰ্থ কৰিছিল। তেওঁ কনৌজ, কাশী প্ৰভৃতি ঠাইৰপৰা ভালেমান সজ ব্ৰাহ্মণ নাই নিজৰ ৰাজ্যত থিতাপিত কৰাইছিল। বিসিংহই ১৮ গৰাকী মহিষী বিয়া কৰায়, আৰু প্ৰত্যেক মহিষীৰপৰা এজনকৈ তেওঁ ১৮ জন পুত্ৰ লাভ কৰে। সেই ১৮ এনৰ ভিতৰত নৰসিংহ, মলদেৱ, ৰুধ্বজ আৰু গোহই কমলা এই কেইজন প্ৰধান। বিশসিংহই ৪৯ ৰছৰ সুখ-শান্তি-সুখ্যাতিৰে ৰাজত্ব কৰে; আৰু এই নিয়মে পুতেকসকলৰ মাজত যোগ্যতা অনুসৰি ৰাকাৰ্য্য ভগাই দি তেওঁ বগী হয়; যেনে-নসিংহ বিদেশত দখল কৰা ৰাজ্যৰ ৰা পতা হয়; মক্কদেৱ আৰু ধ্বজক স্বদেশৰ ৰাজ্য শাসনৰ গৰ দিয়া হয়; গোহই কমলক আলি, পুখুৰী, মন্দিৰ আদি নিৰ্মাণ কৰি পৱিত্ৰ গৌৰৱ লাভ কৰিবলৈ আদেশ-উপদেশ দিয়া হয়; আৰু বাকী কেইজনকে যোগ্যতা অনুসৰি আন আন কাৰ্যৰ ভাৰ দিয়া হয়। বিশ্বসিংহ ৰজাই আহোম স্বৰ্গদেৱ চুহানাৰ ৰাজ্যৰ কালত, উজনিত এবাৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিলগৈ; কিন্তু আহোম ৰজাক যুদ্ধত টাৰ নোৱাৰি, তেওঁ কথমপি মনে-মনে সাৰি উলটি আহিল। ১৫৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত বিখসিংহ অগী হয়। | গুলমানৰ ৫ম আৰু ৬ষ্ঠ আক্ৰমণ:-নামনি কামৰূপত, বিশসিংহ ৰজাৰ আমোসত, অসমদেশ মুছলমানে ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত ৫ম আৰু ঠ ৰাৰ আক্ৰমণ কৰেহি। সেই দুই আক্ৰমণে কেঁাচ ৰজাসকলক পোৱা নাছিল, তাৰ কোৰ উনিত আহোম ৰজাৰ ওপৰতহে পৰিছিল। সেই কাৰণে সেই দুই আক্ৰমণৰ কথা আহোম ৰাজৰ লগতহে বহলাই কোৱা গৈছে। | (১) “ৰিসিংহৰ ৰাজ্যলাভ-পাটে এইৰূপে কতত দিন গত গাওঁ মাৰি ধৰিলে। এই এক মাৰিলত, পাচে আলো গাও মিলিল। এই কথা সানিলে। সহকা একজন মা পাটিতে, মোৰ গাওঁ-কি কিয় মানে? মোৰ ঠাই আহোক'। পাচে নগ'ল। সি মানুষকে। কিলাই খেদি বোলে, ‘ভূঞ\এ আহোক, নায়ে যদি এ দিও'। এই কথা সৰু অতি মা লৈ বুক সাজি গ'ল; চাল-বোয়াল, কাণ্ড- লৈই খুঁজে। গয়া বাজাও চা খাও, কাঠৰ ৰা লৈ বুকে। পাচে ভূঞাৰ মাৰিলে। ঠা, কষ্ট, সমা, আবিলাপাতি নকলপালে। সকে লৈই ঘৰলৈই গ'ল। পাচে সবে মিলি বিসি' নাম দি পাতি বলে। ইতি। ১০। লগৰ ১২ ঘৰ মেৰ ৰাৰ গৰখাৰু কাঠি ভিলে। খুৰা কাৰি ১, পালে কাড়ি, মিছিলকাঠি, চুয়াল কালি ১, সানমাৰি ১,মেধা কাৰি, পৰিলো দাবি, বিক গতি, যবন কাৰি ১, বিচ কাৰ্ণি ১, বিয়ে কৰি, এই ৰাৰ কলি। এইমতে মাল।-“ বেই কাম যুগৰ অন্তৰ্গত বিবিধ খ যু, ১ পা। [ ১৪৩ ] কোচ ৰা নাৰায়ণ-বিশ্বসিংহৰ লোকাৰৰ সময়ত, মন্ত্ৰীসকলৰ উপদেশমতে, মলদেৰ আৰু ধৰে কিছুকাল কাশত ব্ৰহ্মানন্দ নামেৰে এজন সাধক তপশী পণ্ডিতৰ ওচৰত শা িঅধ্যয়ন কৰিছিলগৈ। ইফালে সিবিলাকৰ অনুপস্থিতিত, ছেগ বুজি, ককায়েক নসিংহই পিতৃ-সিংহাসন অধিকাৰ কৰে। সেই বাতৰি পোৱা মাকে মদেয় না হে নিজৰ ৰাজধানীলৈ উলটি নাহি নসিংহৰে সৈতে যুদ্ধ পাতিলে। নৰসিংহ যুত ঘাটি মৰাংদেশলৈ পলাই যায়। মলদেৱ আৰু শুৰুতে ভালৈকে তেওঁক খেদি গৈ, সেই দেশৰ কাৰে সৈতেও যুৱ পাতিলে। মাংদেশৰ ৰা যুদ্ধত ঘাটিত, নসিংহ নেপালৰ ৰজাৰ শৰণাগত হয়গৈ। নেপালৰ ৰাও মঙ্গদেৱ আৰু গুৰুজৰ হাতত পৰাজিত হোৱাত, নৰসিংহ তাৰপৰা কাশ্মীৰ দেশলৈ পলাই যায়। মদেৱ আৰু শুৰুতে সিমানতে নৰসিংহৰ পিচ এৰি, নিজৰ ৰাজ্যলৈ প্ৰত্যাগমন কৰে। নৰসিংহক খেদি থৈ আহি মলদেৰে, নৰনাৰায়ণ নাম লৈ, ঐ ১৫৩৪ চনত, কোচ- ৰাজপাটত উঠি ৰা হ'ল, আৰু ভায়েক এ ক চিলাৰায় ন ম দি যুৱৰাজ পাতিলে। নৰনাৰায়ণে ৰাজকাৰ্য্য হাতত লৈয়েই পিতৃৰাজ্য বহলাবলৈ মন মেলিলে। তেওঁ পোন- প্ৰথমে পিতৃবৈৰী আহোম ৰজাৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিবলৈ আয়োজন কৰিলে। সেই অৰ্থে, তেওঁ ভায়েক গোহাইকমলাৰ হতুৱাই এবছৰৰ ভিতৰত নিজৰ ৰাজধানীৰপৰা পৰশু- কুঠাৰলৈকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে এটা বৰ বহল-দীঘল আলি বন্ধালে। সেই আলিৰ কোনো কোনো ছোৱা এতিয়াও উত্তৰ গুৱাহাটী, মনলৈ আৰু উত্তৰ লক্ষীমপুৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। তাৰে উত্তৰ গুৱাহাটী আৰু মঙ্গলদৈৰ মাজৰ ভোৱ ছিগা-আলি আজিকোপতি “গোহইকমলা আলি” বুলি জনাজাত। সেই সময়ত আহোম ৰাজপাটত বৰ্গদেৱ চুমু বা খোৰা-ৰজা আছিল। ঐঃ ১৫০০ চনত আহোম ৰজা আৰু কোচ ৰজাৰ মাজত, দিকৰাই নৈৰ পাৰত, এখন ঘোৰতৰ যুদ্ধ হয়। যুদ্ধত আহোম ৰজা ঘটিলত, তেওঁ নিজৰ জীয়ৰী এগৰাকীক নৰনাৰায়ণ ৰজালৈ বিয়া দি, তেওঁৰে সৈতে বৈবাহিক সূত্ৰেৰে মিতিৰ বাছে। সেই সম্প্ৰীতি সন্ধিস্থাপন অনুসৰি, কোচ-ৰাও নিজৰ ৰালৈ উলটি আহিল। | চিলাৰায় যুৱৰাৰ ধ্বজ বা চিলাৰায় এমন বৰ ৰাহৰণী আৰু যুদ্ধৰিদ্যত পৈণত পুৰুষ আছিল। তেওঁৰ বাহুবলেই নৰনাৰায়ণ ৰজাৰ বহল ৰাজ্যৰ মূলশক্তি ছিল। আহোম জাৰে সৈতে মিত্ৰত কৰাৰ পাচত, চিলাৰায়ক হিড়িম্বেশ্বৰৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠিওৱা হয়। চিলাৰায়ে নিজ পৰাক্ৰমেৰে হিড়িম্বা বা জিমপুৰৰ কছাৰীৰ যুত ঘটাই, ককায়েক নৰনাৰায়ণ ৰজাৰ তপতীয়া কৰে। কছাৰী ৰাই যুত ঘাটি, বছৰি ৭••• টকা ৰূপ, ১••• সোণৰ মেহৰ, আৰু • টা হাতী ক শোধাৰলৈ মাতি হৈ, নিজক কোচ ৰজাৰ শৰণীয়া ৰা বুলি স্বীকাৰ কৰে। তাৰ পাচত কোচ ৰজাই যুদ্ধ আহ্বান কৰি, মণিপুৰী ৰজাৰ ওচৰলৈ কটকী পাঁচিলে। মণিপুৰৰ ই সেনাপতি চিলাৰায়ৰ ৰাহৰণৰ গভেদ পাই, ঘূ নপতকৈয়ে ২০০০ কাপ, ••• সোণৰ মোহৰ, আৰু ১০ টা ভাল ভাল হাতীৰে সৈতে পেছকছ গঠিই না মাৰ লগত সৰি কৰিলে। সেই সৰি আপন হোৱাৰ পাচত, [ ১৪৪ ] অসমৰ বুৰঞ্জী চিলাৰায়ে এয়তীয়া ৰা আক্ৰমণ কৰি, তাৰ বাৰু নিজ হাতে ৰধ কৰে। তাৰ পাচত, কোচ-ৰজা নৰনাৰায়ণে সেই ৰজাৰ পুতেকক পিতৃ-সিংহাসনত তুলি তেওঁৰ কৰণীয়া মজা পাতিলে। তাৰপৰা গৈ, চিলাৰায়ে ত্ৰিপুৰ ৰকাৰে সৈতে যুদ্ধ পাতে, আৰু তাৰ মাক ৰণত ৰুৱাই, জয়ন্তীয়া ৰজাৰ দৰে, নিজ হাতে ৰধ কৰে। পিছে, সেই ৰজাৰ ভায়েক ১•••• টকা ৰূপ, ১•• সোণৰ মোহ নাক ৩০ টা ৰণৰ যোৰা বছৰি কৰ শোধাৰলৈ মাতি কৰাই, কোচ-ৰাই তেওঁক নিজ সতীয়া ৰজা পাতি থলে। সেই সময়তে, নয়ন্তাৰ অন্তৰ্গত থৈৰাম ৰাজ্যৰ ৰজা বীৰ্যই সেনাপতি চিলাৰায়ৰ ৰাহবগত নৰনাৰায়ণৰজাৰ প্ৰৱল প্ৰতাপৰ সন্তে পাই, যুদ্ধ পাতিবলৈ নৌ পাওঁতেই, বছৰি ১৫•••• টকা ৰূপ, •• সোণৰ মোহ,• টা যে, ৩০ টা হাতীৰে সৈতে পেকচ, শশধাবলৈ গাত লৈ, নিজক কোচ ৰজাৰ কৰ-কাটলীয়া ৰা বুলি স্বীকা কৰিলে। সেই সন্ধি হৈ যোৱাৰ পাচত, চিলাায়ে ডিমুৰীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি তাৰ বক বন্দী কৰি আনে,; নৰনাৰায়ণ ৰজাই তেওঁৰপৰা ৭০০০০ টকা ৰূপ লৈ তেওঁক শৰণীয়া ৰ পাতি এৰি দিয়ে। সেই সময়ত হট্টৰ ৰজা বৰ পৰাক্ৰমী বুলি প্ৰখ্যাত আছিল। নৰনাৰায়ণ ৰজাই তেওঁকো তলতীয়া ৰজা পাতিবৰ মনেৰে তেওঁৰ ওচৰলৈ কটকী পাচিলে। পিচে, শ্ৰীহট্টৰ ৰজাই কোচ- ৰৰ সজি প্ৰস্তাৱ সদৰ্পে দলিয়াই পেপোত, নৰনাৰায়ণে যুৱৰাজ চিলাৰায়ক এজাক তেজী সেনা যুগুত কৰি দি,শ্ৰীহট্ট ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠিয়ায়। শ্ৰীহট্টৰ ৰজানো সিফালে বিপুল আয়োজনেৰে সৈন্য-সামন্ত যুগুতকৈ লৈ সাজু হৈ আছিল। দুয়ে পক্ষৰ মাজত ঘোৰতৰ যুদ্ধ আৰত হ'ল। মহসিন একেৰাহে যুচলিষই লাগিছে, অসংখ্য সৈন্য নিপাত হৈছে, কিন্তু কোনো পক্ষৰ জয় হোৱা নাই। মহাতেজী বীৰবাহ চিলাৰায়ৰ পকেই অতিকৈ অসহনীয় হৈ উঠিল। তেওঁৰ ৰীৰতে তিসিৰে ববলৈ ধৰিলে; মদত উন্মত্ত হৈ চিলাৰায় চিলাউদি উৰি খোলা তৰোৱালেৰে শত্ৰুৰ মাজত সোলগৈ। চিলাৰায়ৰ সাধাৰণ ৰীৰতেজ দেখি শত্ৰুপক্ষ কান্তিত হ’ল; চকুৰ পচাৰতে তেওঁ ভালেমান সেনা-সেনাপতিক বধ কৰি, সদৌশেহত হট্টৰ ৰজাক নিজ হাতৰ অন্তৰে খণ্ড খণ্ড কৰি ৰধিলে। যুদ্ধ নামৰণত, হট যাৰ ভায়েক অসিৰায়ে চিলাৰায়ৰ লগতে নৰনাৰায়ণৰ ৰাসলৈ আহি কোচ ৰাৰ শৰণাগত হ’ল। কোচ-ৰাজক তেওঁ বছৰি ২০ টা যোৰা, ১০ টা হাতী, •••••• টকা , ১০০০ সোণৰ মোহৰেৰে পেচ, শোখাৰলৈ মাতি হোত, নৰনাৰায়ণে অসিৰায় ককায়েকৰ ৰাজ্যতে এমন শৰণীয়া বা পাতিলে। | ১৫৩৬ চনত, চিলাৰায়ে পুনৰণি আহোৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰেহি। আগৰ ৰাৰ সহিত খোৰা ৰাৰ প্ৰবঞ্চনাই এই আক্ৰমণৰ মূল কাৰণ। আহোম ৰজাৰ্গদেৱ চুখা মূত মাটি গতলৈ পলাই যায়। ফলত, চিলাৰায়ৰ প্ৰভাৱমতে, গম কোৱ আৰু বৰগোহৰি অভিজাক আপটু গোহাঞিবৰক মূখ্য কবি, সকলে পাত্ৰী ৰ একোখন তো বন্ধু দি, চুখা স্বৰ্গদেৱে শটি কমান্ড, চিলাৰায় নিজ দেশলৈ দিল। এই বিষয়ে কোন বাত বহলাই কোৱা হৈছে। ওপৰত কোৱাৰ পৰে, চাৰিওফালে দিবিজয় কৰি মন গড়, নালায় যাই [ ১৪৫ ] সদৌশেতে গৌৰদেশ আক্ৰমণ কৰিবলৈ মন মেলিলে, আৰু সেই এৰ্ষে টিলায় এল কোল সৈন্যৰ সেনাপতি পাতি ৰণ-যাত্ৰা কৰালে। এইবাৰ, সেই ৰণ-যাত্ৰাৰ আগতে কামাখ্যা মৰি দুৰৱস্থা দেখি আহি, চিলাৰায়ৰ মনৰ অৱ বৰ অখিৰ হৈ আছিল। তদুপছি, হট যুৱত কাজু সৈন্য ভালেমান নাশ হোৱাত, এই যাত্ৰাভ লগত লোৱা সেনাদলত শৈণত সেনা সহ নাছিল। তথাপি, চিলাৰায়ে নিজৰ সাহসৰ ওপৰত কি দি যুলৈ আগ বাঢ়িলে। গতিকে, কোচ জাৰ সেনাদলে গৌৰ মাৰ তেজী সৈ আগত সহ পৰ ঠাৰিব নোৱাৰিলেগৈ। কিন্তু, চিলাৰায়ে সিমানতো বিচলিত নহৈ, অকলশৰে খোলা তৰোৱালেৰে অসংখ্য শত্ৰুৰ মাজত সোমাই সিংহ বিক্ৰমেৰে শত্ৰুপক অস্থিৰ কৰি তুলিলে। শেহাত, তেওঁৰ একমাত্ৰ সম্বল হাত এখনিও ও ও হৈ ভাগিল; মহাতেজী চিলাৰায়ৰ বীতেজ চতুৰ্কণে বাঢ়িবলৈহে ধৰিলে। কিন্তু, অসংখ্য শত্ৰুৰ মাজত অকলশৰীয়া নিৰ বীৰ কিমান পৰ ঠাৱৰিব। চিলাৰায় অগত্যা শত্ৰুৰ হাত বন্দী হ’ল। তাৰ পাচত, তেওঁৰ বন্দী অৱস্থাত, এদিন গৌৰ ৰজাৰ মাতৃক সৰ্পে দংশে। চিলাৰায় সৰ্প দংশনৰ চিকিৎসাত বৰ পাকৈত আছিল। সেই আলমতে তেওঁ ৰামাক মৃত্যুমুখৰপৰা ৰক্ষা কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ শলাগৰ পাত্ৰ হয়। সেই শলাগৰ বঁটাখৰুণে, গৌৰবাজে চিলাৰায়ক বন্দীশালৰপৰা মুক্তি দি নিজৰ দেশলৈ আহিবলৈ অনুমতি দিয়ে। তাৰ দুবছৰৰ পাচত, আন কোনো ৰোগত গৌৰ ৰজাৰ মাহৰ মৃত্যু হয়। বাশোক বৰ বিহুল হৈ পৰে। সেই সুযোগতে দিল্লীৰ সম্ৰাট আকবৰৰ সেনাপতি মানসিংহুই গৌৰদেশ আক্ৰমণ কৰেহি, আৰু ৰজাক যুত ঘটাই তেওঁৰ ৰাজ্য হস্তগত কৰে। সেই ছোতে ছেগ ধৰি, চিলাৰায়ে দুয়োপক্ষৰ মাজত সোমাই গৌৰৰাজ্য লটৰে সৈতে সমানে ভাগ কৰি লয়। এনে সময়তে, চিলাৰায়ে তেওঁৰ পুত্ৰ এটি এম হোৱাৰ বাতৰি পায়। কিন্তু, তেওঁ আৰু সেই পুত্ৰৰ মুখ দেখিবলৈ নাপালেহি। ৰাটতে বসন্ত বোগত পৰি গাৰ পাৰত চিলাৰায় অগী হ’ল। | মুলমানৰ ৭ম আজম কালাপাহাৰৰ গান যুৱৰাৰ চিলাৰায়ে দিগ্বিজয় কৰি ফুৰোতে ইফালে ৰদেশৰ সেনাপতি কালাপানৰে (১) ঃ ১৫৫৩ চনত, অসম দেশ আক্ৰমণ কৰেহি। মহাৰজা নৰনাৰায়ণ তালেন দিনৰেপৰা কালাপাহাৰৰ বিক্ৰমৰ কথা শুনি আছিল। তাতে, সেই সময়ত, যা এখান বল মূৰৰ চিলাৰায় ৰাজ্যৰপৰা আতৰি থকাত, নৰনাৰায়ণ মাই এ বি কালাপাহাৰৰ গতিত কোনো একাৰৰ হাৰ নকৰিলে। কি, কালাপাহাৰ দেশ এ ক উদ্দেশ্য নাছিল, তেওঁৰ প্ৰধান উতে হিন্দুধৰ গৌৰৱ হনি কৰা এ বি দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিবিলাক ভাঙ্গি চুপাত কৰাহে। সেই কাৰণে, তে এত কোলে __(১ কালাপাহাৰৰ আদি নাম কাটায়। তেওঁ জনেশষ এল খান অমিজাৰ নি। না মলি চা বা আপাত এ কে আপন মনে গ'। কলti যত গৌৰ গিৰি। অসমত শিগৰিৰ লি। ১৭ [ ১৪৬ ] উৎপাত নকৰি পোনেই কামাখ্যালৈ আহিল। যি যি দেৱ-দেৱী বেচি প্ৰখ্যাতী, কালা-পাহাৰৰ সেই সেই দেৱ-দেৱীৰ ওপৰত বেছি আক্ৰোশ। কামাখ্যাকো তদ্ৰুপ প্ৰখ্যাতী বুলি জানি কালাপাহাৰ একান্তলক্ষ্যেৰে কামাখ্যালৈ আহিল। কামাখ্যাত দেব-দেৱীৰ মূৰ্তি কালাপাহাৰে আগত পালেমানে এটাইবোৰ কোবাই ভাঙ্গিলে। কামাখ্যাৰ মন্দিৰৰ গাত প্ৰোথিত যিবিলাক শিলৰ সুন্দৰ মূৰ্ত্তি আজিলৈকে কাৰো নাক-খঁৰা, কাৰো কাণ ছিগা, কাৰো হাত ভগা এনে অৱস্থাত আছে, সেই আটাইবোৰ বিজতৰীয়া কালাপাহাৰৰ কু-কৰ্ম্মৰ চিন। কালাপাহাৰে ভগৱতীৰ মহাপীঠস্থান লণ্ডভণ্ড কৰি মন্দিৰ ভাঙ্গি চুৰ্ণাকৃত কৰিলে। এইদৰে কামাখ্যা মন্দিৰ ধ্বংস কৰি, কালাপাহাৰ আৰু উজাই নাহিল; নিজৰ উদ্দেশ্য সফল হোৱাত, তাৰেপৰা তেওঁ বঙ্গদেশলৈ উলটি গলগৈ।

 গৌৰদেশত বন্দী হোৱাৰপৰা মুকলি হৈ অহাৰ পাচত, যুৱৰাজ চিলাৰায় আৰু মহাৰজা নৰনাৰায়ণ দুয়ো লগ লাগি কামাখ্যাৰ ভগ্ন মন্দিৰৰ জীৰ্ণ-সংস্কাৰৰ অৰ্থে যত্নবান হয়। সিবিলাকৰ অহোপুৰুষাৰ্থত ছমাহৰ ভিতৰতে সেই সংস্কাৰ-কাৰ্য্য সমাধা হয়। মহাৰজা নৰনাৰায়ণ আৰু যুৱৰাজ চিলাৰায়ে কামাখ্যা-মন্দিৰ পুনঃ উদ্ধাৰ কৰি তাত ভালেমান নতুন নতুন মূৰ্ত্তি সজাই দিয়ে। কামাখ্যাৰ বৰ্তমান চলন্তা মূৰ্ত্তিজনাও তেওঁ বিলাকৰ দ্বাৰায়ে প্ৰতিষ্ঠিত। পাচত, মন্দিৰৰ ভিতৰত নৰনাৰায়ণ আৰু চিলাৰায় দুইৰো দুটা শিলৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।

 যুৱৰাৰ চিলাৰায়ৰ লোকান্তৰৰ পাচতো মহাৰজা নৰনাৰায়ণে ভালেমান বছৰ সুকলমে ৰাজত্ব কৰে। শেহলৈ তেওঁ চুবুৰীয়া ৰজাৰ ৰাজ্যবোৰত কোনো আক্ৰমণ-উপদ্ৰৱ কৰা নাছিল। মহাৰজা নৰনাৰায়ণ বহুকাললৈকে অপুত্ৰক হৈ থকাত, তেওঁ ৰাজ্যভাৰ চিলাৰায়ৰ পুতেক ৰঘুদেৱ বা ৰঘুনাৰায়ণক দিবলৈ সংকল্প কৰিছিল। তেওঁ স্বৰ্গীয় ভায়েক চিলাৰায়ৰ গুণলৈ মনত কৰি, ভতিজাক ৰঘুদেৱ নাৰায়ণক বৰ মৰম কৰিছিল; আৰু তেওঁৰ মন ভবিষ্যতে ৰজাৰ উপযোগীকৈ স্থিৰ ৰাখিবৰ অভিপ্ৰায়েৰে,১৬ বছৰীয়া বয়সতে, তেওঁক দুগৰাকী সুন্দৰী কন্যা বিয়া কৰাই দিয়া হয়। এনে সময়তে, বুঢ়া বয়সত, নৰনাৰায়ণ ৰজাৰো এটি পুত্ৰ লাভ হয়। ৰজাৰ পুত্ৰ হোৱা দেখি, ৰঘুৰায়ে ৰাজ্যৰ আশা এৰি আঁতৰি গৈ বছৰচাৰেক কামৰূপৰ আঙ্গাৰাগ্ৰামত ঘিলানদীৰ তীৰত বিজয়পুৰ নামেৰে এখন নগৰ পাতি থাকেগৈ (১)। পিছে, মহাৰজা নৰনাৰায়ণে তেওঁৰ মৰণৰ সময়ত ৰঘুদেৱ নাৰায়ণক মতাই আনি, পুতেক লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু ভতিজাক ৰঘুনাৰায়ণৰ মাজত সমানে তেওঁৰ ৰাজ্য ভগাই দিয়ে। তেওঁৰ সেই ভাগ-বঁটৰা মতেই শাণকোষৰ পূব-ভাগত ৰঘুনাৰায়ণ আৰু পশ্চিম ভাগত লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজা হয়। ৰঘুদেৱ-নাৰায়ণৰ ভাগত এতিয়াৰ মঙ্গলদৈ মহকুমা, কামৰূপ আৰু গোৱালপাৰা জিলাৰ কিয়দংশ পৰিছিল।

 মহাৰজা নৰনাৰায়ণে ৰাজকাৰ্য সু-চম্ভালনৰ বাবে যেনে সুখ্যাতি লাভ কৰিছিল; সাহিত্য-চৰ্চ্চাৰ বাবেও তেওঁ তেনেকৈ এজন সু-পণ্ডিত ৰজা হৈছিল। তেওঁৰ দিনত শাস্ত্ৰাদি অধ্যয়নৰ বহল উন্নতি হয়; 'ৰত্নমালা ব্যাকৰণ’ পুথি ৰচনা কৰা হয়; আৰু


(১) বিল,—ৰায়বাহাদুৰ সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা সম্পাদিত 'কামৰূপৰ বুৰঞ্জী, ২৮ ছেদ, ১২ পৃষ্ঠা। [ ১৪৭ ] নীচ কুলৰ মানুহেও ধৰ্ম্মপুথি শাস্ত্ৰাদি পঢ়ি ধৰ্ম্ম-চৰ্চ্চা কৰিবলৈ উৎসাহ পায়। তেওঁ যদিও নিজে শাক্ত ৰজা আছিল আৰু শক্তিপূজা ৰাজ-ধৰ্ম্ম কৰিছিল, তথাপি বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ উন্নতিতো তেওঁ বৰ আনন্দ পাইছিল। মহাৰজা নৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কালত মহাপুৰষ শঙ্কৰদেৱ, মাধৱদেৱ, দামোদৰদেৱ প্ৰভৃতি বৈষ্ণৱ-ধৰ্ম প্ৰচাৰকসকলে অসম দেশ উজ্জ্বল কৰি অসমীয়া মানুহক ধৰ্ম্মৰ পোহৰ দিছিল। ইয়াত বাজেও, ৰাজ্যত শান্তি-বিস্তাৰ, ধৰ্ম্ম-কৰ্ম্ম, সাহিত্য-চৰ্চ্চা, বাণিজ্য-ব্যৱসায়াদি অশেষ উন্নতি সাধি, খ্ৰীঃ ১৫৮৪ চনত মহাৰজা নৰনাৰায়ণ স্বৰ্গী হয়।

 ৰঘুদেৱনাৰায়ণ:— ভাগ পোৱাৰ পাচতো ৰঘুদেৱনাৰায়ণ ভালেমান দিনলকৈ নিজৰ বিজয়পুৰ ৰাজধানীতে আছিল। তেওঁ গণেশ, কেদাৰ, গোকৰ্ণ, কামেশ্বৰ প্ৰভৃতি তীৰ্থস্থান দৰ্শন কৰি আহি, হাজোৰ হয়গ্ৰীৱ মন্দিৰৰ জীৰ্ণসংস্কাৰ সাধি, তাত দেৱোত্তৰ মাটি দান কৰে। কালাপাহাৰে কামাখ্যা মন্দিৰ লণ্ডভণ্ড কৰাৰ লগতে হয়গ্ৰীৱ দেৱালয়যো ভাঙ্গি চুৰ্ণাকৃত কৰিছিল। ৰঘুনাৰায়ণৰ বহুপুত্ৰ আছিল। তাৰ ভিতৰত পৰীক্ষিতনাৰায়ণ, ইন্দ্ৰনাৰায়ণ, যদুৰায়, বলিনাৰায়ণ, গজনাৰায়ণ আৰু মানসিংহ এই কেইজন প্ৰধান। ৰঘুদেৱনাৰায়ণ বৰ সুশ্ৰী পুৰুষ আৰু ধাৰ্ম্মিক ৰজা আছিল। বুঢ়া বয়সলৈকে তেওঁ বহু দান-ধৰ্ম্ম আৰু সৎকৰ্ম্ম সাধন কৰি, খ্ৰী: ১৬০৩ চনত স্বৰ্গী হয়।(১)

 লক্ষ্মীনাৰায়ণ:—মহাৰজা নৰনাৰায়ণে ভগাই দিয়া অনুসৰি, তেওঁৰ লোকান্তৰৰ পাচত, পুতেক লক্ষ্মীনাৰায়ণ কোঁচ ৰাজপাটত উঠি, শাণকোষৰপৰা পছিম-ভাগ ৰাজ্যত ৰজা হয়। সেই ৰাজ্যত এতিয়াৰ কোঁচবিহাৰ, দিনাজপুৰ, জলপাইগুৰি, ৰংপুৰ এইবোৰ ঠাই পৰিছিল (২)। ৰঘুনাৰায়ণেও পূব-ভাগত স্বাধীনভাৱে ৰাজত্ব আৰম্ভ কৰে। কিন্তু, পূৰ্ব্বৰ ভাগ-বটৰাৰ ব্যৱস্থাদি তেওঁ ক্ৰমাৎ অন্যথা কৰিবলৈ ধৰিলে। সেইবাবে কৃপিত হৈ লক্ষ্মীনাৰায়ণে তেওঁৰ অনিষ্ট কৰিবলৈ নানা চক্ৰান্ত কৰি, ৰঘুনাৰায়ণৰ নিজৰ পুতেক পৰীক্ষিতনাৰায়ণক বিদ্ৰোহী কৰি তোলে। কিন্তু, ৰঘুনাৰায়ণে সেই বিদ্ৰোহ থমাই পুতেক পৰীক্ষিতক বন্দী কৰি ৰাখে। তাৰ পাচত, ৰঘুনাৰায়ণৰ লোকান্তৰ হোৱাত, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ সাহায্যত পৰীক্ষিতনাৰায়ণে পিতৃ সিংহাসন লাভ কৰে। কিন্তু ৰাজপাট লাভ কৰি উঠি পৰীক্ষিতে, পূৰ্ব্বৰ উপকাৰ পাহৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ বিৰুদ্ধাচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে। তাৰ ফলত, দদায়েক-ভতিজাকৰ মাজত যুদ্ধ উপস্থিত হয়; আৰু দদায়েক লক্ষ্মীনাৰায়ণ যুদ্ধত ঘাটি পলাব লগাত পৰে। ইতিপূৰ্ব্বতে স্বৰ্গদেৱ চুখামফালৈ নিজৰ সঙ্কলা নামে জীয়েকক বিয়া দি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে আহোম ৰজাৰে সৈতে মিতিৰ পাতিছিল। এতিয়া বিপদত সহায় বিচাৰি তেওঁ আহোম ৰজাৰ ওচৰ চাপিলগৈ। কিন্তু, আহোম-ৰাজে আগধৰি পৰীক্ষিতৰ পক্ষ লোৱাত, লক্ষ্মীনাৰায়ণ নিৰুপায় হৈ, জাহাঙ্গিৰ পাৎছাৰ


 (১) কোনোৱে কয় সৰ্প দংশনত ৰঘুনাৰায়ণৰ মৃত্যু হয়; কোনোৰ মতে তেওঁৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ মাক সৰু ৰাণীয়ে তেওঁক বিহ খুৱাই মাৰে। গৌৰীপুৰ ৰজাৰ টোলত ৰক্ষিত বৰহিলৈ এটাৰ গাত ১৫১৯ শঁকত ৰঘুনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি লিখা আছে।  (২) মিল,—Sir Edward Gait's "History of Assam" Page 63 [ ১৪৮ ] ১৩ শায় বিচাৰি দিৱীলৈ ভটিয়াই যাব লগাত পৰিল। (১) পাছাই আদ্যোপান্ত শুনি লৈ একমা নৰাৰ সসৈতে কোচৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ পঠিয়াই, পৰীক্ষিতনাৰায়ণক এৰি নিৰলৈ না দিলে (২)। কে লমৰ শৰীয়া :-ঐঃ ১৫৯৬ চনত কোচ-ৰা লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিক মােগলৰ শৰণীয়া বুলি ঘােষণা কৰি, আৰু : ১৫৯৭ চনত নিজৰ জীয়েক এগৰাকীক সেই সময়ত মােগলৰ ব-শাসনকর্তা বা মানসিংহলৈ বিয়া দি মিত্ৰতা দৃঢ়তৰ কৰি, মায়েকৰ পুতেক ভায়েক, অন্যতম কোচ-ৰা, ৰঘুদেৱনাৰায়ণৰ বিৰুদ্ধে ৰণ-বল আনান কৰাত, ১৬১২ খ্রীষ্টাব্দত ঢাকার নবাব আলাউদ্দিন ইচলামখানে ৩•• হাতী, ••• যে, ১২:০০ পদাতি, ৫০০ ৰতৰীৰে সৈতে কোচ-হাজো ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ মুকাৰামখান সেনাপতিক ৰণ যাত্ৰা কৰায়। ইফালে, যুদেৱ নাৰায়ণেও ৫•• যে, ১০••• পদাতি আৰু ৩•• ৰণ-তৰীৰে সৈতে ধুবুৰীত কোঠ পাতি ৰণ দিবলৈ বুলি সাজু হৈ আছিল। পােনেই মুছলমানৰ হেঁচাত ধুবুৰীৰ কোঠ ৰক্ষা নপৰত, যুগে নাৰায়ণে হহকি গৈ গদাধৰ নৈৰ পাৰত কেঁঠ মাৰি ফেৰ পাতি ধৰি, জোৱায়েক দুৰীয়াক মূৰ কৰি ৰণ-তৰীৰে সৈতে পানী-যু এখন পাতিছিল। কিন্তু, সিমানতাে যমুনাৰায়ণদেৱে ঠাৱৰিব নােৱাৰি ক্ৰমাৎ পূবলৈ হ'হকিব লগীয়াত পৰিলে। সদৌশেহত, মুছলমানক বলে পৰাৰ আগন্তুক নেদেখি কেঁচ-ৰজা ৰঘুনাৰায়ণদেৱে সম্রাট জাহাঙ্গিৰৰ মনলৈ সজিৰ প্ৰস্তাৱ পঠিয়ালে। সেই অনুসৰি, সম্রাটে ৰঘুনাৰায়ণক দিল্লীলৈ মই নিয়ায় ; আৰু সন্ধিৰ সূত্রমতে, ৰঘুনাৰায়ণৰ দখলৰ সমুদায় ৰাজ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ দখলৰ ওৰে সৈতে লগলগাই সমুদায় কোচ-ৰাজ্য মােগলৰাজ্যৰ অধীন কৰি, দুয়ো ককাই-ভাই যাক মােগল সম্রাটৰ শৰণীয়া ৰজা পাতি, ৰঘুনাৰায়ণক বিদায় দিয়া হয়। তাৰ পাচত, দিৱীৰপৰা উলটি আহােতে বাটতে ৰঘুনাৰায়ণদেৱৰ অকাল মৰণ ঘটে । | পৰীৰািয়ণ :-ৰঘুনাৰায়ণৰ লােকান্তৰৰ পাচত, দায়েক লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ষ্যত, পৰীক্ষিনাৰায়ণ বৰনগৰলৈ গৈ, খ্ৰীঃ ১৬৩ চনত পিতৃৰাজপাটত উঠি ৰজা হয়। তেওঁ ৰাভাৰ লােৱাৰ অলপ দিনৰ পাচতে ভায়েক ইন্দ্ৰনাৰায়ণক বধ কৰায় ; (১) - আপােনাৰ বাহিনী চৌদালত লই। দিলীৰ পাৰ যান তবে পাইলা গই। কৰিা পাহাৰ বৰ উপজিল বেখা। মৃতি আগে কৰিাক লৈলা । ভােলা লাগত আজি হেসত্য কবি। পৰীক্ষিত মৃতিক আনি দিব ধৰি। ওসি আর মনে মিলিল উৎসাহ। বিল নি ভগিনী পাছত বিবাহ। পণ্ডিত যে গােস্বামী সম্পাদিত “ৰং ৰাষংশাৱলী” ১০০.