মহাভাৰত পঢ়াৰ পিছত এই বিচাৰ আৰু বেছিকৈ দৃঢ় হল। মই মহাভাৰত গ্ৰন্থক আধুনিক অৰ্থমতে ইতিহাস বুলি নামানো। ইয়াৰ ঘাই প্ৰমাণ “আদি-পৰ্ব্বত” আছে। “পাত্ৰ” সকলৰ অমানুষী আৰু অতিমানুষী উৎপত্তি বৰ্ণনা কৰি ব্যাস ভগবানে ৰজা
প্ৰজাৰ ইতিহাস নোহোৱা কৰি পেলালে। তাত বৰ্ণনা কৰা পাত্ৰসকল মূলতঃ আচলতে ঐতিহাসিক হলেও মহাভাৰতত ব্যাস ভগৱানে তেওঁলোকক কেৱল ধৰ্ম্মৰ দৰ্শন কৰাবৰ কাৰণেহে ব্যবহাৰ কৰিছে।
মহাভাৰতৰ গ্ৰন্থকাৰে ভৌতিক যুদ্ধৰ সাৰ্থকতা প্ৰতিপন্ন কৰা নাই, তাৰ নিৰৰ্থকতাহে প্ৰমাণ কৰিছে। বিজেতাসকলক কন্দুৱাইছে, অনুতপ্ত কৰোৱাইছে আৰু শেষত দুখৰ বাহিৰে একো বাকী ৰখা নাই।
এই মহাগ্ৰন্থৰ শিৰোমণি ৰূপে গীতা বিৰাজিত হৈ আছে। ইয়াৰ দ্বিতীয় অধ্যায়ত ভৌতিক যুদ্ধ শিক্ষাৰ পৰিৱৰ্ত্তে স্থিতপ্ৰজ্ঞৰ লক্ষণ শিকাইছে। স্থিতপ্ৰজ্ঞৰ ভৌতিক যুদ্ধৰ লগত কোনো সম্বন্ধ থাকিব নোৱাৰে; – এই কথা স্থিতপ্ৰজ্ঞৰ লক্ষণত বৰ্ণোৱা আছে, এয়ে মোৰ প্ৰতীতি হৈছে। সামান্য পাৰিবাৰিক বিবাদৰ যোগ্যতা বা অযোগ্যতা নিৰ্ণয় কৰিবৰ কাৰণে গীতাৰ দৰে গ্ৰন্থ ৰচনা হোৱা সম্ভৱ নহয়।
গীতাৰ শ্ৰীকৃষ্ণ মূৰ্ত্তিমান পূৰ্ণ পৰম ব্ৰহ্ম স্বৰূপ কিন্তু কাল্পনিক। ইয়াৰ দ্বাৰা শ্ৰীকৃষ্ণ নামক অৱতাৰী মহাপুৰুষক অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই; কেৱল কোৱা হৈছে যে পূৰ্ণ কৃষ্ণ কাল্পনিক আৰু পূৰ্ণ অৱতাৰৰ কল্পনা পিছত শ্ৰীকৃষ্ণত আৰোপ কৰা হৈছে।
অৱতাৰ মানে শৰীৰধাৰী পুৰুষবিশেষ। জীৱমাত্ৰেই ঈশ্বৰৰ অৱতাৰ, কিন্তু লৌকিক ভাষাত সকলোকে আমি অৱতাৰ নোবোলো।
