সেই সময়ত ভাৰ্জ্জিনিয়াত বিস্তৰ লোণৰ কাৰবাৰ চলিছিল। চহৰ
খনত অসংখ্য লোণৰ কল আছিল। এনে এটা কলতে 'পিতাই' কাম
কৰিছিল। সেই কলব ওচৰতে তেও এটা থকা কুঠৰীও পাইছিল।
আমি আগেয়ে থকা কুঠৰীতকৈ এই কুঠৰী বেয়াহে আছিল।
গোলাম পটীৰ কুঠৰী বেয়া হলেও, তাৰ বাহিৰত আমি মুকলি বতাহ পাইছিলো, ইয়াত কিন্তু সেই কণৰো অভাব। কুঠৰীবোৰ ইমান লগালগি আৰু তাৰ চাৰিওকাষে ইমান জাবৰ আৰু ময়লা যে, সেই ঠাইক নৰক বুলিলেও বেচি কোৱা নহয়।
আমাৰ ওচৰ চুবুৰীয়াৰ মাজত ক'লা আৰু বগা এই দুই বিধ মানুহেই আছিল। বগা মানুহবিলাক অতি নীচজাতৰ আছিল। তেওঁলোকৰ বিদ্যা-বুদ্ধি, ধৰ্ম্মভয় আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা একোৱেই নাছিল। বৰঞ্চ, অধৰ্ম্ম, অস্বাস্থ্য আৰু কুসংস্কাৰৰ মাজতেই তেওঁলোক ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।
মোৰ বয়স তেনেই কম আছিল। তথাপিও মোৰ 'পিতাই' মোৰ লোণকলৰ এটা কামতে সুমুৱাই দিলে। মোৰ ককাইদেও 'জনে' আন এটা কামত সোমাল। আমি ৰাতিপুৱা ৪ নৌ বাজোঁতেই কামলৈ যাওঁ।
লিখা-পঢ়া শিকিবৰ মোৰ বৰ মন গৈছিল। অতি সৰু কালৰে পৰা মোৰ ইচ্ছা আছিল, আন একো কাম কৰিব নোৱাৰিলেও, অন্তত: যেন কেইটা মান আথৰ চিনি পাওঁ। আৰু কেতিয়াবা যদি লিখা-পঢ়া শিকিব পাৰোঁ, সাধাৰণ বাতৰি কাকত আৰু দুখনমান সাধাৰণ কিতাপ পঢ়িব পাৰিলেই যথেষ্ট বুলি ভাবিম।
ইয়ালৈ আহিয়েই আইক কৈ কোনো মতে ৱেবষ্টাৰৰ 'বৰ্ণ-পৰিচয়' এখন গোটালোঁ। অতি মনোযোগেৰে কিতাপখন পঢ়িবলৈ ধৰিলোঁ।