১০১ পৃষ্ঠা। (২) মিলনাৱৰাহাদুৰ সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা সম্পাদিত “কামৰূপৰ বুৰঞ্জী ১২-১৩ পৃষ্ঠা। • নিল Birdward Gaibatory of Mom" Page ৪১-৪ [ ১৪৯ ] আ কোচ ৰা ১৬৩ য়েক লক্ষ্মীনাৰায়ণৰে সৈতে যুক্ত পাতি তেওঁক যুদ্ধত এটাই দেশান্তৰিত কৰে। তাৰ পাচত, উপাৰে উত্তৰ গুৱাহাটীত তেওঁ এখন নতুন নগৰ পাতিছিল; তাৰ চিন আলিকোপতি দেখিবলৈ পােৱা যায়। ১৬০৮ জাত, পৰীতিনাৰায়ণে তেওঁৰ জীকে মনলৈ ৰাজকুমাৰীক আহােম ৰজা চুফো স্বৰ্গদেৱলৈ বিয়া দি পূৰ্বৰ মিত্ৰতা দৃঢ়ভৰ কৰে। (১) মুছলমানৰ আক্ৰমণ আৰু কোচ ৰাজ্য দখল-ভতিজাৰ পৰীতি- নাৰায়ণৰ হাতত অপমানিত হৈ, আৰু আহােম জাপৰ সহায় নাপাই, ঐঃ ১৬১২ চনত, লক্ষ্মীনাৰায়ণ দিৱীৰ পাছাৰ ওচৰত সহায় খুজিবলৈ ভটিয়াই যায়। পৰীক্ষিত- নাৰায়ণ সেই কত ভয় পাই, তেৱো দিল্লীলৈ গৈ সম্রাটৰ শৰণ মাগিলে। পিছে, জাহাৰি পাটছাই, লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু পৰীক্ষিতনাৰায়ণ দুইকো বুই-বই । ৰাজ্যলৈ উলটি আহি মিলা-প্ৰীতিকৈ ৰাজ কৰিবলৈ উপদেশ দি বিদায় দিলে ; কি ধৰাজ্যলৈ উলটি আহােতে বাটতে ত্রিবেণী তীর্থত পৰীক্ষিতে অত্যাগ কৰে। পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ বাতৰি পাই ঢাকার নবাবে তেওঁৰ ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ গা-চালি নি আগ বাঢ়িলে। পৰীক্ষিতৰ মন্ত্ৰীয়ে তাৰ সম্ভে পাই সম্রাটক সকলে। বৃত্তান্ত জনাৰলৈ বুলি নিজেই দিল্লীলৈ যাত্ৰা কৰিলে। কিন্তু, ইফালে নবাৰে পৰীক্ষিত- নাৰায়ণৰ ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ সৈন্য পঠিয়ালেই। দেশত ৰা নাই, মন্ত্রী নাই, ৰাৰ পুতেক বিজিনাৰায়ণ নাবালক, ৰজাৰ ভায়েক বলিতনাৰায়ণ ৰাজকাৰ্যত লৈ আহিছে, এনে হেগতে মুছলমান সেনাই অতি সহজে, ঐ ১৬১৩ চনত, কোচৰাজ্য সম্পূর্ণ দখল কৰি ললে। মুলমানৰ ৯ম আক্রমণ বা কলিয়াবৰৰ ২য় ৰণ:-মুছলমানে দেশ জয় কৰাৰ বার্তা পাই, ইফালে বলিতনাৰায়ণে বাজে-বাজে উজনিলৈ গৈ আহােম যা চুচেংফা বা প্রতাপসিংহ স্বৰ্গদেৱত সহায় ভিক্ষা কৰিলে (২)। স্বৰ্গদেৱে তেওঁৰ প্রার্থনামতে এজাক বৰ তেজী সৈন্য পঠিয়াই কলিয়াবৰত মুছলমানক যুদ্ধত ঘটাই, বলিলাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নাম ডি, ১৬১৪ চনত দৰত আহােম ৰজাৰ কৰ-কাটলীয়া বা পাতে। ৫১) বিল (ক) “সিজনাৰায়ণৰ বংশাৱলী” পুথি ; | খে, sir Edward Gait "History of Assam" Page ০৭, • মিলনায়হানুৰ সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা সম্পাদিত “কামৰূপৰ বুৰঞ্জী, ১০-১১ পৃষ্ঠা। (২ -“বােল নৃপতি জেন্টো আমি খাই। আপনে কি নেদৰো পাই। পাত্র-মন্ত্রী সমধিতে চলিল নৌকাত। বর্গ-নৃপতি স্থানে ভৈল সাক্ষাৎ। নাৰায়ণৰাজা দেখিলাবেন। আগাটি লিখিবিলা তেমন। ইলি পাচেল ছিল। পাতে লিখতেছি।” -হেমচ গােমী সম্পাতি-ৰং ৰাজবংশাৱলী" ১৯৭ পৃষ্ঠা। [ ১৫০ ] ১৩ অসমৰ বুৰঞ্জী সেই সময়তে, উজনি অসমৰপৰা তিনিহাজাৰ চুটিয়া পাইৰ মতে থিতাপিত হ’বলৈ পঠিওৱা হয় (১); আৰুৰণিতৰ ভায়েক গজনাৰায়ণকে বেলতলাৰ ৰাণত হয়। এই বাতৰি যেতিয়া সত্ৰাটৰ ওচৰ পালেগৈ, জাহাঙ্গিৰ পাছাই, এই খাত অতিকৈ কুপিত হৈ, পুনঃ অসমশে আক্রমণ কৰিবলৈ সগর্বে আদেশ দিলে। সেই অনুসৰি, লালিত আৰু ৰাৰাকৰ নামেৰে দুজন মুছলমান সেনাপতি ভালেমান সৈন্যৰে সৈতে কোচ আৰু আহােম ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলৈ আহে। সেই বাতৰি পাই বলিনাৰায়ণে আহােম ৰজাৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়ালে। আহােৰ সেনা আকৌ কলিয়াবৰলৈকে আগবাঢ়ি খেদি আহিল। ঐঃ ১৬৭ চনত, কলিয়াবৰৰ ওচৰতে এখন যােৰতৰ যুদ্ধ হয়। আহােম সেনাই ইয়াৰ আগৰ ৰাৰত জয়লাভ কৰি উৎসাহ পাই নাছিল। সেই উৎসাহ লাচতে এইবাৰৰ সিবিলাকে মূৰতি ধৰি মুছলমান সেনাক কচুকটা দিলে। মুছলমানবিলাক বিষমৰপে বাটিল। সত্যজিত আৰু নাৰাবাক যাত পৰিল। আহােম সেনাই সিহঁতৰ বাকী সৈবিলাকক ওহাটা পাৰ কৰি খেৰি থৈ, নদীৰ পৰিমৰ গােটেই ৰাজ আহােম ৰজাৰ দখললৈ আনিলে। তাৰ ফলত, গৌৰীপু, মেছপাৰা প্রভৃতি অমিৰীবােৰ সম্পূৰ্ণৰূপে আহােম শটৰ খচখনত পৰে। তাৰ পাচত, সিলগৰ আক্ৰমণৰপৰা অসম দেশ ৰক্ষা কৰি, শৰণীয়া কাবিলাকৰ ওপৰত এছু হাল ৰখাৰ উদ্দেশ্যে, গুৱাহাটীত বৰফুকন খিতাপেৰে ৰাহােম সম্রাট প্রতিনিধি শাসনকর্তা বিষয়া এজন নিগাজীকৈ ৰখা হয়। সুলেমানৰ ১০ম আক্রমণ বা বাটৰ ৰ:-সত্রাজিত আৰু আবাৰক পৰায় আৰু মৃত্যুতে বিষম অপমান পাই, দিলীৰ সত্ৰাটে ততালিকে আকৌ অসমশে আক্রমণ কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। এইবাৰ আৰু চালাম নামেৰে এজন কাৱা সেনাপতি, খ্রঃ ১৬৩৬ চনত, পােনেই আহােমৰ ৰাজ্যকে লক্ষ্য কৰি আছে। তেওঁ প্ৰথমে বণিতনাৰায়ণৰ ফণীয় আহােম সেনাৰ হাত কেইবাবাৰো থাটিছিল। সদেশেহত, আব্দ। চামিক সসৈঙ্গে বন্দী কৰি গড়গাওঁ নগৰলৈ পঠিওৱা হয়। সেই সময়তে, পাক্ষিকাৰায়ণৰ অন্যতম পুত্ৰ চত্ৰনাৰায়ণে কইবাৰী নামে ঠাইত, ••• আহােম আৰু কোচ মানুহৰে সৈতে ৰসতি কৰি থাকোতে, বুধনগৰৰ জমিদাৰৰ পুতেক, উত্তমনাৰায়ণে ৰামাটিৰ নৰাৰৰ তলৰ এজাক মুছলমান সেনাৰ নায়ক হৈ, তেওঁক এবাটৰ ওচৰতে আক্রমণ কৰেগৈ। সেই আক্রমণ সহিব নােৱাৰি, অনাৰায়ণ শলমাৰি গগণালৈ পলাই যায়। তাৰ পাচত, মুছলমান সেনাই আৰৰ লৰ ভগনীয়া সেনাবিলাকৰ সৈতে লগ লাগি যতিনাৰায়ণৰ ৰাজ্য আক্রমণ কৰেগৈ। ৰণিতনাৰায়ণেও আহােম ৰজাৰ বল পাই যে পাতি ধৰিলে। দুয়ােপক্ষৰ মাজত ভয়ামৰাকৈ ॥ লাগিল। ৰণত বলিতনাৰায়ণ বাটি পলাই যায়, আৰু এন আহােম কোৱৰ মূলমানৰ হাতত বী হয়। তাৰ পাচত, মূলমানবিলাকে আহােম পাও আৰু এট দুর্গ (১) মিল-sir Edward Gait"Eistory of Assam , শত দুনিয়া সাত সে পাত। [ ১৫১ ] কোচ ৰা হাত কৰি, ৰণিতক বিচাৰি উজাৰলৈ ধৰে। সেই বাতৰি পাই বলিতনাৰায়ণ শিঙৰিলৈ পলাই যায় ; আৰু তাতে ক ১৬৩৭ চনত, তেওঁৰ আৰু তেওঁৰ দুজন পুতেকৰ মৃত্যু হয়। তাৰ পাচে, ১৬৩৮ খ্রয়াত আহােম-মুছলমানৰ মাজত সজিব সিদ্ধান্ত গৃহীত হয়। সেই মতে, মুছলমানে বৰনদীৰ পছিমৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে; পূবৰ ৰা সমুদায় আহােম ৰজাক এৰি দিয়া হয় (১)। তাৰ পাচত, আহােম ৰাই মলদৈত সদৰ পাতি ৰণিতৰ পুতেক সুন্দৰনাৰায়ণক তাতে শৰণয়া জা পাতি থলে (২)। বলিতনাৰায়ণৰ লগতে কোচবংশ, স্বাধীন ৰজাৰ নাম লােগ পালে। বেণিী কৈ-পৰীয়া অৱস্থাতে বলিনাৰায়ণৰ মৃত্যু হােৱাৰ পাচত, পৰীক্ষিত নাৰায়ণ ৰজাৰ পুতেক বিজিতনাৰায়ণক মুছলমান নবাবে মানাহা আৰু সােণকোষ নদীৰ মাজৰ ৰাজ্যত জমিদাৰ পাতে। সেই ৰাজফৈদকে ‘বেজিনী বােলা হয়। পাচে, বিজিতাৰায়ণে বেজিনীত তেওঁৰ ৰাজধানী পাতিলে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁৰ পৰিয়াল বেজিনী ফৈদ বুলি জনাজাত হ’ল। বিজিতনাৰায়ণৰ পাচত, এই ফৈদৰ যিবিলাক ‘ৰ খিতাপ পােৱা জমিদাৰ হৈছিল, সিবিলাকৰ সংক্ষেপ বিৱৰণ কোচৰাজবংশাৱলীত পােৱা যায়। প্রথম বক্ষবন্তী মতে, বেজিনী ৰাজে মােগল সম্রাটক বছৰি ৫৯৯৮ টকা কৰ শােধাৰ লাগিছিল। তাৰ পাচে, সেই নিয়ম সলাই বছৰি ৬৮টা হাতী শােখােৱাৰ নিয়ম বন্ধ হয়। খ্রঃ ১৬৮৮ চনত, সেই নিয়মৰ সলনি মােগল সম্রাটক বছৰি ২০০০ টকা কৰ দিয়াৰ নিয়ম কৰা হয় ; বৃটিচ গৱৰ্ণমেণ্টৰ দিনৰপৰা সেই কা গৱৰ্ণমেণ্টক বছৰি ২১৫০ টকাকৈ শােধাবলগীয়া হয়। বেজিনীৰ ৰাহ তেতিয়া বছৰি ৬,৩,••• ছয় লাখ টকাৰ ওপৰ উঠিছিল। ১৯১৮ খ্ৰীষ্টাৰ শেহছােৱাত, ৰাণী অভয়েশ্বৰী স্বৰ্গী হােৱাত, তেওঁৰ ৰামীৰ বংশৰ কোৱৰ যােগেনাৰায়ণক জমিদাৰ পাতি, ‘বিজনী জমিদাৰী “কোর্ট-অৱ-ওয়ার্ড বা গৱৰ্ণমেণ্টৰ তত্বাৱধানৰ তললৈ নিয়া হয়। এ ১৯৩১ চনত, অসম ব্যৱস্থাপক শত গৃহীত “বিজনী টেট উত্তৰাধিকাৰী আইন অনুসাৰে, ১৯৩৭ ঐটাৰৰ ১৮ জুন তাৰিখে দূপ যােগেনাৰায়ণ বাহাদুৰৰ অকালমৃত্যু পাচত, ভূল ভৈৰৰেনাৰায়ণ বাহাদুৰক অসম গবর্ণমেন্টে বিজনী ষ্টেটৰ উত্তৰাধিকাৰী সাব্যস্ত কৰিছে। | এ ফৈ -লিনাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পাচত, আহােমৰাজে তেওঁৰ পুতেক সুমনাৰায়ণ গত ৰা’-অমিদাৰ পাতে। তেওঁ দৰ ব্ৰাহ্মণবিলাকক বিতৰ কােৰৰ মাটি দান কৰে। খ্রঃ ১৬৪৪ চনত সুন্দৰনাৰায়ণৰ মৃত্যু হােৱাত, তেওঁৰ (১) নিল,Birdward GitHistory of Assom, age 9. লিনাক মহামতি পাৰ্গ নপতি নােল তাইৰ নাৰায়ণ। জাল মাৰি যাই ফতােয়া গজা পাই, যে কৰিবােল। [ ১৫২ ] অসমৰ ৰুলী পুতেক নাৰায়ণ, আৰু ১৬৬২ চনত তেওঁষে গত্যু হােত, তেল পুতেক - ’-জমিদাৰ হয়। ১৮২ চনত, মুছলমান সেনাপতি মাই দুৰনাৰায়ণৰ যুত টাই দিলীলৈ বন্দী কৰি নিয়ে। বছৰচাৰেকৰ পাচত, সূৰ্যনাৰায়ণ মিলীৰপৰা পলাই আহিল; কিন্তু মুছলমানৰ হাতত বনী হােৱাৰ বাৰে অপমানিত বােধ কৰি তেওঁ পুনঃ ৰাভাৰ ল'ৰলৈ অধীকাৰ কৰিলে। সেই কাৰণে, তেওঁৰ গয়েক ইনাৰায়ণ পাঁচ বছৰীয়া সতে, ক ১৮৫ চনত লা-জমিদাৰ হয়। ইনাৰায়ণ নাৰালক থাকোতেই আহােম সম্রাট ছো বুটি, তেওঁক সর্বভােগৰে তলতীয়া কৰি লয়। তেওঁৰ দিনত, আহােম ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি, গােটেই ৰং ৰা পীয়ন কৰােৰা হৈছিল। তাৰ পাচত, নিজ নােত তেওঁৰ ৰাজ্য দিন-দিনে এনেদৰে টুটি যাৰলৈ ধৰিলে যে শেহত, ঐ: ১৭৫ চনত, তেওঁৰ পুতেক আদিত্যনাৰায়ণৰ আমােসত গােটই ৰং ৰা, গােছই কমলা আলিৰ দক্ষিণে, বর্তমান মঙ্গলহৈ মহকুমা ও মাখােন আদিকা নগ; আদিত্যনাৰায়ণৰ দিনতে গৃহকলল লগাই ভায়েক মধুনাৰায়ণে বলেৰে তেওঁৰপৰা ৰা কাঢ়ি । তেতিয়াৰেপৰা এই ফৈদৰ অৱস্থা ক্ৰমাৎ হীন হৈ আহিবলৈ ধৰিলে; সৗে শেহত দৰী ৰজা-জমিদাৰ সমূলঞ্চে আহােম ৰজাৰ ইচ্ছাধীন হয়। না দিলে আজি ধৰি, চতুর্দিশ সীমাৰি, | সত্যে সত্যে কৈলােহে নিয়ে। পুৰত গৈৰী দেৱী, পশ্চিমে কলি নদী | যাক সেৰি নৰে মুক্ত হয়। উত্তৰে গামৰি গিৰি, দক্ষিণে পৰ্বত চিৰি, | এহি চতুলে দিলে।