২। আমি কথা কওঁ কিছুমান শব্দ বা মাত বা ধ্বনিৰ সহায়েৰে । যি কেইটা শব্দ গোট খুৱাই আমি আমাৰ মনৰ কোনো ভাৱ সম্পূৰ্ণকৈ প্ৰকাশ কৰিব পাৰোঁ, সেই কেইটা শব্দক একেলগে বাক্য বোলা যায়।
“ৰাৱণে সীতাক হৰি নিছিল”— ইয়াত ৰাৱণকে আদি কৰি শব্দবিলাক গোট খাই এটা সম্পূর্ণ অর্থ বুজাইছে ৷ এতেকে ই এটা বাক্য । তেনেকৈ “কালিদাস ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ কবি” ; “বৰদোৱা মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ জন্মস্থান”; ইহঁতৰ প্রত্যেকেই একোটা একোটা বাক্য ৷
কেতিয়াবা কেতিয়াবা এটা শব্দেৰেও এটা বাক্য সম্পূৰ্ণ হোৱা যেন দেখা যায় । যেনে :– যোৱা, কৰা, বহোঁ, ইত্যাদি । দৰাচলতে ইহঁত দুটা শব্দৰ সমষ্টি । যেনে :—তুমি বা তোমালোক যোৱা ৷ তুমি বা তোমালোকে কৰা ৷ মই বা আমি বহোঁ ।
৩। কিন্তু কেইটামান শব্দ যেনে তেনে প্ৰকাৰে গোট খুৱালেই বাক্য নহয় । যেনে, 'তুমি মাছ গৈ খাবা’। এইটো এটা বাক্য নহল ।
শব্দ কেইটা গোট খাই কোনো এটা সঙ্গত অৰ্থ প্ৰকাশ কৰিব লাগে। অর্থৰ অসঙ্গতি হলে বাক্য নহয় । ‘গৰুৱে জুই ঘঁহি গা ধোৱে' । এই কথাষাৰত অৰ্থৰ সঙ্গতি নহল । কিন্তু “মানুহে তেল ঘঁহি গা ধোৱে” এই বাক্যৰ অৰ্থ আছে। এতেকে শেষৰটো প্রকৃত বাক্য । আগৰটো বাক্য নহয় ।