তুমি। সর্গিলে তিলে কুশে, | ভুবািহা মহাসুখে, | সত্যে সত্যে ভুঞ্জিবাহ তুমি। যাল মাৰিৰে এতি, পাচে পতি উৰিলা গুৰ। বড় মাের | যড়হাক, | ব ইকীয়া, নি । বালক লগ পাই অসমেও খেদি যাই, | | ফলিত গণ ধুমায়। গােগাৰীৰ কলা এ সম, ফলেও ৈ থানা এবি পলাই গৈ, কবিয়া পাৰ লৈ পাব। অশে খে যাই, কতােগলপাই, খাস খুইলা বাবা। -হত্ৰ গােস্বামী সম্পাদিত “ং বানালী, ১০ পৃষ্ঠা। [ ১৫৩ ] কোচ ৰা ১৩। ওপৰত কোৱা অৱস্থাত কিছুকাল কৰ-কাটলীয়া হৈ ৰা ভােগ কৰাৰ পাচত, দৰদী ৰাজৰ অৱস্থা অতিকৈ শােক-লগা হৈ পৰিল। গৃহ-বিবাদ না বিলাসিতাই তাৰ মূল কাৰণ। সদৌ শেহত, আহােম স্বৰ্গদেৱে সিবিলাকক একেবাৰে অনায়ক বিবেচনা কৰি, ৰজা-জমিদাৰৰপৰাও নমাই, সেই জা’ খিপেৰেই এবিধ জমিদাৰ-বিষয়া মাখােন কৰি আপিলে। তেতিয়াৰপৰা সিবিলাকে এৱৰ্তিৰ পৰাকৈ মাথােন নিষ্কৰ মাটি দিয়া নিয়ম ৰা হয়। টিচ, গৰমেন্টে অসম দেশ লােৱাৰ পাচৰপৰা সিবিলাকক নিজ ব্যৱহাৰৰ নিমিত্তে সেই মাটিকে নিশিখে কৰি দিয়া হয়। কোচ ৰজা-জমিদাৰ বেজিনী নাৰী ফৈদৰ অতিৰি :- দন্ধু মেছ হৰিয়া মণ্ডল (হাজোৰ জীয়েক হীৰা আৰু জীৰাৰ স্বামী) চন্দন মাদন বিত (বিসিংহ). | শিত (শিৱসিংহ) T(জীৰাৰ গৰ্ভজাত)। | (হীৰাৰ গল) নসিংহ মঙ্গদেৱ (নৰনাৰায়ণ) অজ (চিলাৰায়) গং -কমলা | লক্ষ্মীনাৰায়ণ । (কোচবিহাৰী ফৈদৰ মূল) ৰঘুদেৱ নাৰায়। পৰীক্ষিত নাৰায়ণ বলিত নাৰায়ণ সুন্দৰ নাৰায়ণ (দৰী ফৈদৰ মূল) গৰ নাৰায়ণ | (বেলতলী কৈ মূল) বিজিত নাৰায়ণ (বেজিনী ফৈদৰ মূল) সমসাময়িক ভাৰত বুৰঞ্জীৰ কথা পদশ খ্রীষ্টিয়ান চনৰপৰা অষ্টাদশ চনলৈকে, নামনি অসমত, কোচ ৰজাৰ ৰাৰ সময়, আৰ্যাৱ আৰু দাক্ষিণাত্যত পাঠান আৰু মােগল সম্রাট বা চলিছিল। সেই কালৰ ভিতৰতে, অসমত শঙ্কৰদেৱ, মাধৱদেৱ এভৃতি বৈষ্ণৱ ধৰ্মচাৰক আৰু সমাজ-সংৰকসকলৰ সমসাময়িককৈ, আৰ্যাৱৰ্তৰ মধ্য এত মানল আৰু কৰি, গছিমাল পাবত নানক, পূর্বাঞ্চল ৰদেশত চৈতন্যদেৱ এই সৰুলৰ এগৰক আৰু সমাজসংস্কাৰকৰ আবিৰ্গৰ হয়। মুঠৰ ওপৰত, সেই যুগত গতৰৰ গােটেই আধাৰ বাণী বৈধৰ দুখ চলিছিল, আৰু শিত্যলৈকো শেষ তি বিয়পি পৰিছিল। সেই কাৰণে, ভাৰতৰত সেই কালটো বৈৰী শাহিত্যিক যুগ বুলি - - -- = = = =

  • পিঞ্জিত সেন গােৰাসকাধিত বাণালী। [ ১৫৪ ] আধ্যা-২

চুটিয়া ৰজা চুটিয়াৰিকৰ আদি বসতি ঠাই লক্ষীমপুৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত সােণাগিৰি বা বিদর্ভ নগৰ (১) বা কুণ্ডিণ্য চহৰ। সিবিলাকৰ সুকীয়া ভাষা আছিল। এতিয়া চুটিয়া ভাৰাক দেউৰী ভাষা বােলে। জ:- ১১৮৯ চনত, ১১১১শকত, সােৱণশিৰী নৈৰ উৎপত্তিৰ ঠাইত, সােণাগিৰি পৰ্বতৰ নামনিত, ভীর্মোক ৰজাৰ বংশৰ নিচেই টোকোনা সৰু পৰিয়াল এটা আছিল। বীৰবল নামেৰে এজন মানুহ সেই পৰিয়ালৰ মূল গৃহস্থ। তেওঁক পাচলৈ বীপাল নামেৰেও জনা যায়। ধন-বিত, নােহােৱা হেতুকে সেই পৰিয়ালত সদায় অশান্তি দুগুচে। পিচে, সেই গৃহস্থই এদিন এট। শুভ সমাজিক দেখিলে। তাৰ ফলত, বীৰপালে এজোপা গছৰ তলত এটা ধনৰত্বৰ গাগৰিৰে সৈতে এখন ঢাল, এখন ভৰৱাল, এপাত যাঠি আৰু এটা সােণৰ মেকুৰী পালে। সেই সম্পত্তি লাভ কৰাৰ পাচৰপৰা ৰীৰপালৰ অৱস্থা দিনকদিনে ভালৰ ফালে আহিল আৰু সেই দৈৱিক দ্রব্য বেত্ত সম্পত্তি” বুলি তেওঁ অতি যতনেৰে ৰাখি তাত পূজা দিবলৈ ধৰিলে। তাৰ পাচত, ৰীৰপাৰ ঘৈণীয়েক ৰূপৱতীয়ে এটি সুলক্ষণীয় পুত্র-সন্তান প্রসৱ কৰে। ল’ৰাটি ই আৰু সুলক্ষণীয় দেখি, বীৰপালে তাৰ নাম গৌৰনাৰায়ণ ৰাখিলে। বয়সৰ লগে লগে গৌৰনাৰায়ণৰ বল, সাহ, বুদ্ধি আদিৰ চিনাকি পাই, চুটিয়াবিলাকে তেওঁৰ ওচৰত মূৰ লােৱাৰলৈ ধৰিলে, আৰু তেওঁ নিজ বাহুবলেৰে ওচৰৰ পৰ্বতীয়া জাতিবিলাকক (২) লতীয়া কৰি ল'লে। তাৰ পাচত, ১২২৩ খ্রীষ্টাৰত তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ ফালে আহি, ভদ্রসেন নামেৰে ৰা এজনক যুদ্ধত ঘটায় তেওঁৰ ৰাজ্যৰ খেতগিৰি পৰ্বতৰ নগৰ মাৰি অনেকৰ আৰু বিবিধ ব্যৱসায়ী মানুহ পালে, আৰু তাতে এটা দুর্গ স্থাপন কৰিলে। গৌৰনাৰায়ণে ১৯২৩ চনত, পুৰত নতুনকৈ ৰাজধানী পাতি ৰত্নপাল নাৰ গ্ৰহণ কৰে। এওঁৱেই চুটিবিলাকৰ প্ৰথম ৰা। তশোক পৰাস্ত কৰাৰ পাচত যাব ন্যায়পাল নামেৰে আৰু এজন ৰজাক আক্রমণ কৰে। তেওঁ যুদ্ধ নকৰাকৈয়ে তেওঁৰ ৰসেখী নামেৰে জীয়েকক ৰখবলৈ বিয়া দি, তেৰে সৈতে মিতিৰ পাতিলে। তাৰ পাত, বলে নিজৰ ৰাজ্যৰ শীমাই শীমাই এটা বৰ ভাঙৰ গড় ৰজাই সােণা- গিৰীলৈ উঠি আহিলে। | (১) এৰি গৰিয়ালেই সেই বিও নগৰ ফুলি চৰ। একে এম শাজী আৰ জীয়ৰী কৰি দেৱীৰ মন। কুঞ্জিগাৰী নামৰ সৈয়ে পিনিছিগাৰেৰে বুলি না বলাই যায়। ( () আতি মুঠেই ৬ এ চুলা আছি। সেই ৬ ঘৰৰ লগতে লগিৰি পত, কাগিৰি গত, গলা ও লগিৰি পত, অগিৰি পৰ এৰে পতা বা মাৰি, তা বিলী চলাফে দ গ লৈ, লোকে একা বাইতে। শিলায় লাতি বিবি ওমী, পু । [ ১৫৫ ] ১৩ চুটিয়া ৰ। কমতা কুঁৱৰী:- ন্যায়পাণৰ কন্যা, দেখৰী মহিৰীৰ গৰ্ভত, ৰ ঔৰসত, ১৯২৬ চনত, বিয়ধ্বজপালৰ জন্ম হয়। পুতেক ছেকা লত, যত্নঘরে তেওঁলৈ ছােৱালী বিচাৰি, ওচৰত মিতি পাতিবৰ যােগ্য লােক নেদেখি, কমতাপুৰৰ ৰা নীল কন্যা এটি বুজিবৰ নিমিত্তে কটকী পঠিয়ায়। কিন্তু, সেই কালৰ মহাপৰাকী । অভিমানী নীলজে ৰধ্বজৰ প্ৰস্তাৱ সগর্বে দলিয়াই পেলালে। সেই কত অপমানিত হৈ, বাজে কমতাপুৰ ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবৰ অৰ্থে, চুটিয়া ৰাজধানীৰপৰা মতা- পূৰলৈকে আলি বাই, দিনটোৰ ৰাটৰ অন্তৰে অৰে কোঠ মৰাই লৈ, বিপুল আয়াে- অনেৰে যুদ্ধযাত্ৰা কৰি যথাসময়ত নীলধ্বজ ৰজাৰ ৰাজ্যৰ সীমা পালেগৈ। নীলনে চুটিয়া ৰজাৰ এনে আক্রোশ আৰু মােজন দেখি পেটে পেটে শা কৰিলে। গতিকে তেওঁ ৰধ্বজৰ লগত যুদ্ধ নাপাতি সজিৰ এৱ কৰিলে। সেই সবি সূত্র অনুসৰি, নীলজে তেওঁৰ জীয়েক কেইগৰাকীৰ ভিতৰত শৰাতকৈ সুনীটিকে সালতাকে ৰাজমােগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰধ্বজ ৰজাৰ পুতেক বিজয়ধ্বজালৈ বিয়া দিলে। | গোৰেশ্বৰৰ লগত মিত্রতা:-এ ১৩০৪ চনত গৌৰদেশৰ পাছাৰে সৈতে সখি বাই বলে মিত্ৰতা কৰে। গৌৰেশ্বৰৰ লগত মিত্ৰতা কৰি লিখা-পঢ়া শিক্ষাৰ নিমিত্তে তেওঁৰ ঘৰত ৰত্নজে নিজৰ পুত্ৰ এটি থৈ আহে।। কমতাপুৰৰপৰা ৰত্নধব উলটি নিজৰ ৰাজ্যলৈ অহাৰ কিমান দিনৰ পাচতে, গোৰেশ্বৰৰ ঘৰত থৈ অহা তেওঁৰ পুৰটিৰ মৃত্যু হয়। গোৰেশ্বৰে সেই ৰাৰে মাতিক দুখিত হৈ, সেই ল’ৰাটিৰ শৱটি অতি যতনেৰে চুটিয়া ৰাজধানীলৈ পঠিয়াই দিয়ে। সেই সময়ত ৰত্নধ্বতে সিন্ধুক্ষেত্ৰত নতুন নগৰ এখনি পাতিৰৰ অর্থে বানােলন কৰিছিল। তেনেতে, পুতেকৰ শৱ আহি পােৱাত, বেজাৰৰ সোঁৱৰণী ঘৰণে তেওঁ সেই নগৰতে সেই শৱসৎকাৰ কৰি মৈদাম দি, তাৰ লগ নাম পাল-শৱ দিয়া’ (খৎ, পাল । শৰ পােত ঠাই) বা ‘শৱ-দিঘাট’ ৰাখিলে (১)। আজিকালিৰ শদিয়া চহৰ নামৰ এয়ে আতিগুৰি, পাল শ দিয়া নাম লৰচৰ হৈ বৰ্তমান শদিয়াত ৰৈছেগৈ। | বিজয়ধব পাল-ঐঃ ১০০৫ চনত ৰত্নপালৰ পৰলােক হয়। তেওঁৰ পাচত পুতেক বিজয়পালে বছৰদিয়ে ৰাজপাট খায়। তেওঁকো লেখত লৈ, সেই বংশ ক্রমান্বয়ে বিক্রমধ্বজপাল, গৰুড়ধ্বজপা, শবপাল, মউজাপান, জয়নাল আৰু কপাল নামেৰে সাতজন ৰজাই ৰা কৰে। সেইসকলৰ ৰা লেখত লবলগীয়া ঘটনা হােৱা জনা নাযায়। ইবিলাকক জমে শিৱনাৰায়ণ, এগৰা, এমতনাৰায়ণ, হৰিনাৰায়ণ, গোলােকনাৰায়ণ, ব্ৰনাৰায়ণ, সত্যনাৰায়ণ নামেৰে জানা যায়। (২) | এরশাল:-কবজৰ মৃত্যুৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক ধৰ্মৰ ৰা হয়। এই নাৰ কাললৈকে নিঃসন্তান ছিল। সন্তানৰ মূখ দেখিৰৰ বিয়াহেৰে তে অনেক দোয়ীৰ ধন বাৰু পূলে বাকিৰাৰ পায়, ঢাকা কে ১), (২) মিলনাৰাৰ সমাণিত ধৰি ৰী , ৯৪ পৃষ্ঠা। = [ ১৫৬ ] অসমৰ ৰূৰী তা লাভ কৰে। বহু সাধনাৰ ফলত লাভ কৰাৰ কাৰণে ছােৱালীটিৰ নাম ‘সাধনী বলা হয়। সাধনীৰৰ ৰূপহী ছােৱালী আছিল। বয়সৰ লগে লগে সাধনীৰ পৰণ্যৰ জেউতি চৰিবলৈ ধৰিলে। লাহে লাহে সাধনীৰ ৰিহৰ কাল উপস্থিত হ'লহি। কিন্তু কৰ নিমিত্তে উপযু পাত্র বিচাৰি নাপাই ধৰ্মজ ভাবনাত পৰিল। (১) শেহান্তত, তেওঁ সৰ পণ পাতিবলৈ মন কৰে। সেই ভাৰ মনত লৈয়ে তেওঁ এদিন অকলশৰে ফুৰিবলৈ যায়। এনেতে, তেওঁ ‘পাল-শৱ-দিয়া মৈদামৰ ওপৰত এটা কেৰ্কেটুৱা অহা- যােৱা কৰি থকা দেখিলে। খেদি দিলেও কেৰ্কেটুৱাটো নাযায়। ধৰ্মধ্বজে বহ এৰজেও সেই পটকিক খেদিব নোৱাৰি, হঠাৎ এই পণ কৰি উঠিল যে যেয়ে একেপাট কাড়েৰে কেৰ্কেটুৱাটো শালি মাটিত পেশাহি পাৰিব, তাকে তেওঁ সাধনী আইদেউক সম্প্রদান দিৰ। সেই গুদে সেই মৈদামৰ টোলতে সাধনী সয়ম্বৰৰ ৰঙা সজোৱা হ'ল। অনুপমা পৱতী নাৰ পৰম গুণৱতী সাধনীক লাভ কৰিবৰ অৰ্থে ভালেমান কৃতবিদ্য ৰাজপুৰুষ কেৰ্কেটুৱা বিবিলৈ গ'ল। কিন্তু, নানা ঠাইৰপৰা গৈ সমবেত হোৱা ভালেমান সিদ্ধহস্ত লােকেও কৃতকার্য হ’ব নােৱাৰিলে। সদৌশেহত, নিতাই নামেৰে সামান্য চুটিয়া ল’ৰা এটাই বৰ ণ অনুসৰি কেৰ্কেটুৱাটো একোট কাড়েৰে শালি মাটিত পেলালেহি। আমার ঘৰৰ ল'ৰা এটাৰ সেই কাৰ্য্য নেধি সভায় সকলােৱে বিস্ময় মানিলে। কিন্তু বলে নিজৰ এতিয়াৰ পিছলি নােৱাৰি সেই সামান্য চুটিয়া ল'ৰাটোকে স্বামী বৰণ কৰিবলৈ বাধনীক আদেশ দিলে। সুশিক্ষিতা, সচ্চৰিত্ৰ, পৰম ৰূপৱতী ৰাজকন্যা শাধনীয়ে হচিতেৰে পিৰ ৰা পালন কৰিলে। তাৰ পাচত, ধৰ্মজে ভাবি চালে যে তেওঁ পুলক হেতুকে, এনেয়েও তেওঁৰ বংশৰপৰা ৰাজসিংহাসন যাৰ ; এতেকে যেনে তেনে উপায়েৰে তেওঁৰ একেটি মাধােন কন্যাসন্তান সাধনীক ৰাজ্যৰ গৰাকিণী পতাই তেলক্ষ্য হােৱা উচিত। এনে ভাবি, তেওঁ ততালিকে নিজৰ মূৰৰপৰা ৰাজমুকুট নিজে হাই লৈ সেই চুলিৰ মূৰত পিন্ধাই দি, আৰু ‘কুবেৰদত্ত সম্পত্তিখিনি তেওঁৰ হাতত গতই দি, সমবেত ৰাইজৰাগত এই বুলি ঘৰণা কৰিলে যে সেই দিনাৰপৰা তেওঁ ৰজা গগিল, চুটিয়া ৰাজপাটত সাধনীক লাভ কৰা চুটিয়া ল’ৰাৰহে অধিকাৰ হ'ল। তাৰ পাত, ৰাজপাটত উঠি, নিয়ে, সেই ৰাজবংশৰ ৰীতি অনুসৰি, নীতিপাল নাম গ্ৰহ কৰে। নীতিলাল-নীতিশালেই চুটিৰ সদৌশেহতীয়া ৰ। তেওঁ ৰজা হৈ আগৰ লগৰীয়া লাত মাহৰিৰ লগত ঘনিষ্ঠ ৰাখি সিহতৰ ৰাজ্যৰ তাৰ ভাগৰ বিষয় ৰাৰ বিলৈ ধৰিলে। গতিকে, ৰাজ্যত নানা তৰহৰ অধ্যায় উপৰ আদি বাড়ি চাৰিওফালে হাহাকাৰ লাগি উঠিল। এবিলাকে পাচলৈ তেওঁক নীতিমালৰ সলনি এনীতির নাম কি গৰিহণা হিৰলৈ ধৰিলে। তেওঁৰ নীতিহীন শাসনত ছুটিয়া ৰাজ্যৰ দুৰ সীমা নােহােৱাত পৰিল। পিত, সেই বাতৰি লাহে লাহে আহোম ৰয়াৰ ওচৰ | শালগ। সেই সময়ত হােম ৰা দেৱ চুমু ৰা অৰ্গনা বা পলি | (১) সাৰি শাৰ সাধনী পাল, সনক লৈ মালাr এই আক্ষেপ

  • তৈল আইনানী বিয়া গিৰিকৰিছিল। [ ১৫৭ ] ১৫১

চুটিয়া ৰা আছিল। এইজনা স্বৰ্গদেৱৰ ৰাৰ কালত, ঐঃ ১৬১৯ চনত চুটিয়া ৰজাক আহােম যাই যুত ঘটাই তেওঁৰ ৰা আহােৰ ৰাজ্যৰ চাষিত কৰি লয়; আৰু শদিয়াত ‘শদিয়াখােৱা গােহাঞি খিতাপেৰে শাসনকর্তা এজন নিগাজীকৈ পাতি থৈ, চুটিয়া- বিলাকক অসমৰ চাৰিওফালে সি চৰতিকৈ থিতাপিত কৰি সিবিলাকৰ পুনৰনৰ শক্তি নাশ কৰা হয়। সেই বিয়ে আহােম ৰজাৰ ৰাজত বহলাই কোৱা গৈছে। সেই যুতে নীতিপালৰ মৃত্যু ঘটে; আৰু তেওঁৰ সাধনী ৰাণীয়ে, ‘কুবেত্ত সম্পত্তি বুকুত বাজি লৈ, চন্দনগিৰি পৰ্বতৰ টিৰপৰা তলৰ কুণ্ডলৈ জাপ দি অত্যাগ কৰে। (১) | সাধনাৰায়ণ-সাধনীক বিয়া দিয়াৰ পাচত, ধাধবপাল ৰাৰ পুত্ৰ এটিও জন্ম হয়। বহু সাধনাৰ ফলত লাত হােৱাৰ কাৰণে, ল’ৰাৰ নাম সাধনাৰায়ণ’ বখা হৈছিল। সাধকৰ জন্মৰ পূৰ্বেই ধৰ্মধ্বজে নোৱায়েক নীতিপালক ৰাজপাট এৰি দিয়া হেতুকে, সাধকে পিতৃৰাত ৰজা হব নােৱাৰিলে; কিন্তু নীতিপালক বধ কৰি আহােম এই চুটিয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাচত, পাঁচ বছৰীয়া (২) সাধনাৰায়ণ মা-অসমত উত্তৰে কবিৰৰ আলি, দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্র, পূবে ৰৌতা, পছিমে ধনশিৰী এই চতুলীমাৰ ভিতৰৰ ৰাত এজন শৰণীয়া শাসনকর্তা পাতি ৰাখে। চুটিয়া পাতি ঘােৰ শাক্ত ও কালীভক্ত আছিল। সিবিলাকে কেঁচাইঘাতী গাের্মনীক নৰবলি দি পূজিছিল। আহােম ৰজাই দেশ দখল কৰাৰ পাচতে চুটিয়াৰ পুৰােহিত ‘দেউৰী’বিলাকে নৰবলিৰে পূজা দিছিল; কিন্তু পাচলৈ প্ৰাণও হােৱা অপৰাধীকহে বলি দিব পাৰিছিল। শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গােসানীৰ পীঠস্থানত চুটিবিলাকে তামৰ মন্দিৰ সজাই লৈ মহা আড়ম্বৰেৰে কালীপূজা প্ৰৱাইছিল। সমসাময়িক ভাৰত বুৰঞ্জীৰ কথা আগৰদিনৰ বিদর্ভ নগৰ বা এতিয়াৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সদৌ শেহতীয়া চুটিয়া বলা নীতিপালৰ পত্নী সাধনী ৰাণীৰে সৈতে পুৰণি ৰাজনৰ অন্তৰ্গত চিতােৰ ৰাজ্যৰ সদৌ- শেহতীয়া ৰজা তামসিংহৰ পত্নী পদ্মিনী ৰাণীৰ ৰিজনি নিমকৈ খাটে। সাধনী কুঁৱৰীয়ে কনচেং আৰীয়াৰ হাত এৰাবৰ উদ্দেশে চলনগিৰি টিৰপৰা কুণ্ডি কুণ্ডলৈ পৰি পৰি অত্যাগ কৰিলে; পলিনী ৰাণীয়ে আলাউদ্দিন চুলতানৰ হাত এৰাবৰ উদ্দেতে চিতাত পৰি অত্যাগ কৰিলে। ঘটনা দুটা এটামান শতাৰীৰ মানােন ব্যবধান। নীতিপালৰ কুশাসনৰ লগত চেকেণ্ডৰ লোজীৰ পুত্র ইব্রাহীম লােভীৰ সমসাময়িক অজাচাৰী শাসন বিজাৰ পাৰি। নীতিপালৰ কু-শাসনৰ পৰিণাৰত দুটি পাহাম ৰাজ্যৰ বুকুত সােমাল, ইব্রাহীম লােভীৰ কু-শাসনৰ পৰিণাত দিলীৰ ৰাজপাটত লােতী বংশ লােপ হৈ মােগল বংশৰ পােৰ ৰজা ৰাৰৰ যিলীখৰ হৰি। তাৰ পাচত, ১৫২৬ টাপ দিল্লীত মােগলৰ একাধিপত্য চলিৰলৈ ধৰিলে। (১) নীতিশ বা পৰিলত হয় সেনাপতি - পর গােসলই মন আসল বিল। সানীর সর্গে লই তা অৱ , তাৰীয়া লে কে ল খালি। এনেতে দুআৰ গীব আলি খুলে মশা মুক্ত , আমীয় গিৰি পৰিপাৰ লৈছিয়ে। শৰী এ এ ১ গায়ৰ কুমাৰ মুসলাথিত “ৰিাৰণ বুৰঞ্জী ১৮৫ পৃষ্ঠা দে। [ ১৫৮ ] আধ্যা-৩ কছাৰী ৰজা আশিক ফৰী ৰজা : আদিতে শদিয়া পৰ্বতৰ সমীপত ১২ ঘৰ কছাৰী আছিল। তাৰে এঘৰৰ এটা মাণিক নামেৰে কছাৰী সেই বাৰঘৰীয়াৰ ওপৰত গরু- বলা হয়। কালত, তেওঁ নিজৰ বুজি-কৌশলেৰে সেই বাৰঘৰ কছাৰীৰ লগত সেই এসৰ আশেপাশে ভালেমান গাওঁ দখল কৰি লৈ, কছাৰী ৰজা’ খিপেৰে প্রখ্যাত হৈ উঠে। তেতিয়া মাণিক ৰজাৰ ৰাজ্য পূবে শদিয়া, পছিমে দিখৌমুখ, উত্তৰে দিহিৰ দক্ষিণপাৰ, দক্ষিণে দিলিহৰ কেন্দুগুৰি এই চতুঃসীমাৰ মাজত বিস্তৃত আছিল (১)। | কৰী ৰা চচেমকা:-সেই একে সময়তে দিখৌ আৰু ধনশিৰীৰ মাজৰ এছােৱা ৰাজ্যত, অতি পুৰণি কালৰ দ্বিতীয় পাণ্ডৱ ভীমৰ ঔৰসত হিড়িম্বাৰ গৰ্ভজাত টোৎকচৰ বংশধৰ কছাৰী ঠাল এটায় ধাৰাবাহিকৰণে ৰাৰ কৰি আহিছিল। সেই ঠালৰ মানুহে হাবিৰ মাজত ১০ ঘৰীয়া, ২• ঘৰীয়াকৈ গাওঁ পাতি বসতি কৰিছিল। সেইবােৰ গাৱলীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি ছিল কছাৰীৰজা চচেমফা (২)। ১২২৯ এটাৰত আহােম ৰজা চুকাফা স্বৰ্গদেৱে পূৰফালৰ কছাৰী ৰাজ্য ক্ৰমাৎ দখল কৰি, শদিয়া আলীয়া কছাৰীবিলাকক দিখৌ পাৰ কৰি পহিমলৈ খেদি পঠিওৱাত, সিৰিক ধনশিৰী ফৈীয়াৰ লগত যােগ হ'লগৈ। তেতিয়াৰপৰা দুয়াে ফৈদ লগলাগি একৈীয়া হৈ ধনশিৰী উপত্যকাত কছাৰী ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিবলৈ ধৰে। | কছাৰীৰিলাক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ আদিবাসী মানুহ। সিবিলাকে নিয়ে দোবংশ বুলি চিনাকি দিয়ে; কিন্তু পছিমৰ ফালে সিবিলাক মেছ নামেৰেহে অনাজাত। আহােমসকলে কছাৰীৰিক টিমিছা বুলিছিল। কিন্তু, যপি সিবিলাক নানা নামেৰে অভিহিত হৈছিল, কছাৰী নামেইহে সিবিলাকৰ চলা নাম, আৰু সেই নাম অনুসৰিয়েই কাছাৰ জিলাৰ নাম হৈছে। কছাৰীবিলাক পৌৰাণিক যুগৰ দ্বিতীয় পাও ভীমৰ ঔৰসত হিড়িমাৰ গাত ঘটোৎকচৰ বংশৰ বুলি কিন্তী প্রচলিত আছে। সেই মতেই, হিড়িকাপুৰ ৰা ডিমাপুৰ নামৰ উৎপত্তি; আৰু সেই ডিমাপুৰৰ অধীশৰ ৰী ৰজাসকলে হিড়িম্বেশ্বৰ উপাধি লৈছিল। | কৰীৰিক কোনাে লিখা বুৰঞ্জী নাই। আহােম আৰু কোচ জাৰে সৈতে মশক নলগালৈকে ৰী সকলৰ নাম পৰ্যত কিদন্ডীমূলক। ঐ আমােবশ শীত এই ফৈ কছাৰী ৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ফিশপাৰে দিখৌৰপৰা কল নৈলৈকে বিস্তৃত ছিল। ইয়াৰ ভিত নশিৰী উপত্যকা এখত সিবিলাকৰ | (১. (, মিল- বি ( Compiled and edited by Profoors. A, Bhuyan Totthou১১৬ গজ। [ ১৫৯ ] কছাৰী ৰা এছু আছিল, আৰু কাছাৰ পাহাৰৰ কিয়দংশ সিবিলাকৰ দখলত পৰিছিল। চতুর্দশ খ্রীষ্টাব্দত দিখৌৰ পূবে বিস্তৃত হােৱা কছাৰী ৰা লাহে লাহে এৰা পৰিবলৈ ধৰে। পঞ্চদশ ষ্টাৰৰ শেহছােৱাত সেই সীমা লৈয়ে কছাৰী আৰু আহােম ৰজাৰ মাজত ৰণ-বিগ্রহ চলিছিল। প্রথম-প্ৰথমতে সেই ৰণত আহােম বা বাটিছিল ; কি তাৰ পাচত, আহােম ৰজাই কছাৰী ৰজাক জিনি, কছাৰী ৰা ক্ৰমাৎ ঠেলি নি, ধনশিৰী সীমা পােৱালেগৈ। | খুনখৰ-ৰাজ্যৰ সীমা লৈ কছাৰী ৰজা আৰু আহােম আৰ মাজত ভালেমান দিনলৈকে ৰ চলি আছিল। ১৫২৬ ষ্টাৰত ধনশিৰীশীমালৈ দুয়ােপক্ষ মাজত দুখন ৰণ লাগে। প্ৰথমখন ৰণত কছাৰী ৰজাৰ নৱ হৈছিল; কিন্তু পাচ খনত আহোম ৰজাৰ জয় ঠাৱৰ হয়। তাৰ পাচত, ১৫৩১ এটাৰত সেই যুদ্ধই আকৌ অলি উঠিছিল। এইবাৰ আহােম সেনাই কছাৰী সেনাক হোহকাই নি একেবাৰে সিবিলাকৰ ডিমাপুৰ নগৰ আক্ৰমণ কৰিলেগৈ, কছাৰী ৰজা খুনখৰ নিপায় হৈ পলাল ; কিন্তু তেওঁৰ ভায়েক ভেচ্ছক ধৰি বধ কৰা হ'ল। ডেট:-খুনখৰা ৰজা পাই যােত, তেওঁৰ কুটু ডেটচুক আহােম সেনাপতিয়ে ডিমাপুৰত ৰজা পাতি আহে। তেওঁ আহােমৰ বীকাৰ কৰি, ছবি এবাৰ মুকুতাৰ মণি, এখন দুগদুগ আৰু এটা মোৰ আহােম বজালৈ সন্মানী কৰ পঠিয়াবলৈ প্রতিশ্রুতি দিছিল। পিছে, সেই প্রতিশ্রুতি ডেটচুলে লপ পাচতে পাহৰি পেলালে। গতিকে সেই আপাহতে আহােম স্বৰ্গদে চুদে ১৫৫৬ এটাৰত ডিমাপুৰ ৰাজ্য পুনঃ আক্রমণ কৰালে। ভেটুচুকৰণত হৰুৱাই ৰধ কৰা হ'ল, তাৰ ফলত ডিমাপুৰ ৰাজ্য সম্পূর্ণ আহােম ৰজাৰ খাচ, দখলত পৰিল। তেতিয়াৰপৰা কছাৰীৰিক ভিমাপুৰৰ পৰা জাগি মায়ং ৰা মায়বাত থিতাপিত হ'লগৈ। | ডিমাপুৰ নগৰৰ ভগ্নাৱশেষে আজিও প্ৰৱল প্ৰতাপী কছাৰীৰ চিনাকি দিব লাগিছে। বর্তমান ভিমাপুৰ থানাৰ সমুখত, ধনশিৰী নৈৰ কিৰ পাৰত, সেই নগৰৰ পকী গড় আৰু ৰাৰ-দুৱাৰ অদ্যাপি দেখিবলৈ পােৱা যায়। নমূনালে তাৰ দুটা দীর্ণ চিত্ৰ আৰু পকী ৰাজ-দুৱাৰৰ চিত্ৰ এই পুখিত লগাই দিয়া হৈছে। | চক্রধাজ-দৈয়াং নৈৰ ওচৰত কাচাৰী পথাৰত আৰু এখন পুৰণি নগৰৰ চিন। পােৱা যায়। সেই নগৰ কছাৰী ৰজা চলে পাতিছিল বুলি জনা যায়। কি ইতিপুর্বেই ধনশিৰী উপত্যকা এৰি অহৰ নৈৰ দাতিত মা মায়ত কৰী উপনিবেশ স্থাপিত হৈছিল। বৰূপত, খঃ ১৬০০ চনলৈকে এইহােৱা ছাৰী অৰ যুগ। চিলাৰায়ৰ লা -মায়ং বা মায়বত গৈয়ে কছাৰীৰিলাকে শক আক্রমণৰ হাত নাৰিৰ পৰা নাছিল। ষােড়শ টাৰৰ মাজহােৱাত বিখ্যাত কে নামণৰ আরেক পকাত ফুৰ চিলাৰায় কী যাক এ কৰেগৈ (১); সেই আক্রমণ আৰী ৰা সম্পর্কে লি। এ বছৰি ৭০০০ টাকা, ১০০ ১ গোষ এইখানেই শেষ। [ ১৬০ ] অসমৰ বুৰঞ্জী টকা সােণৰ মােহৰ, আৰু ৬টা হাতী ক শােধাবলৈ মান্তি হৈ, কছাৰী ৰজাই মহাকা নৰনাৰায়ণৰ ধীনতা স্বীকাৰ কৰে। | শব্দন-নতুন উপনিবেশত থিতাপিত হােৱা কছাৰী ৰবিলাকৰ ভিতৰত শক্রমন এজন বৰ প্ৰতাপী ৰজা হৈ উঠিছিল। সপ্তদশ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আৰণত কছাৰী ৰাৰ ডিমৰুৱাৰ শাসনকর্তা এভাকৰক জয়ন্তীয়া ৰা ধনমাণিকে বন্দী কৰি নিয়েছি। কছাৰী যা শাষনে ভতিজাক প্রভাকৰক এৰি দিবৰ কাৰণে এনােৱাতত জয়ন্তীয়া ৰজাই তালৈ আওকাণ কৰিলে। সেই কথাত কুপিত হৈ, শত্রুদমনে জয়ন্তীপুৰ আক্ৰমণ কৰেগৈ। ফলত, ধনমাণিক যুদ্ধত ঘাটি শত্রুদমনৰ শৰণাগত হয়। | ৰহাৰ -জয়ন্তীপুৰৰ যুদ্ধ সন্ধিৰ সুত্রমতে ধনমাণিক ৰজাৰ পুত্র যশমাণিক জামিন খণে কছাৰী ৰজাৰ নগৰত বন্ধুৱা হৈ ৰৈছিলগৈ। তাৰ পাচে, ধনমাণিক মৃত্যুৰ পাচত, শত্রুমনে যশমাণিকক মুক্তি দি পিহৰাজ্যত ৰজা পাতে। কিন্তু যণিকে সেই উপকাৰ পাহৰি, শক্ৰমনৰ দৰ্প ভ্রষ্ট কৰিবৰ অভিপ্রায়ে, তলে তলে, জীয়াৰী বিয়া দি, আহােম স্বৰ্গদেৱেৰে মিত্ৰতা কৰে। সেই আলমতে, যশমাণিকৰ সপকে চুচেংফা বা এতাপসিংহ স্বৰ্গদেৱে কছাৰী ৰাজ্য আক্রমণ কৰায় ; ৰণত ঘাটি কছাৰী ৰা মায়বলৈ পলাই যায়। তাৰ পাচত, মহা পৰাক্ৰমী শত্রুদমনে আকৌ আহি উলটি ধৰাত, ১৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত, ৰহাত দুয়ােপক্ষৰ মাজত এখন ঘােৰতৰ যুদ্ধ হয়। সেই যুত জয়লাভ কৰি, শক্রমনে প্রতাপনাৰায়ণ’ বা ‘পদমন’ নাম লয়, আৰু নিজৰ ৰাজধানী মায়ৰদৰ নাম কীর্তিপুৰ ৰাখে। এনেতে আহোমৰ ৰাজ্যত মুছলমানৰ আক্ৰমণ পৰাত, আহােম গগনেৰে কছাৰী ৰজাৰ লগত লগা সেই যুদ্ধ স্থগিত ৰাখিলে। (১) মৰনাৰায়ণ-শত্রুদমনৰ লােকা হােৱাত, পুতেক নৰনাৰায়ণ ৰা হয়। তেওঁ শাসনাৰ লৈ আহােম আগন্তুক আক্রমণ নিবাৰণ কৰিবলৈ আয়ােজন কৰি থাকোতেই তেওঁৰ অকাল মৃত্যু ঘটে। ইয়াত ৰাজে নৰনাৰায়ণৰ ৰাৱণত লেখত লবলগীয়া ঘটনা হােৱা নাই। ভীমর্গ-নৰনাৰায়ণৰ পাচত, সদায়েক ভীমৰ্প কছাৰী ৰাজপাটত উঠে। তেওঁক ভীমৰল নামেও না যায়। শক্তমনৰ ৰাত আহােমকছাৰী ৰণত তেওঁ প্রধান সেনাপতিৰ বাৰ পাইছিল। ভীমৰ্ণ ৰৰ বাহুবলী ৰা আছিল। আহােম ৰ্গদেৱৰ বৰ্ণ চুর্ণ কৰিবৰ মনেৰে তেওঁ বিপুল আয়ােলনেৰে ধনশিৰীৰ সীমাত আহােমৰ বা ক্রমণ কৰিছিললৈ; কিন্তু সেই সময়ত আহােম ৰাজ্যত মুছলমানৰ আক্রমণ পৰাত মর্গলৈ এগৰাকী আহােম গাভৰ বিয়া দি, তেওঁৰ লগত মিতা স্থাপন কৰা হয়। এনেতে, ১৬৩৭ খ্রষ্টাব্দত ভীমৰ্পৰ অকাল মৃত্যু ঘটে। -ভীমৰ্পৰ পাচত, তেওঁৰ পুতেক ইবত মায়ং ৰা কীর্তিপুৰত । তে, আহেম বৰ্গছেৰে সৈতে পূনঃ মিলা-প্রতি আপনৰ অৰে, ভালেমান উপহাৰৰে সৈতে চুচেংফা স্বৰ্গদেৱৰ ওচৰলৈ ললেন-পত্ৰ দি কটকী পঠিয়াইছিল। কিন্তু, অর্গণে চুমোই কছাৰী ৰজাক স্বাধীন ৰা বুলি মানিৰলৈ মাতি হৈ, সেই কটক (১) এনীষণ কৰাৰত ভিত্তিক মি গৈ [ ১৬১ ] কছাৰী ৰা নীৰভাৱে বিদায় দিয়ে। সেই কথাত ইবতে নতুন জামণৰ আশা কৰি, ধনশিৰী সীমাৰপৰা তেওঁৰ শাসন একেবাৰে উঠাই নিয়ে। ইবতে, ১৬০০ এালৈকে, সাত এই মাথােন ৰা কৰে। বর্ণমায়ণ-ইৰ পাচত, বীর্ণনাৰায়ণ ৰা হয়। তেওঁ নিজৰ দুর্বলতা আনি, পাহােমৰে সৈতে বৈবাহিক সূত্ৰেৰে মিত্ৰতা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। আৰ, তেওঁ আহােম স্বৰ্গদেৱৰ কৰ-কাটলীয় তলতীয়া ৰজা বুণিীকাৰ কৰাত, চুচেংফা স্বৰ্গদেৱে এগৰাকী আহােম গাভৰু তেওঁলৈ বিয়া দি মিত্ৰতা ৰক্ষা কৰিলে। কিন্তু, সেই মিত্রতা পেটেসমন্বিতে কোনাে পক্ষেই গ্ৰহণ কৰা নাছিল। তাৰ পাচতো ভিতৰি আহােম অৰ্গদেৱ আৰু কৰী ৰাৰ মাজত মনান্তৰ চলি আছিল; আৰু ১৬৬• এটাৰ অৰ্গদের জয়সিংহই ৰীৰ্পনাৰায়ণক প্রকাশ্যে সাৱধান কৰি দিব লগাত পৰিছিল। ৰী- নাৰায়ণ, ১৪৪ খ্রীষ্টাব্দৰপৰা ১৬৭১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, ২৭ বছৰ ৰাজৰ কৰে। ভায়খাজ-খ্রঃ ১৬৭১ চনত বীৰদৰ্পনাৰায়ণৰ লােকাভৰৰ পাচত, মায়ৰাত গড়ধ্বজনাৰায়ণ, নির্ভয়নাৰায়ণ, মকৰধ্বজনাৰায়ণ, মেনাৰায়ণ, যশমতনাৰায়ণ, প্রতাপ নাৰায়ণ (২য়), বীৰদৰ্পনাৰায়ণ ২) উদয়াদিতনাৰায়ণ এই কেইজন ৰজাই ৩০ বছর ৰাজত্ব কৰে। তাৰ পাচত, ১৭০২ খ্রীষ্টাব্দত তাম্ৰধ কছাৰী ৰাজপাটত ৰহে। তেওঁ ৰা হৈয়েই আহােম স্বৰ্গদেৱৰ অধীনতা অস্বীকাৰ কৰি, নিজে স্বাধীন ৰা বুলি ঘােষণা কৰিলে। তাৰে ফলাফলত বিশ্বনাথৰ বিৰাট দৰবাৰত (১) কছাৰী আৰু জয়ন্তীয়া ৰজা আহােম স্বৰ্গদেৱৰ শৰণীয়া হয়। আহােমকছাৰী-জয়ন্তীয়াৰ মাজত সবাতােবৰ কৰা ৰং-ৰীৰজা তাম্ৰধ্বজৰ আচৰণত কুপিত হৈ, ১৬২৮ কত মহাৰজা কসিংহ স্বৰ্গদেৱে কছাৰী ৰাজ্য মাৰি খিলঞ্জীয়া খ্যাতি ৰাখিবলৈ মন মেলিলে। সেই আকাকাৰে স্বৰ্গদেৱে তিনিজনা ভাঙ্গলীয়া মুখ্য কৰি, বৰবৰুৱবৰফুকন সমম্বিতে সদৌ ফুকন, বখােৱা, বৰুৱা বিষয়- সকলৰ মতামত আহ্বান কৰিলে; সকলােৱেই একমত হৈ স্বৰ্গদেৱৰ প্ৰভাৱ সমর্থন কত, স্বৰ্গদেৱে অনতিপলমে কছাৰী ৰাজধানী মায়ং আক্রমণ কৰিবলৈ যুগত ব্যৱস্থাত ধৰিলে। সেই অর্থে, বিশ্বনাথত বাহৰ পতাই লৈ, বৰ্গদেৱ স্বয়ং তাত বিতাৰিত হ'লগৈ। তাৰ পাচত, তালৈকে উজনি আৰু নামনি অসমৰপৰা সসৈতে ৰৰবৰুৱা আৰু বৰফুকন প্ৰমুখ্যে বাহনীয় সেনা-সেনাপতিসমূহক সমবেত কৰােৱা হ’ল; শাইয়া ফুকন, ৰাজখােৱা, বৰুৱা, বিষয়াসকলেৰে সৈতে গুৱাহাটীৰপৰা ৰফুকন, পানী ফুকন আৰু পানীদিহিঙ্গীয়া, তৰুৱাদিহিঙ্গীয়', বৰ-অভয়পুৰীয়া, পানীয়পুৰীয়া, পানীশঙৰীয়া, ওপৰ-পয়জীয়া, আঠগঞ, ৰাজখােৱা-বিষয়া সকলােকে আদেশ দি অনাই অর্গদেৱে বিশ্বনাথ বাহৰত সমবেত কৰালে। তাতে, বৰ্গদেৱে বৰবৰুৱাক ঘাই সেনাপতি পাতি, তেওঁৰ তলে সকলে মেল আৰু খেল সেন'-সেনাপতি সমৰিতে মুঠ ২৫০৭৭ জন পুৱা মানুহ দি, বিপুল আয়ােজনেৰে কছাৰী ৰাজ্য মাৰিবলৈ ৰণ-যাত্ৰা কৰালে। পৰ্বতীয়া | ১১ আসা এইখনেই পােবন কি না। এইগৰয়াৰ গালা আসিত আজাৰ সি যাই আট লাভ করে। [ ১৬২ ] অমৰ বুৰঞ্জী টেলি বৰাৰ মাত্ৰা হ'ল। ৰাটতে আমলথ টিলাত কোঠ বাজি ধাপ, দি থকা কী কিছুমানৰ লগত এখন ৰ লাগিছিল; সিহঁতক অনায়াসে ঢলিয়াই মাৰি ৰৈ, ৰাটত আৰু কেইখনমান ৰণত জিনি, আহােম সেনা মায়ং পালেগৈ। আহােম সেনাৰ আক্রোশ, মায়ােজন আৰু বাৰিত গতি দেখি ময়বাৰ মানুহে গড় আৰু নগৰ এৰি তাগিবলৈ ধৰিলে। কছাৰী ৰজা তাজ পলাই খাচপুৰত ৰ'লগৈ। নগৰ লৈ, আহােম গুৱাই পালে,-হিলৈ ৭••, তাৰে কিছুমানত পিতলৰ মূৰ্ত্তি তােৰা, গন্ধক ২২• মােন, তামৰ কলহ ১৩, তামৰ ছাৰ বা ৬, লােহাৰে সজা যুৰ সঁজুলি ১২, হাত-পাত ১২, গণ ৫••, ম'হ ৬০,গৰু ৮,ডেকা-বুঢ়া, নিহ-তিনােতাৰে সৈতে মানুহ পালে মুঠতে ৩২ টা। এনেতে, তাতে বৰবৰুৱাৰ টান নৰিয়া হ’ল। বৰবৰুৱাৰ নৰিয়াৰ বাতৰি পাই, স্বৰ্গদেৱে পানীফুকনৰ তলে মুঠ ৩৪০৫১ জন ৰণুৱা দি, কলীয়া- ৰৰীয়া ফুকন, বৰগােহাঞি ফুকন, নৰা-কোৱৰ ফুকন আৰু সকাল গােহাঞিক কপিলীৰ বাটেদি ৰণ-যাত্ৰা কৰালে। পিছে, ইতিমধ্যত আহােম সেনাই মায়ং দখল কৰাৰ সংবাদ দি, স্বৰ্গদেৱলৈ বৰবৰুৱাই জনালে, বলে, নতুনকৈ ৰণ-বল যােগ দিয়াৰ আৱশ্যক নাই আৰ; কিন্তু সেই সংবাদ স্বৰ্গদেৱে পােৱাৰ আগেয়েই পানীফুকন সসৈতে মায়বাঙ্গত বৰৰকৰাৰ কোঠ পালেগৈ। তাৰ পাচত, খাচপুৰ দখল কৰি তাৰপৰা কছাৰী ৰা তামাক ধৰি আনিবলৈ অৰ্গদেৱে বৰবৰুৱাক আদেশ দিলে। পিছে, সেই সময়ত বিবিধ ব্যাধি, আহাৰ-পাটিৰ নাটনি আৰু বাট-খাটৰ দুৰ্গম অৱস্থা হেতুকে স্বৰ্গদেৱৰ আদেশ স্থগিত ৰাখিবলৈ প্রার্থনা কৰি, বৰবৰুৱা আৰু পানীফুকনে বিশ্বনাথলৈ সংবাদ পঠিয়ালে; কিন্তু মহাৰজা সিংহ বৰ্গদেৱে, সেই প্রস্তাৱত কষ্ট হৈ, আকৌ টানি আদেশ দিয়াত, পানীফুকনৰ সৈতে বৰবৰুৱাই নৰিয়া গাৰেই খাপুৰলৈ মৰো-জীওঁকৈ -যাত্ৰা কৰিলে। পিচে, বাটতে নৰিয়া টান হােৱাত বৰবৰুৱা ঢুকাল; পানীফুকনে যাই সেনাপতিৰ বাৰ লৈ ক্ৰমাৎ অগ্ৰসৰ হ’বলৈ ধৰিলে। ইতিমধ্যত, জয়ন্তীয়া ৰা ৰামচিতে খাচপুৰবাসী তাৰ ওচৰলৈ পুতেকক পঠিয়াই কোৱালে, বােলে, কছাৰী ৰা লগ হয় যদি, দুয়ো লাগি আহােম ৰজাৰ গড়গাওঁ নগৰ মাৰিবগৈ পৰা যায় ; যদি তেওঁ মাহি, য়ৰ ৰা বাচিক সাক্ষাৎ ককহি। তাম্রবল নগ’ল; বামদিকে তেওঁ মাতি পঠিয়ালে। সেই কথাত ৰু হৈ, ৰামচিং ৰজাই আজক, তেওঁৰ পত্নী মহাদেৰী আৰু পুত্র-কোটি সমন্বিতে, ধৰাই মিলে। গতিকে পানীফুকনে খাজক খাগুৰত নাপালেগৈ। সেই সময়তে জয়তীপুৰ" আহােম বৈৰাগ দুজনক লগ পাই, কাৰী ৰাণ মহাদেবীয়ে মহাৰজা ৰুদ্ৰসিংহ বৰ্গদেৱৰ শৰণ মাগি এখন ভিতৰ-বিশ্বাস পত্র পাঠয়ালে। তাৰ ফল বলে, জয়া মাৰি, ৰামচিং আৰু তাম্ৰধ্বজ দুইকে ধৰি আনি বিশ্বনাথ ৰাহৰত উপস্থিত কৰাৰলৈ বুলি প্ৰদেৱে পানীফুকন সেনাপতিলৈ আদেশ পঠিয়ালে। সেই আদেশানুসৰি, পানীংকনে জয়ৰ ৰা ৰামচিকৰণত হাই বন্দী কৰি, কছাৰী ৰজা তাৰে সৈতে দুইকে ধৰি নি বিশ্বনাশ বাত মহাৰ সিংহ গৱে চৰণত শােধাই দি সেৱা কৰিলেগৈ। কসিংহ মহাৰাই | মিল- chori Baranji, dited by Bibhodar s.x, Bhuya, Page se-৪; p. To Re w do. Account of Assam," edited by Sout Baudho Sarah. [ ১৬৩ ] কছাৰী ৰা বিশ্বনাথ বৰাৰ পাতি, কছাৰী আৰু জয়ন্তীয়া দুয়াে ৰজাক আহােম স্বৰ্গদেৱত শৰ লগােৱাৰ বিষয়ে আহােম ৰাজত্বৰ বৰ্ণনাত বহলাই কোৱা গৈছে। বিশ্বনাথত দৰবাৰ পাতি, কছাৰী আৰু জয়ন্ত ৰাজ্য আহােম ৰাজ্যৰ চামিল কৰা ৰাজা * খােবণা কৰি কসিংহ বৰ্গদেৱে তাক মায়বাত শৰণীয়া ৰজা পাতিলে; আৰু ৰামচিঙৰ লগতে ৰংপুৰলৈ লৈ গ'ল। তাৰপৰা অলপ দিনৰ পাচতে টান নৰিয়াত পৰি তায়ধ্বজৰ মৃত্যু হয়। ইফালে, ৰংপুৰ নগৰত জয়ৰ ৰজা ৰামচিঙৰ অকাল মৰণ ঘটে। সুদর্পনাৰায়ণ :—তাম্ৰধ্বজৰ লােকান্তৰ হােৱাত, আহােম ৰাজপ্রতিনিধি গৈ, তেওঁৰ বছৰীয়া নাবালক পুত্র সুৰদৰ্পনাৰায়ণক মায়বাত শৰণীয়া ৰজা পাতি আহে। কিন্তু, আহােম ৰজাৰ তত্বাৱধানত বাৰ এছ মাথােন ৰাজত্ব কৰোতেই তেওঁৰ সকাল মৃত্যু হয়। সজিকাৰী-পুৰদৰ্পনাৰায়ণৰ পাচত হৰিশ্চন্দ্ৰনাৰায়ণ, কীর্তিচন্দ্ৰনাৰায়ণ প্রভৃতি কেইজনমান ৰজাই দুকুৰিমান বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, সন্ধিকাৰী নামেৰে এজন ৰজা। কছাৰী ৰাজপাটত প্ৰতাপী হৈ উঠে। প্রচলিত নিয়ম অনুসাৰে, ৰাজেশ্বৰসিংহ স্বৰ্গদেৱে তেওঁক ৰংপুৰ নগৰলৈ মাতি পঠিওৱাত সন্ধিকাৰীয়ে সদর্পে আহােম কটকীক খেদি পঠিয়ালে। সেই কথাত কষ্ট হৈ, স্বৰ্গদেৱে বৰবৰুৱাক সসৈন্যে পঠিয়াই সধিকাৰীক ধৰাই আনিলে। পিচে, সজিকাৰীয়ে কাকুতি-মিনতি কৰি আহােম ৰজাৰ শৰণাগত হােৱাত, তেওঁক আকৌ এৰি দিয়া হয়। কিন্তু, তাৰ পাচত, তেওঁ আৰু সৰহদিন ৰাজ কৰিবলৈ নাপালে; ১৭৭১ খ্ৰীষ্টাব্দত হৰিশ্চন্দ্র ভূপতি নামেৰে এজন কছাৰী কোৱৰে তেওঁক তাজি নিজে ৰজা হ'ল। কফ -১৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দত হৰিশ্চন্দ্র ভূপতিক জঙ্গি কৃষ্ণচন্দ্র কছাৰী কোৱৰ ৰজা হয়। তেওঁ ৰাজ্যৰ গ্ৰহণ কৰিয়েই, ভায়েক গােবিন্দচন্দ্ৰৰে সৈতে যথানিয়মে হিন্দু- ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ৰজা কৃষ্ণচন্দ্ৰৰ ৰাজতে আহােম স্বৰ্গদেৱৰ বিষােহী এ মােৱামৰীয়া রিমানে কছাৰী ৰাজ্যত আৰয় লৈছিলগৈ। বৰ্গদেৱ কমলেশ্বৰসিংহই সেই ৰাজদ্রোহী- বিলাকক ৰখীয়া দি আনিবৰ কাৰণে সেনা পাঁচিলে। কিন্তু, কৃষ্ণচন্দ্র সাত মাতি হােৱাত, আহােম স্বৰ্গদেৱে আকৌ কছাৰী ৰাজ্য আক্রমণ কৰিবলগীয়া হয়। এইখন সদৌশেহতীয়া কছাৰীণ ১৮৩ ৪াৰৰপৰা ১৮৫ টালৈকে লাৰ পাচত, কছাৰী ৰক পৰাস্ত কৰি, আহােম ৰাজদ্রোহীবিলাকক ধৰাই আনি স্বৰ্গদেৱে পাতি যিয়ালে। তাৰপৰা আঠ বছৰৰ পাচত, ১৮১০ খ্রীষ্টাব্দত কৃষ্ণচন্দ্র ৰজাৰ মৃত্যু হয়। গােবিন -চন্দ্ৰৰ প্ৰত্যুৰ পাচত, ভায়েক গােবিন্দচই কছাৰী ৰাপাট লাভ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বৰ আৰম্ভণতে কহিধন নামেৰে ৰা-কর্মচাৰীয়ে চিৰণ উপস্থিত কৰে। কহিধন কৃষ্ণচন্দ্ৰ ৰজাই পা এন বিষয়। তেওঁ কছাৰী ৰাজ্যৰ - h, orders wer carried out in Febru l7o8. Envoy announcinths a ard and sunte knon. bad bon onned to be donialon of o kir n a va, hons ad. we court Bris war Gaib al has [ ১৬৪ ] উত্তৰ ভাগ প্রতিনিধিরূপে শাসন কৰিছিল। গােবিন্দচই বই এজেৰে সেই উৎপাত মাই কহিধন বধ কৰিলে। কিন্তু, তাৰ পাচত, আকৌ কহিধনৰ পুত্র লাৰাম সেনাপতিয়ে কছাৰী ৰাজ্যৰ উত্তৰাংশৰ অধিপতি হৈ বিৰােধ-আন্দোলন চলাৰলৈ ধৰিলে। এনে বিপদৰ উপৰি, মণিপুৰৰপৰা মার্জিংচি আক্রমণ পৰিলহি। গােবিন্দচন্দ্ৰই উপায় নাপাই মণিপুৰৰ নির্বাসিত ৰজা চৌৰজিৎচিৰ সহায় গ্ৰহণ কৰিলে। কিন্তু, চৌৰজিৎচিতে সেই আলমতে নিজে কছাৰী ৰাজ্যৰ এক অংশ দখলহে কৰিলেগৈ। তাৰ পাচৰ বছৰত গভীৰচিং নামেৰে আৰু এজন মণিপুৰী কুটুম আহি লগ লাগিল। এইদৰে, কাছাৰ দেশ ৰা কছাৰী ৰাজ দৰাচলতে মণিপুৰী কোৱৰৰ অধিকাৰত পৰিল ; কছাৰী ৰা গােবিন্দচন্দ্ৰলৈ ৰাজ্যৰ ভাগ একো নাথাকিলগৈ। সদৌশেহত, গােবিন্দ- চই ব্ৰহ্মা-ৰজাৰ ওচৰত সহায় প্রার্থনা কৰিলে। ব্ৰহ্মাৰ ৰজাই সেই অনুপৰি কছাৰী ৰজাক সহায় কৰিবলৈ সৈন্যদল পঠিয়ালে। সেই কথাৰ সম্ভেদ পাই বৃটিচ, গৱৰ্ণমেন্টে এগা ৰজাৰ উদ্দেশ্যৰ বিৰুদ্ধে যুগুত ব্যৱস্থা কৰিবৰ অৰ্থে গম্ভীৰচিঙ্গলৈ উপদেশ দি পঠিয়ালে। কিন্তু, তেওঁ বৃটিচ ৰাজৰ পৰামর্শ গ্রহণ নকৰি, তলে তলে ব্ৰহ্মাৰাৰ সেনাপতিৰে সৈতে সন্ধি পাতি কছাৰী ৰাজা ভগাই ল’বলৈ কাৰবাৰ কৰিলে। সেই কথাত বৃটিচ, গৱৰ্ণমেন্ট অসন্তুষ্ট হৈ, সেই গণ্ডগোেলৰ মাজত ইচ্ছা কৰি সােমাস। পিছে, ব্ৰহ্মা-ৰাৰ সেনাল বা মানবিলাক যেতিয়া ৰণত ঘাটি উলটিবলৈ বাধ্য হ'ল, তেতিয়া গভীৰচিদক ৰাজ্য ভােগৰপৰা বঞ্চিত কৰি, বৃটিচ, গৱৰ্ণমেন্টে গােবিন্দচন্দ্রক আকৌ কছাৰী ৰাজ্যত ৰা পাতিলে। ইমানতাে গােবিন্দচন্দ্ৰৰ অশান্তিৰ অন্ত নপৰিল ; তুলাৰাম সেনাপতিয়ে ৰাৰ স্বেচ্ছাচাৰিতাৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন তুলি খলক লগাবলৈ ধৰিলে। শেহাত, বৃটিচ ৰাজৰ পৰামর্শমতে চলি, গােবিন্দচন্দ্রই তাৰপৰা একপ্ৰকাৰ মুক্তিলাভ কৰিছিল; কিন্তু তেওঁৰ ৰাজৰ শেহুছােৱাত তেওঁ অতিকৈ প্রজাপীড়ক হৈ উঠাত, সেই আপাহতে এটা মণিপুৰীয়ে ছেগ চাই, ঐ ১৮৩০ চনত, তেওঁক বধ কৰে। গােবিন্দচন্দ্ৰ কছাৰী বংশৰ সদৌ শেহতীয়া ৰজা। তেওঁ অপুত্রক আছিল। গতিকে, তেওঁৰ মৰণৰ পাচত, ঐ: ১৮৩২ চনত, বৃটি, গৱৰ্ণমেন্টে কাছাৰ বা কছাৰী বা নিগাজীকৈ নিজৰ খাচ দখলৰ ভিতৰ কৰি লয়। এথমতে, কাছাৰ জিলা অসম কমিচনাৰৰ অধীনে এজন বৃটিচ, চুপাৰিণটেনডেন্টৰ শাসনত ৰখা হৈছিল; তাৰ পাচত, ১৮৩৫ Wাত কাছাৰ যিলা ঢাকা বিভাগত চামিল কৰি, এজন ডেপুটা কমিচনাৰৰ শাসনত ৰখা হয়। জুলাৰাম সেনাপতি।-হিধনৰ মৃত্যুৰ পাচতো পুতেক তুলাৰাম সেনাপতিয়ে কছাৰী ৰাৰ উত্তৰাংশৰ অধিপতি হৈ, ৰা গােবিন্দ থেচ্ছাচাৰিতাৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন চলাৰলৈ ধৰে। তুলাৰা এজন বৰ উচ্চাকাকী, বুদ্ধিমান, তেজীয়ান, ৰাহৰণী, প্রজাহিতৈষী পুৰুষ আছিল; সকল আন্দোলন চলাই উতে সিজি কৰিৰ নােৱাৰ যেন দেখি, তেওঁ গােবিন্দচত্ৰৰপৰা কছাৰী ৰাজপাট এনীয়াকৈ কাঢ়ি ল'বলৈ মন কৰিলে। সেই অর্থে, তেওঁ ১৮২৮ জাৰত, গােৰি নামেৰে ভঙ্গিক এক তেজী পুৱাৰ সেনাপতি পাতি গােবিন্দ নগৰ আকাৰ কৰিৰলৈ পঠিয়ালে। [ ১৬৫ ] কিন্তু, গােবিন্দৰামে গােবিন্দ ফৌজক ঘটাই উঠি, উলটি আমাকে তুলাৰামক আক্ৰমণ কৰিলেহি। হঠাৎ সেই আত্ম-বিদ্রোহত তুলাৰাম বিচুর্তি হৈ জয়ন্তীপুৰলৈ সাম্প্রতিকভাৱে আঁতৰি যায়। কিন্তু ঘূৰি বছৰতে, ১৮২০ টাকা, তেওঁ মণিপুৰী কোৱৰ গভীৰচিৰ সহায় লৈ, তেওঁৰ আৰু ভfতাক আক্রমণ কৰিলেহি। গােৰিমে ৰীৰ তুলাৰামৰ সিংহ-বিক্ৰমৰ আগত তভিৰ নােৱাৰি, বৰপুৰলৈ পলাই গৈ, গােৰিচন্দ্ৰৰ লগত যোগ দিলে। এনে অৱস্থাত, তুলাৰাম সেনাপতি উত্তৰ- কাছাৰৰ স্বাধীন অধিপতি বুলি মানি, তেওঁক শান্ত কৰিবৰ নিমিতে বৃটিচ, কমিচনাৰ ডেফিত, কটু চাহাবে গােবিন্দচন্দ্ৰক পৰামর্শ দিয়ে। কিন্তু, তেওঁ সেই পৰামর্শ নােলােৱাৰ ফলত, স্বদেশহিতৈষী তুলাৰাম সেনাপতি ভীষণ আক্রমণ সহিব লগাত পৰিল। গােবিন্দচত্ৰ মৰণলৈকে তুলাৰামে ভীম-পৰাক্ৰমেৰে তেওঁক অস্থিৰ কৰি বাণিছিল। গােবিন্দচন্দ্র অপুত্ৰক অৱস্থাত বগী হােৱাত, তুলাৰাম সেনাপতিয়ে কী ৰাপাটলৈ উত্তৰাধিকাৰীৰ আগবঢ়াইছিল; কিন্তু তেওঁ সি-ফুটা কছাৰী ৰাজ বংশধৰ নােহােৱা হেতুকে, বৃটিচ, গৱৰ্ণমেন্টে তেওঁৰ প্রার্থনা গ্রাহ নকৰিলে। তথাপি, ’ খিতাপ দিয়া নহ'ল যদিও, তেওঁক গােবিন্দচন্দ্ৰৰ দিনত ভােগ কৰা ৰাভ্যাংশ অধিকাৰী বা জমিদাৰ পতা হ’ল। তেওঁৰ সেই দখল দক্ষিণে মহৰ নৈ আৰু নগা পর্বত, উত্তৰে যমুনা আৰু ছৈয়াং নৈ, পূবে ধনশিৰী নৈ আৰু পছিমে দৈয়াং নৈ, এই চতু সীমাৰ ভিতৰত আছিল (১)। অসমত মেয়ে পােনত্ৰথম জমিদাৰী। সেই জমিদাৰীৰ হশ্বৰূপে তেওঁ বৃটিচ, গৱৰ্ণমেণ্টক প্রথমে বছৰি এটা হাত-পাত শােধাৰলৈ গাত লৈছিল, কিন্তু পাচলৈ তাৰ সলনি ৪ টকা নগদ কৰ শােধাইছিল; আনহাতে, তেওঁ বৃটিচ, গৱৰ্ণমেণ্টৰপৰা মাহে ৫ (আঢ়ৈকুৰি) টক শেন পাইছিল। তুলাৰাম সেনাপতি মৰণৰ সময়ত, আঃ ১৮৪৪ চনত, তেওঁৰ আবেদন অনুসৰি, তেওঁৰ ৰাজ বা জমিদাৰী তেওঁৰ দুই পুতেক নকুলৰাম বৰ্মণ আৰু এজনাথ বৰ্মণ বৃটি, গৱৰ্ণমেন্টে ভগাই দিয়ে; কিন্তু সিবিলাকৰ ভিতৰত ঘৰুৱা কল আৰু চুবুৰীয়া আগামী নাবিলাকৰে সৈতে সততে বিবাদ লগােৱাৰ ফলত, শেহান্তত সিবিলাক কামিল হৈ পৰাত, ১৮ষ্টাৰত, সিবিলাকৰ সেই জমিদাৰী বা তুলাৰাম সেনাপতি মুয়ায় বা উত্তৰ-কাছাৰ মহকুমাৰ লগত চামিল কৰি, বৃটিচ, গৱৰ্ণমেন্টে সেনাপতিৰ পৰিয়ালক লেন দিয়াৰ নিয়ম নিৰ্ব কৰে (২)। পাচে পাচলৈ নামনি অসমত, ক্ৰমাৎ বিনী, মোৰ, চিলী, গৌৰীপুৰ, ৰগৰীৰাৰী, চিৰাং, বিষ্ণু, এইবােৰ জমিদাৰী ৰাপিত হয়। ১৯১৭ চনৰপৰা মোৰ জমিদাৰী আৰু ১৯২১ চনৰপৰা বিজনী জমিদাৰী বৃষ্টিচ, গৱৰ্ণমেণ্টৰ কোট-ওৱাৰ্ডৰ তত্বাৱধানত চলিছে। চিলী জমিদাৰী গৱৰ্ণমেন্টে চলায়; জমিৰে সলিকানা বুলি মাৰপৰা শতকৰা ২০ টকাকৈ ৰাহৰ গ পায়। গৌৰীপুৰ এমুখ্যে কেখনমান মিজাৰী পূৰ্বৰ তৰীয়া ব্যৱস্থাতে ৰৈছে। ঃ ১৯০১ চনৰপৰা গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰক বজ-বাহাদুৰ ৰা ৰিজনীৰ জমিদাৰক এ ১৯৩১ চনৰপৰা ভূপ-ৰাহাদুৰ খিতাপেৰে বিভূষিত কৰা হৈছে। (৯, ২ লি —&ir dward Gai ainery of Mon', ৮e bos, bit. [ ১৬৬ ] আধ্যা-৪ জয়ন্তাৰ ৰজা খাচী (১) আৰু জয়ন্তীয়া পৰ্বত শাৰীয়েই আদি জয়া ৰাজ্য। পাচত জয়ন্তীয়া পৰগণা নামেৰে ভৈয়ামৰ এক অংশ তাত লগ লগােৱা হয়। সেই অংশ এতিয়া হিট জিলাৰ ভিতৰ। কছাৰী ৰাৰ দৰেই জয়ন্তীয়া ৰাৰে লিখিত বুৰঞ্জী নাছিল। আনকি, জয়ন্তীয়া ৰা সম্বন্ধীয় কিম্বদন্তীও ভৈয়ামৰ জয়ন্তীয় প্রজাৰ মুখেহে শুনিবলৈ পােৱা যায়। কিন্তু সিবিলাকৰ লিখা ভাষা আছিল, আৰু আজিকালি খাচীয়া ভাষাই বিশ্ববিদ্যালয়ত ঠাই পাইছে। তথাপি, বুৰঞ্জী ৰাখিবলৈ যত্ন নােহোৱাৰপৰা বুজা যায় যে তেতিয়া সেই ৰাজত সভ্যতাৰ পােৰ ভালকৈ পৰা নাছিল। এতিয়াও, আহােম-বুৰঞ্জীৰ সংলগ্নতহে জয়ন্তীয়া ৰজাৰ বুৰঞ্জীমূলক তথ্য কিঞ্চিৎমান পাবলৈ অাছে।। | আনৰিলাৰু পৰ্বতীয়া জাতিৰ দৰে, জয়ন্তীয়া জাতিৰ মাজতো অসংখ্য খেল আৰু খেলেপতি একোজন গাম্ বা গাওঁবুঢ়া কিম্বা গঞাৰা আছিল। সেই গঞা বিষয়াবিলাকৰ ভিতৰত সততে বিবাদ চলিছিল; আৰু যাৰ বল, তাৰে ৰূল প্ৰথাৰে সিবিলাকৰ শাসনকার্য নির্বাহ হৈছিল। খাচীয়া আৰু জয়ন্তীয়া দুয়ােৰ একে ভাষা, একে আচাৰ- ব্যৱহাৰ আৰু একে ৰীতি-নীতি। সিবিলাকৰ ভিতৰত উত্তৰাধিকাৰীৰ বহু পুৰৰ নাই । কন্যাৰহে পিতৃ-সম্পত্তিৰ ওপৰত অধিকাৰ। | জয়ন্তীদেবী বা ৰাণীসিংহ-অতিপূৰ্বত কেদাৰেশ্বৰ ৰাই, ধনেশ্বৰ ৰাই, কন্দর্প ৰাই, মাণিক ৰাই, জয়ন্ত ৰাইকে শেহ ধৰি জয়স্তাত অনেক ব্রাহ্মণ ৰজা হৈ যায়। শেহৰ না জয়ন্তীয়া ৰা জয়ন্ত অপুত্রক আছিল। বহু সাধনাৰ ফলত, জয়ন্ত সর্ব লক্ষণী। এটি কন্যা লাভ হােৱাত, কন্যাৰ নাম জয়ন্তী ৰখা হয়। পিচে, জয়ন্তী যুৱতী হােৱাত, তেওঁলৈ চণ্ডব পুৰােহিতৰ পুতেক লাগাৰৰ চপাই লােৱা হয়। কালত, সিংহ নামেৰে জয়ৰীদেৱী জয়ন্তাৰ অধিশ্বৰী হয়। মুঠতে, এই কেইজন জয়ন্তীয়া ৰাৰ কিম্বদন্তীমূলক নাম-চি পােৱা যায় -- গগাহাঁইৰাই, বৰপাতৰাই, বিজয়মাণিক, ৰামধৰমাণিক, ধনমাণিক, যশমাণিক, সােলই, সৰুপৰ্বতৰাই, যশমতই, মানচিং, এচিং , লক্ষ্মীটিং, ৰামচি (২)। সিবিলাকে ১৫•• এটাৰপৰা ১৭৭ রালৈকে ৰা কৰে। সিবিলাকৰ মাজৰ (১) খাসি (খাদী)' খাচী’ নামৰ কাৰণ: পূর্বে অজপুত যুধিষ্ঠিৰৰ দিন ধৰি ৰা ৰা অনেক গৈল। বুধিৰি বাৰ বিকালত বার ব কৰিলে সেই কালত যজ্ঞ শিমি গাধা এক্তিত্ব সকলক পালে। গলে চাৰিকি বিলি এক আকৈ আছিল। সেই লো সনাইজমক অনাৰ কৰিমাই গল। জমেও এ যেন আদি নামাতি গিয়ালে। এবাৰ ও বিসিল। সেই কাৰণে মা যা খালি নাম কিল। সেই ঠাইলে এলাপি খাসিপুৰ বােলে।” -বাৰাৰ সুকুম ভূঞা সম্পাদিত ‘খিযির ও গ্রী,২০ জে, ১৬৯ পৃষ্ঠা। (২ যিলয়ৰ কুমাৰ ভুল সম্পাদিত বিধি ও যুগী ১৬, ১৭, ১৭৫ পৃ: ৩২৭ [ ১৬৭ ] ধনমাণিকৰ নাম আহােম বুৰঞ্জীত সংলগ্ন আছে; আৰু কছাৰী ৰজা শক্ৰমনৰ ৰাজত্বৰ বর্ণনাত তেওঁৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি অহা হৈছে। | যশমাণিক - ধনমাণিকৰ পুত্ৰ যশমাণিক কথাও কছাৰী ৰজাৰ ৰাজত উনুকিয়া গৈছে। যশমাণিক এজন বুদ্ধিমান ৰা আছিল। আহােম আৰু কছাৰী ৰজাৰ মাজত কল লগাই দি, তেওঁ মাজতে ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। যশমাণিকে কোচবিহাৰৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাৰ জীয়েকক বিয়া কৰায়। তেওঁ জয়ন্তেশ্বৰী মূর্তি এখন আনি জয়জীপুৰত স্থাপন কৰে। যশমাণিকে ১৬১২াৰৰপৰা ১৬২৫ টালৈকে ১৩ বছৰ ৰা কৰে। তেওঁৰ পাচত, সুন্দৰ ৰায় আৰু ছােট প্রতাপ ৰায় নামেৰে দুজন ৰাই ১৬৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ৰাজত্ব কৰাৰ প্রমাণ পােৱা যায়। ছােট প্রতাপ ৰায়ে ১৬৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত বুদ্ধিস্বৰ্গনাৰায়ণ বা প্রতাপসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ ওচৰলৈ মিত্ৰত স্থাপনৰ অৰ্থে সন্দেশ-পত্ৰ দি কটকী পঠিয়াইছিল। | ওপৰত নাম লােৱা কেইজনৰ পাচত, যশময়, ৰাণটিং, প্রতাপচিং আৰু লক্ষ্মী- নাৰায়ণ এই কেইজন জয়ন্তীয়া ৰজাই ১৬৪৭ খ্রীষ্টাৰৰপৰা ১৬৯৪ খ্রীষ্টাব্দলৈকে ৰাজত্ব কৰে। আহােম স্বৰ্গদেৱ চক্ৰধ্বজসিংহৰ ৰাজ্যাভিষেক উৎসৱত যােগ দিবলৈ বাণচিং ৰজা আহােম ৰাজধানীলৈ ১৬৬৩ খ্রীষ্টাব্দত আহিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই এয়া ৰাজ্যত এখন সুন্দৰ নগৰ পাতিছিল; তাৰ চিন্ আজিলৈকে তেওঁৰ নামে সৈতে ৰৈছে। | ৰামসিং-লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ পাচত, ৰামচিং জয়ন্তা ৰাজ্যৰ ৰজা হয়। তেওঁ ১৬৯৫ খ্রীষ্টাব্দৰপৰা ১৭৮ খ্রীষ্টাব্দলৈকে এজন বিখ্যাত ৰজা আছিল। কছাৰী ৰ খবৰ ৰাজৰ বৰ্ণনাত তেওঁৰ বিষয়ে উনুকিৱা গৈছে। ৰামচিং ৰজাৰ দিনত কছাৰী ৰা তাম্রজেকসিংহ স্বৰ্গদেৱৰ লগত কল লগাই পলাই আয়তীয়া ৰজাৰ আশ্ৰয়ত আছিলগৈ ; সেই আপাহতে কছাৰী আৰু জয়ন্তীয়া ৰজা দুইকো ধৰাই অনাৰ অভি গায়ে মহাৰজা ৰুদ্ৰসিংহ অর্গদেৱে বৰবৰুৱা আৰু পানীফুকনক দুফালৰপৰা সসৈঙ্গে পঠিয়াই জয়ন্ত ৰাজ্য আক্রমণ কৰায় ; ফলত, দুয়াে ৰজাক ধৰি ৰানি বিশ্বনাথ দৰবাৰত উপস্থিত কৰাই সিংহ স্বৰ্গদেৱৰ শৰণাগত কৰােৱা হয়। সেই আলমতে কছাৰী ৰাজ্য আৰু এম বা আহােম স্বৰ্গদেৱৰ খচখলত পৰে। মচিৰ পাচত নয়নাৰায়ণ, বৰগােসাই, ছত্রচিং, বিজয়নাৰায়ণ আৰু বিতীয় নামটিং এই কেইন অয়ন্তীয়া ৰাই ১৭০৮ খ্ৰীষ্টাৰপৰা ১৮২ টালৈকে, আহােম স্বৰ্গদেৱৰ শৰণ ৰজা ৰূপে ৰাজত্ব কৰে। ইবিলাকৰ ভিতৰৰ বৰগােসাই যাই, ৰছৰ ৰাজ কৰাৰ পাচত, ৰাভাৰ ইচ্ছাৰে পৰিত্যাগ কৰি, সমাসীৰ জীৱন ধাৰণ কৰে। তেওঁৰ দিনত দান কৰা দেৱােৰ ভূমি এতিয়াও জয়ন্তীপূৰৰ সেৱলীয়া ৰা মেয়ৰখীয়া লােকসকলে ভোগ কৰিব লাগিছে। [ ১৬৮ ] আধ্যা-৫ শ্রীহটৰৰজা হট এখন পুৰণি ৰাজ্য। এই ৰাজ্যৰ আদি নাম গােৰ বা গৌৰ। এই ৰাজ্যৰ নাম মহাৰততে উল্লিখিত আছে। কিন্তু, হট্টৰ কোনো লিখিত ভাল বুৰী পাৰলৈ নাই। হট সম্বন্ধে আজিলৈকে বুৰঞ্জীমূলক তথ্য যি কিকিমান আহৰণ কৰিৰ পৰা গৈছে, সি কেৱল জনশ্রুতিমূলক। অতি পুৰণি কাণত শ্রীহট্ট কামৰূপৰ অধীনত আছিল। ইয়াৰ উত্তৰ আৰু ক্ষিণ এত মানুহে বদোভাষা কোৱালৈ চাই, হট্টৰ আদিৰবিলাক কছাৰী ৰজাৰ সমীয়া আছিল বুলিব পাৰি। বিখ্যাত বল্লালসেনৰ দিনৰপৰা শ্রীহট্টৰ উত্তৰ অল বঙ্গদেশৰ সেনবংশী ৰবিলাকৰ অধীনত থকাৰ প্ৰমাণ পােৱা যায়। সেই সময়ত ইয়াৰ দক্ষিণ ভাগ এিপুৰাৰ ৰাৰ দখলত আছিল। হটৰ পুৰণি ৰাধীন ৰজাৰ আখ্যান পাবলৈ নাই। তথাপি, ভীয় খাদশ আৰু আয়ােশ শতিকাত খৰৱান, গকুল, নাৰায়ণ, গােবিদেৱ বা কেশৱদেৱ, ঈশানদের প্রভৃতি কেইজনমান ৰজাৰ নাম পােৱা যায়। এই তালিকাৰ শেহৰ দুজনৰ নামেৰে দান কৰা তামৰ ফলিও পােৱা গৈছে, তাত ১২০৫ খ্রীষ্টাব্দৰ কথা উল্লেখ আছে। ঐ চতুর্দশ শতিকাৰপৰা শ্রীহট্ট মূহলমান ৰজাৰ অধীনলৈ যায়। মােগল সম্রাট সকলে, চাকাৰ নৰাৰৰ অধীনত থৈ, শ্রীহট্ট ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। হট অন্তর্গত লাউৰ ৰাজ্য আৰবৰ সম্রাটৰ দিনত মােগল ৰাজ্যৰ ভিতৰত পৰে। আৰেৰে পাছাই এটৰ ৰজা গােবিন্দকে দিল্লীলৈ মই নিয়াইছিল; তাতে তেওঁ মুছলমান ধর্ম গ্রহণ কৰে। মােগল সম্রাটৰ বিনত হষ্টৰ শাসনকর্বাবিলাকৰ খিতাপ ‘আমি’ আহিল। আমিলবিলাক চাকাৰ নৰাবৰ অধীনে চলিছিল। সিৰিলাৰ ভিতৰত ফা নামেৰে এখন আমি এখা? আছিল। তেওঁ ১৮৭৩ খ্রীষ্টাৰত এখন সঁকো নির্মাণ কৰাইছিল, এটত সি আজিও তেওৰ নাম ৰাখিছে। | ১৬৭৫ ঐটাৰপৰা আহট বৃটিচ গৱৰ্ণমেন্ট আচ খনত পৰে। তেতিয়ালৈকে হটত ৰূপৰ টকা আৰু তাৰ পইচাৰ প্ৰচলন নাছিল। বৃটিচ, আমােল গাৰণত এট ২৫•••• টকা ৰাই উঠিছিল, আৰু সেই গােটেইখিনি ৰাহ কড়িৰে সৈতে শােধাৱা হৈছিল। [ ১৬৯ ] আধ্যা-৬ মণিপুৰৰ ৰজা মণিপুৰ এখন অতি পুৰণি ৰাজ্য। ইয়াৰ নাম মহাৰততো পােয় যায়। মহাভাৰতৰ মতে, মণিপুৰীয়া ৰজা তৃতীয় পাণ্ডৱ অৰ্জুনৰ পুত্ৰ বৰুবাহনৰ বংশধৰ বুলি জানা যায় (১)। সেই যুক্তিৰেই, মণিপুৰীয়াবিলাকে ক্ষত্রিয় বুলি চিনাকি দিয়ে। মণিপুৰী মানুহবিলাকৰ সামাজিক নিয়ম-কাৰণ আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰলৈ চাই, সিলিক ত বৈষ্ণৱ হিন্দু বুলি ধৰা যায়। সি যি হওক, লেফটেনেন্ট পেমনৰ মতে, মণিপুৰীয়াৰ আঁতিগুৰি তাৰত হে ওলাইছে গৈ ; আৰু সিবিলাকৰ প্ৰথম প্রখ্যাত জাজনক নগাবংশী মানুহ বুলিহে চাৰ এভােৱার্ড গেইটে ঠাৱৰাইছে। পুৰণি মণিপুৰৰ অসমীয়া নাম ‘মগলাও'। মণিপুৰ পুৰণি ৰা বুলিও, ইয়াৰ আগছােৱাৰ সত্য তথ্য আৰু বহল বিৱৰণ পাবলৈ নাই। ব্ৰহ্মদেশৰ অন্তৰ্গত আভা নগৰত হে ইবিলাকৰ বুৰী ৰখা হৈছিল। সেই মতে খ্ৰীষ্টাৰ আৰম্ভণৰ ৩শ বছৰৰপৰা মণিপুৰীয়া ৰাৰ নাম পােৱা যায়। তেতিয়াৰপৰা ঐঃ ১৭১৪ চনলৈকে ৪৭ জন ৰজা হােৱাৰ লেখ পােৱা যায়। (২) গৰীবনেৱা -পামহাইবা নামেৰে এজন নগা-নেতাই ১৭১৪ ষ্টাৰত মণিপুৰ দখল কৰে। তেওঁ মণিপুৰত ৰা হৈয়ে হিন্দুধর্ম গ্রহণ কৰি, গৰীৰনে নাম নয়। তেওঁ এজন বৰ প্ৰভাপী ৰা আছিল। গৰীবনেৱাৰে কেইবাৰালে দেশ আক্রমণ কৰি তাৰ দাতিলীয়া ৰাজ্যৰ ভালেখিনি নিজৰ ৰাৰ ভিতৰ কৰি লৈছিল। আর কি, তেওঁ আ নগৰ দখল কৰিবলৈকো হাত মেলিছিল। এনেতে নিৰ পুতেক আগতচাহ বা কাকীলাল ঠাৰাৰ চক্ৰান্তত তেওঁ দেশান্তৰিত হয়। সদৌশেহত, সেই পুতেকৰ হাততে তেওঁৰ অপমৃত্যু ঘটে। | গাই বা কাকীলাল ঠা-পিতৃক বধ কৰি, সিংহাসন কাঢ়ি লৈ, কাকীলালে ১৭৫• এটাৰপৰা মণিপুৰৰ ৰাজপাটত ৰহে। কিন্তু বছৰচাৰেকলৈ মাখােন তেওঁ নামমাত্ৰ ৰজা আছিল। তাৰ পাচত, ১৭৫৫ ধাৰত ৰক্ষাৰ ৰাই মণিপুৰ আৰু কৰি আগেয়ে গৰীবনেৱাজে দখল কৰা ৰাজ্য আকৌ কাঢ়ি ল'লে; কাকীল দেশ এৰি পলাৰ লগাত পৰিল। | সি-১৭ এটাৰত অৱচিং মণিপুৰৰ ৰা হয়। তেওঁ ৰা হৈয়ে এটি গৱৰ্ণমোৰ লগত সজি স্বপন কৰে। সেই মতে, ৰা ৰজাই কাঢ়ি লােৱা ৰাইৰ কৰি দিবলৈ বৃটিচ, গৱৰ্ণমেণ্ট মান্তি হৈছিল । কিন্তু, অচিঙে বৃটি, সেনা খৰছ যােগাৰ- ০ ১) he Monipur sondoned in aerob৯১ ০ ০ ১ ১১un, king o clips. It and therefore, hat sundo e' out of sor of North dutta + + + + to post us কy ; at as a b no dos war w ৩০০ ornoon As - rad ৫l, A .B 0. (২) মিল-sir award-Gai Eto a n , Pos , a কে [ ১৭০ ] লৈকো অপাৰগ হােৱাত, সেই প্রস্তাৰ এৰা পৰিল। তাৰ পাচত, ১৭৫ এত এ না সেনাই আকৌ মণিপুৰ আক্ৰমণ কৰেহি। সেই আক্রমণ কয়টিং ঠাৱৰিব নােৱাৰি কাছাৰলৈ পলাইছিল; কিন্তু, ব্ৰহ্মৰাৰ সেনা উলটি যােৱা মাত্ৰৰে তেওঁ মণিপুৰলৈ উভতি আহি সিবিলাকে পাতি থৈ যােৱা ৰজাক ভাঙি আকৌ নিলে ৰজা হ'ল। এই বার্তা পাই ব্ৰহ্মাৰ ৰজাই আকৌ ১৭৬৮ ষ্টাৰত মণিপুৰ আক্ৰমণ কৰায়। এইবাৰ জমচিং পলাই কছাৰী ৰাজ্যত সােলগৈ। তাৰ পাচত, আহােম মহাৰজা ৰাজেশ্বৰসিংহ গৱেৰ সাহায্যত মণিপুৰৰ ৰাজসিংহাসন তেওঁ পুনঃ লাভ কৰে (১)। কিন্তু, তাৰ পাচত তেওঁ কেইবাবাৰো খো খাৰ লগাত পৰিছিল। সদৌশেহত, তেওঁ ব্রহ্মা জাৰে সৈতে মিত্ৰতা কৰিবলৈ বাধ্য হয়। ১৭৯২ খ্রীষ্টাব্দত অচিঙে •• ঘোঁৰা-ৰণুৱা আৰু ••• মাটি-পুৱাৰে সৈতে গৌৰীনাৎসিংহ বৰ্গদেৱক মােৱামৰীয়াৰ তৃতীয় বিদ্রোহ সময়ত সহায় কৰিছিল। এইদৰে ৩৪ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পাচত, ১৭৯৯ টাত তীর্থলৈ যাওঁতে বাটতে জয়চিং ৰজাৰ অকাল মৃত্যু হয়। চিত্ৰ আৰু মধুচ -য়চিঙৰ পাচত, তেওঁৰ বৰপুত্র হর্ষচ ১৭৯৯ খ্রষ্টাব্দত ৰজা হয়। দুবছৰমান ৰাজত্ব কৰোতেই তেওঁক চক্ৰান্তৰ ওপৰত বধ কৰি, ভায়েক মধুচন্দ্র ১৮•• খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা হয়। কিন্তু, তেওঁৰৰ সেই একে দশাই মিলিল , দুবছৰমানৰ পাচতে ভায়েক চৌজিতচিঙৰ হাতত তেওঁৰ অকাল মৃত্যু হয়। চৌজিতচিং-ককায়েক মধুচক বধ কৰি, ১৮০৩ খ্রীষ্টাব্দত চৌজিতচিং মণিপুৰৰ ৰা হয়। কিন্তু, তেওঁ কেইবছৰমান ৰাজত্ব কৰোতেই তায়েক মার্কিতচিই আভা ৰাৰ ৰজাৰ সহায় লৈ, ১৮১২ টাত, ককায়েকক ভাঙি নিজে ৰা হ'লহি। চৌজিতচিঙে জয়া ৰাৰ সদনত আশ্রয় ল’লেগৈ। | সাতটিং:-১৮১৮ খ্রীষ্টাব্দত মার্জিতচিঙে কাছাৰ ৰাজ্য আক্রমণ কৰিছিল। কিভ, পূর্ব শত্রুতা মনত কৰি চৌজিতচিঙে কাছাৰৰ ৰজা গােবিক সহায় কৰাত, মাতিচিঙৰ উদ্দেশ্য সফল নহ'ল। মার্কিত উলটি অহাৰ পাচত, চৌজিতচিং কাছাৰৰ এক অংশৰ অধিপতি হৈ থাকিল। তাৰ পাচত, ১৮১৯ খ্রীষ্টাব্দত ব্ৰহ্মদেশৰ ৰজাই আকৌ মণিপুৰ আক্ৰমণ কৰে। মার্জিতচিং ঠাৱৰিব নােৱাৰি কাছাৰলৈ পলাল। কাছাৰত তেওঁ ককায়েক চৌজিতৰে সৈতে মিল হৈ, গােবিন্দচন্দ্ৰ উলিয়াই খেচি, কাছাৰ ৰাজ্য বইৰে ভিতৰত তাই ল'লে। সিফালে, ১৮১৯ টাৰৰপৰা ১৮২৩ লৈকে মণিপুৰৰ ৰা পাট শূন্য পৰি ৰয়। | ইফালে কাছাৰত গােলমাল চলি থাকোতেই, সিফালে চৌতিচিৎ অতি পৰে ১৮৭৩ খ্ৰীষ্টাৰত মণিপুৰ আক্ৰমণ কৰেগৈ, আৰু ৰহ্মশে সেনাই পাতি যােৱ ৰজাক ভাজি নিজে ৰজা হয়। সেই সংবাদ শুনি আকৌ চৌজিতৰ ভায